Cac de nghi luan van hoc kho ngu van 12

Chứng minh nhận định Thơ là tiếng nói đầu tiên tiếng nói thứ nhất của tâm hồn khi đụng chạm với cuộc sống Bài làm Từ xa xưa đến nay, thơ ca chính là một phần không thể thiếu trong nền văn học Việt[.]

Chứng minh nhận định : Thơ là tiếng nói đầu tiên tiếng nói thứ nhất của tâm hồn khi đụng chạm với cuộc sống

Thật vậy, sự liên kết giữa thơ và cuộc sống trước hết chính là cảm xúc thơ, là tiếng nói đầu tiên, tiếng nói thứ nhất của tâm hồn khi đụng chạm với cuộc sống trước, là chỉ khi hiện thực cuộc sống tác động vào tâm hồn của con người khiến nó rung lên, dao động mãnh liệt khi đó mới xuất hiện lên những vần thơ dạt dào, cảm xúc Bản chất của thơ luôn là Ý tại ngôn, cốt lõi thơ là trữ tình Bởi thế thơ ca bao giờ cũng là một tấm gương của tâm hồn, tiếng nói của tình cảm, của con người, những rung động của trái tim trước cuộc đời Theo giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh “Thơ không cần nhiều từ ngữ, nó cũng không cần quan tâm đến hình xác của đời sống, nó chỉ cần cảm nhận và truyền đi chút linh hồn của cảnh vật thông qua linh hồn của thi sĩ” Thật vậy Thơ không cần đến những từ ngữ dài dòng, cách miêu tả chi tiết, miên man như văn xuôi, mà chỉ cần  vài chữ thôi cũng đủ nói lên được tâm tư, tình cảm của mình, nói lên được cả một sự vật, sự việc mình muốn nói đến Rồi cái đó người ta gọi là một nghệ thuật, mà chỉ thơ là mới làm nên được Cũng như vậy mà Thơ luôn là tiếng nói đầu tiên, tiếng nói thứ nhất của trái tim, của tâm hồn khi đụng chạm giao thoa với cuộc sống, chứ không phải là những thể loại văn xuôi, truyện ngắn

Đã có rất nhiều tác phẩm thi ca ra đời làm minh chứng cho nhận định này, chẳng hạn như “Tây Tiến” của Quang Dũng một tác phẩm coi như tiếng nói của tâm hồn với cuộc sống Bởi lẽ “Tây Tiến” được sáng tác năm 1948 tại Phù Lưu Chanh, Hà Tây, khi mà Quang Dũng rời xa đơn vị

“Tây Tiến” Ông luôn đau đáu một nỗi nhớ da diết, nhớ đơn vị “Tây Tiến” khôn nguôi và bài thơđược ra đời Tác phẩm chính là phương tiện để Quang Dũng thể hiện cảm xúc của mình, là nỗi nhớ Mở đầu bài thơ độc giả đã bắt gặp thấy tình cảm, tâm trạng đó qua những vần thơ dạt dào

kỷ niệm

“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi,

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi”

Hay đến với “Việt Bắc” của nhà thơ Tố Hữu Độc giả lại thấy được hiện thực cuộc sống đã tác động vào tâm hồn nhà thơ, khiến trái tim anh rung lên và sáng tác bài thơ Tác phẩm ra đời khi chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc, thắng lợi hiệp định Giơnevơ được ký kết tháng 10 năm 1954, Trung ương Đảng và Chính phủ rời chiến khu Việt Bắc về tiếp quản Hà Nội, nhân sự kiện chia tay mang tính lịch sử này mà Tố Hữu viết lên bài thơ Việt Bắc Tác phẩm thể hiện nỗi nhớ da diết, khôn nguôi được triển khai theo dòng hồi tưởng của người đi, người ở trong giờ phút chia tay đầy bịn rịn, lưu luyến Sau 15 năm gắn bó quãng, thời gian ấy đã có biết bao kỷ niệm, bao ân tình giữa người đi và người ở được gợi nhắc qua thiên nhiên, không gian núi rừng Việt Bắc

“Nhìn cây nhớ núi, nhìn sông nhớ nguồn”.

Xuyên suốt bài thơ là từ “nhớ” gắn liền với những kỉ niệm đó là những tháng ngày gian khổ, thiếu thốn, vất vả, hi sinh

“Mưa nguồn, suối lũ, những mây cùng mù,

Những ngày kháng Nhật, thủa còn Việt Minh”

Rồi một loạt những không gian núi rừng, những địa danh quen thuộc của miền Bắc nơi ghi dấu bao vui buồn

“Tân Trào, Hồng Thái, mái đình, cây đa”

Và hơn thế nữa, phải yêu Việt Bắc, gắn bó máu thịt với Việt Bắc như thế nào thì Tố Hữu mới có thể chắt lọc từ trái tim, đem tình yêu của mình để khắc họa nên một bức tranh thiên nhiên Việt Bắc bốn mùa, với đủ màu sắc, âm thanh chỉ bằng 4 câu thơ lục

“Rừng xanh hoa chuối đỏ tươi”

Nét vẽ đầu tiên là chỉ mùa đông nơi núi rừng Việt Bắc, tả một rừng được bao phủ bằng một màu xanh bạt ngàn, điểm suốt trên nền xanh ấy là màu đỏ rực rỡ của những bông hoa chuối rừng, kết hợp với nó là gam màu ấm nóng xua tan đi cái giá lạnh của mùa đông, của sức nắng trên đèo cao,long lanh, rực rỡ mà chỉ Việt Bắc mới có

“Đèo cao ánh nắng dao gài thắt lưng”

Nếu thứ hai, mùa xuân Việt Bắc được trải hiện qua sắc trắng của hoa mơ một màu trắng tinh khôi, tạo nên một không gian vô cùng rộng lớn

“Ngày xuân mơ nở trắng rừng”

Âm thanh của tiếng ve kêu hè về đã đánh tan cái yên bình của mùa xuân, mùa đông, kèm theo nó

là màu vàng của rừng phách, một hình ảnh hình khối vô cùng đặc sắc, được coi như điểm nhấn của bài thơ Đọc câu thơ ta như thấy được cả một rừng lá phách đang đổ nghiêng trước mặt, đó là

sự chuyển động của không gian, cảnh vật một cách độc đáo, mới lạ xuất hiện trong thơ Tố Hữu

“Mùa thu trăng rọi hòa bình”

Bốn câu thơ đó, 4 nét vẽ riêng biệt đã vẽ nên một bức tranh tứ bình hoan lạc của cảnh sắc thiên nhiên Việt Bắc mà chỉ có sự rung động từ trái tim cảm xúc mới tạo ra được

Xuân Quỳnh với tác phẩm “Sóng” cũng là một tiêu biểu, bài thơ được khởi nguồn cảm xúc từ biển Diên Điền nhân một chuyến đi thực tế của Xuân Quỳnh tháng 12 năm 1967 Tác phẩm nói

về nhịp điệu của con sóng biển nhưng cũng chính là con sóng lòng đang cuộn chảy trong trái tim

người phụ nữ “Sóng” ra đời khi Xuân Quỳnh đã 25 tuổi Một độ tuổi chín và đẹp nhất trong cuộc đời, khao khát yêu thương còn mãnh liệt, cháy bỏng nhưng cũng bắt đầu xuất hiện những lolắng khi nhận ra cuộc đời con người không là mãi mãi.

“Giữ dội và dịu êm,

“Con sóng dưới lòng sâu,

Con sóng trên mặt nước,

Ngày đêm không ngủ được”

Đó là nỗi nhớ bao trùm mọi không gian, thời gian, tích nỗi lớp vỏ ấn dụ của sóng cũng không đủ sức chứa cái dạt dào, mênh mang của nỗi nhớ Nên cuối cùng em đã tự tách mình ra khỏi sóng,

Những ví dụ điển hình trên được coi như là minh chứng cho sự đụng chạm, giao thoa giữa tâm hồn và cuộc sống, và sản phẩm tạo thành chính là những vần thơ được chau chuốt, gọt giũa Là một người sáng tác ra thơ ca, trước hết phải biết cách quan sát, tìm hiểu sự vật, sự việc, tìm được cảm xúc cho mình để đưa nó vào trong câu thơ, truyền đạt cho độc giả Đồng thời với điều đó bạn đọc cũng phải trau dồi vốn tri thức, tìm tòi, đọc hiểu tác phẩm Phân tích chi tiết để thấy được cái mà tác giả muốn gửi gắm đến cho mình là gì? như vậy Ý kiến của Nguyễn Đình Thi

“Thơ là tiếng nói đầu tiên, tiếng nói thứ nhất của tâm hồn khi đụng chạm tới cuộc sống”, là một nhận định hoàn toàn đúng đắn, có ý nghĩa như một kim chỉ nam cho quá trình sáng tác của các văn, nghệ sĩ Qua đây ta chẳng hiểu thêm về mối liên hệ giữa thế giới nghệ thuật và đời sống conngười để mỗi cảm nhận có một cách sâu sắc hơn./

Chứng Minh Nhận Định : Thơ Là Tiếng Nói Đầu Tiên, Tiếng Nói Thứ Nhất Của Con Người Khi Đụng Chạm Vào Sự Sống

Bài Văn Mẫu HSG

Nhà thơ Tố Hữu từng chia sẻ “Mỗi khi có gì chất chứa trong lòng, không nói ra, không chịu được thì lại cần thấy làm thơ” Điều này càng khẳng định rằng thơ luôn là thứ con người tìm đến

để giải tỏa tâm hồn, bày tỏ tâm sự khi có gì đó chất chứa, mông lung trong lòng hay nói cách

khác, thơ chính là lời của trái tim : “Thơ là tiếng nói đầu tiên, tiếng nói thứ nhất của con người khi đụng chạm vào cuộc sống” (Nguyễn Đình Thi) Nhận xét này được thể hiện rõ nét qua bài thơ “Tràng Giang” của Huy Cận- bài thơ chan chứa những cảm xúc mãnh liệt và là bài thơ nổi tiếng trong phong trào Thơ mới giai đoạn 1932-1945.

Kể từ khi văn chương xuất hiện và góp một phần không nhỏ vào cuộc sống con người cho đến nay thì vẫn chưa có một định nghĩa cụ thể nào về thơ Mà “Thơ” được định nghĩa khác nhau theoquan niệm nghệ thuật của từng nghệ sĩ Đối với Voltaire thì “Thơ là âm nhạc của tâm hồn nhất lànhững tâm hồn cao cả, đa cảm” Âm nhạc có muôn vàn giai điệu ngân nga, trầm bổng, vui tươi, não nề… và thơ cũng là sự thể hiện của muôn vàn cảm xúc khác nhau: vui, buồn, nhớ thương, giận hờn… Chỉ khác âm nhạc dùng giai điệu để thể hiện còn thơ sử dụng từ ngữ để bộc lộ tâm

tư, tình cảm của thi nhân Nhà phê bình văn học Nguyễn Đình Thi từng nói “Thơ là tiếng nói đầutiên, tiếng nói thứ nhất của con người khi đụng chạm vào cuộc sống” Ta hiểu “tiếng nói đầu tiên, tiếng nói thứ nhất của tâm hồn” chính là tiếng lòng, là cảm xúc chân thành, thật sự nhất của tâm hồn con người Khi con người “đụng chạm” tức là được trông thấy, được cảm nhận những chuyển biến dù nhỏ nhất của sự sống xung quanh mình, con người sẽ có những cảm xúc, những suy nghĩ, tình cảm riêng của mình về sự vật, sự việc đó Ý kiến của Nguyễn Đình Thi đã nói lên đặc điểm của thi ca: thơ ca được sinh ra từ cảm xúc đầu tiên, cảm xúc chân thành nhất của con người khi con người được cảm nhận và nhận thấy những chuyển biến của cuộc sống và cảm xúc trong thơ luôn là thứ tình cảm trong sáng và chân thật nhất từ trong tâm hồn của con người.Nhà văn Biêlinxki đã từng nói: “Thơ trước hết là cuộc đời, sau đó mới là nghệ thuật” “Thơ là cuộc đời”, thơ phát sinh trong lòng người khi họ có những tâm tư, nỗi niềm về cuộc đời Nhà thơ

là những người có tâm hồn vô cùng nhạy cảm, trái tim họ rất dễ rung động trước cuộc đời Trái tim đó có thể xao xuyến khi nghe một tiếng chim hót, một khúc nhạc buồn, khi trông thấy cảnh sắc thiên nhiên thay đổi Bởi vì “Thơ phát khởi trong lòng người” nên cảm xúc trong thơ luôn là thức cảm xúc chân thật nhất, vui buồn yêu ghét rõ ràng Cũng như lòng người có những cung bậccảm xúc khác nhau tùy vào hoàn cảnh thì thơ cũng vậy Thơ là cây đàn muôn điệu của tâm hồn, của nhịp thở con tim, là tiếng gọi con người hãy quay về bản chất thực của mình để vươn lên cái chân, thiện, mĩ, tới tầm cao của khát vọng sống, tới tầm cao của giá trị sống Một tác phẩm thơ chân chính và mang đầy đủ giá trị nghệ thuật là một bài thơ chan chứa tình cảm, cảm xúc mà tìnhcảm đó là những rung động sâu sắc nhất của thi nhân trước cuộc đời

mẫu 1

Biển cả ngàn năm nay vẫn không ngừng dào dạt sóng, sóng biển có lúc mạnh mẽ ào ạt, lúc lại

êm đềm vỗ về bờ cát cũng giống như lớp lớp sóng lòng trong tâm hồn thi nhân vậy Đứng trước cuộc đời bao la, người nghệ sĩ xúc cảm, những cơn sóng lòng tràn lên con chữ mà thành thơ Nói

về thơ, Nguyễn Đình Thi cho rằng: “Thơ là tiếng nói đầu tiên, tiếng nói thứ nhất của tâm hồn khi đụng chạm tới cuộc sống”. 

Thơ là hình thức sáng tác nghệ thuật lấy ngôn từ làm chất liệu để diễn tả những xúc cảm trào

dâng nơi tâm hồn nhà thơ. “Tiếng nói đầu tiên, tiếng nói thứ nhất” mà Nguyễn Đình Thi đề cập

tới ở đây chính là những rung động mãnh liệt bật ra trong một phút thăng hoa trước thế giới Thế

giới là gì nếu không phải là hiện thực khách quan, nơi sự sống vang lên mạnh mẽ? “Đụng chạm tới cuộc sống” chính là lúc mà người nghệ sĩ đối diện, thâm nhập vào đời sống để hiểu đời, hiểu

người, từ đó đưa hơi thở ấm áp ấy vào thơ, tạo nên bao dòng cảm xúc bất tận Với cách nói hình ảnh, Nguyễn Đình Thi khẳng định vai trò của hiện thực và xúc cảm đối với người làm nghệ thuậtnói chung cũng như làm thơ nói riêng Hiện thực là nguồn cội, là cơ sở làm nảy sinh những tình

cảm đẹp để từ đó, thơ được thai nghén, được ra đời Điều này xuất phát từ đặc trưng của thơ Quá trình sáng tác thơ là mối quan hệ chặt chẽ giữa hiện thực – tác giả - tác phẩm Lắng

nghe “tiếng đời lăn náo nức”, sống giữa cuộc đời muôn hình vạn trạng, hẳn mỗi người đều có

cho mình những “hỉ, nộ, ái, ố” Thế nhưng, ở các nghệ sĩ, đặc biệt là nhà thơ, những “hỉ, nộ, ái,

ố” đó không dừng lại ở thứ cảm xúc trung bình chủ nghĩa, nhàn nhạt mà nó thăng hoa để “trong một phút nổ ra như tiếng sét” (Chế Lan Viên), để ngòi bút ghi lên trang giấy không phải là những con chữ mà là “những tiếng lòng đang nhảy múa” (Xuân Diệu) Làm thơ nghĩa là cuộc

hành trình của cảm xúc, những tình cảm sẽ dẫn dắt ngòi bút thi nhân đến những miền thơ mới lạ, đẹp đẽ khác thường Không có hiện thực thì không có cảm xúc mà không có cảm xúc thì không làm được thơ Đó là mối tương giao chặt chẽ, có quan hệ hữu cơ với nhau không thể tách rời

“Cuộc đời là nơi xuất phát, cũng là nơi đi tới của văn học” (Tố Hữu) “Thơ ca là sự thể hiện con người và thời đại một cách cao đẹp” (Sóng Hồng) Đọc thơ cũng chính là đến với thời đại của

nhà thơ, đồng thời đến với thế giới nội tâm của người nghệ sĩ với bao xúc cảm lạ lùng Nhận định của Nguyễn Đình Thi mang đến chiêm nghiệm sâu sắc về thơ ca cũng như bài học cho người sáng tác và người tiếp nhận Thơ ca là tấm gương phản ánh hiện thực đời sống cũng như hiện thực tâm hồn, do đó người làm thơ cần phải xúc cảm thực sự trước cuộc đời, con người mới

có thể mang những cảm xúc đó vào thơ, như Nguyễn Du thương cô Kiều tài hoa bạc mệnh và

làm nên kiệt tác “Truyện Kiều”, như Xuân Diệu với lòng yêu đời và khát khao giao cảm mãnh liệt thổi hồn cho những “Vội vàng”; “Thơ duyên”  Cảm xúc sẽ dẫn dắt nhà thơ tới miền đất của

cái đẹp, của chân – thiện – mĩ Tuy nhiên chỉ cảm xúc thôi thì chưa đủ, cảm xúc mãnh liệt cũng cần một tài năng nghệ thuật đích thực để giúp truyền tải những vang âm đó vào trang thơ, làm

nên những tác phẩm thực sự mà như Viên Mai đã nhận xét: “Tài gia tình chi phát, tài thịnh tình đắc thâm” (Cái tài do tình sinh ra, tài cao ắt tình sâu) Đối với người đọc, trong quá trình tiếp

nhận văn học cần trân trọng công sức của nhà văn, nhà thơ, đọc để không chỉ thấy cái hay của câu chữ mà còn thực sự đồng điệu, tri âm với tâm hồn, với tiếng nói sâu lắng mà nhà thơ gửi

gắm vào tác phẩm, bởi “Thơ là một điệu hồn đi tìm những tâm hồn đồng điệu” (Tố Hữu).

Nếu ngày mai em không làm thơ nữa Cuộc sống trở về bình yên Ngày nối nhau trên đường phố êm đềm Không nỗi khổ, không niềm vui kinh ngạc

(Xuân Quỳnh)Nếu không còn những vấn thơ – những tiếng nói tâm hồn đầy xúc cảm ấy chắc chắn cuộc sống

sẽ thiếu đi hẳn một phần niềm vui, vài phần nỗi buồn và rất nhiều phần lãng mạn Vậy nên hãy

cứ làm thơ, yêu thơ – cũng là yêu chính cuộc sống tươi đẹp này

2 Trình bày suy nghĩ của em về ý kiến sau: Thơ là tiếng nói đầu tiên, tiếng nói thứ nhất của tâm hồn khi đụng chạm tới cuộc sống mẫu 2

“Thơ là tiếng lòng”, là dấu ấn tư tưởng tình cảm riêng của người nghệ sĩ, còn người nghệ sĩ là thư kí trung thành của trái tim Thơ xuất phát từ tấm lòng, tâm hồn người viết Các tác giả gửi gắm tới độc giả những gì mình tâm đắc nhất, rung động mãnh liệt nhất và kí thác vào thơ Chính

vì vậy, khi bàn về thơ và đặc trưng thơ, Nguyễn Đình Thi cho rằng: “Thơ là tiếng nói đầu tiên, tiếng nói thứ nhất của tâm hồn khi đụng chạm tới cuộc sống”.

Ý kiến trên là lời khẳng định về thơ: “Thơ là…” Vậy thơ là gì? Thơ là phương thức trữ tình ghi lại tâm hồn, tư tưởng tình cảm sâu sắc nhất, mãnh liệt nhất của người nghệ sĩ qua hệ thống ngôn

từ nghệ thuật Cách nói khẳng định đã lí giải thơ “là tiếng nói đầu tiên, tiếng nói thứ nhất của tâmhồn” Nguyễn Đình Thi đã đề cao tính cần thiết nhất của thơ là tình cảm, cảm xúc Đứng trước hiện thực xã hội, nhà văn chỉ viết những gì đập vào trái tim mình mạnh nhất, nhiều rung cảm

nhất Nhận định trên xuất phát từ đặc trưng của thơ Nếu “ngôn từ là tiếng nói thứ nhất của văn học” thì “thơ là tiếng nói đầu tiên của tâm hồn” người nghệ sĩ bởi thơ là tiếng nói của tình cảm, cảm xúc Tác phẩm ra đời đánh dấu những tình cảm cháy bỏng của người nghệ sĩ trước hiện thực Không có tác phẩm văn chương nào, đặc biệt là thơ ca lại được viết lên bởi một trái tim lạnh lùng vô cảm Đó là đặc trưng thơ về nội dung tư tưởng Người thi sĩ phải có những rung cảm nồng nhiệt và cháy bỏng mới đốt cháy được trái tim người đọc, để độc giả cũng rung động với người nghệ sĩ Nhà thơ không thể sáng tạo ra thơ từ một tâm hồn, một tình cảm hời hợt, lạnh lẽo.

Thơ xuất phát từ tâm hồn tình cảm và đó “phải là tình cảm chân thật.” (Viên Mai) Từ hiện thực cuộc sống, mỗi nhà thơ có những trải nghiệm riêng, tình cảm của riêng mình để viết nên những bài thơ hay, có nội dung độc đáo Nội dung ấy trong thơ thể hiện tư tưởng chủ đề của người nghệ

sĩ gửi đến các thế hệ bạn đọc Xuất phát từ tình cảm nhưng thơ phải gắn với hiện thực cuộc sống thông qua cái nhìn đầy rung động của người nghệ sĩ Mục đích lớn nhất của thơ ca nói riêng và văn học nói chung là nhận thức, khám phá bản chất thực sự của con người và cuộc sống Lí luận văn học hiện đại đã khẳng định: văn học dù hoang đường kì ảo, viễn tưởng đến đâu cũng hướng đến hiện thực của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc và qua từng thời đại Nếu không gắn với hiện thực, thơ ca và văn chương chỉ còn là “nghệ thuật vị nghệ thuật”, không thể thực hiện chức năng cao

cả là “nghệ thuật vị nhân sinh” của nó nữa Bởi vậy một tác phẩm thơ phải vừa là tiếng nói của tâm hồn tình cảm, tư tưởng mà người nghệ sĩ gửi gắm, vừa thể hiện sâu sắc, chân thực hiện thực của cuộc sống Như vậy nhà thơ mới có được tác phẩm nghệ thuạt chân chính, làm rung động bạn đọc

Nhận định của Nguyễn Đình Thi khẳng định rất đúng về đặc trưng thơ Nếu không có tình cảm, người nghệ sí không thể rung cảm với hiện thực cuộc sống, chính tình cảm của người nghệ sĩ làm nên giá trị tác phẩm Bên cạnh đó, hiện thực xã hội là vùng đất, là địa hạt để nhà thơ gieo trồng cảm xúc, vun vén tư tưởng và tình cảm để kết tinh tác phẩm hay Người viết còn cần có tài năng nghệ thuật để tạo nên một tác phẩm đich thực Đó là đich đến của văn chương nghệ thuật,

là mục tiêu người nghệ sĩ hướng tới Trong sáng tạo nghệ thuật cần bắt rễ từ cuộc sống để sáng tạo tác phẩm gắn với hiện thực và có sự trải nghiệm, rung động thực sự Người đọc cần hiểu được giá trị, ý nghĩa của hiện thực và thấu hiểu tư tưởng tình cảm trong đó

Lê Quý Đôn cho rằng: “Thơ phát khởi từ trong lòng người ta”, còn Ngô Thì Nhậm nhấn mạnh “Hãy xúc động hồn thơ cho ngọn bút có thần” Từ những ý kiến trên, anh (chị) hãy nêu lên vai trò quan trọng của tình cảm trong thơ.

BÀI LÀM

Từ xa xưa, con người đã biết dùng thơ ca để thể hiện những cảm xúc mạnh mẽ trong tâm hồn.Thơ đến với chúng ta bằng sự đồng điệu của những tấm lòng, bằng mối giao cảm của tiếng nóitri âm, tri kỉ Thơ là “chuyện đồng điệu” là "tiếng nói đồng ý, đồng tình”, về việc định nghĩa thư

Lê Quý Đồn đã có những nhận định về thơ khá sắc sảo: “Thơ phát khởi từ trong lòng người ta”,còn Ngô Thì Nhậm lại nhấn mạnh: “ Hãy xúc động hồn thơ cho ngọn bút có thần”

Thơ là phương thức biểu hiện trữ tình Thơ được hình thành nhờ mối rung cảm thầm kín giữacon người và cuộc sống Trong dòng chảy của thơ, con người được đắm chìm mình trong tìnhcảm cửa nhà thơ và của chính mình Thơ thấm vào lòng người, bởi những cảm xúc trực liếp vànhiều mối liên tưởng kín đáo, bằng ý tứ sâu xa, sức quyến rũ của tiết tấu và thanh điệu Tất cảnhững yếu tố ấy ùa vào lòng người đọc, xoá đi hay khắc sâu thêm những tình cảm, tạo nên ấntượng khó phai mờ Con người khi đến với thơ tâm hồn sẽ được thanh lọc để trong sáng và caothượng hơn

Lê Quý Đôn nói “Thơ phát khởi từ trong lòng người ta” Nghĩa là thơ phải xuất phái từ tâm hồn.tình cảm của nhà thơ Rõ ràng thơ khác với thể loại tự sự Nhà thơ tiếp xúc và phản ánh cuộcsống không phải hàng những chi tiết, bề bộn của hiện thực mà chủ yếu là để bộc lộ tình cảm cùamình trước cuộc sống Thơ có tiếng nói riêng, nó như những lời tâm sự làm sống dậy trong lòng

ta những kỉ niệm vui buồn của quá khứ xa xôi Thơ chính là cuộc sống, là sự phản ánh cuốc sốngmột cách cao đẹp Cái đẹp của sự sống luôn luôn biến động, vì vậy thơ sinh ra bởi con ngườinặng tình với cuộc sống Có tài năng chưa đủ, nhà thơ còn phải yêu cuộc sống và tha thiết vớithơ, thơ mới chân thành và rung động lòng người Thư rất gần gũi nhưng cũng rất cao xa, caoquý và thoát tục

"Thơ là tiếng nói đầu tiên, tiếng nói thứ nhất của tâm hồn khi động chạm tới cuộc sống” (NguyễnĐình Thi) Đúng như vậy, muốn có thơ, nhà thơ phải chớp được những giây phút xuất thần Khiđứng trước cảnh vật thiên nhiên, cảnh đời éo le, nỗi đau của con người, nỗi đau thế sự, nếu chỉ cóphát ngôn hời hợi ihì không thể thành thơ Một yếu tố không thể thiếu được đó là sự rung độngcủa trái tím tạo thành điểm giao thoa giữa nội tâm và ngoại cảm Khi ấy ngòi bút mới có thể xúcđộng hồn thơ Thiếu rung động, thơ chi là sự ghép vần, ghép chừ, chỉ còn là cái xác không hồn.Thơ ca sinh ra từ tâm hồn, từ trong lòng người ta, và trở lại làm cho con người ngạc nhiên vì nó.Phải trả thơ về với cuộc sống sau khi đã chắt lọc từ cuộc sống Phải nâng thơ lên, khôn" chỉ là sựsống mà phải là thơ Cho nên thơ không chỉ là sự im lặng giữa các từ, nó là tiếng lòng, là sự tỉnhtáo trong cảm xúc vừa trữ tình, vừa suy tưởng để rồi trở thành người bạn trung thành trên mọichặng đường đời

Trong quá trình sáng tạo thơ, rung động và cảm xúc là điểm lựa Từ đó tình cảm trong thơ phảimạnh mẽ và sâu lắng đến tận cùng Trên thực tế nhiều nhà thơ đã xuất thần trên ngọn bút nhờ cáigiây phút xuất thần ấy Hoàng cầm khi nghe tin giặc đốt phá quê nhà, một vùng quê với bao kỉniệm, đã viết câu thơ “Sao xót xa như rụng bàn tay” Quê hương đau như thân thể mình đau

Có lần Chế Lan Viên tâm sự “Thơ muốn làm cho người ta khóc, trước liên mình phải khóc,muốn làm cho người ta cười, trước hết mình phải cười” Nghĩa là người làm thơ phải cảm xúcgấp nhiều lần người thường Cho nên thơ là sản phẩm của một tâm hồn cụ thể mang những điều

kì diệu vào bí ẩn của tâm hồn ấy Thơ là con đẻ của cảm xúc, của trạng thái tâm hồn Mỗi tâmhồn là vương quốc riêng và một chút rung động đều có thể trở thành thơ Nhưng không phải cảmxúc nào cũng thành thơ Trong mọi yếu tố làm nên chất thơ, tình cảm là yếu tố quan trọng, nó làcái gốc, cái cội của thơ Neười làm thơ phải có tình cảm mãnh liệt thể hiện sự nồng cháy ở tronglòng Có như vậy Chế Lan Viên mới viết:

Ôi Tổ quốc ta yêu như máu thịt,      Như mẹ cha ta, như vợ như chồng        

Ôi Tổ quốc nếu cần ta chết,       Cho mỗi ngôi nhà, ngọn núi, dòng sông

Văn học nghệ thuật nói chung và thơ ca nói riêng có đối tượng phản ánh là con người và xã hội.Nhưng cuộc sống và con người trong thơ đã được phản chiếu qua một tâm hồn cụ thể Vi thế thơ

là nỗi niềm, là tấm lòng không phá của riêng nhà thơ mà trái tìm nhà thơ phải đập cùng một nhịpđập với ưái tin quần chúng và cả cộng đồng Nhà thơ phải biết kết hợp tình cảm và lí trí thì mớiđem đến cho thơ những cảm xúc sâu sắc Khi nói về truyền thống của dân tộc nếu không “Khởi

phái từ trong lòng”, nếu không bắt đầu từ tận cùng của cản xúc thì làm sao Nguvễn Đình Thi viếtđược những câu thơ.

Nước chúng ta,      Nước những người chưa ban giờ khuất,Đêm đêm rì rầm trong tiếng đứt,       Những buổi ngày xưa vọng nói về      

Cảm xúc tạo nên hình tượng lí trí hoà vào tình cảm khiến cho hình tượng thơ cổ sự hài hoà củatình cảm và lí trí

Cuộc sống vốn bề bộn và phức tạp, thơ cũng phải đa dạng và phong phú Người nghệ sĩ phải đi

lừ trái tim mình để sáng tạo nghệ thuật Thơ là tiếng nói đi từ trái tim nhà thơ đến trái tim ngườiđọc Người đọc thơ muốn tìm thây cảm xúc, lình cảm, tâm trạng của mình trong thơ Có nhữngbài thơ không cần phân tích, chỉ đọc một cách âm thầm mà người đọc như bị chao đảo:

Đưa người ra không đưa qua sông,Sao có tiếng sóng ở trong lòng     

Trở lại ý kiến của Lê Quý Đôn, ta thấy ngoài cái ý nghĩa tình cảm là gốc của thơ, Lê Quý Đônmuốn nhấn mạnh thơ hay là thơ có cảm xúc bắt đầu từ cái tâm Cảm xúc không hướng tới cáitâm thì thơ chỉ là những lòi giáo huấn suông và máy móc Khi Ngô Thì Nhậm nói “ Hãy xúcđộng hồn thơ cho ngọn bút có thần” cũng có nghĩa là thơ phải xuất phát từ tấm lòng nhân hậucủa nhà thơ Phải yêu thương và trân trọng con người và cuộc sống Thơ muốn hay tình cảm phảibùng cháy, đó là bản chất của thơ, nguyên tắc của thơ Chỉ khi nào tình cảm tràn ra thì chữ nghĩatrong thơ mới hàm súc và chắt lọc

Lịch sử nền thi ca nước ta từ cổ điển đến hiện đại đã chứng minh cho điều lí giải trên đây Nếukhông cỏ cái tâm thì Nguyễn Du không viết được câu thơ:

Đau đớn thay phận đàn bàLời rằng bạc mệnh cũng là lời chung

Và nếu không có cái tình thì Nguyễn Đinh Chiểu không thể viết:

Chớ bao nhiêu đạo thuyền không thẳmDâm mấy thằng gian bút chẳng tà

Sau này Hồ Chí Minh, Tố Hữu, Xuân Diệu, Huy Cận, Nguyễn Đình Thi đều là những thi sĩchắt thơ từ cõi lòng, từ trái tim biết nhìn đời, đau đời và biết nâng cuộc đời lên trong những trangthơ Đồng nghĩa với những ý kiến trên, nhà thơ Chính Hữu đã cho rằng “ Chì có thể có nhữngbài thơ hay nếu mỗi câu có dính máu của mình trong đó”

Có thể nói những ý kiến của Lê Quý Đôn và Ngô Thì Nhậm đến nay vẫn có giá trị không chỉ vềmặt lí luận mà cả về sáng tác Đó là những ý kiến sâu sắc đóng góp cho nền thi ca Việt Nam Nó

có giá trị như kim chỉ nam giúp các nhà thơ của nhiều thế hệ không đi lệch hướng như con tàukhông đi chệch đường ray của mình

Bàn về thơ, Hoài Thanh khẳng định: Từ bao giờ đến bây giờ, từ Hômerơ đến Kinh thi, đến ca dao Việt Nam, thơ vẫn là một sức đồng cảm mãnh liệt và quảng đại Nó đã ra đời giữa những vuibuồn của loài người và nó sẽ kết bạn với loài người cho đến ngày tận thế (Thi nhân Việt

Nam)Bình luận ý kiến trên

Điều đó đã giúp ta hiểu đúng giá trị của thơ ca, và đánh giá đúng hơn về tư tưởng tình cảm mà thơ biểu hiện

Nhà phê bình Hoài Thanh đã góp tiếng nói độc đáo về giá trị thơ ca Thơ ca - không tìm đâu xa

lạ mà nó chinh là “cái đẹp của cuộc sống” được tái hiện, được gửi vào tiết tấu của cây đàn thi ca Thơ đến với con người như dòng sữa mẹ đến với trẻ thơ, như người bộ hành giữa sa mạc tìm thấy dòng nước ngọt mát cao quý

Thơ đã là bạn tâm tình, sẻ chia bao buồn vui với loài người và thơ là “sức đồng cảm mãnh liệt vàquảng đại’’ đến với mọi tâm hồn

Tôi vẫn nhớ những ngày bé thơ câu hát “À ơi bống bống bang bang” đã đưa tôi vào giấc mơ mà

bà mẹ vẫn thường ru Bây giờ lớn lên cùng vần thơ, lời ru ấy đưa tôi vào cuộc sống Làm sao quên được những “Con cò bay lả bay la”; những con cò còn trắng muốt đã vào ký ức của tôi như lời thơ chứa chan, ngọt lịm tình thương của mẹ cha bây giờ chợt sống dậy, thức tỉnh trái tim mình sống có nghĩa tình và mến yêu đồng loại hơn Thơ là thế đó! Nó giống như sợi dây vô hình

- cứ đi vào hồn người qua bao năm tháng từ tuổi thơ đến lúc trưởng thành

Những vần thơ đẹp là những nốt nhạc, là ánh trăng bàng bạc của cô thôn nữ tát nước:

Hời cô tát nước bên đàng

Sao cô múc ánh trăng vàng đổ đi

Ánh trăng lung linh tràn mọi nẻo cũng giống như ánh trăng của tình yêu lao động, yêu con người

mà thơ đã gợi vào ta Thơ không là của riêng ai, nó là tiếng hát của tất cả mọi người đang sống, đang lao động, đang lao động nên cô thôn nữ tát nước đã được sự đồng cảm của thơ làm công việc hăng say hơn Nếu “thơ là điện” (Huy Cận) thì cuộc sống con người góp phần làm sáng ấm dòng điện ấy Cũng như nỗi nhớ quê hương của anh nông dân xã nhà mới chân chất và chân quê làm sao!

Anh đi anh nhớ quê nhà

Nhớ canh rau muống nhớ cà dầm tương

(Ca dao)

Một nỗi nhớ rất thực và rất đúng với người dân quê, từ cái bình thường nhất là “canh rau", “cà dầm tương” của cuộc sống Thơ đã cất lên tiếng lòng mà anh dân quê muôn gửi gắm Thơ đã

thực sự “đồng cảm mãnh liệt” với con người, cuộc sống Thơ không chỉ là niềm thương nhớ quê nhà, sự chia niềm vui lao động, thơ còn là tâm trạng của cô gái nhớ về mẹ:

Con gáí lấy chồng chẳng cách núi xa sông

Nhìn về quê mẹ, ôi mênh mông nước trắng

Sao xa cách như một hòn đao vắng

Biết gửi cho mẹ bát canh cần

Những câu thơ cứ bay vút, cứ hiện dần tình nghĩa mẹ con trong trái tim mọi người Nếu văn học nghệ thuật là tiếng gọi tâm hồn trở về với tâm hồn thì thơ (một bộ phận của văn học nghệ thuật

“là sự thể hiện, con người và thời đại một cách cao đẹp” (Sóng Hồng) Đứng về phương diện thể hiện cuộc sống, thơ đã góp tiếng nói thẩm mỹ làm phong phú trái tim con người, giúp con người cảm thông với nhau, biết yêu cái đẹp để mình sống chân hơn, thiện hơn Chính vì giá trị thẩm mỹcủa thơ ca ta mới thấy tình yêu trong thơ Xuân Diệu mớỉ đẹp và tình đến thế ! Câu thơ:

Có ai định nghĩa được tình yêu

Có nghĩa gì đâu một buổi chiều

Nó chiếm hồn ta bằng nắng nhạt

Bằng mây nhè nhẹ gió hiu hiu

Có một thời độc giả cho răng lãng mạn quá và Tây quá nhưng thời egan đã trả lời Đó là tâm trạng yêu cuồng nhiệt, say đắm của chàng thi sĩ đa tình Xuân Diệu Hay câu thơ:

Ta là Một, là Riêng là thứ nhất

Không có chi, bè bạn nỗi cùng ta

Thể hiện “cái tôi” cá nhân cần khẳng định và thơ ca đã làm được điều đó Nó giúp con người hiểu rõ hơn lâm sự thi sĩ và đánh giá đúng hơn thơ ca của ông

Nhiều nhà thơ nhà vẫn cho rằng thơ là “thần hứng" (Platôn) là "thể loại nữ hoàng” hay như XuânDiệu nói “Thơ là bà chúa nghệ thuật” chứng tỏ - những người nghệ sĩ họ đã biết tác dụng to lớn của thơ ca nên đã dùng nó làm phương tiện hiểu đạt mọi sắc màu cuộc sống Thơ không có cánh,nhưng “bà chúa nghệ thuật” ấy sẵn sàng nâng cánh tình yêu cho con người đến với cái đẹp Đã bao nhà thơ mượn cây đàn thơ ấy để tâm sự, sẻ chia Cũng như anh bộ đội xa nhà nhớ về quê hương có “người vợ mòn chân bên cối gạo canh khuya” trông ngóng chồng hay anh chiến sĩ:Ngắt một cành xấu hổ

Ép vào trong trang sổ của mình

Và chuyện này chỉ cây biết với anh

(Anh Ngọc, Cây xâu hổ)

Để cho cuộc sống trước mắt và hy vọng ngày mai đẹp hơn, thân thương hơn, thì thơ cũng là cầu nối tinh cảm nối những tâm hồn khao khát ấy đứng vững trước cuộc đời

“Thơ là tiếng lòng” (Diệp tiếp) một lần nữa lại rung lên đến với trái tim khát vọng Thơ sẽ chia niềm vui, “đồng cảm” với nỗi xót thương vợ của Hữu Loan trong bài màu tím hoa sim Tình yêu con người ta gửi trọn trong thơ nhưng không phải là thơ chỉ nói đến cái vui, cái buồn nỗi đau thương Thơ còn nói tới cái xấu xa, đê tiện của con người để con người không phải nhìn vào nó

mà xấu đi, mà thơ giúp con người nhìn nhận lại chính bản thân mình, ở đây, thơ đã thực hiện chức năng đạo hoá con người, giúp họ sống đẹp hơn, “người hơn” Ta không thể đánh giá thơ ca đơn thuần chỉ là phản ánh mà phải thấy được giá trị thực sự của thơ ca trons tư tưởng, trong

chiêm nghiệm cuộc sống của nhà nghệ sĩ Người nghệ sĩ phải sống hết mình cho thơ và Chế Lan Viên có nói “ thi sĩ là người say, người mơ, là tiên, là yêu ” Như vậy, đã chứng tỏ vai trò của người làm thơ vô cùng quan trọng, nó quyết định giá trị của thơ đối với cuộc sống con người Aragông đã sống hết mình vì tình yêu: Puskin khao khát cuộc sống tình yêu đẹp và xã hội công bằng, bình đẳng nên nhà thơ không thể mượn vần điệu, nhịp điệu để nói riêng mình mà nó phải

là xuất phát từ cuộc sống chung để nói đến cái lớn lao mà loài người mơ ước Bác Hồ không nhận mình là người nghệ sĩ, nhưng những tác phẩm của Người lại chứng tỏ Người là rất nghệ sĩ Bác sáng tác bài thơ Vãn cảnh (Cảnh chiều hôm) thì không thể nói rằng Bác không phải là nghệ sĩ; thơ đã nói dùm ta là Bác rất nghệ sĩ Bởi khi viết về cái đẹp cần được vĩnh cửu hoá, cần được biết đến thì nhà thơ không thể dùng những lời lẽ thô kệch được Sáng tác rất cần đến lẽ sống chân thành của người nghệ sĩ

Thơ như con sông thời đại cứ vỗ hoài vào bờ, nhưng thơ làm con người đẹp hơn còn sóng nước làm bờ đá mòn bớt đi Hai sự thực mâu thuẫn nhưng lại đồng nhất; thư không bào mòn con người mà tăng trưởng con người hơn Thơ thực sự là một “người mẹ”, “quảng đại” - tức là ta nói

về giá trị đích thực của thơ ca, bởi chì có thơ ca đích thực, là nghệ thuật thì mới “quảng đại”, baodung, nhân từ đối với từng con người Tiếng thơ làm người nghệ sĩ sống chân chính

Những vần thơ cũng giống như những truyện cổ tích phải bắt nguồn từ cuộc sống lúc đó thơ mới thực sự làm nhiệm vụ “quảng đại” của mình Chính điều này đã làm tôi nhớ lại: lúc tôi còn bé tôirất sợ sự ra đi của ba tôi Nhưng đến ba tuổi ihì điều lo sợ ây đã thành sự thật - mẹ tôi nước mắt lưng tròng tiễn cha tôi đi bộ đội Nhưng thơ đem đến cho tôi nhận thức mới Cuộc chia ly màu đỏcủa Nguyễn Mỹ đến với tôi lúc tôi tròn mười lăm tuổi Tôi đã hiểu sự ra đi của cha mình có ý nghĩa hơn là đem lại cuộc sống thanh bình cho quê hương xử sở Có chia ly đó nhưng để mai saunày sẽ mãi mãi bên nhau Cuộc chia ly màu đỏ đã nói cho tôi điều đó Thơ đã chiếm lĩnh một phần của trái tim ta nên nó đi vào ta với niềm hy vọng, hãy sống sao cho xứng với mình

Thơ yêu cầu “quảng đại”, nhưng người nghệ sĩ không được lợi dụng tính “quảng đại" đó để nói

về cái xấu xa, cái đê tiện không có giá trị làm đẹp con người Nếu nhà thơ nào làm sai nguyên lý

ấy, tác phẩm của họ sẽ bị đào thải, bị lên án, hoạ chăng nó “chỉ tồn tại ở một người, một thời may mắn” ( Diệp Tiếp)

Thơ đã giúp con người nhìn lại chính mình như một văn hào nào đó đã nói: Hãy quay trở lại xemchúng ta sống tồi tệ như thế nào Thơ ca không chỉ thực hiện chức năng cải tạo con người mà nó còn tạo ra con đường nghệ thuật mới cho con người nghệ sĩ nhìn lại chính mình để sáng tác đúngvới thời đại và đúng với đòi hỏi của độc giả

Có phải chăng hôm nay đất nước được bình yên con người cần phải “ngủ" thêm chút nữa? Vui sướng hơn điều đã có? Câu hỏi ấy thơ ca gỡ rối giùm - cuộc sống không đơn giản như ta nghĩ nó

là tiếng thét là tiếng rên của những người nghèo khổ quanh ta thì con người không thể sống thờ

ơ, hưởng lạc những điéu mình đã có Thanh Thảo trong khối vuông Rubich đã làm nhức nhối trong lòng ta, đã góp phần đánh thức giá trị nhân bản của con người Đó là quyền sống và quyền hạnh phúc của con người

Hoài Thanh nói rất đúng về thơ “Nó đã ra đời giữa những vui buồn của con người” làm con người yêu hơn cuộc sống này, chính chất thơ giàu cảm xúc, tình thương cảm bao la mới hiểu được giá trị sâu sắc của Truyện Kiều mà xã hội bây giờ không có được một Truyện Kiều thứ hai.Tiếng kêu thương, nỗi lòng của nàng kiều - chính là nỗi lòng của Nguyễn Du về thời đại về kiếp sống con người trong xã hội lúc đó Nhờ thơ ca nhận thức về con người được phong phú, được hoàn thiện hơn một chút “Những điều trông thấy” của Nguyễn Du “dẫu đau đớn lòng” vẫn là

đòn bẩy nhận thức, nghĩ suy của con người đúng hơn với xã hội hôm qua và nhìn lại mình thật hơn trong xã hội hôm nay.

Cuộc sống là vô hạn và sức biểu đạt cùa thơ cũng vô hạn Nhà thơ tìm ở thơ tiếng nói cho chính tâm hồn mình bởi “Thơ chính là tâm hồn" như văn hào Gorki đã nói

Đứng về phương diện này ta nên đánh giá đúng đắn hơn về cả vai trò của người tiếp nhận Bạn đọc phải là “kẻ đồng hành sáng tạo” (Gorki) phải biết chọn lựa con đường đến với thơ ca đúng nhất Ta không thể đọc, những câu thơ tình yêu rồi uỷ mị rồi chán đời, mà phải sống tốt hơn, sống cho đúng nghĩa là sống Đến lúc đó bạn sẽ là “bạn” của thơ ca bởi bạn đã góp phần làm đẹpthu ca, làm đẹp cuộc sống

Thơ là cà một thế giới tâm hồn rọi vào đó con người cần phải băn khoãn trăn trở để cái đẹp sẽ ngự trị, cái ác bị liêu diệt Thơ là món quà vô giá mà người nghệ sĩ tặng bạn đọc Những vần thơ hay sẽ còn mãi với loài người “đến ngày tận thế" Nhà thơ Gam za tốp đã từng viết trong bài thơ ca: Chăm sóc tuổi già thơ sẽ là con gái - lúc từ giã cõi đời, kỷ niệm hoá thơ lưu

Lúc còn sông thơ đã làm đẹp cho con người, giúp bạn ý thức được cuộc đời nhưng thơ là tất cả - ngay cả khi nhà thơ chết, thơ của họ vẫn là bạn của con người Hoài Thanh nhận xét thơ cả bằng

lý trí và tình cảm mà thơ dành cho con người Thơ giúp ta không thể hững hờ trước số phận, của nhân loại Tình cảm đối với những người đi biển mà cái chết là vực thẳm đại dương đã được Huygô đã gửi gắm trong bài Đêm đại dương, số phận những con người ấy cần sự sể chia, cần sự cảm thông của những lâm hồn đồng điệu và thơ ca đã cất lên liếng nói ấy để đến với hàng vạn con tim đang sống Hãy đến với thơ như bạn đã từng sống thực, đừng đến với thơ khi con tim khô cứng, không hồn Chỉ khi tâm hồn bạn muốn cao thượng muốn cuộc sống đẹp thì thơ ca mới

là bạn, chứ đừng lợi dụng tiếng đàn của thơ để làm cuộc sông này vô nghĩa

Thơ đã thực sự là tiếng gọi cấp bách, kêu gọi con người hãy sống nhân đạo - thơ là chức năng tuyệt vời “quảng đại và mãnh liệt” mà thơ ca đem lại cho con người Hoài Thanh, qua lời nhận xét của mình, đã nói về mồi quan hệ giữa con người với thơ ca và thơ ca phải đồng nhất với lâm hồn nhà thơ Nếu thơ có nghệ thuật, thì nhà thơ mới thực sự là người hiểu hiện được cái đẹp trong cuộc sống để nâng cao tầm nhìn và làm phong phú thêm cho những tâm hồn đang sống Nghĩ về thơ trước đây không phải để phủ nhận thơ nay, mà khẳng định chính thơ ngày nay đã góp phần đóng góp làm phong phú cho thơ ca Dù nói về bất cứ một cái gì nhà thơ cũng có bổn phận quan trọng trong việc thể hiện cái tốt đẹp Kinh thánh có câu: Mọi linh hồn con người đều

có thể đến với chúa bằng nhiều con đường Nhà thơ hãy tìm cho mình con đường đúng đắn để đến với thơ ca và cuộc sống con người Một con gấu ăn mật ngọt, nhưng mật của nó lại đắng thì thơ phải là quá trình ngược lại: phải dằn vặt, trăn trở, khổ đau đôi khi cần phải khóc trong lúc vui

để sản phẩm (thơ) của mình sẽ đem lại niềm vui cho mọi người

 Mở bài:

Nhà văn nguyễn Khải từng nói: “Giá trị của một tác phẩm nghệ thuật trước hết là ở giá trị tưtưởng của nó Nhưng là tư tưởng đã được rung lên ở các bậc tình cảm, chứ không phải là cái tưtưởng nằm thẳng đơ trên trang giấy” Nghĩa là phải có sức khơi gợi ở người đọc những cung bậctình cảm sâu thẳm Bàn về điều đó, nhà thơ Lưu Trọng Lư từng khẳng định: câu thơ hay là mộtcâu thơ cỏ sức gợi ”

 Thân bài:

Thơ ca là tiếng hát của trái tim, là nơi dừng chân của tinh thần, do đó không đơn giản mà cũngkhông thần bí, thiêng liêng…Thơ ca chân chính phải là nguồn thức ăn tinh thần, nuôi tâm hồnphát triển, nó không được là thứ thuốc phiện tinh thần êm ái mà nhỏ nhen, độc hại… Người

“phu chữ” của cuộc đời hẳn đã phải như chàng trai Samet trong tác phẩm của Pautovski đi khắpnơi để gom bụi quý tạo thành một bông hồng vàng giá trị Và công việc ấy lại càng khó khăn hơnbởi khi nó hoàn thành, người đánh giá nó không ai khác ngoài độc giả Câu thơ có tồn tại đượchay không, có chỗ đứng trong lòng người đọc hay không còn phụ thuộc vào việc “sức gợi” mà

nó tạo ra trong lòng người

Nói về thơ có rất nhiều ý kiến, có người dùng những ngôn từ trau chuốt để bày tỏ quan điểmsáng tác của mình, nhưng cũng có những quan điểm thật hàm súc như của Lưu Trọng Lư Quanniệm “hay” hay “dở” thật ra nằm trong một phạm vi rất chủ quan Nhưng những sự chủ quan đóluôn có một điểm giao nhau và Lưu Trọng Lư đã dùng câu này để nói về điểm giao nhau đó, làđiều kiện cần để câu thơ được người ta đánh giá cao

“Sức gợi tức là những khoảng trắng trong tác phẩm văn học, là những tín hiệu nghệ thuật manghàm ý sâu thôi thúc người ta đọc và suy ngẫm Gợi cho độc giả những tư tưởng, tình cảm mới

mẻ cũng là gợi mở cho- người đọc đi tìm một cách hiểu khác, ở bất cứ cách hiểu nào, đó cũng làcách ta đánh giá một câu thơ hay, một nhà thơ bậc tài Thơ hay, thơ bắt nguồn từ cảm xúc và tìmđến cảm xúc cũng là lí lẽ muôn đời của người cầm bút, như nhà phê bình Hoài Thanh nhận định:

“Cố lấy hồn tôi để hiểu hồn người”

Qua quá trình tiếp nhận mang bản chất là đồng sáng tạo nên người đọc chính là người tạo nên sốphận thứ hai cho tác phẩm Nếu bỏ qua yếu tố này, thi tác phẩm sẽ không có sức sống vì một tácphẩm không có sức gợi là một tác phẩm chết Đặc điểm thơ muôn đời vẫn là “ý tại ngôn ngoại”

và những ý ở ngoài lòi đó là nơi cần độc giả sử dụng tài năng và tâm huyết của minh, để lấp đầy

“khoảng trắng” mà đến với tư tưởng tác giả Đối với con người bình thường, ta đã thấy gì màngười ta có quá dễ dàng thì sẽ không biết quý trọng và mau chán nản

Một câu thơ hay cũng như là một báu vật vô giá trị vậy, thôi thúc người ta tìm chiếc chìa khóacho nó để tiếp cận tư tưởng của nhà văn Trần Đăng Khoa cho rằng: “Thơ hay là thơ giản dị, xúcđộng và ảm ảnh Sở dĩ có sự ảm ảnh bởi vì câu thơ ấy thôi thúc người ta suy nghĩ về nó, hòa tâmcủa mình vào bài thơ và trăn trở tìm cho ra chiếc chia khóa thơ còn được cất giữ trong ngõ ngáchtâm hồn Cùng một câu thơ nhưng nhiều người, nhiều hoàn cảnh, nhiều số phận có nhiều cáchhiểu khác nhau Chính vì thế mà thơ có sức sống bất diệt nối tiếp từ thời đại này sang thòi đạikhác, số phận này sang số phận khác

Kết thúc bài thơ Đồng chí, nhà thơ Chính Hữu viết: “Đầu súng trăng treo” hết sức ấn tượng Chỉbốn từ thôi mà’gợi ra nhiều cách hiểu Tác giả đã ca ngợi hình ảnh đẹp hiện lên giữa rừng khuya,đồng thời gợi cho độc giả liên tưởng: ánh trăng tượng trưng cho ánh sáng của hòa bình, đầu súng

là một hình ảnh của chiến hanh Giữa rừng khuya này, các anh chiến sĩ đang chiến đấu vì hòabình nhân loại

Lưu Trọng Lư hẳn đã nhiều năm gắn với nghiệp làm thơ rồi mới có thể đưa ra một định nghĩađúng đắn như thế Bởi đây không chỉ là tiêu chí đánh giá một câu thơ hay, mà còn là tiêu chíđánh giá một nhà thơ thực tài nữa Trong thế giới thợ ca, người ta có thể quên đi anh là ai, anh đã

sống cuộc đời như thế nào, nhưng trong hoàn cảnh mà tiếng nói thường ngày rơi vào bế tắc,người ta bỗng nhớ đến anh, và người ta ghi nhớ tên anh bằng những tình cảm, cảm xúc khônglẫn lộn bao giờ.

Nhà thơ cần phải trau dồi và không ngừng nâng cao năng lực sáng tác để tạo ra những thi phẩmhay, sống với thời gian Những tín hiệu nghệ thuật là những hình ảnh, từ ngữ, dấu câu, biện pháp

tu từ khiến tác phẩm giàu sức gợi Chính vì yêu cầu đặt ra với một câu thơ hay này mà lúc sángtác người làm thơ luôn phải lưu ý đến tính hàm súc trong thơ Đây là điểm phân biệt rõ giữa thơ

và văn xuôi Thơ cần một sự cô đọng rất lớn trong ngôn từ, cũng vì thế mà giàu sức gợi NhưMaiakovski từng nói: Phải phí tổn ngàn cân quặng chữ mới thu về một chữ mà thôi Nhưng chữ

ấy làm cho rung động Triệu trái tỉm trong hàng năm dài”

Để phát huy tối đa sức mạnh của thơ ca, để “sức gợi” của tác phẩm lan tỏa rộng ra và sâu hơn,người viết và người đọc luôn cần một sự phối hợp và thấu hiểu Để câu thơ có sức gợi, ngườiviết cần có đủ tâm và tài để tạo sức sống cho chính tác phẩm của mình, viết những câu thơ sâusắc, không hời hợt, không quá bí hiểm Người đọc cần trau dồi trình độ cảm thụ tác phẩm cùng

sự thấu hiểu nhà văn để chạm đến cái tư tưởng ẩn sau lớp chữ ấy Sự đồng điệu, cộng cảm muônđời vẫn là cứu cánh của văn chương



Kết bài:

Để phát huy tối đa sức mạnh của thơ ca, để “sức gợi” của tác phẩm lan tỏa rộng ra và sâu hơn,người viết và người đọc luôn cần một sự phối hợp và thấu hiểu Để câu thơ có sức gợi, ngườiviết cần có đủ tâm và tài để tạo sức sống cho chính tác phẩm của mình, viết những câu thơ sâusắc, không hời hợt, không quá bí hiểm Người đọc cần trau dồi trình độ cảm thụ tác phẩm cùng

sự thấu hiểu nhà văn để chạm đến cái tư tưởng ẩn sau lóp chữ ấy Sự đồng điệu, cộng cảm muônđời vẫn là cứu cánh của văn chương Như L.Tônx tôi khẳng định:”Một tác phẩm nghệ thuật làkết quả của tình yêu.Tình yêu con người, ước mơ cháy bỏng vì một xã hội công bằng,bình đẳngbái ái luôn luôn thôi thúc các nhà văn sống và viết,vắt kiện cạt những dòng suy nghĩ,hiến dângbầu máu nóng của mình cho nhân loại”

Nhận xét về ảnh hưởng to lớn của văn học dân gian đối với văn học thành văn Việt Nam, giáotrình Văn học dân gian nhận định: “Văn học dân gian là cội nguồn, là bầu sữa mẹ nuôi dưỡngnền văn học dân tộc Việt Nam Nhiều thể loại văn học viết được xây dựng và phát triển dựa trên

sự kế thừa các thể loại văn học dân gian Nhiều tác phẩm , nhiều hình tượng do văn học dân giantạo nên là nguồn cảm hứng, là thi liệu, văn liệu của văn học viết Nhiều nhà thơ , nhà văn lớn củadân tộc (Nguyễn Trãi , Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Du , Hồ Xuân Hương , Phan Bội Châu ,Nguyễn Bính, Hồ Chí Minh, Nguyễn Duy….) đã tiếp thu có kết quả văn học dân gian để sángtạo nên những tác phẩm văn chương ưu tú”

Đó là một nhận định xác đáng thể hiện rõ mối quan hệ máu thịt gắn bó giữa văn học dân gian vàvăn học thành văn trong suốt tiến trình phát triển của văn học dân tộc.  VHDG chính là nền tảngcủa VHV và có tác động lớn đến sự hình thành và phát triển của VHV, là nguồn cảm hứng dồidào, tiếp thêm chất liệu và cảm hứng sáng tạo cho văn học viết.+ Về phương diện nội dung: VHDG cung cấp cho các nhà văn của mọi thời đại những quan niệm

xã hội, đạo đức của nhân dân lao động, của các dân tộc Ngoài ra, nó còn cung cấp những tri thứchữu ích về tự nhiên xã hội, góp phần quan trọng về sự hình thành nhân cách con người Nó bảo

tồn, phát huy những truyền thồng tốt đẹp của dân tộc như: truyền thống yêu nước, tinh thầnhướng thiện, trọng nhân nghĩa, giàu tình thương, Biểu hiện rõ nhất là ở đề tài, nguồn cảm hứng,

tư tưởng nhân ái, tình cảm lạc quan, yêu đời, tình yêu thiên nhiên, đất nước, tình yêu conngười,

- Đề tài tiêu biểu trong văn học dân gian: Số phận người phụ nữ, thân phận người lao động nóichung, tình yêu đôi lứa, những kinh nghiệm sống quý báu, đặc biệt ngợi ca tình cảm gắn bó với

- Nguồn cảm hứng : Văn học dân gian thường lấy nguồn cảm hứng từ thiên nhiên, cuộc sống xãhội, lao động sản xuất, Đặc biệt, ca dao Việt Nam đã đưa ra những tiêu chí về vẻ đẹp người

- Tư tưởng nhân ái : Văn học dân gian đề cao tình cảm yêu thương con người nhất là thân phậnngười phụ nữ, người lao động cùng khổ,

Bàn về ngôn ngữ trong tác phẩm văn học, nhà thơ Nga, Maiacốpxki có viết:

      Phải phí tốn nghìn cân quặng chữ

        Mới thu về một chữ mà thôi

        Nhưng chữ ấy làm cho rung động

       Triệu trái tim trong hàng triệu năm dài.

    Anh/chị hiểu gì về ý kiến trên? Hãy phân tích một vài dẫn chứng để làm sáng tỏ nhận định trên.

BÀI LÀM THAM KHẢO

      Có người nhận định: “Thơ bắt rễ từ lòng người và nở hoa nơi từ ngữ” Thơ ca nói riêng

cũng như văn chương nói chung đều bắt nguồn từ cuộc đời và được xây dựng bằng vật liệu ngôn

từ Người nghệ sĩ phải dùng bàn tay tài hoa và lăng kính nghệ thuật để biến ngôn ngữ đời sống thành ngôn ngữ văn học Bàn về trách nhiệm của người viết và đặc điểm của ngôn từ,

Maiacôpxki đã cho rằng:

Phải phí tổn nghìn cân quặng chữ

Mới thu về một chữ mà thôi

Nhưng chữ ấy làm cho rung động

Triệu trái tim trong hàng triệu năm dài

“Yếu tố đầu tiên của văn học là ngôn ngữ” (M Gorki) Công cụ chủ yếu đó cùng với các hiện

tượng, các sự kiện cuộc sống, là chất liệu của văn học Nếu ngôn ngữ của đời sống được xem là nguyên liệu để sáng tác thì ngôn ngữ của văn học lại là sản phẩm hoàn chỉnh, được sáng tạo qua bàn tay điêu luyện của người nghệ sĩ tài hoa Đó là một quá trình lao động đầy nghệ thuật, đầy sáng tạo, nhưng cũng rất vất vả:

Phải phí tổn nghìn cân quặng chữ

Mới thu về một chữ mà thôi

Ở hai câu đầu tiên, Maiacôpxki muốn hướng đến trách nhiệm, nghĩa vụ nặng nề của người cầm bút Viết sao cho hay, cho đúng, cho trúng luôn là phương châm sáng tạo của người viết Trách nhiệm của các văn nghệ sĩ trước thời đại và cuộc sống là phải thấu hiểu con người Khi xưa, đại

thi hào Nguyễn Du viết: “Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài”, nhà thơ Xuân Diệu lại viết: “Cơm

áo không đùa với khách thơ”, và trong những năm tháng chiến đấu chống giặc ngoại xâm văn

học nghệ thuật đã chứng tỏ rõ vai trò và sức mạnh của mình, khi:

có sự rung động mãnh liệt, phải có nỗi đau đời, đau người, đau trước sự đổi thay của thời thế, người ta mới có thể viết nên những vần thơ, những câu văn khiến hàng triệu trái tim xúc động

Có ai đó đã nói rằng: “Văn chương trước hết phải là văn chương” Nếu chỉ sống sâu, sống tốt

thì nhà văn sẽ không được gọi là nhà văn, tác phẩm sẽ không được coi là tác phẩm văn học Bên cạnh việc hòa mình vào thời đại và bắt kịp nhịp thở của cuộc sống, văn học đòi hỏi người viết phải có tài năng nghệ thuật Nhà văn không thể bê nguyên si cuộc đời vào trong trang viết mà phải biến trang viết thành cuộc đời bằng chính khả năng và sự trải nghiệm của mình Bởi vậy, ngôn ngữ văn học không thể là kết quả của quá trình sáng tác hời hợt, nông cạn mà phải là kết

tinh của sự sáng tạo, chắt lọc, trau chuốt, tỉ mỉ Nói như Nguyễn Tuân: “Ở đâu có lao động thì ở

đó có sáng tạo ra ngôn ngữ Nhà văn không chỉ học tập ngôn ngữ của nhân dân mà còn là người phát triển ra ngôn ngữ sáng tạo Không nên ăn bám vào người khác Giàu ngôn ngữ thì vãn sẽ hay… Cũng cùng một vốn ngôn ngữ ấy, nhưng sử dụng có sáng tạo thì văn sẽ có bề thế và kích thước Có vốn mà không biết sử dụng thì chỉ như nhà giàu giữ của Dùng chữ như đánh cờ tướng, chữ nào để chỗ nào phải đúng vị trí của nó Văn phải linh hoạt Văn không linh hoạt gọi

là văn cứng đơ thấp khớp”. Trong lao động nghệ thuật, việc lựa chọn từ ngữ đòi hỏi người nghệ

sĩ tốn rất nhiều công sức để tìm cho ra được những từ ngữ có khả năng biểu đạt cao nhất ý muốn diễn tả Ngôn ngữ văn học phải chính xác và tinh luyện, tạo nên hình tượng trong tác phẩm Chính vì thế, nó không trừu tượng mà có tính chất cảm tính cụ thể, để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng người đọc thông qua việc biểu đạt suy nghĩ tính cách nhân vật hay thái độ và quan niệm củatác giả

Thơ văn là toàn bộ nghệ thuật, bao gồm cả nghệ thuật kiến trúc Nói tới kiến trúc là nói tới tính lập thể, sự cân đối, hài hòa Nghệ thuật kiến trúc có một ảnh hưởng quan trọng tới văn chương Mỗi một tác phẩm văn chương đều có một kiến trúc riêng của nó Nó giống như một ngôi nhà

mà người nghệ sĩ phải là một kiến trúc sư có tài để thiết kế nên kiến trúc của ngôi nhà Đó chính

là bố cục, kết cấu của tác phẩm Mỗi tác phẩm phải là một chỉnh thể nghệ thuật thống nhất toàn vẹn, với bố cục kết cấu rành mạch, với hệ thống ý tứ, ngôn từ có tổ chức cao, giữa các phần luôn phải có sự liên kết chặt chẽ, thể hiện được sự hài hòa, cân đối Tùy theo các thể loại văn học, nghệ thuật kiến trúc có ảnh hưởng khác nhau Đối với thơ ca, người ta chú ý nhiều đến mối liên

hệ giữa các đoạn, các khổ thể hiện những cung bậc trạng thái cảm xúc khác nhau Với truyện ngắn, cái quan trọng là giữa các đoạn các phần, các mốc trong cuộc đời nhân vật phải có sự nhất quán cao độ Với tác phẩm kịch, người ta tổ chức nó theo các màn, các lớp… Chính hệ thống ý

và ngôn ngữ, có tính hệ thống cao đã tạo ra một kết cấu hoàn chỉnh và cân đối, đem lại khoái cảm thẩm mĩ cho người đọc Như vậy không thể phủ nhận tác dụng to lớn của nghệ thật kiến trúcđối với văn chương

“Trong văn chương, chữ phải đứng trên trang giấy chứ không được nằm đơ trên trang giấy” (Nguyễn Tuân) Ngôn từ không phải chỉ để diễn đạt một hành động, sự việc đang được nói

đến, mà còn nói thêm nhiều điều sắp xảy ra Có khi, ngôn từ là một lá thư, một lời nhắn nhủ, mộtlời tâm sự của tác giả về đời, về người, về thời đại Mặt khác, ngôn từ còn thể hiện phong cách hành văn, phong cách nghệ thuật của người viết, hay còn thể hiện khả năng sáng tạo của người cầm bút

“Làm thơ là cân một phần nghìn miligram quặng chữ” (Maiacôpxki) Công việc sáng tác là

một quá trình gian khổ, vất vả nhưng cũng rất đáng quý Bởi: “Nhà văn là người cho máu” (Enxa

Triobe), “nhà văn là người thư kí trung thành của thời đại” (Banzắc) và là người thay đổi thời

đại, hướng con người đến những giá trị chân – thiện – mĩ

Thơ văn là sự tổng hòa của các ngành nghệ thuật, đó là sự kết hợp hài hòa của các ngành nghệ thuật trong việc tái hiện thế giới và con người Sự giao thoa, kết hợp ấy tạo ra sự phong phú, đa dạng cho nghệ thuật biểu hiện của văn chương, có khả năng tác động mạnh mẽ đến các giác quan, tư tưởng, tình cảm của bạn đọc Mặc khác, nó lí giải việc một số bài thơ được phổ nhạc thành lời hát, có những kịch bản phim chuyển thể từ tác phẩm văn chương Đó là mối quan hệ qua lại giữa văn chương và các ngành nghệ thuật khác nhằm phục vụ hiệu quả hơn nữa cho cuộc sống và con người

Nhưng thơ văn cũng có những đặc trưng riêng biệt Văn chương lấy chất liệu từ ngôn từ, ngôn ngữ văn chương là ngôn ngữ đã được chọn lọc mang tính thẩm mĩ cao Bằng ý nghĩa, khả năng gợi hình, gợi thanh, ngôn ngữ tạo ra hình ảnh, màu sắc, âm thanh, hình khối… một cách gián tiếp, từ đó tạo ra chất nhạc, chất họa… trong văn khiến trang văn trở nên đẹp đẽ và sống động.Một tác phẩm nghệ thuật đích thực phải là một chiếc vỏ ốc nhỏ bé mong manh song lấp lánh sắc màu và từ đó ngân lên những tiếng thì thầm của đại dương sâu thẳm, ngân lên những khúc ca về cuộc sống, tình yêu và khát vọng muôn đời

Câu 2. Nghị luận văn học (12 điểm)

Trong sáng tạo văn học, đường biên thể loại thường có xu hướng bị phá vỡ, nhất là với những nhà văn tài năng.

Bằng trải nghiệm văn học, anh/chị trình bày suy nghĩ của mình về ý kiến trên.

Cơ sở lý luận của vấn đề

– Thể loại văn học là những loại hình, phương thức cấu tạo nên văn học nhằm tái hiện đời sống một cách trực quan và sinh động Từ xưa, các thể loại văn học đã được phân chia một cách đa dạng và phức tạp Trong sự vận động và phát triển của văn học, các thể loại trong văn học dần dần được mở rộng để đáp ứng nhu cầu biểu đạt của người sáng tác

– Mỗi thể loại trong văn học đều mang một ý nghĩa và phương thức phản ánh khác nhau Mỗi cách phản ánh của từng thể loại thường có tính quy luật và có tính hữu hạn Quy luật nằm ở số lượng mỗi thể văn, thể thơ thường chỉ ứng với tinh thần cảm nhận, tư duy về ngôn ngữ, yêu cầu của người sáng tác cũng như tương quan với nhịp độ sống, phong cách sống, văn hóa sống của mỗi dân tộc Hữu hạn là vì mỗi thể loại có phương thức phản ánh riêng xét từ hình thức tới nội dung (như thơ chỉ để hướng tới khám phá, biểu hiện nội tâm, hay văn xuôi chỉ để hướng tới khám phá bức tranh đời sống rộng lớn) Vì thế, để mở rộng khả năng biểu đạt, các thể loại thường có sự giao thoa, lấy chất liệu, phương tiện, cách thức của thể loại này vận dụng vào thể loại kia như một thủ pháp nghệ thuật độc đáo Cách vận dụng này không chỉ để thể hiện nhu cầu nội tại của người sáng tác mà còn để đáp ứng những nhu cầu thưởng thức ngày càng được mở rộng, nâng cao của độc giả

2

Các dạng thức tiêu biểu:

– Chất thơ trong văn xuôi (truyện ngắn, tiểu thuyết)

– Chất văn xuôi (màu sắc tự sự) trong thơ

– Chất kịch trong truyện

– Chất thơ trong kịch…

(Thí sinh không nhất thiết phải khảo sát tất cả các dạng thức của hiện tượng giao thoa thể loại Điều quan trọng là phải lựa chọn chuẩn xác, phân tích sâu sắc biểu hiện và hiệu quả nghệ thuật của việc sử dụng yếu tố thuộc đặc trưng của thể loại này trong tác phẩm thuộc thể loại kia.)3

Ý nghĩa, giá trị

– Mở rộng phạm vi phản ánh và khả năng chuyển tải cho tác phẩm

– Tạo nên nét độc đáo trong phong cách tác giả

Giải thích (3đ)

– Thơ hay là bữa tiệc ngôn từ: ý nói cái hay của bài thơ trước hết là nhờ cái hay của ngôn từ (sống động, phong phú…), giống như sự hấp dẫn của những ”món ăn” ngon bằng ngôn từ.– Gốc của thơ là tình cảm: nhấn mạnh tư tưởng tình cảm là then chốt quyết định giá trị của một bài thơ

– Hai ý kiến là hai cách định nghĩa về thơ có sự nối tiếp những quan niệm trước đó Một bên khẳng định sức mạnh của thơ là ở ngôn từ, một bên khẳng định sức mạnh của thơ nằm ở tư tưởng, tình cảm chứ không phải ở ngôn từ

Khẳng định tính đúng đắn của vấn đề (6đ )

– Nói thơ hay là bữa tiệc ngôn từ bởi vì: một bài thơ ngôn ngữ trúc trắc, sáo rỗng, tầm thường thìkhông thể gọi là thơ hay Ngược lại, bài thơ hay là khi nó bày ra trước độc giả một “bữa tiệc ngôn từ”, với những ngôn từ được nhà thơ công phu lựa chọn, tổ chức, biến nó từ lời bình thường trở thành nghệ thuật {vừa thể hiện tâm hồn thi nhân; vừa chính xác hàm súc; vừa có dấu

ấn riêng của tác giả }

(HS lấy dẫn chứng làm sáng tỏ)

– Gốc của thơ là tình cảm bởi vì: thơ là chuyện của tâm hồn, của lòng người cho nên việc thể hiện tất cả mọi vui buồn trong cuộc đời là một nhu cầu bức thiết của thơ Hơn nữa tình cảm ấy thường tiêu biểu, điển hình, khơi dậy trong trái tim người đọc những rung động sâu xa, những cảm xúc thẩm mĩ tuyệt vời

(HS lấy dẫn chứng làm sáng tỏ)

– Mỗi ý kiến đều xác đáng nhưng chưa toàn diện, chưa khái quát được đặc trưng thơ ca vì:+ Nếu người nghệ sĩ chỉ chú ý rèn câu đúc chữ mà không chú ý đến nội dung tư tưởng của tác phẩm thì sáng tác thơ ca chỉ là những kỹ xảo vờn vẽ, là lối thơ chuộng hình thức Thơ ca chỉ neo đậu vững chắc trong bạn đọc khi nó có nội dung tư tưởng sâu sắc, hình thức thể hiện độc đáo.+ Gốc của thơ là tình cảm, sức sống của thơ là tư tưởng, nhưng các nhà thơ từ xưa đến nay nếu không muốn lặp lại người khác và lặp lại chính mình thì quá trình sáng tác đòi hỏi người nghệ sĩ phải tìm đến “bữa tiệc ngôn từ”

– Người tiếp nhận phải sáng suốt linh hoạt, không nên cực đoan trong tiếp nhận một quan niệm

mà đi đến phủ nhận những quan điểm còn lại

Câu 2. (12,0 điểm)

          Bàn về tác phẩm văn học, Huỳnh Như Phương cho rằng:

Tác phẩm văn học đi vào cuộc sống giống như một quả pháo bông bắn lên bầu trời Bản thân nó phải có thuốc pháo và các hợp chất hoá học khác mới tạo nên ánh sáng và màu sắc trên nền trời Nhưng vẻ đẹp đó còn phụ thuộc vào chính không gian bầu trời: trong sáng hay u ám, có ánh trăng hay không có ánh trăng, có sương mù hay không có sương mù…

(Dẫn theo Lí luận văn học – vấn đề và suy nghĩ,

Tái bản lần thứ 2, NXB Giáo dục, 1999, tr.153)

Bằng trải nghiệm văn học, anh/chị hãy bình luận ý kiến trên

– Giải thích:

+ Tác phẩm văn học đi vào đời sống giống như một quả pháo bông bắn lên bầu trời Bản thân

nó phải có thuốc pháo và các hợp chất hoá học khác mới tạo nên ánh sáng và màu sắc trên nền trời: Ý nghĩa, vẻ đẹp thẩm mĩ được tạo ra của một tác phẩm văn học là nhờ vào cấu trúc thẩm mĩ

nội tại của nó với một kiểu tổ chức độc đáo, bao gồm các yếu tố thuộc về ngôn từ, hình tượng, kết cấu – thể loại, tư tưởng

+ Nhưng vẻ đẹp đó còn phụ thuộc vào chính không gian bầu trời: trong sáng hay u ám, có ánh trăng hay không có ánh trăng, có sương mù hay không có sương mù…: Vẻ đẹp của tác phẩm văn

học khi đi vào đời sống còn phụ thuộc vào những yếu tố bên ngoài tác phẩm như người đọc, thời gian, không gian, bối cảnh lịch sử, văn hóa, xã hội…

ð Nhấn mạnh mối quan hệ giữa tác phẩm văn học và người đọc: số phận, vẻ đẹp, ý nghĩa của tác phẩm văn học không phải vĩnh hằng, phi thời gian mà được hình thành trong tiến trình lịch sử Khi điều kiện lịch sử và xã hội của sự tiếp nhận biến đổi thì ý nghĩa của tác phẩm văn học cũng thay đổi theo

Phân tích, chứng minh:

+ Bản thân mỗi tác phẩm văn học là một kết cấu vẫy gọi, một cấu trúc nghệ thuật đa trị và đa nghĩa, chứa đựng những khả năng lí giải khác nhau, có khả năng tạo nên sự đa dạng trong tiếp nhận văn học (dẫn chứng)

+ Qua lăng kính của sự tiếp nhận, số phận lịch sử, vẻ đẹp, ý nghĩa của tác phẩm không vĩnh hằng, bất biến mà có thể thay đổi, biến động tùy thuộc vào không gian, thời gian, độc giả (lớp công chúng, thế hệ người đọc, kinh  nghiệm sống, vốn văn hóa, trạng thái tâm lí…); vượt ra ngoài tầm chi phối của tác giả – người sáng tạo ra nó (dẫn chứng)

Mở rộng, nâng cao:

+ Tính đa dạng, không thống nhất về vẻ đẹp, ý nghĩa của tác phẩm văn học khi đi vào đời sống vừa là một đặc trưng của nghệ thuật, vừa thể hiện khả năng đồng sáng tạo của người đọc trong tiếp nhận văn học Thừa nhận sự đa dạng về ý nghĩa của tác phẩm và khả năng đồng sáng tạo củađộc giả trong tiếp nhận văn học góp phần thể hiện cái nhìn dân chủ, tiến bộ; tránh được những sai lầm trong đánh giá tác phẩm văn học; góp phần thúc đẩy quá trình sáng tạo của nhà văn (dẫn chứng)

+ Để tìm hiểu ý nghĩa, vẻ đẹp của tác phẩm văn học, người đọc cũng cần chú ý đến mối quan hệ giữa tác phẩm – cấu trúc thẩm mĩ với nhà văn – chủ thể sáng tạo và môi trường sinh thành của nó

Câu 2 (12,0 điểm)

Bàn về cách tân trong nghệ thuật chân chính, nhà phê bình Chu Văn Sơn có ý kiến cho rằng:

Cuộc kiếm tìm cái mới bắt đầu bằng tìm kiếm cái tôi.

)

Bằng những trải nghiệm văn học, anh chị hãy bình luận ý kiến trên

*Giải thích:

– Kiếm tìm cái mới: Khám phá, phát hiện một hệ giá trị

mới Đó là những tư tưởng mới, những tình cảm mới, những hình thức nghệ thuật mới mà người nghệ sĩ chân chính đã sáng tạo nên bằng những nỗ lực và khát khao cách tân của mình

– Tìm kiếm cái tôi: Nhận diện cái tôi bản thể, tìm thấy bản

ngã của chính mình ở người cầm bút Đó chính là cái tôi nhân văn Cái tôi mang trong nó một tinh thần nhân văn mới Cái tôi mang trong mình tín niệm về giá trị sống mà mình phát hiện được Cái tôi mang điệu sống mới mà nó muốn kí thác vào nghệ thuật, trút vào từng tác phẩm

– Ý kiến là một quan niệm về bản chất của việc sáng tạo racái mới trong nghệ thuật nói chung, trong sáng tác văn chương nói riêng Theo nhà phê bình, gốc rễ của cuộc tìm kiếm cái mới trong sáng tạo nghệ thuật là hành trình đi tìmmình, đào sâu vào cái tôi bản thể để xác lập một điệu sống mới, một giá trị nhân văn mới ở người nghệ sĩ

 0,5    0,75    0,75

*Bình luận

– Kiếm tìm cái mới là khát khao cháy bỏng của người nghệ sĩ chân chính và cũng là đích đến mới sáng tạo nghệ thuật chân chính luôn hướng tới Tạo ta được một hệ giá trịmới là yếu tố then chốt để khẳng định phong cách độc đáo,gương mặt nghệ thuật riêng của nhà văn đồng thời làm nên

sức sống, sự trường tồn cho nghệ thuật chân chính ( thí sinh phân tích dẫn chứng để chứng minh)

– Trong sáng tác văn học, thành phẩm của cuộc kiếm tìm

cái mới bao giờ cũng gắn liền với một nội dung mới và một hình thức mới Tuy nhiên, nội dung quyết định hình thức, một nội dung mới thường sẽ tìm được một hình thức mới mà ít khi có chiều ngược lại Vì thế nên, để tạo ra được cái mới trong sáng tác cần bắt đầu từ việc đổi mới nội dung Đó không phải là việc tìm đến một vùng đất mới, một đề tài mới mà cần có quan niệm mới, một điệu

sống thể hiện cách nhìn mới, cảm quan mới ( thí sinh phân tích dẫn chứng để chứng minh)

– Những quan niệm nhân văn mới, những giá trị sống mới

là kết quả  của một cuộc bừng ngộ, bừng sáng trong tâm thức, đôi khi nó là một chấn động trong tinh thần nghệ

sĩ. Bằng trải nghiệm riêng, với vốn sông và sự hiểu biết của cá nhân, người nghệ sĩ phát hiện ra một khía cạnh mới nào đó làm nên những giá trị nhân văn mới Đây thực chất

là là hành trình đi tìm mình , là kiếm tìm bản ngã ở người

nghệ sĩ ( thí sinh phân tích dẫn chứng để chứng minh)

*  Đánh giá mở rộng – Ý kiến là sự khẳng định sâu sắc và bản chất của nỗ lực

cách tân , tìm kiếm cái mới trong lao động nghệ thuật Đó không phải là việc tìm đến với cái mới bên ngoài, cái mới vay mượn mà là phải kiếm tìm cái mới từ chính trong bản ngã của người cầm bút

– Ý kiến chính là một sự định hướng rất có ý nghĩa cho những người nghệ sĩ chân chính trên hành trình cách tân nghệ thuật: người viết muốn tạo ra cái mới đích thực phải nhận ra bản thể của mình, phải biết rò mình là ai đồng thời không ngừng trải nghệm bồi đắp để làm mới mình Khi chưa biết được mình là ai, người viết khó tránh khỏi nhữngngộ nhận, lầm lạc Chỉ khi tìm thấy mình thì mới có tín niệm và bản lĩnh cần thiết để tạo dựng một văn nghiệp lâu dài

– Ý kiến cũng là một sự gợi mở cho người đọc khi kiếm tìm và đánh giá cái mới trong văn chương nghệ thuật Cần nhận ra được gương mặt nghệ thuật, bản ngã của người nghệ sĩ mới có thể tìm thấy được những giá trị mới mà họ

đã đem đến

   “Sáng tạo là một quá trình kép:

nhà văn vừa sáng tạo ra thế giới

vừa kiến tạo gương mặt

mình”. ( Tôn-xtôi)

+  Thế giới chính là thực tế của thời đại được nhà văn phản

ánh trong tác phẩm dựa trên nền tảng sự thật của hiện thực đời sống, thể hiện tư tưởng thẩm mĩ cũng như phong cách nghệ thuật của nhà văn

  0,25 

 Sáng tạo ra thế giới: là cách nhìn, cách cảm nhận riêng

của nhà văn về hiện thực đời sống với những khám phá, phát hiện, khơi dậy những điều mới mẻ, tiềm ẩn trong hiệnthực đời sống Thế giới ấy vừa mang dấu ấn hiện thực nhưng lại chưa có bao giờ để phản ánh sâu sắc thực tế thời đại và con người

– Kiến tạo gương mặt mình: từ sự trải nghiệm hiện thực,

nhà văn chắt lọc được những điều quý giá, đẹp đẽ của cuộcđời và con người để hoàn thiện bản thân Đồng thời tạo ra nét khác biệt, dấu ấn riêng, cá tính sáng tạo trên trang văn của mình

– Quá trình kép: hai hoạt động song song, không tách rời,

bổ sung, nâng đỡ nhau: khi tạo ra thế giới mới mẻ từ cách nhìn cách cảm của mình thì đồng thời nhà văn cũng thể hiện rõ cá tính sáng tạo, phong cách  riêng trong cách phảnánh hiện thực  để bộc lộ tư tưởng quan điểm nghệ thuật của mình Chính phong cách độc đáo của tác giả khiến cho

“ thế giới mới vừa được tạo lập” trở nên cuốn hút đặc biệt

=> Ý kiến trên nhấn mạnh bản chất của sáng tạo nghệ

thuật và yêu cầu đối với người nghệ sĩ: nhà văn vừa tìm tòi, sáng tạo cái mới, cái chưa từng có trong phản ánh hiện thực, vừa hoàn thiện bản thân và tạo nên phong cách nghệ thuật của riêng mình

        0,25     0,25      0,25

  –  Văn học bắt nguồn từ đời sống, phản ánh hiện thực đời

sống nhưng không phản ánh đơn thuần, không sao chép nguyên bản “ những điều trông thấy” mà còn thể hiện tình cảm của người nghệ sĩ trước cuộc đời Vì thế giới nghệ thuật gắn liền với hoạt động nhận thức, tư tưởng, từ ấn tượng tới cảm xúc Người nghệ sĩ quan sát rồi ghi lại dấu

ấn chủ quan, nhào nặn, tái tạo hiện thực theo quy luật của

cái đẹp, in dấu xúc cảm thẩm mỹ của mình Văn học là sự thật ở đời nhưng chỉ được phơi bày qua lăng kính chủ quancủa nhười nghệ sĩ Bằng năng lực sáng tạo và độ nhạy bén tinh tế, nhà văn sẽ tạo lập cho mình một thế giới riêng và thế giới ấy là hiện thực được phản chiếu qua ánh sáng tư tưởng của nhà văn.

– Trong quá trình sáng tạo nghệ thuật, người nghệ sĩ

không chỉ phản ánh, tái hiện cuộc sống, nêu lên những hiểu biết về thế giới, nhận thức thế giới mà còn bày tỏ thái

độ chủ quan của mình, nói lên ước mơ, khát vọng của mình về thế giới, về cuộc sống Những ưu tư day dứt về cuộc đời, con người sẽ khiến nhà văn càng thêm đầy đủ trong nhận thức về thế giới và đôi mắt sẽ luôn hướng về con người với bao niềm yêu thương và tin tưởng, nhà văn mới dần trở nên hoàn thiện mình, lấp đầy những thiếu xót

và bồi dưỡng cho tâm hồn thêm trong sáng và thuần khiết Đồng thời, nhà văn phản ánh hiện thực bằng cách thức riêng, tạo cho mình dấu ấn không thể trộn lẫn- phong cách riêng, độc đáo Trong quá trình lao động nghệ thuật, nhà văn chân chính luôn có ý thức tạo ra cho mình một dấu ấn riêng Văn chương là bản ngã, là cái tôi, là tài năng và tâm hồn người cầm bút

Câu 2 (12,0 điểm) 

 Bàn về giá trị đích thực của nghệ thuật, GS Lê Huy Bắc cho rằng: “Nghệ thuật chỉ đạt đến đỉnh cao của nó khi được chắt lọc từ những nỗi đau đích thực của cuộc đời”. 

Còn nhà thơ Tố Hữu cho rằng: “Nghệ thuật là những câu trả lời đầy thẩm mĩ cho con người;

thay đổi, cải thiện thế giới tinh thần của con người, nâng con người lên.

Bằng hiểu biết và trải nghiệm văn học của anh/chị, hãy bình luận về hai ý kiến trên

……… HẾT………

 Câu 2 (12.0 điểm)

1 Giới thiệu được vấn đề nghị luận một cách rõ ràng, chính xác, hấp dẫn 0,5

* Ý kiến 1:

 – Văn học là nghệ thuật ngôn từ, phản ánh hiện thực xã hội, khám phá đời sống con người

thông qua những hình tượng văn học

– “Đỉnh cao” là sự phát triển cao nhất, thành tựu rực rỡ nhất

– “Chắt lọc từ những nỗi đau” ở đây lại là những đau khổ, bế tắc của con người trước

những vấn đề mang tính nhân văn sâu sắc

–> Nhận định của GS Lê Huy Bắc đã khẳng định giá trị của văn học nghệ thuật là sự phản

ánh những vấn đề có tính chất nhân văn sâu sắc: Nỗi đau khổ, bi kịch của con người để

làm cho người gần người hơn

* Ý kiến 2:

– Nghệ thuật: Một hình thái xã hội thuộc kiến trúc thượng tầng, bao gồm nhiều loại hình:

kiến trúc, hội họa, âm nhạc… 

Ở đây, Tố Hữu đề cập đến loại hình nghệ thuật được xây dựng bằng chất liệu ngôn từ: Văn

chương

– Nghệ thuật là những câu trả lời đầy thẩm mĩ cho con người: Văn học chứa đựng giá trị

thẩm mĩ, hướng tới cái đẹp và là những câu trả lời cho những câu hỏi, băn khoăn của con

người

– Nghệ thuật thay đổi, cải thiện thế giới tinh thần của con người, nâng con người lên: Văn

chương tác động đến thế giới tinh thần của con người, làm đời sống tinh thần thêm phong

phú, hướng con người đến các giá trị chân thiện mĩ

-> Ý kiến đề cập đến giá trị, chức năng của văn học, hướng con người đến những giá trị

tinh thần cao đẹp

* Như vậy 2 ý kiến đều bàn đến giá trị, chức năng văn chương, sức lan tỏa tác động của

tác phẩm chân chính đến với thế giới tâm hồn, tình cảm của con người

1,01,0

* Khẳng định 2 ý kiến đều xác đáng, không mâu thuẫn mà bổ sung cho nhau

* Lý giải:

– Ý kiến 1:

+ Chất liệu của văn học được lấy từ chính đời sống xã hội, do đó có thể coi văn học chính

là tấm gương phản chiếu rõ nét cuộc sống xã hội, về con người ở phương diện bề sâu, cái

bản chất

+ Văn học là bức tranh đa diện của cuộc sống, đó không chỉ là những gì đẹp đẽ, hoàn mĩ

mà còn được tạo nên bởi chính nỗi đau, sự thống khổ, bi kịch của con người

0,750,750,50,750,750,5

+ Văn học đã đi sâu khám phá vào phần sâu kín nhất bên trong con người để phát hiện ra những nỗi đau thầm kín nhưng dai dẳng trong mỗi con người.

+ Chắt lọc từ những nỗi đau đích thực của cuộc đời, văn học có thể đồng cảm và trân trọngvới những vẻ đẹp từ những giọt nước mắt, xoa dịu nỗi đau của con người, tạo thêm động lực để con người có thể vượt qua những khó khăn, uất ức của bản thân để vươn lên sống mạnh mẽ, sống ý nghĩa

+ Ý kiến 2:

– Văn học là “hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan”, kết tinh sự khám phá mới mẻ,

sự lý giải sâu sắc của nhà văn về bản chất đời sống và con người Do đó, văn chương làm

giàu có thêm những hiểu biết của con người ở phạm vi rất rộng lớn, thay đổi, cải thiện đời sống tinh thần, tình cảm của con người, khiến nó trở nên phong phú, sâu sắc, thấu đáo.

– Thông qua thế giới hình tượng, tác phẩm văn học chân chính mang đến những bài học, triết lý nhân sinh sâu sắc, gửi gắm tư tưởng và tình cảm, ước mơ và khát vọng của nhà vănđối với con người và cuộc sống, hướng con người đến các giá trị chân thiện mĩ, do đó

mà nâng con người lên, giúp con người hướng thượng, hướng thiện.

– Nghệ thuật là những câu trả lời đầy thẩm mĩ bởi sáng tạo ra cái đẹp là mục đích cứu

cánh của văn học, văn học không chỉ miêu tả phản ánh cái đẹp của cuộc sống mà còn sáng tạo những phương thức phản ánh (ngôn từ, hình tượng) mang tính thẩm mĩ cao, khơi dậy

mĩ cảm nơi người đọc

Học sinh lựa chọn được tác phẩm văn học phù hợp để phân tích, chứng minh Khi phân

tích cần làm rõ:

– Chắt lọc từ những nỗi đau đích thực của cuộc đời, văn học có thể đồng cảm và trân trọngvới những vẻ đẹp từ những giọt nước mắt, xoa dịu nỗi đau của con người, tạo thêm động lực để con người có thể vượt qua những khó khăn, uất ức của bản thân để vươn lên sống mạnh mẽ, sống ý nghĩa

 – Nội dung tư tưởng của tác phẩm văn chương đã đem đến những câu trả lời gì về con

người, cuộc sống nhờ đó thay đổi, cải thiện thế giới tinh thần, nâng cao con người lên như thế nào? Vì sao đó là những câu trả lời mang tính thẩm mĩ?

– Hai ý kiến tưởng chừng đối lập nhưng không mâu thuẫn mà bổ sung cho nhau Kết hợp

cả 2 ý kiến ta có cái nhìn toàn diện về giá trị, chức năng của văn học. 

– Hai ý kiến là kim chỉ nam cho người sáng tác để tạo nên giá trị đích thực của tác phẩm

và định hướng người tiếp nhận để cảm nhận được hết giá trị ấy

+ Với nhà văn: phải có tâm, có tài để có thể giúp người đọc khám phá, lý giải hiện thực

đồng thời đặt ra những câu hỏi cho người đọc cùng suy ngẫm về giá trị sống…

+ Với người đọc: Phải suy ngẫm, chiêm nghiệm về những bài học mà tác phẩm gửi gắm, phải biết đặt ra câu hỏi cho chính mình và cho cuộc đời.

Câu 2 (12.0 điểm)

  Thơ thể hiện cảm xúc, suy nghĩ, tâm trạng con người bằng ngôn ngữ cô đọng, gợi cảm, giàu hình ảnh và nhạc điệu.

(SGK Ngữ văn 11 – Tập một, NXBGD, năm 2014, tr.136)

Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi !

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi

Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi

Mường Lát hoa về trong đêm hơi

(Trích Tây Tiến – Quang Dũnmg, SGK Ngữ văn 12, Tập 1, NXBGD, năm 2014, tr.88)

2.1 Giải thích

– Nhận định đã khái quát đặc trưngcủa thể loại thơ ở hai phương diện:

+ Nội dung: Thơ thể hiện cảm xúc, suy nghĩ, tâm trạng con người. Cốt lõi của thơ là

trữ tình Thơ gắn với chiều sâu thế giới nội tâm nên thơlànhững rung động tâm

hồn, suy ngẫm sâu xa, những trạng thái tâm lí trước thiên nhiên, cuộc sống, con

người của  nhân vật trữ tình

+ Nghệ thuật: Ngôn ngữ cô đọng, gợi cảm, giàu hình ảnh và nhạc điệu,đòi hỏi sự

chắt lọc, gọt rũa trau chuốt tỉ mỉ, hình ảnh thơ chân thực, sinh động, đẹp đẽ từ đời

sống, đồng thời có khả năng gợi ra những tầng ý nghĩa sâu xa Nhạc điệu của thơ

không chỉ là tính nhạc trầm bổng do cách phối thanh mà còn là nhạc điệu của tâm

hồn

->Nhận định nói lên đặc trưng, thế mạnh của thể loại thơ là khám phá, diễn tả đời

sống nội tâm phong phú, sâu sắc của con người bằng ngôn ngữ chắt lọc, biểu cảm,

tài hoa. Tây Tiến– tác phẩm xuất sắc nhất của Quang Dũng, sáng tác năm 1948, thể

hiện nỗi nhớ về miền đất Tây Bắc và đoàn quân Tây Tiến

– Đoạn trích mở đầu bài thơvới cảm hứng bao trùm là nỗi nhớ chơi vơi  được diễn

tảbằng ngôn ngữ thơ phong phú, giàu chất hội họa, âm nhạc của một thi sĩ đa tài

b Phân tích

b1. Những cảm xúc, suy nghĩ, tâm trạng của nhân vật trữ tình:

–  Nỗi nhớ chơi vơi – da diết, mênh mang lan tỏa không gian, thời gian.

–  Đó là nỗi nhớ về thiên nhiên miền Tây hùng vĩ, thơ mộng – bức phông nền tôn lên hình tượng người lính Tây Tiến trên chặng đường hành quân gian khổ, hào hùng.-> Đoạn thơ khắc sâu tình đồng đội yêu thương, gắn bó, tình yêu thiên nhiên tha thiếtđược cảm nhận bằng tâm hồn nghệ sĩ tinh tế, nhạy cảm

b2.Ngôn ngữ cô đọng, gợi cảm, giàu hình ảnh và nhạc điệu:

– Lời gọi Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi! cất lên thiết tha, tiếc nuối.

–  Hàng loạt các từ chỉ địa danh Sông Mã, Sài Khao, Mường Látvừa tái hiện chặng

đường hành quân vừa gợi cảm giác về những vùng đất xa xăm, hoang vu, lạ lẫm.– Nghệ thuật đối lập trên nhiều phương diện: Thiên nhiên khi khắc nghiệt, dữ dội

trong màn sương lấp dày đặc, khi bồng bềnh, huyền ảo, nên thơ hoa về trong đêm hơi Việc phối hợp đầy dụng ý thanh bằng/trắc khiến trong thơ có nhạc, âm hưởng

khi gân guốc mạnh mẽ, khi mềm mại du dương

– Cách diễn đạt mới mẻ sáng tạo, gợi nhiều hơn tả hoa về trong đêm hơi tạo nên chất

  2.3. Bàn bạc, mở rộng vấn đề

– Nhận định chủ yếu khẳng định đặc trưng của thể loại thơ ở cả hai phương diện nội dung và nghệ thuật

– Nhận định cũng gợi nhắc những đòi hỏi, yêu cầu:

+ Đối với người sáng tác: phải có cả cái Tài và cái Tâm, phải dày công sáng tạo, trau chuốt ngôn từ; phải có những rung động tinh tế, những cảm xúc, suy nghĩ chân thành,gắn bó sâu sắc với cuộc đời, con người để tác phẩm thơ thật sự đặc sắc về nghệ thuậtvà sâu sắc về nội dung, tư tưởng

+ Đối với người đọc: hướng tới Chân,Thiện, Mĩ Bồi dưỡng trí tuệ, tâm hồn phong phú, thỏa mãn nhu cầu thẩm mĩđể thêmyêu quý, trân trọng vẻ đẹp cuộc sống, con người.

Câu 2 (12,0 điểm)

Nhà văn Nguyễn Khải từng phát biểu:

Một tác phẩm văn học hay, theo tôi quan niệm, lõi phải dày, vỏ phải mỏng; mọi vấn đề đặt ra trong đó phải thẳng căng, những tình cảm phải được đẩy đến mức tột cùng.

(Các nhà văn nói về văn, NXB Tác phẩm mới, 1985)

Anh/ chị có đồng ý với ý kiến trên không? Chọn và phân tích một tác phẩm hoặc đoạn trích trong

chương trình Ngữ văn 11 để làm sáng tỏ.

Câu 2 (12,0 điểm)

Giải thích ý kiến (3,0 điểm)

– Tác phẩm văn học: Chỉ chung tất cả các thể loại văn học, tuy nhiên trong nhận định này, có lẽ

nhà văn Nguyễn Khải thiên về văn xuôi nhiều hơn mà xác đáng nhất ở đây chính là thể loại truyện ngắn

– Lõi: chỉ nội dung, ý nghĩa bên trong của tác phẩm. Lõi dày nghĩa là tác phẩm phải chứa đựng

những ý nghĩa thiết thực, sâu sắc

– Vỏ: chỉ hình thức bên ngoài. Vỏ mỏng nghĩa là tác phẩm nên có dung lượng gọn nhẹ, không

nên phức tạp, cồng kềnh

– Vấn đề tác phẩm đặt ra phải thẳng căng: lập trường tư tưởng của người viết phải rõ ràng, minh

bạch

– Tình cảm phải đẩy đến mức tột cùng: tình cảm phải chân thành, mãnh liệt.

=>Nguyễn Khải đã đưa ra quan niệm về một tác phẩm văn học hay trên cả hai bình diện nội dung và hình thức, đó là phải đạt đến độ hàm súc; tư tưởng nhà văn phải được bày tỏ công khai,

rõ ràng và phải chứa đựng tình cảm, cảm xúc mãnh liệt

Bàn luận (4,0 điểm)

Khẳng định ý kiến của Nguyễn Khải là đúng đắn vì nó nói lên được đặc trưng của tác phẩm nghệthuật và bản chất của sự sáng tạo nghệ thuật:

* Vì sao tác phẩm hay lõi phải dày, vỏ phải mỏng? (đảm bảo tính hàm súc)

Một tác phẩm cô đọng, hàm súc là tác phẩm chứa đựng những giá trị lớn về nội dung, mang đến những ý nghĩa sâu sắc, khơi gợi nhiều suy tư, trăn trở nơi người đọc về cuộc đời, về cõi nhân

sinh nhưng lại được biểu hiện trong một dung lượng ngôn ngữ ngắn gọn, vừa đủ, không rườm rà,tràng giang đại hải (HS lấy ví dụ minh họa).

* Vì sao mọi vấn đề đặt ra trong đó phải thẳng căng (Tư tưởng của người viết phải được bày

tỏ công khai, rõ ràng, minh bạch)

Một tác phẩm hay trước hết phải có tư tưởng Cũng chính nhà văn Nguyễn Khải đã từng nói: Giá trị của một tác phẩm nghệ thuật trước hết là ở giá trị tư tưởng của nó. Một tác phẩm văn học có

giá trị trước hết nó phải đề xuất được những vấn đề mới mẻ, có ý nghĩa nhân sinh Tư tưởng đó phải được bày tỏ một cách công khai, minh bạch, rõ ràng, không được trung lập, mập mờ, giấu diếm(HS tự lấy ví dụ)

* Vì sao những tình cảm phải đẩy đến mức tột cùng (yêu cầu về sự mãnh liệt của cảm xúc)

Tác phẩm văn học hay phải được viết ra từ trái tim sôi sục của người nghệ sĩ, đó là những tình cảm, cảm xúc mãnh liệt, chân thành Tình cảm đẩy lên đến cao trào chính là lúc tài năng của nhà văn được tỏa sáng Mọi sự hờ hững, hời hợt sẽ không bao giờ khơi gợi được những giá trị cho văn chương (HS lấy dẫn chứng minh họa)

Chứng minh (3,0 điểm)

Học sinh chọn tác phẩm hoặc đoạn trích bất kì, tuy nhiên phải làm rõ được vấn đề lí luận trên cácphương diện:

+ Tính cô đọng, hàm súc được thể hiện trong tác phẩm như thế nào? (Dung lượng bao nhiêu trang? Những vấn đề được đặt ra trong tác phẩm là gì?)

+ Tư tưởng tác giả gửi gắm trong tác phẩm là gì?

+ Thái độ, tình cảm tác giả bộc lộ trong tác phẩm ra sao?

+ Để đạt đến thành công đó, tác giả đã sử dụng những thủ pháp nghệ thuật đặc sắc nào?

Câu 1 (8,0 điểm)

      Có một đoàn thuyền buôn ra biển lớn, họ đi đến nhiều nơi để trao đổi, mua bán hàng hóa.

Một ngày kia gặp sóng to, gió lớn, các thuyền có nguy cơ bị nhấn chìm xuống biển May mắn là sau đó trời yên gió lặng Dù thuyền buồm rách nát tả tơi, đói khát nhưng họ vẫn cập bến an toàn.Sau khi cứu sống họ, nhà vua giúp họ một số vật dụng cần thiết Tuy nhiên ngài ra điều kiện, cácthuyền trưởng muốn bất cứ thứ gì cũng được nhưng chỉ được chọn một loại cho thuyền mình mà thôi

Đứng trước kho, các thuyền trưởng tha hồ lựa chọn Có người chọn thực phẩm, có kẻ chọn vàng,chọn ngọc…rồi sai người khệ nệ vác xuống thuyền Chỉ có thuyền trưởng nọ chọn một vật gọn trong tay rồi bỏ vào túi quần Không ai biết ông ta đã chọn vật gì

Sau đó, các con thuyền căng buồm quay về cố hương Nhưng rồi chẳng ai, thuyền nào về đến quê nhà, tất cả đã mất tích ngoài khơi Chỉ duy nhất thuyền của thuyền trưởng nọ trở về quê hương được an toàn Nhờ đâu thuyền của ông ta về được quê nhà? Ông bảo:

-Trong kho của nhà vua, tôi chỉ chọn lấy chiếc la bàn nên không bị lạc hướng lần nữa

(Dẫn theo “Phép màu để trở thành chính mình”, Nhan Húc Quân, trang 204)

Từ câu chuyện trên Em hãy viết một bài văn với nhan đề “Nếu chúng ta lựa chọn lạc hướng?”

Câu 2 (12,0 điểm)

      Nhà văn Nguyên Ngọc viết “Truyện ngắn dẫu sao cũng phải ngắn, do đó thủ thuật chủ yếu của truyện ngắn là thủ thuật điểm huyệt Trên cơ thể con người cũng như trên cơ thể cuộc đời, có những huyệt điểm nào đó, có thể làm rung động tất cả Truyện ngắn nhằm vào

đó Truyện ngắn điểm huyệt hiện thực bằng cách nắm bắt trúng những tình huống cho phép phơi bày cái chủ yếu nhưng lại bị che giấu  trong muôn mặt cuộc sống hàng ngày”

1 Nêu khái quát nội dung ý nghĩa của câu chuyện.

– Trong câu chuyện xuất hiện chi tiết tiêu biểu nhất đó là cách những thuyền

trưởng chọn vật dụng cần thiết để trở về quê hương

+ Người lựa chọn thực phẩm, có kẻ chọn vàng, chọn ngọc…đó là những vật dụng cần thiết, vật chất quý giá cho một chuyến đi xa, dài ngày

+ Duy nhất thuyền trưởng nọ “chỉ chọn lấy chiếc la bàn” lên thuyến của mình và

nhờ có chiếc la bàn ấy mà thủy thủ đoàn của ông đã trở về quê được an toàn

ð Câu chuyện trên, đã đem đến cho mỗi chúng ta một bài học về cách chọn hướng

đi trong cuộc sống Việc chọn hướng đi đúng hay sai sẽ quyết định đến cuộc đời của mỗi con người

1,5

* Giải thích:

– “Lạc hướng” ở đây không chỉ hiểu là chọn đường đi, hướng đi không đúng mà còn là những sự lựa chọn sai lầm của con người trên đường đời có thể đó là sự lựa chọn nghề nghiệp cho tương lai, chọn tình yêu, tình bạn…của mỗi người trong

cuộc sống Như vậy, việc lựa chọn đúng hướng hay sai hướng nó sẽ quyết định rất nhiều đến sự thành bại của mỗi cá nhân con người

* Bình luận: Vì sao lại nói như vậy?

– Cuộc đời có nhiều ngã rẽ và đứng trước những ngã rẽ đó con người sẽ phải chọn

ngã rẽ nào cho phù hợp với năng lực, ước mơ, khát vọng và sở thích của bản thân mình

+ Nếu chúng ta chọn sai hướng đi chỉ trông thấy cái lợi trước mắt, không nghĩ đến cái lợi lâu dài có nghĩa là ta đã đánh mất đi những cơ hội của chính mình Cũng

giống như những vị thuyền trưởng kia chỉ chọn những vật dụng cần thiết (vật chất:thực phẩm, vàng, ngọc…) cho mình mà không nghĩ đến vật dụng chỉ hướng trên biển khơi ngàn trùng nên họ đã đánh mất cơ hội trở về quê nhà

+ Nếu chúng ta để cuộc đời của mình cho người khác lựa chọn, chỉ hướng hoặc

theo xu thế của đám đông… thì chúng ta cũng đang đánh mất chính mình, tự từ bỏ những đam mê, khát vọng của bản thân mình (dẫn chứng – phân tích)

+ Lạc hướng trong suy nghĩ, hành động sẽ dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng cho mỗi bản thân con người như mất niềm tin vào cuộc sống, hủy hoại nhân cách của chính mình nguy hại hơn nó sẽ có những tác động tiêu cực tới đời sống xã hội,cộng đồng, đất nước (Dẫn chứng – phân tích)

– Trong vô vàn ngã rẽ của cuộc đời, chúng ta chọn cho mình một hướng đi đúng cho dù có phải trải qua muôn vàn trông gai, thử thách sóng gió thì chúng ta vẫn

đến được đích cuối cùng của nó giống như vị thuyền trưởng kia chọn cho mình

chiếc la bàn nhỏ nhưng lại là công cụ hữu hiệu để giúp ông và thủy thủ đoàn vượt qua muôn trùng sóng gió biển khơi trở về quê nhà

      3,5

  3 Bài học nhận thức và hành động, liên hệ bản thân

– Câu chuyện trên đã đem đến cho mỗi chúng ta bài học sâu sắc về tầm quan trọngtrong việc lựa chọn hướng đi của mỗi cá nhân trên đường đời Đứng trước nhiều ngã rẽ của cuộc đời chúng ta cần phải có đủ tỉnh táo, bản lĩnh để đưa ra cách lựa chọn tốt nhất Phải lắng nghe con tim mình để thấy được những ước mơ, khát

khao, đam mê Tránh lựa chọn hướng đi theo xu thế của đám đông hay sự sắp đặt của người khác Tuy nhiên, đôi khi cũng cần phải tiếp thu sự góp ý, định hướng

của những người đi trước để sự lựa chọn hướng đi cho mình có hiệu quả hơn

– Phê phán những người thiếu chủ động trong cuộc sống, luôn trông chờ, ỷ lại vào người khác mà không có chính kiến của bản thân trong cách chọn hướng đi cho

tương lai

2,0

– Bạn sẽ chọn hướng đi cho mình như thế nào?

1 Giải thích

* Cắt nghĩa

– Truyện ngắn là tác phẩm tự sự cỡ nhỏ với một dung lượng hiện thực, số lượng

nhân vật, sự kiện, thời gian, không gian…tương đối hạn chế nhưng lại gửi gắm

được những thông điệp lớn lao về cuộc sống và con người

– Thủ thuật chủ yếu của truyện ngắn là thủ thuật điểm huyệt: kĩ thuật viết, cách

viết của tác giả nắm bắt trúng nhất được cái bản chất của đời sống Trong đó tình

huống truyện là huyệt điểm quan trọng nhất để nhà văn có thể phơi bày được

muôn mặt hiện thực của cuộc sống, đem đến cho người đọc những cảm xúc, rung động sâu xa

=> Nhận định trên của tác giả đã đề cập đến một trong những yếu tố quan trọng

của thể loại truyện ngắn là cách lựa chọn và xây dựng tình huống truyện

* Lí giải vì sao?

– Đặc trưng của truyện ngắn thường chỉ phản ánh một khoảnh khắc, một mẩu nhỏ

nào đó của cuộc sống Nhưng cuộc sống không phải diễn ra trên một mặt phẳng,

nên cái mẩu nhỏ đó vẫn là một khối – hơn nữa là “một khối chuyển động Qua

“một khúc’, một “mẩu nhỏ” đó, câu chuyện được tổ chức xoay quanh một tình

huống đặc biệt Chính ở đó, nhà văn làm nổi bật một vấn đề , một tính cách hay

tâm trạng của nhân vật

– Nếu như đi khai thác một bài thơ chúng ta chú ý tới hình ảnh, cấu tứ, nhịp

điệu…, thì khai thác một tác phẩm tự sự phải chú ý tới “tình thế đặc biệt” xảy ra

đối với  nhân vật ở các góc cạnh Và tình huống truyện càng hay, càng đặc sắc baonhiêu thì đó chính là “thủ thuật điểm huyệt’ chủ yếu của tác giả

– Quá trình sáng tạo của nahf văn, mỗi người đều có một sở trưởng riêng, năng

lực, cá tính riêng Có người chú trọng đến kĩ thuật kể chuyện, xây dựng hình tượngnhân vật, có người lại chú trọng đến việc tạo dựng tình huống truyện…và ở mỗi sựlựa chọn ấy nhà văn đã “điểm huyệt” cho truyện ngắn của mình Để có được

“huyệt điểm rung động tất cả” không thể không kể đến tình huống và các loại tình huống thường xuất hiện trong truyện ngắn như: tình huống hành động, tình huống tâm trạng và tình huống nhận thức và ở mỗi kiểu tình huống như thế sẽ làm nên cáihồn cốt riêng của thể loại truyện ngắn

1,5       2,5

  2 Chứng minh

– Học sinh có thể lựa chọn những tác phẩm biểu thể hiện rõ tài năng của tác giả 6,0

trong việc tạo dựng tình huống truyện

3 Đánh giá, mở rộng, nâng cao:

– Ý kiến trên xuất phát từ những kinh nghiệm và tài năng sáng tạo của nhà văn

Nguyên Ngọc Là tiêu chí để có thể đánh giá giá trị của một tác phẩm truyện ngắn

Đề cao vai trò của tình huống truyện nhưng không có nghĩa là tuyệt đối hóa vai trò

ấy Bởi vì có những truyện ngắn hay nhưng tình huống truyện chưa hẳn đã là độc

đáo, hấp dẫn

– Là cơ sở để người đọc đi sâu tìm hiểu một tác phẩm truyện ngắn Muốn vậy bạn

đọc phải nắm vững tác phẩm hiểu được diễn tiến của câu chuyện từ đó phát hiện rađâu là hoàn cảnh có vấn đề Để từ đó khám phá nhân vật, hiểu được bức thông

điệp mà nhà văn gửi gắm trong tác phẩm

– Là bài học cho người sáng tác Mỗi khi đặt bút viết, nhà văn cần phải phát hiện

ra cái bản chất nhất của đời sống ngay trong cái tình thế nhỏ nhặt, hàng ngày Biết

tích lũy vốn sống, kinh nghiệm sống để có thể điểm huyệt cho truyện ngắn thông

qua những tình huống nghệ thuật độc đáo

Câu 2 (12,0  điểm)

Trả lời câu hỏi: Làm thế nào để có một truyện ngắn hay, có ý kiến cho rằng:Viết ra

không khó, cái khó là tìm được những câu chuyện đáng kể, những tư tưởng đáng ghi Ý kiến khác lại cho rằng: Điều quan trọng không phải là câu chuyện được kể, mà là cách kể.

Trả lời câu hỏi: Làm thế nào để có một truyện ngắn hay, có ý kiến cho

rằng:Viết ra không khó, cái khó là tìm đượcnhững câu chuyện đáng kể, những tư tưởng đáng ghi. Ý kiến khác lại cho rằng: Điều quan trọng không phải là câu chuyện được kể, mà là cách kể.

Anh/chị hiểu như thế nào về hai ý kiến trên? Hãy bày tỏ quan điểm của mình qua việc phân tích một truyện ngắn tự chọn thuộc giai đoạn văn học Việt Nam

1930 – 1945

12.0

* Yêu cầu về kĩ năng:

– Học sinh biết cách làm bài nghị luận hai ý kiến bàn về văn học, biết vận dụng linh hoạt các thao tác lập luận và lựa chọn một tác phẩm tiêu biểu phân tích, cảm thụ để làm sáng tỏ vấn đề

– Bố cục rõ ràng, mạch lạc; lập luận chặt chẽ, thuyết phục Hành văn trong sáng, giàu cảm xúc; không mắc lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu

* Yêu cầu về kiến thức: Học sinh có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau

nhưng cần đảm bảo các ý cơ bản sau:

  1 * Giải thích hai ý kiến

– Ý kiến thứ nhất: Từ việc nêu cách hiểu về các cụm từ những câu chuyện  

đáng kể, những tư tưởng đáng ghi, học sinh cần khái quát được nội dung chính

của ý kiến này là nhấn mạnh vai trò của nội dung tư tưởng trong việc tạo nên giá trị của một truyện ngắn

– Ý kiến thứ hai: Học sinh giải nghĩa được các cụm từ câu chuyện được

kể và cách kể, từ đó khái quát nội dung của ý kiến này là nhấn mạnh đến vai

trò của hình thức nghệ thuật, đặc biệt là nghệ thuật trần thuật trong việc tạo nên nét đặc sắc cho một tác phẩm truyện ngắn

* Trình bày suy nghĩ về  hai ý kiến

– Học sinh có thể đồng tình với một trong hai ý kiến, cũng có thể đồng tình với

cả hai bởi thực chất hai ý kiến này không hoàn toàn đối lập loại trừ nhau mà chỉ là những cách nói nhấn mạnh, bổ sung cho nhau để giúp ta nhận thức rõ hơn về giá trị thực sự của một tác phẩm truyện ngắn Dù bày tỏ quan điểm theohướng nào, học sinh cũng cần có những luận giải phù hợp, chặt chẽ, giàu sức thuyết phục

– Ý kiến thứ nhất đề cao vai trò của nội dung tư tưởng, bởi đó là yếu tố quan trọng trong truyện ngắn Không giống như tiểu thuyết, truyện ngắn là một lát cắt của đời sống, một khoảnh khắc đầy ý nghĩa mà nhà văn lựa chọn để chuyểntải thông điệp của mình Vì vậy lựa chọn câu chuyện đáng kể và chắt lọc những tư tưởng mới mẻ nhân văn là điều tạo nên sức hấp dẫn đáng kể cho truyện ngắn

– Ý kiến thứ hai nhấn mạnh vai trò của hình thức nghệ thuật, bởi cách kể câu chuyện như thế nào cũng là một vấn đề then chốt tạo nên cái hay cho truyện ngắn Cùng một cốt truyện, một chủ đề, nhà văn sáng tạo tình huống, sắp đặt trình tự kể, lựa chọn ngôi kể, giọng điệu, linh hoạt điều chỉnh tốc độ kể nhanh hay chậm, phối hợp đa dạng các điểm nhìn trần thuật…Tất cả những yếu tố nghệ thuật đó sẽ tạo nên sự lôi cuốn cho câu chuyện, đưa người đọc vào thế giới nghệ thuật riêng biệt mà nhà văn sáng tạo nên

– Hai yếu tố trên thực ra thống nhất và gắn bó với nhau vô cùng chặt chẽ Nội dung tư tưởng sâu sắc bao giờ cũng chỉ được làm nổi bật khi nó được chuyển tải qua một hình thức phù hợp Và ngược lại, nếu hình thức nghệ thuật độc đáohấp dẫn nhưng câu chuyện kể và tư tưởng của nhà văn cũ kĩ sáo mòn hoặc thậm chí lệch lạc thì sức sống của tác phẩm truyện ngắn đó cũng không thể bền lâu…

đại; đồng thời không ngừng lao động và sáng tạo để tạo nên sự hài hòa cân xứng giữa nội dung và hình thức nghệ thuật…

– Yêu cầu đối với người tiếp nhận: Người đọc cần phát huy vai trò chủ động, tích cực của mình trong việc tiếp nhận những giá trị nội dung tư tưởng  và hìnhthức nghệ thuật của một tác phẩm truyện ngắn, làm giàu cho đời sống tâm hồn

và thị hiếu thẩm mỹ của mình

Nhà phê bình Chu Văn Sơn cho rằng:

“Câu thơ hay là câu thơ có khả năng đánh thức bao ấn tượng vốn ngủ quên trong kí ức của

con người”

Bằng hiểu biết về văn học, anh/ chị hãy làm sáng tỏ nhận định trên.

Điểm

1/ Giải thích ý kiến:

– Thơ: là một thể loại văn học được sáng tác bằng phương thức trữ tình, thường có vần

có nhịp, dùng để thể hiện tình cảm, cảm xúc của người viết

– Câu thơ hay: Là câu thơ có giá trị, mang đến rung cảm mãnh liệt cho người đọc

-Đánh thức:  làm sống dậy, thức tỉnh

– Bao ấn tượng vốn ngủ quên trong kí ức của con người: những nhận thức, những cảm

xúc, những rung động…về đời sống, về con người mà mỗi người đã từng được chứng

kiến, được trải nghiệm nhưng bị chai sạn, bị vùi lấp, bị lãng quên…

=> Ý kiến của nhà phê bình Chu Văn Sơn đưa ra một quan điểm về thơ ca và văn học

nói chung trong đó khẳng định với một câu thơ hay, một câu thơ thực giá trị thì điều

quan trọng nhất là có thể thức tỉnh, làm sống dậy những ấn tượng, cảm xúc, rung

động, những nhận thức …về cuộc sống, con người (mà chủ yếu là những điều đẹp đẽ,

cao cả, nhân văn…)vốn có trong mỗi người đọc nhưng bị thời gian, bị cuộc sống xô bồlàm cho lãng quên, chai sạn, vùi lấp

Học sinh kết hợp kiến thức lí luận và kiến thức văn học để chứng minh

+ Câu thơ hay cần đánh thức bao ấn tượng vốn ngủ quên trong kí ức của con

người” vì để đánh thức được những ấn tượng đó chứng tỏ nhà thơ phải thực sự thấu

6,5

hiểu về cuộc đời và con người, những gì nhà thơ viết ra thân thuộc với mọi người

nhưng cách viết lại ấn tượng để đọc xong người đọc có thể bừng sáng và nhận ra một

ấn tượng nào đó về cuộc đời Đó là phẩm chất cần có, thể hiện cả tài năng và tâm

huyết của nhà thơ

+ Câu thơ hay cần đánh thức bao ấn tượng vốn ngủ quên trong kí ức của con

người” còn bởi sứ mệnh của thơ ca nói chung và văn học nói riêng không đơn thuần là

để thỏa mãn nhu cầu giải trí mà còn là thức tỉnh con người khỏi những lầm lạc, u mê, hướng người đọc về cái đích của CHÂN, THIỆN, MỸ Khi đánh thức được bao ấn

tượng vốn ngủ quên trong kí ức của con người đồng nghĩa với việc thơ ca sẽ giúp con người tìm lại được sự tinh tế, sự nhạy cảm, sự rung động trước cái đẹp, cái nhân văn cao cả mà cuộc sống thường ngày làm cho chai sạn, hay nói cách khác thơ ca sẽ giúp con người tìm lại được chính mình

+ Quá trình sáng tạo nghệ thuật không kết thúc ở việc tác phẩm được khai sinh, mà

còn ở quá trình tác phẩm sống trong lòng người đọc Khi đánh thức bao ấn tượng vốn ngủ quên trong kí ức của con người” thơ ca sẽ giúp người đọc tiếp cận tác phẩm

không hời hợt mà còn bằng tất cả rung động, trải nghiệm của mình, từ đó khơi gợi quátrình đồng sáng tạo với tác giả trong mỗi người đọc

– Mở rộng vấn đề: Quan niệm về câu thơ hay, bài thơ hay rất linh hoạt, tùy quan điểm

của mỗi người nhưng ngoài việc đánh thức được những ấn tượng vốn ngủ quên trong

kí ức của người đọc nhà thơ còn cần chú ý đến việc lựa chọn ngôn từ, hình ảnh, sắp

xếp tổ chức để tạo nên nhịp điệu, nhạc điệu…

Đọc đoạn trích sau:

Chàng thanh niên: Can đảm dám bình thường ư…?

Triết gia: Tại sao lại cần phải trở nên “đặc biệt”? Có lẽ là do không thể chấp nhận được một “tôi

bình thường” Vì thế, khi không đủ khả năng trở nên “đặc biệt ưu tú”, người ta sẽ hành động cực đoan để trở nên “đặc biệt hư hỏng” Nhưng thử hỏi, làm người bình thường, không đặc biệt thì

có gì không tốt, có gì đáng tự ti? Chẳng phải là ai cũng bình thường đấy sao? Đây là một điều cần suy xét thật kỹ

Chàng thanh niên: … Thầy bảo tôi hãy làm “người bình thường” sao?

Triết gia: Chấp nhận bản thân là một bước tiến quan trọng Nếu cậu có được “can đảm dám bình

thường”, chắc chắn cách nhìn thế giới cũng sẽ thay đổi hẳn

Chàng thanh niên: Nhưng…

Triết gia: Việc cậu từ chối làm người bình thường có lẽ là do cậu đang coi “người bình thường”

đồng nghĩa với “không có tài cán” Làm người bình thường không có nghĩa là không có tài cán

gì Chúng ta không cần phải phô trương sự vượt trội của bản thân

Chàng thanh niên: Tôi công nhận cố gắng “trở nên đặc biệt” có nguy hiểm nhất định Nhưng có

cần phải lựa chọn làm người “bình thường”, sống cuộc đời nhàm chán, chẳng để lại giá trị gì, chẳng ai thèm nhớ đến và phải hài lòng rằng mình chỉ ở mức đó không? Thầy đùa tôi chắc! Tôi sẵn sàng vứt bỏ cuộc đời như thế không tiếc mảy may!

Triết gia: Dù gì cậu vẫn muốn “đặc biệt” phải không?

Chàng thanh niên: Không phải! Việc chấp nhận “bình thường” mà thầy nói chính là khẳng định

một bản thân lười biếng, cho rằng mình chỉ đến mức này thôi, chỉ thế này là được rồi Tôi từ chốimột cuộc đời lười biếng như thế! Thầy có cho rằng Napoleon hay Alexandros Đại đế, Ernstem, Martin Luther King rồi cả Sokrates và Platon yêu quý của thầy cũng chấp nhận làm người “bình thường” không? Làm gì có chuyện đó! Chắc chắn họ đã sống với mục tiêu và lý tưởng lớn! Cứ theo lý lẽ của thầy thì sẽ chẳng có một Napoleon nào được sinh ra hết Thầy đang hủy hoại thiên tài đấy!

Triết gia: Cậu cho rằng cuộc đời cần có mục tiêu cao cả?

Chàng thanh niên: Tất nhiên rồi!

(Dám bị ghét, Koga Fumitake – Kishimi Ichiro, NXB Lao động xã hội)

Cuộc đối thoại của chàng thanh niên và vị triết gia gợi cho anh/chị lựa chọn trở thành người thế nào: Người bình thường hay Người đặc biệt?

Câu 2 (12,0 điểm)

“Văn học làm cho con người thêm phong phú, tạo khả năng cho con người lớn lên, hiểu được con người nhiều hơn” (M.L.Kalinine).

Câu Nội dung chính cần đạt Điểm

1         Cuộc đối thoại của chàng thanh niên và vị triết gia gợi cho anh/chị lựa chọn trởthành người thế nào: Người bình thường hay Người đặc biệt? 8,0

  I Yêu cầu về kĩ năng

– Có kĩ năng viết bài văn nghị luận xã hội, biết huy động các kiến thức sách vở,

kiến thức đời sống và những trải nghiệm của riêng mình để làm bài

– Vận dụng các thao tác lập luận phù hợp, lí lẽ xác đáng, trình bày khoa học, diễn

đạt lưu loát, không mắc lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu

– Bài văn có cảm xúc, thể hiện được những suy nghĩ, quan niệm của người viết

II Yêu cầu về kiến thức: Học sinh có nhiều cách trình bày khác nhau, song cần đạt

được những nội dung cơ bản sau:

1 Giải thích

– Tóm tắt nội dung câu chuyện : Cuộc trò chuyện giữa triết gia và chàng thanh niên

về quan niệm sống

– Người bình thường :Con người sống cuộc đời bình thường, không nổi trội Theo

triết gia, người bình thường không có nghĩa là không có tài cán gì, chỉ là người

không phô trương sự vượt trội của bản thân, chấp nhận bản thân

– Người đặc biệt : Con người sống cuộc đời khác thường, đặc biệt ; có hành động,

trí tuệ nổi bật ; có những đóng góp lớn lao, phi thường Theo quan niệm của chàng

thanh niên, người đặc biệt có cuộc đời không nhàm chán

→ Bằng hình thức là một cuộc đối đáp, trò chuyện giữa một triết gia (con người

nhiều trải nghiệm, hiểu biết sâu sắc), với một chàng thanh niên (con người trẻ tuổi,

nhiều hoài bão, khát vọng), câu chuyện đưa ra quan niệm về giá trị con người

1,5

2. Bình luận và chứng minh

HS đưa ra phương án lựa chọn của mình theo yêu cầu đề bài Theo phương án đã

lựa chọn, HS phải đưa ra các lí lẽ, dẫn chứng hợp lí, thuyết phục, có vận dụng quan

điểm từ câu chuyện

* Trở thành người bình thường

– Khẳng định giá trị của lựa chọn :

+ Trở thành người bình thường, là dám chấp nhận giá trị bản thân mình : không

kiêu ngạo về những thành tựu, không tự ti về những điểm yếu, khiếm khuyết…

Nhận thức rõ về bản thân và chấp nhận bản thân là cách để sống trọn vẹn nhất cuộc

4,0

Câu Nội dung chính cần đạt Điểm

đời mình

+ Trở thành người bình thường, sẽ tránh được những mong muốn, khát vọng cực

đoan, không quá kì vọng vào cuộc đời, không quá thất vọng trước những trắc trở,

vui lòng với những thành tựu đạt được

+ Sống cuộc đời bình thường, con người dễ cân bằng các yếu tố, các mặt của đời

sống : cống hiến và hưởng thụ, làm việc và vui chơi, học tập và nghỉ ngơi… để có

chất lượng cuộc sống tốt

– Để trở thành người bình thường: Đòi hỏi sự cố gắng không ngừng Con người

luôn có khát vọng trở nên đặc biệt, nên dám làm người bình thường cũng là một lựa

chọn dũng cảm

* Trở thành người đặc biệt

– Khẳng định giá trị của lựa chọn :

+ Trở thành người đặc biệt, là để sống một cuộc đời khác thường, tạo ra những giá

trị phi thường, trở nên khác biệt với mọi người

+ Trở thành người đặc biệt, là cách khẳng định giá trị bản thân một cách triệt để

nhất

+ Sống cuộc đời đặc biệt, con người sẽ được tôn vinh, ghi nhớ

– Để trở thành người đặc biệt: Phải sống với những mục tiêu và lí tưởng lớn

      (Học sinh nêu dẫn chứng và phân tích Có thể kết hợp liên hệ bản thân, bộc lộ

quan điểm cá nhân)

3 Mở rộng, nâng cao vấn đề

– Ở mỗi lựa chọn, chỉ ra những hạn chế :

+ Trở thành người bình thường, rất dễ nhầm là sống cuộc đời nhàm chán, lười

biếng, vô giá trị

+ Trở thành người đặc biệt có thể làm con người quên mất những giá trị, ý nghĩa

bình thường nhưng cần thiết của đời sống

– Dù lựa chọn trở thành người thế nào, cũng cần hiểu đúng, sống đúng, sống tích

cực và trân trọng cuộc đời mình