Ộ I DUNG 2: QU Ầ N TH Ể SINH V Ậ T PHT 2.1: Đánh dấu X vào đ ặc điểm phù hợp với quần thể Đánh dấu X vào đặc điểm phù hợp với quần thể 1 Gồm nhiều cá thể cùng loài 2 Các cá thể có cùng
Trang 1- Bộ tài liệu hướng dẫn HS tự ôn luyện kiến thức sinh học thi THPTQG theo từng chủ đề
- Bám sát kiến thức trọng tâm
- Hệ thống đầy đủ toàn bộ kiến thức, giúp HS tự ôn luyện cách dễ dàng; nhanh nhớ, lâu quên…đảm bảo HS
ôn thi các câu hỏi lý thuyết ” không trượt phát nào”
CHỦ ĐỀ 9: SINH THÁI HỌC
Trang 2Ộ I DUNG 1: MÔI TR ƯỜ NG VÀ NHÂN T Ố SINH THÁI PHT 1.1: Hoàn thành bảng sau bằng cách đánh dấu “x” vào ô tương ứng:
trường Nhân tố sinh thái
Giới hạn sinh thái
Ổ sinh thái Nơi ở
1
…… bao gồm tất cả các nhân tố xung quanh sinh
vật, có tác động trực tiếp hoặc gián tiếp tới sinh vật;
làm ảnh hưởng đến sự tồn tại, sinh trưởng, phát triển
và những hoạt động khác của sinh vật
2 …… là tất cả những nhân tố môi trường có ảnhhưởng trực tiếp hoặc gián tiếp tới đời sống sinh vật.
3 …… giá trị xác định của một nhân tố sinh thái màtrong khoảng đó sinh vật có thể tồn tại và phát triển
theo thời gian
4
… của một loài là một “không gian sinh thái” mà ở
đó tất cả các nhân tố sinh thái của môi trường nằm
trong giới hạn sinh thái cho phép loài đó tồn tại và
phát triển
5 …… chỉ địa điểm cư trú của loài còn ổ sinh thái biểu
hiện cách sinh sống của loài đó
Lưu
ý
Giới hạn sinh thái của một nhân tố sinh thái là
ổ sinh thái của loài về nhân tố sinh thái đó.
Trang 3Ộ I DUNG 2: QU Ầ N TH Ể SINH V Ậ T PHT 2.1: Đánh dấu X vào đ ặc điểm phù hợp với quần thể
Đánh dấu X vào đặc điểm phù hợp với quần thể
1 Gồm nhiều cá thể cùng loài
2 Các cá thể có cùng không gian sống
3 Các cá thể trong quần thể có khả năng sinh sản và tạo thành thế hệ mới
4 Giữa các cá thể có mối quan hệ sinh thái gắn bó với nhau, giúp chúng thích nghi với
điều kiện ngoại cảnh
5 Các cá thể trong quần thể có kiểu gen hoàn toàn giống nhau
PHT 2.2: Tập hợp sinh vật nào là quần thể sinh vật
Tập hợp sinh vật nào là quần thể sinh vật
1 Tập hợp các con cá chép và cá vàng trong một bể cá cảnh
2 Đàn cá rô đồng đang sống trong một cái ao
3 Tập hợp các cây thông nhựa sống trên một quả đồi ở Côn Sơn, Hải Dương
4 Tập hợp côn trùng trong rừng Cúc Phương
5 Tập hợp mèo sống ở 3 hòn đảo cách xa nhau ở Nhật Bản
6 Các con nòng nọc ếch xanh và ếch xanh sống trong một hồ nước
8 Một đàn bò gồm các con bò được tạo ra nhờ kỹ thuật cấy truyền phôi từ một phôi
ban đầu
10 Học sinh trong một lớp học
Trang 4PHT 2.3: Ví dụ nào dưới đây thể hiện mối quan hệ hỗ trợ/mối quan hệ cạnh tranh giữa các cá thể trong quần thể
Mối quan hệ giữa các cá thể trong quần
thể Quan hệ hỗ trợ Quan hệ cạnh tranh
1 Thực vật cùng loài mọc theo nhóm chịu được gió bão và hạn
chế sự thoát hơi nước tốt hơn những cây sống riêng rẽ
2 Hiện tượng liền rễ ở 2 cây thông nhựa mọc gần nhau giúp
chúng chịu hạn tốt hơn, sinh trưởng nhanh hơn
4 Các cây thông trong rừng cạnh tranh nhau về ánh sáng,
nguồn dinh dưỡng trong đất
5 Cây phong lan bám trên thân cây gỗ trong rừng
6 Các con hươu đực tranh giành con cái trong mùa sinh sản
PHT 2.3: Dưới đây là đặc trưng về kích thước quần thể, chọn đáp án đúng/sai
Kích thước của quần thể là số lượng các cá thể (hoặc khối lượng hoặc năng lượng tích lũy trong các cá
thể) phân bố trong khoảng không gian của quần thể
1 Kích thước quần thể dao động từ giá trị tối thiểu tới giá trị tối đa và sự dao động này khác nhau giữa
các loài
2 Kích thước tối thiểu là số lượng cá thể ít nhất mà quần thể cần có để duy trì và phát triển.
3 Kích thước tối đa là giới hạn lớn nhất về số lượng mà quần thể có thể đạt được, phù hợp với khả năng
Trang 5cung cấp nguồn sống của môi trường.
4 Nếu kích thước quần thể giảm xuống dưới mức tối thiểu thì sự hỗ trợ giữa các cá thể trong quần thể và khả năng chống chọi với những thay đổi của môi trường của quần thể giảm
5 Nếu kích thước quần thể vượt quá mức tối đa thì cạnh tranh giữa các cá thể trong quần thể tăng cao.
6 Kích thước quần thể (tính theo số lượng cá thể) luôn tỉ lệ thuận với kích thước của cá thể trong quần thể
7
Công thức xác định kích thức quần thể tại thời điểm Nt là: Nt = (B + I) – (D + E)
Trang 6PHT 2.3: Điền thông tin vào bảng dưới
đúng/ sai (điền Đ/S)
1
Quần thể sinh vật là tập hợp các cá thể trong cùng một loài, cùng sinh sống trong một
khoảng không gian xác định, vào một thời gian nhất định, có khả năng sinh sản và tạo
thành những thế hệ mới
2 Quan hệ hỗ trợ trong quần thể là mối quan hệ giữa các cá thể cùng loài hỗ trợ lẫn nhautrong các hoạt động sống như lấy thức ăn, chống lại kẻ thù, sinh sản… đảm bảo cho quần
thể thích nghi tốt hơn với các điều kiện môi trường và khai thác được nhiều nguồn sống
3
Quan hệ cạnh tranh giữa các cá thể trong quần thể xuất hiện khi mật độ cá thể của quần thể
tăng lên quá cao, nguồn sống của môi trường không đủ cung cấp cho các cá thể trong quần
thể Các cá thể trong quần thể cạnh tranh nhau giành nguồn sống như thức ăn, nơi ở, ánh
sáng… hoặc con đực tranh giành nhau con cái
trưng QT
1.
Tỉ lệ giới tính là tỉ lệ giữa số lượng cá thể đực và số lượng cá thể cái trong quần thể
Tỉ lệ giới tính thường xấp xỉ 1/1 Tỉ lệ giới tính có thể thay đổi tùy thuộc vào từng loài, từng
thời gian và điều kiện sống…
Tỉ lệ giới tính là đặc trưng quan trọng đảm bảo hiệu quả sinh sản của quần thể trong điều
kiện môi trường thay đổi
2
Tuổi sinh lí: thời gian sống có thể đạt tới của một cá thể trong quần thể
Tuổi sinh thái: thời gian sống thực tế của cá thể
Tuổi quần thể: tuổi bình quân của các cá thể trong quần thể
3
Sự phân bố cá thể của quần thể có ảnh hưởng tới khả năng khai thác nguồn sống trong khu
vực phân bố Có 3 kiểu phân bố cá thể của quần thể
- Phân bố đều
- Phân bố theo nhóm
- Phân bố ngẫu nhiên
Trang 7Mật độ cá thể của quần thể là số lượng cá thể trên một đơn vị diện tích hay thể tích của
quần thể
Mật độ cá thể của quần thể ảnh hưởng tới mức độ sử dụng nguồn sống trong môi trường, tới
khả năng sinh sản và tử vong của cá thể
Mật độ cá thể của quần thể không cố định mà thay đổi theo mùa, năm hoặc tùy theo điều
kiện của môi trường sống
5
Kích thước của quần thể là số lượng các cá thể (hoặc khối lượng hoặc năng lượng tích lũy
trong các cá thể) phân bố trong khoảng không gian của quần thể
Kích thước quần thể dao động từ giá trị tối thiểu tới giá trị tối đa:
- Kích thước tối thiểu là số lượng cá thể ít nhất mà quần thể cần có để duy trì và phát triển
Nếu kích thước quần thể xuống dưới mức tối thiểu thì quần thể dễ rơi vào trạng thái suy
giảm dẫn đến diệt vong do:
- Sự hỗ trợ giữa các cá thể bị giảm, quần thể không có khả năng chống chọi với những thay
đổi của môi trường
- Khả năng sinh sản suy giảm do cơ hội gặp nhau của các cá thể đực với các cá thể cái ít
- Sự giao phối gần thường xảy ra, đe dọa sự tồn tại của quần thể
- Kích thước tối đa là giới hạn lớn nhất về số lượng mà quần thể có thể đạt được, phù hợp với
khả năng cung cấp nguồn sống của môi trường Nếu kích thước quá lớn, cạnh tranh giữa
các cá thể, ô nhiễm, bệnh tật tăng cao, dẫn đến một số cá thể di cư khỏi quần thể và mức
tử vong cao
6
- Quần thể tăng trưởng theo tiềm năng sinh học trong điều kiện môi trường không bị giới
hạn Về phương diện lí thuyết, nếu nguồn sống của môi trường dồi dào và hoàn toàn thỏa
mãn nhu cầu của các cá thể… đường cong tăng trưởng hình chữ J
- Quần thể tăng trưởng trong điều kiện môi trường bị giới hạn: trong thực tế, tăng trưởng
của quần thể thường bị giới hạn bởi nhiều nguyên nhân như điều kiện sống không hoàn
toàn thuận lợi, hạn chế về khả năng sinh sản của loài…Đường cong tăng trưởng thực tế có
hình chữ S
N
Ộ I DUNG 3: QU Ầ N XÃ SINH V Ậ T PHT 3.1: Đọc SGK, quan sát các hình ảnh trên, tìm các đặc điểm phù hợp với QXSV để hoàn thành bảng sau:
Trang 8Stt Đặc điểm Nhận đnh đúng/ sai
(điền Đ/S)
1 Chỉ có một loài sinh vật
2 Gồm nhiều loài sinh vật
3 Cùng không gian sống/
4 Khác không gian sống
5 Giữa các quần thể sinh vật có tác động qua lại với nhau
6 Các quần thể sinh vật có sự tương tác với môi trường
PHT 3.2.: Hãy ghép tên mối quan hệ giữa các loài trong QXSV với đặc điểm tương ứng:
Cộn g sin h
Hợp tác sinh Hội
Ăn thit-con mồi
Kí sinh-vật chủ
Ức chế-cảm nhiễm
Cạnh tranh sinh học 1.Là mối quan hệ không bắt buộc; các loài đều có lợi.
2.Không bắt buộc; Một loài có lợi, loài kia không có lợi cũng không có hại.
3 Là mối quan hệ chặt chẽ, bắt buộc; các loài đều có lợi
4.Một loài trong quá trình sống đã vô tình gây hại cho loài khác
→ một loài có hại, loài kia không có lợi cũng không có hại
5.Một loài sống nhờ trên cơ thể của loài khác; lấy các chấtnuôi sống cơ thể từ loài đó → Một loài có lợi; một loài bị hại.
6.Một loài sử dụng loài khác làm thức ăn → Một loài được lợi;một loài bị hại.
7.Tranh giành nhau nguồn sống → Các loài đều bị ảnh hưởngbất lợi.
8
- Nấm, vi khuẩn và tảo đơn bào cộng sinh trong địa y ;
- Vi khuẩn lam cộng sinh trong nốt sần rễ cây họ Đậu ;
- Trùng roi sống trong ruột mối ;
Trang 99.- Cây phong lan sống bám trên thân cây gỗ;
- Cá ép sống bám trên cá lớn
10.- Chim sáo và trâu rừng ; Chim mỏ đỏ và linh dương ; - Lươn biển và cá nhỏ.
11.Hươu, nai ăn cỏ ; hổ, báo ăn thịt hươu, nai; sói ăn thịt thỏ;cây nắp ấm bắt ruồi.
12.- Cây tầm gửi sống trên thân cây gỗ;
- Giun kí sinh trong cơ thể người
13
- Tảo giáp nở hoa gây độc cho cá, tôm và chim ăn cá, tôm
bị độc;
- Cây tỏi tiết chất gây ức chế hoạt động của vi sinh vật ở
xung quanh
14.Lúa và cỏ dại tranh giành ánh sáng và chất dinh dưỡng
15.Cây nắp ấm bắt ruồi
N
Ộ I DUNG 4: H Ệ SINH THÁI PHT 4.1 Điền thông tin vào bảng dưới
đnh đúng/ sai (điền Đ/S)
Dưới đây là sơ đồ 2 chuỗi thức ăn
Trang 101 Chuỗi 1 bắt đầu bằng sinh vật sản xuất, chuỗi 2 bắt đầu bằng sinh vật phân giải mùn hữu cơ
2 Cỏ thuộc nhóm sinh vật dị dưỡng
3 Thỏ, cáo, đại bàng thuộc nhóm sinh vật tự dưỡng
4 Chuỗi 1 có 4 bậc dinh dưỡng
5 Chuỗi 2 có 6 bậc dinh dưỡng
6 Cáo thuộc bậc dinh dưỡng cấp 3 và là sinh vật tiêu thụ bậc 3
7 Cá vược thuộc bậc dinh dưỡng cấp 3 và là sinh vật tiêu thụ bậc 3
8 Đại bàng và Ó cá đều thuộc bậc dinh dưỡng cao nhất
9 Ở chuỗi 1 năng lượng được tích lũy lớn nhất là đại bàng
10 Ở chuỗi 1, năng lượng được truyền theo một chiều duy nhất từ đại bàng -> cáo -> thỏ -> cỏ
Trang 11Giả sử lưới thức ăn sau đây gồm các loài sinh vật được kí hiệu: A, B, c, D, E, F, G, H, I Cho biết loài A
là sinh vật sản xuất và loài E là sinh vật tiêu thụ bậc cao nhất Có bao nhiêu phát biểu sau đây đúng?
1
1
Lưới thức ăn này có tối đa 6 chuỗi thức ăn
1
2 Có 2 loài tham gia vào tất cả các chuỗi thức ăn.
1
3
Loài D có thể thuộc bậc dinh dưỡng cấp 3 hoặc cấp 4
1
4
Quan hệ giữa loài H và loài I là quan hệ cạnh tranh
1
5 Quan hệ giữa loài H và loài F là quan hệ cạnh tranh.