I/ KIẾN THỨC CƠ BẢN Thanh Thảo là đại diện tiêu biểu của thế hệ nhà thơ thời kì chống Mĩ Thơ Thanh Thảo là tiếng nói của người trí thức, người suy tư , trăn trở về các vấn đề của xh và thời đại Đặc bi[.]
Trang 1I/ KIẾN THỨC CƠ BẢN
_ Thanh Thảo là đại diện tiêu biểu của thế hệ nhà thơ thời kì chống Mĩ
_ Thơ Thanh Thảo là tiếng nói của người trí thức, người suy tư , trăn trở về các vấn
đề của xh và thời đại Đặc biệt thơ ông thường khai thác cái tôi nội cảm và tìm những cách diễn đạt mới qua hình thức thơ tự do
_ “Đàn ghita của Lor-ca” thể hiện sự khâm phục, nguỡng mộ, một khúc tri âm của Thanh Thảo đối với nghệ sĩ Lor-ca – người đại diện cho tinh thần tự do và khát vọng cách tân nghệ thụât của Tây Ban Nha
II/ NỘI DUNG
1/ Hình tượng Lor-ca (1898-1936 )
_ Lorca nhà thơ tiêu biểu của TBN ở thế kỉ XIX Trước một đất nước TBN bị cai trị theo kiểu độc tài về chính trị và sự già cỗi về nghệ thuật, Lor-ca vừa cổ vũ nhân dân đấu tranh đòi quyền sống chính đáng ,vừa khởi xướng, thúc đẩy cách tân trong nghệ thuật
_ Hỏang sợ trước sự ảnh hưởng xã hộ to lớn của ông, năm 1936, bọn phát xít bắt giam và bắn chết ông Cái chết ấy đã dấy lên một làn sóng phẫn nộ, tên tuổi ông trở thành 1 biểu tượng của văn hóa TBN và thế giới chống phát xít
+ “Tiếng đàn bọt nước” là thân phận bọt bèo ngắn ngủi , là bi kịch người nghệ sĩ Lorca
+ “ Áo choàng đỏ gắt” gợi khát vọng đấu tranh và khung cảnh đấu trường của chàng kỵ sĩ cô đơn Đó cũng là đấu trường của người chiến sĩ Lor-ca đối đầu với chính quyền , của người nghệ sĩ Lor-ca có khát vọng cách tân đối đầu với nền nghệthuật lạc hậu
+ Những hình dung từ “ chếnh chóang” , “ mỏi mòn” , “ đơn độc” , gợi nhớ hình ảnh Lor-ca cô đơn trong cuộc đấu tranh ấy Phải chăng đây cũng là bi kịch của những người chiến sĩ tiên phong?
+ Âm thanh “ li-la li-la li-la” của tiếng đàn ghi ta làm nổi bật người nghệ sĩ hát rong Lor-ca – người đã dùng tiếng đàn để giãy bày khát vọng yêu thương nhân dânmình
Trang 2=> Đây là những hình ảnh tượng trưng, siêu thực, giàu biểu tượng, thể hiện phép tương giao, nhất là lối sắp đặt trường phái nghệ thuật tượng trưng Nó gợi sự tương phản giữa âm thanh nhỏ bé và màu sắc gay gắt; giữa tiếng đàn nghệ sĩ với áochòang đấu sĩ; giữa nghệ thuật và bạo lực; giữa số phận con người với hiện thực dữdội.
16 câu tíếp theo: Lor-ca bị sát hại và sự dang dở của khát vọng cách tân nghệ thuật của Lor-ca vì không ai kế tụ.c
_ Đây là những dòng tự sự làm cái chết của Lor-ca hiện rõ
“ Tây Ban Nha….
……mộng du”
+ Các hình ảnh đối lập “ TBN – hát nghêu ngao” , “ bỗng kinh hoàng áo chòang bêbết đỏ” gợi sự thương tâm, bi tráng, phủ phàng : cái chết đến quá bất ngờ với Lor-
ca Tiếng hát ngợi ca cái đẹp bị vùi dập không thương tiếc
+ Dù luôn bị ám ảnh bởi cái chết của mình, nhưng Lor-ca không nghĩ nó lại đến sớm như vậy – đến vào lúc chàng không ngờ nhất. Cho nên, khi “ bị điệu về bãi bắn – chàng đi như người mộng du”
_ Tiếp theo cái chết của Lor-ca được diễn tả qua những yếu tố tương phản đậm màu sắc siêu thực : âm thanh , màu sắc, hình khối, dòng máu chảy:
“ Tiếng ghita nâu
… máu chảy”
+ Tiếng đàn ghi ta được lặp lại vừa diễn tả cảm xúc mãnh liệt, đa chiều trong thơ của ông, vừa khẳng định sự phong phú về nội dung của thơ Lor-ca: “ tiếng ghi ta nâu” trầm tĩnh nghĩ suy; “ tiếng ghi ta lá xanh biết mấy” thiết tha, hi vọng; “ tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan” bàng hòang, sửng sốt, tức tưởi; “tiếng ghita ròng ròng máu chảy” đau đớn nghẹn ngào
+ Trong tiếng đàn ghi ta, nỗi đau, tình yêu, cái chết và sự bất tử hòa vào nhau thành giai điệu bi thương
_ Từ sự đồng cảm , tri ân với khát vọng và bi kịch của người nghệ sĩ , Thanh Thảo nói lên những suy tưởng sâu xa về số phận của nghệ thuật
“ Không ai chôn cất tiếng đàn
……….đáy giếng”
+ Tác giả ngầm hướng người đọc hiểu bài thơ bằng việc đưa di chúc của Lor-ca ở lời đề từ “ khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn” Nó có những nét nghĩa: tình yêu say đắm của Lor-ca với nghệ thuật; tình yêu tha thiết của tác giả đối với xứ sở TBN; nhà cách tân Lor-ca biết một ngày nào đó thơ ca của mình sẽ cản trở những người đến sau trong lĩnh vực sáng tạo nghệ thuật Do đó, ông dặn phải dũng cảm chôn nghệ thuật của ông đi để làm nên cái mới Đó là đạo đức của người nghệ sĩ lớn
+ Câu thơ “ không ai chôn cất tiếng đàn – Tiếng đàn như cỏ mọc hoang” gợi lên nhiều suy tưởng: Sự bất tử của nghệ thuật, dù bọn phản động có thể giết Lor-ca
Trang 3nhưng ko thể hủy diệt tiếng đàn của ông Nó vẫn sống, phát triển mạnh mẽ như môt thứ “ cỏ mọc hoang” Là nỗi xót thương cái chết của 1 thiên tài Sự tiếc nuối hành trình cách tân dang dở của Lor-ca, cũng tiếc nuối cho nền văn chương TBN
vì nhà cách tân đã chết, nghệ thuật thiếu người dẫn dắt nên nó trở thành “cỏ mọc hoang”
+ Hình ảnh đẹp mà buồn “ giọt nước mắt vầng trăng long lanh đáy giếng” cũng tạonên những liên tưởng đa chiều; Đó có thể là lời ngợi ca : cái đẹp của thơ Lor-ca long lanh như ánh sáng vầng trăng sẽ tồn tại mãi Đó cũng là sự thương xót ,tri âm của Thanh Thảo ( nước mắt ) trước vầng trăng nghệ thuật rất đẹp của Lor-ca
9 dòng cuối : Nghĩ về cuộc giải thóat , tác giả giã từ Lor-ca và sức sống của nghệ thuật
_ Dự cảm về cái chết của mình, Lor-ca đau đớn chấp nhận số phận:
“ Đường chỉ tay đã đứt
…….li- la li-la li-la…
+ “Đường chỉ tay đã đứt » biểu tượng cho số phận ngắn ngủi , định mệnh đã đặt dấu chấm hết trên đường đời của một con người tài hoa
+ “Dòng sông rộng vô cùng” là biểu tượng cho dòng sông số phận và cũng là ranh giới giữa sự sống và cái chết
_ Nhà cách tân chết khi sự sáng tạo đổi mới không ai tiếp bước Nhưng còn đau đớn hơn khi tên tuổi và sự nghiệp của anh ta trở thành một vật cản cho sự sáng tạo của các thế hệ sau Cho nên, Lor-ca giã từ, giải thoát cho người ta khỏi cái bóng của mình bằng cách :
“ Lor-ca bơi sang ngang
Trên chiếc ghita màu bạc”
_ Chàng giã từ cách quyết liệt :
“ Chàng ném lá bùa cô gái Di-gan
……bất chợt”
Các hành động “ ném lá bùa” , “ ném trái tim” mang ý nghĩa tượng trưng cho sự giã từ giải thóat , chia tay thực sự với những ràng buộc, những hệ lụy của trần gian._ Chuỗi âm thanh “ li-la li-la li-la” kết thúc bài thơ tạo cho nó có cấu trúc như một bản giao hưởng , gợi sự hồi sinh của Lor-ca trong giai điệu bất tử của xứ sở TBN Tiếng đàn , nghệ thuật , tình yêu và khát vọng tự do của Lor-ca tồn tại mãi mãi.3/ KẾT LUẬN
_ Bài thơ “ Đàn ghita của Lor-ca” bộc lộ nỗi đau xót sâu sắc trước cái chết bi thảm của Lor-ca Đồng thời Thanh Thảo thể hiện niềm tin mãnh liệt vào sự bất tử của tên tuổi và sự nghiệp của Lor-ca
_ Hình tượng Lor-ca được biểu đạt bằng hình thức độc đáo: cấu tứ hài hòa giữa thơ
và nhạc, hình ảnh phong phú và đa dạng, ngôn từ mới mẻ, gợi cảm
Trang 4ngôn từ mới mẻ Bài thơ “Đàn ghi ta của Lor-ca” là một tiêu biểu mà nổi bật là
mười ba dòng thơ cuối trong bài thơ:
có thể ngang trái Trong mạch cảm hứng ấy, trường hợp Lor-ca được xem là thànhcông hơn cả, mà ngay mười hai dòng đầu của bài thơ cũng đã rất đặc sắ
Bài thơ lấy cảm hứng từ những giây phút bi phẫn trong cuộc đời của Lor-ca và câu
nói “khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn” (Ghi nhớ – Lor-ca) để sáng tác bài thơ
này Bài thơ in trong tập “Khối vuông Ru-bích”(1985) Bài thơ diễn tả hình ảnh Lor-ca và tâm trạng của nhà thơ Thanh Thảo trước cái chết bi thảm của nhà thơ thiên tài Tây Ban Nha Bài thơ gồm hai phần với sáu khổ thơ và một câu kết Đoạnthơ trên là hai khổ cuối của bài thơ
Phân tích cụ thể đoạn thơ :
Lorca đã hi sinh nhưng những kẻ thất bại lại chính là bè lũ phát xít Bởi chúng chỉ
có thể hủy diệt được thân xác của Lorca nhưng không thể hủy diệt được sức sống của anh đang bung nở giữa bản hòa tấu trầm hùng mang âm hưởng của những tiếng Ghi-ta nồng nàn vi diệu Với thủ pháp nghệ thuật so sánh và liên tưởng, Thanh Thảo đã làm sống dậy một không gian sinh tồn đầy sức sống mãnh liệt
không ai chôn cất tiếng đàn
………
long lanh trong đáy giếng
Để hiểu những câu thơ trên, cần căn cứ vào lời di chúc của Lor-ca “Khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn” Di chúc của Lorca không người thực hiện (nỗi xót xa của Thanh Thảo) Không ai hiểu, không ai tri âm với Lorca Lorca muốn sau khi mình qua đời, sự sáng tạo cũng chấm dứt thì hãy chôn nghệ thuật của mình đi để
kẻ hậu sinh khỏi bị cái bóng của mình ngăn cản Đó là đạo đức của một vĩ sẵn sàng hy sinh dang vọng cá nhân để cộng đồng phát triển
nhân-Dựa vào cứ liệu ấy, nhà thơ Thanh Thảo đã viết lên khổ thơ trên.Tất cả những hìnhảnh trong khổ thơ đều có tính tượng trưng, đa nghĩa “Tiếng đàn như cỏ mọc
hoang” là nỗi xót thương cái chết của một thiên tài, là nỗi xót tiếc cho hành trình
Trang 5cách tân dang dở không chỉ với bản thân Lor-ca mà còn với nền văn chương Tây Ban Nha Bởi lẽ, nhà cách tân Lor-ca đã chết,nghệ thuật thiếu vắng người dẫn
đường, vắng bóng người định hướng, nghệ thuật thành thứ “cỏ mọc hoang“ Hình ảnh so sánh “cỏ mọc hoang “gợi sức sống mãnh liệt và hoang dại của nghệ thuật
chân chính như loài cỏ mọc hoang không gì có thể ngăn nổi chúng Bởi có gì nhiềubằng cỏ? Có gì xanh bằng cỏ? Có gì mãnh liệt bằng cỏ trên mặt đất bao la? Đây chính là sự bất tử, sự vĩnh hằng của nghệ thuật Dù Lor-ca hi sinh nhưng sản phẩm tinh thần mà ông để lại đó chính là tâm hồn mình, nghệ thuật của mình Những bài
ca tranh đấu của Lorca vẫn đồng hành cùng thời gian và đi cùng năm tháng thăng trầm của lịch sử và nó mãi mãi được hát vang trong lòng của nhân dân yêu chuộng hòa bình trên toàn thế giới
Tác phẩm nghệ thuật là con đẻ của người nghệ sỹ nhưng khi nghệ sỹ đã trao nó cho công chúng thì sự sống chết mất còn là do sức sống của chính tác phẩm quyết định Nhiều khi trái tim nghệ sỹ đã ngừng đập nhưng nghệ thuật của họ vẫn tồn tại
có khi vĩnh hằng (chỉ riêng nghệ thuật có thể đứng ngoài cái chết – Sê đư rin).Tuy nhiên, đỉnh điểm của lời ca ngợi vẫn là hai câu thơ:
giọt nước mắt vầng trăng
long lanh trong đáy giếng
Câu thơ viết theo lối sắp đặt- bị lược bỏ những quan hệ từ làm cho bạn đọc tha hồ
liên tưởng, sáng tạo cùng tác giả. Nước mắt biểu tượng cho tình thương, cho sự tri
âm. Vầng trăng biểu tượng cho nghệ thuật (của Lorca) Hai câu thơ khẳng định
quân thù dù quẳng xác Lorca xuống giếng để phi tang nhưng tình yêu và cái đẹp trong thơ Lorca đã kết thành thứ ánh sáng kì ảo vĩnh hằng trong tâm hồn các
thế hệ sau Không chỉ bất tử, tiếng đàn của chàng ca sĩ hát rong còn mang vẻ đẹp
của giọt nước mắt vầng trăng Một hình ảnh mang nhiều liên tưởng gợi nhiều thi
vị Phải chăng đó chính là vẻ đẹp của nghệ thuật được kết tinh từ những giọt mồ hôi, từ máu và nước mắt của sự lao động nghệ thuật chân chính qua bao thời gian công sức đã nhào nặn thành viên ngọc lấp lánh mang hình hài của giọt nước mắt vầng trăng tinh khiết Hay đó chính là vẻ đẹp của cuộc đời Lorca đã hóa thân thành
viên ngọc quý lung linh tỏa sáng giữa đời Bất ngờ thay, nơi đáy giếng tối tăm và
lạnh lẽo, nơi mà bọn phát xít ngỡ tưởng đã vùi lấp được linh hồn và thể xác của người công dân Lorca, lại là nơi tỏa sáng tâm hồn anh Hình ảnh thơ đẹp và buồn được viết theo lối tượng trưng nhằm bày nỗi xót thương cái chết của một thiên tài
và nỗi xót tiếc hành trình cách tân nghệ thuật dang dở không chỉ với bản thân
Lor-ca mà còn với nền văn chương Tây Ban Nha Lời thơ bộc lộ niềm trân trọng và niềm tin bất tử, bất diệt vào tiếng đàn Lor-ca
Những câu thơ còn lại tiếp tục là những suy tư của nhà thơ Thanh Thảo về cái chết, cuộc giã từ của Lor-ca:
đường chỉ tay đã đứt
………
Trang 6li-la li-la li-la…
Đường chỉ tay đã đứt như biểu tượng cho thái độ chấp nhận định mệnh như một
quy luật phũ phàng Định mệnh hữu hạn đặt dấu chấm hết cho số phận một con
người. Dòng sông rộng vô cùng là biểu tượng cho dòng sông số phận cũng là ranh giới giữa cuộc sống và cái chết, dòng sông vô hạn của thực tại và hư vô. Chiếc ghi
ta màu bạc là biểu tượng cho cái đẹp của nghệ thuật Nó trở thành con thuyền chở
Lorca sang ngang đi vào cõi siêu sinh bất tử. Màu bạc của đàn ghi ta hư ảo một
màu huyền thoại nhưng cũng có thể thấy sắc bạc ấy như sáng lên, ánh lên long lanh, lấp lánh của khát vọng tự do, những cách tân nghệ thuật mà Lor-ca một thời theo đuổi Chàng nghệ sĩ ấy đã bỏ lại cuộc đời, ném lại tình yêu và số phận mình
vào xoáy nước của cuộc đời đầy máu và nước mắt để ra đi Ở giữa ranh giới giữa
sự sống và cái chết, giữa thực tại và siêu thoát, Lor-ca đã giã từ cuộc đời Tác giả
đã thể hiện Lor-ca với hai hành động: ném lá bùa cô gái Di-gan và ném trái tim
mình Hai hành động này đã mở ra những cảm nghĩ về Lor-ca từ rất nhiều bình
diện Lor-ca đã hiện diện bằng trái tim đầy tình thương yêu nhưng mặt khác ta cũng thấy Lor-ca không còn nuối tiếc cái lá bùa hộ mệnh vào xoáy nước Hành động ấy còn mang ý nghĩa tượng trưng: Lor-ca đã biểu hiện thái độ hoàn toàn chủ
động trước cái chết. Lor-ca không chỉ thắng được bọn phát xít mà còn chiến thắng cả định mệnh.
Chuỗi âm thanh kết thúc bài thơ li-la li-la li-la là sự giao thoa giữa thanh âm và thi
ảnh Nó không chỉ gợi một cú vê ghi ta vang vọng sau khi lời ca đã ngừng mà còn
gợi hoa Tử đinh hương- loài hoa có màu tím ngắt được người phương Tây ưa chuộng Chuỗi âm thanh liên tiếp gợi hình ảnh những đoá hoa Tử đinh hương với những bông nở liên tiếp Đó là hoa của Thanh Thảo, hoa của người đời dâng trước tượng đài Lorca, hay đó là những đoá hoa thể hiện sự sống đang nảy nở từ cái chết đau thương của nhà thi sĩ hay là những đoá hoa thể hiện sự sống bất diệt của nghệ thuật Lorca
Kết bài : Tóm lại, đoạn thơ đã thể hiện khá rõ nét kiểu tư duy thơ của Thanh Thảo:
giàu suy tư, mãnh liệt và phóng túng trong cảm xúc, âm điệu thơ luôn biến hoá, hình tượng thơ “mờ nhoè” trộn lẫn giữa thực và mộng (nhuốm màu sắc siêu thực) tạo thành một cấu trúc có tính mời gọi trái tim độc giả Qua đó, nhà thơ khẳng định
sự bất tử trong tiếng đàn nghệ thuật của Lor-ca, đồng thời thể hiện niềm ngưỡng
mộ và đồng cảm sâu sắc, là nỗi đau vô hạn trước số phận bi thảm của nhà thơ
Trang 7So sánh Tây Tiến và Đàn ghi ta của Lorca
Cảm nhận của anh/chị về vẻ đẹp riêng của hai đoạn thơ sau:
Rải rác biên cương mồ viễn xứ
Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh
Áo bào thay chiếu anh về đất
Sông Mã gầm lên khúc độc hành
(Tây Tiến- Quang Dũng, Ngữ văn 12,
Tập một, NXB Giáo dục Việt Nam, 2012)
Tây Ban Nha
hát nghêu ngao
bỗng kinh hoàng
áo choàng bê bết đỏ
Lorca bị điệu về bãi bắn
chàng đi như người mộng du.
(Đàn ghi ta của Lorca– Thanh Thảo, Ngữ văn 12,
a Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận: Có đủ các phần mở bài, thân bài, kết bài Mở bài nêu được vấn đề, thân bài triển khai được vấn đề gồm nhiều ý/ đoạn văn, kết bài kết luận được vấn đề
b Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: So sánh làm nổi bật vẻ đẹp phong cách riêng (nội dung và nghệ thuật) của hai đoạn trích
c Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm; vận dụng tốt các thao tác lập luận; kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn chứng
+ Giới thiệu về tác giả, tác phẩm;
+ Phân tích vẻ đẹp nội dung và nghệ thuật của hai đoạn trích:
++ Đoạn trích trong bài Tây tiến– Quang Dũng:
Thí sinh có thể trình bày theo những cách khác nhau, nhưng cần làm nổi bật được:+++ Quang Dũng không hề che dấu sự khốc liệt của chiến tranh, những mất mát hisinh của người lính cái chết gợi lên sự bi thương (Rải rác biên cương mồ viễn xứ).+++Câu thơ Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh khẳng định mạnh mẽ khí phách của tuổi trẻ, không chỉ tự nguyện chấp nhận mà còn vượt lên cái chết, sẵn sàng hiến dâng cả tuổi thanh xuân cho nghĩa lớn của dân tộc Đó là dũng khí tinh thần
và hành động cao đẹp của người lính Tây Tiến Tư thế ra trận, lý tưởng lên đường hào hùng mà bi tráng
+++Tác giả đã dùng từ Hán Việt, ngôn ngữ trang trọng (Biên cương, viễn xứ, áo bào, về đất, khúc độc hành) để diễn đạt sự đau đớn tiếc thương, tiễn biệt xen lẫn tự hào ngợi ca qua hình ảnh thiên nhiên Tây Bắc nói thay cho cả dân tộc Sự hi sinh của người lính được cảm nhận và miêu tả một cách thấm thía bằng cảm hứng bi tráng Cái chết hợp trời đất và lòng người nên thiêng liêng và bất tử
+++ Nghệ thuật: bút pháp miêu tả lãng mạn kết hợp với bi tráng, nghệ thuật sử
Trang 8dụng ngôn từ hình ảnh đặc sắc độc đáo, phối hợp thanh điệu, … biểu đạt thành công nội dung.
++ Đoạn trích trong bài Đàn ghi ta của Lorca- Thanh Thảo:
Thí sinh có thể trình bày theo những cách khác nhau, nhưng cần làm nổi bật được:+++ Hình ảnh Lorca bị hành hình được miêu tả khốc liệt đầy đủ qua nghệ thuật hoán dụ áo choàng bê bết đỏ, trực tiếp điệu về bãi bắn tái hiện giây phút bi phẫn nhất cái chết của Lorca Đó là khi ông bị bọn phát xít Phrăngcô giết, ném xác Lorca xuống giếng để phi tang Tội ác của các thế lực tàn bạo là kẻ thù đối nghịch của cái đẹp gây nên nỗi kinh hoàng trong lòng người
+++Hình ảnh áo choàng bê bết đỏ gợi liên tưởng tới Tây Ban Nha như một đấu trường khổng lồ Đó là cuộc đấu quyết tử giữa một bên là khát vọng dân chủ của người chiến sĩ Lor-ca và nền chính trị độc tài thân Phát xít; giữa người nghệ sĩ mang khát vọng cách tân nghệ thuật với sự bảo thủ của nền nghệ thuật già nua.+++Tây Ban Nha – hát nghêu ngao, như người mộng du gợi tư thế cái chết bi trángLorca, một cách siêu thoát, chập chờn bước vào cõi tử coi thường mọi đau đớn củangười nghệ sĩ yêu tự do, vừa gợi được tính chất quyết liệt trong cuộc đấu tranh giữa ánh sáng – bóng tối, chính – tà, cũ – mới trong nền chính trị và nghệ thuật TâyBan Nha thời đó
+++ Từ “bỗng kinh hoàng” là một sự đổ vỡ ghê gớm Báo chí Tây Ban Nha nói vụ giết Lor-ca vẫn là một trong những vết thương chưa lành ở Tây Ban Nha Tây Ban Nha trở nên kinh hoàng khi nghe tin Lorca bị giết hại Và gợi đau xót căm phẫn ở lòng người
+++ Nghệ thuật: thể thơ tự do mang phong cách tượng trưng, siêu thực, kết hợp giữa tự sự và trữ tình, giữa thơ và nhạc, giữa màu sắc thơ viếng phương Đông và chất bi tráng trong nhạc giao hưởng phương Tây, hình ảnh thơ lạ hoá, áo hoá…+ Chỉ ra điểm tương đồng và khác biệt của hai đoạn trích để thấy được vẻ đẹp phong cách riêng của mỗi đoạn: Thí sinh có thể diễn đạt theo những cách khác nhau, nhưng cần làm nổi bật được:
++ Sự tương đồng:
+++ Đều viết về những cái chết của những con người tài năng, yêu tự do, yêu đất nước, tiên phong mở đường cho lí tưởng mang vẻ đẹp bi tráng, hào hùng vượt lên trên hiện thực khốc liệt, bi thảm, nhưng mỗi tác gỉa lại có cái nhìn, cảm xúc và biểu đạt riêng
Trang 9dáng dấp của những tráng sĩ thủa xưa Nghệ thuật chủ đạo là bút pháp lãng mạn kếthợp với bi tráng, sử dụng ngôn từ hình ảnh đặc sắc độc đáo, giàu tính nhạc và hội họa.
+++ Sự hi sinh, cái chết trong Đàn ghi ta của Lorca của Thanh Thảo miêu tả trực tiếp qua hình ảnh áo choàng bê bết đỏ, điệu về bãi bắn Cái chết, sự hi sinh của Lorca đơn độc lẻ loi một mình tạo nên vẻ đẹp của con người mở đường tiên phong trong cuộc đấu tranh giữa ánh sáng – bóng tối, chính – tà, cũ – mới trong nền chínhtrị và nghệ thuật Tây Ban Nha thời đó nói riêng, cho sự tiến bộ nhân loại, cho nghệthuật nói chung Với thể thơ tự do mang phong cách tượng trưng, siêu thực, kết hợp giữa tự sự và trữ tình, giữa thơ và nhạc, giữa màu sắc thơ viếng phương Đông
và chất bi tráng trong nhạc giao hưởng phương Tây, hình ảnh thơ lạ hoá, ảo hoá… tạo nên dấu ấn riêng của đoạn thơ
++ Lí giải: Thí sinh đưa ra sự lí giải về điểm tương đồng, khác biệt và đánh giá vị trí của tác giả và tác phẩm với nền văn học
Câu 1 (6 điểm)
Suy nghĩ của anh (chị) về mẩu chuyện sau:
Tại một thị trấn nhỏ ở Tây Ban Nha, có một người đàn ông tên Jorge vừa cãi
vã dữ dội với cậu con trai Paco của mình Ngày hôm sau, ông phát hiện giường của Paco trống không - cậu bé đã bỏ nhà đi Vượt qua cảm giác ăn năn, hối hận về những điều đã xảy đến, Jorge nhìn lại mình và nhận ra rằng, với ông, cậu con trai quan trọng hơn tất cả Với mong muốn bắt đầu lại, Jorge đến một cửa hiệu nổi tiếng ở trung tâm thị trấn và dán một tấm giấy có dòng chữ: "Paco, con hãy trở về nhà Bố yêu con Hãy gặp bố ở đây vào sáng mai con nhé!" Sáng hôm sau, khi Jorge đến cửa hiệu, thì không chỉ có một, mà đến bảy cậu bé cùng có tên Paco bỏ nhà ra đi đã đứng đợi ở đấy
(Theo Jack Canfield và Mark Victor Hasen - Chia sẻ tâm hồn
và quà tặng cuộc sống).
Câu 2 (4 điểm)
Những khoảng tối và sức gợi của nó trong truyện ngắn “Hai đứa trẻ” của nhà
văn Thạch Lam
Trang 10Câu 3 (10 điểm)
Nhà thơ Hoàng Cầm cho rằng: “Nhạc là cỗ xe chở hồn thi phẩm”.
Anh (chị) hiểu ý kiến trên như thế nào? Hãy cảm nhận về hồn thi phẩm
“Đàn ghi ta của Lorca” (Thanh Thảo) qua nhạc tính của bài thơ?
1 Suy nghĩ của anh (chị) về mẩu chuyện sau:
Tại một thị trấn nhỏ ở Tây Ban Nha, có một người đàn ông tên
Jorge vừa cãi vã dữ dội với cậu con trai Paco của mình Ngày hôm
sau, ông phát hiện giường của Paco trống không - cậu bé đã bỏ nhà
đi Vượt qua cảm giác ăn năn, hối hận về những điều đã xảy đến,
Jorge nhìn lại mình và nhận ra rằng, với ông, cậu con trai quan trọng
hơn tất cả Với mong muốn bắt đầu lại, Jorge đến một cửa hiệu nổi
tiếng ở trung tâm thị trấn và dán một tấm giấy có dòng chữ: "Paco,
con hãy trở về nhà Bố yêu con Hãy gặp bố ở đây vào sáng mai con
nhé!" Sáng hôm sau, khi Jorge đến cửa hiệu, thì không chỉ có một, mà
đến bảy cậu bé cùng có tên Paco bỏ nhà ra đi đã đứng đợi ở đấy
6,0
- Câu chuyện đi từ xung đột của hai cha con và đọng lại ở kết thúc đầy
bất ngờ, cảm động bởi khả năng tác động của tình yêu thương và nhu
cầu về tình yêu thương của con người
- Câu chuyện gửi đến cho chúng ta thông điệp ý nghĩa về sức mạnh
của tình yêu thương trong cuộc sống con người
0,5 1,0
- Tình yêu thương là thứ tình cảm cao đẹp, góp phần mang lại những
điều ý nghĩa cho cuộc sống:
+ Đối với chính người sở hữu và biết nuôi dưỡng tình yêu thương: biết
mở rộng tấm lòng để có thể khoan dung, tha thứ cho những sai lầm;
tạo điều kiện cơ hội hàn gắn, bù đắp sau những tổn thương, đổ vỡ
trong các quan hệ tình cảm Khi yêu thương thật lòng, con người sẽ
biết cách vượt qua những vướng mắc; tháo gỡ được những mâu thuẫn,
xung đột đáng tiếc
2,0
Trang 11+ Đối với người được nhận tình yêu thương: có được điểm tựa tinh
thần, sự ấm áp, niềm tin và sự bình yên trong tâm hồn Đó là niềmhạnh phúc cũng là một nhu cầu mà ai cũng mong có được trong đời
- Phê phán những biểu hiện sống dửng dưng, vô cảm, thiếu ý thức vềtình yêu thương, không biết trân trong những điều ý nghĩa có được từtình yêu thương
1,0
- Hiểu đúng và có thái độ đúng về tình yêu thương và đối tượng mà nó
hướng tới Biết điều chỉnh bản thân, xử lý tốt các mối quan hệ để tránhmọi tổn thương không cần thiết; Biết ý thức tạo môi trường lý tưởngcho tình yêu thương có thể tồn tại và phát triển
- Trao gửi yêu thương sẽ được đáp lại bằng yêu thương Bởi vậy, cần
đối xử với người khác bằng tình yêu thương và nuôi dưỡng cho tìnhyêu thương ấy luôn tồn tại và nảy nở trong lòng mình
1,0 0,5
2
Những khoảng tối và sức gợi của nó trong truyện ngắn “Hai đứa
1.Yêu cầu về kỹ năng:
- Học sinh biết vận dụng kết hợp các thao tác nghị luận để giải quyếtmột vấn đề văn học theo định hướng của đề ra
- Bố cục mạch lạc, chặt chẽ; hành văn trong sáng, biểu cảm; khôngmắc các lỗi về diễn đạt, chính tả
2.Yêu cầu về kiến thức:
Trên cơ sở kiến thức về tác phẩm Hai đứa trẻ và về tác giả Thạch
Lam, học sinh có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau, nhưng cầnlàm rõ những nội dung cơ bản sau:
- Thạch Lam là cây bút truyện ngắn tiêu biểu của văn học Việt naqmthế kỉ XX Truyện ngắn Thạch lam có cốt truyện đơn giản, giàu tâm
Trang 12tình, thấm đẫm chất thơ, mang một nỗi buồn thương man mác.
- Hai đứa trẻ in trong tập Nắng trong vườn (1938) tiêu biểu cho
phong cách truyện ngắn cùng tấm lòng thương cảm sâu sắc của nhà
văn Thạch Lam với những kiếp sống tối tăm, mòn mỏi
0,25 0,25
b Những khoảng tối và sức gợi của nó trong “Hai đứa trẻ” (3,0
điểm)
- Trong truyện ngắn Hai đứa trẻ có những khoảng tối thăm thẳm, mịt
mùng:
+ Những khoảng tối phủ đầy không gian phố huyện: tối hết cả con
đường thăm thẳm ra sông, con đường dẫn qua phố chợ Đối lập với
những khoảng tối là sự hiện hữu của ánh sáng; thế nhưng chính sự
hiện hữu của thứ ánh sáng mờ nhạt, yếu ớt càng khiến bóng tối thêm
đậm đặc, mịt mùng
+ Những khoảng tối của những kiếp người tàn tạ: mẹ con chị Tí, bác
phở Siêu, bà cụ Thi
- Sức gợi của những khoảng tối trong truyện ngắn Hai đứa trẻ:
+ Không gian nghệ thuật đầy ám ảnh; cuộc sống đơn điệu, buồn tẻ,
tăm tối; nhứng kiếp đời mòn mỏi, quẩn quanh, bất hạnh, bế tắc
+ Những day dứt, buồn thương, cùng niềm khát khao vươn tới một thế
giối tươi sáng hơn
- Liên tưởng, mở rộng về những khoảng tối và sức gợi của nó trong
các tác phẩm khác của Thạch Lam như Tối ba mươi, Cô hàng xén và
bàn luận (Thạch lam thường viết về những cuộc đời bất hạnh, hay nhìn
sâu vào cuộc sống ở cái mặt khuất của nó, luôn luồn sâu ngòi bút vào
nội tâm nhân vật )
1,0 1,5 0,5
- Từ những khoảng tối và sức gợi của nó Thạch Lam bộc lộ niềm
đồng cảm, sẻ chia với những thân phận bất hạnh; trân trong, nâng niu
những rung động tinh vi trong tâm hồn thơ trẻ và niềm khát khao vươn
0,25
Trang 13tới một thế giới tươi sáng, hạnh phúc mang tính nhân văn sâu sắc.
- Những khoảng tối và sức gợi của nó biểu hiện một cái tôi nhân hậu,
nhạy cảm, tinh tế cùng phong cách nghệ thuật truyện ngắn đặc sắc
Thạch Lam
0,25
3
Nhà thơ Hoàng Cầm cho rằng: “Nhạc là cỗ xe chở hồn thi
phẩm”.
Anh (chị) hiểu ý kiến trên như thế nào? Hãy cảm nhận
về hồn thi phẩm “Đàn ghi ta của Lorca” (Thanh Thảo) qua nhạc
tính của bài thơ?
10,0
1.Yêu cầu về kỹ năng:
- Học sinh biết vận dụng kết hợp các thao tác nghị luận để giải quyếtmột vấn đề văn học theo định hướng của đề ra
- Bố cục mạch lạc, chặt chẽ; hành văn trong sáng, biểu cảm; khôngmắc các lỗi về diễn đạt, chính tả
2.Yêu cầu về kiến thức:
Trên cơ sở kiến thức lí luận văn học về nhạc tính cùng vẻ đẹp của
ngôn ngữ thơ và kiến thức về tác phẩm “Đàn ghi ta của Lorca”, về tác
giả Thanh Thảo, học sinh có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau,nhưng cần làm rõ những nội dung cơ bản sau:
- “Nhạc” (của thơ): là yếu tố bộc bạch, kí thác của cảm xúc thơ nhờ
khả năng biểu đạt của ngôn ngữ Nhạc là hình thức hoá phần hồn của
thơ cũng là một đặc tính cốt yếu của thơ
- “Hồn thi phẩm”: là tư tưởng, cảm xúc, tình cảm, là thông điệp nghệ
thuật được nhà văn gửi gắm qua thi phẩm
- Ý kiến đã đề cập tới một phương diện trong khả năng biểu đạt cảm
xúc, tư tưởng của ngôn ngữ thơ cũng là một đặc trưng cơ bản của thơ,
đó là nhạc tính
0,5 0,5 1,0
Trang 14- Dáng dấp ca khúc và lối diễn tấu trong hình thức văn bản: Khúc dạođầu của bản nhạc với những nốt trầm êm dịu, tiết tấu chậm giới thiệukhái quát về chân dung nhân vật trữ tình trên nền văn hóa Tây Ban Nha.
Kế tiếp là đoạn phát triển của bản nhạc với nhiều nốt thăng ở cuối câutái hiện giây phút đau thương, bi phẫn của cuộc đời Lorca Cao trào củabản nhạc với tiết tấu nhanh, âm thanh xô đẩy dồn dập thể hiện vẻ đẹptâm hồn, dũng khí Lorca Đoạn kết của bản nhạc từ từ đổ xuống bằngnhững nốt trầm êm ái và chậm “li - la li - la li - la” như sức ngân vangcủa tiếng đàn, với niềm tin mãnh liệt về sức sống của nghệ thuật và sựbất tử của Lorca
- Các cách kết hợp từ lạ, ngẫu hứng: ghi ta nâu, ghi ta lá xanh … làm
hiện lên thanh âm tiếng đàn với những cung bậc, ý nghĩa biểu hiệnphong phú
- Những từ mô phỏng âm thanh của các nốt đàn, giai điệu đàn ghita: li
la , li la, li la cùng hình thức lặp đi lặp lại hình ảnh, từ ngữ, tạo nên những điệp khúc, cao trào: tiếng ghi ta, tiếng đàn, hình ảnh bọt nước …
biểu đạt sâu sắc sức hấp dẫn của tiếng đàn, của nghệ thuật và vẻ đẹp tâmhồn, khí phách, nỗi đau thân phận, bi kịch cùng sự bất tử của nghệ thuật,của người nghệ sĩ Lorca
- Hình thức câu thơ tự do dài ngắn đan xen, dòng thơ chảy tràn, không
có dấu chấm câu, không có chữ viết hoa đầu câu thơ, dòng thơ… tự dothể hiện dòng cảm xúc mãnh liệt, phóng túng, những suy tư đa chiều
- …
1,0 2,0 2,0 1,0
- Đàn ghi ta của Lor-ca là một bài thơ dồi dào nhạc tính, là minh chứng
thuyết phục cho nhận định về giá trị của nhạc tính trong thơ ca
- Nhạc tính của bài thơ góp phần thể hiện thành công vẻ đẹp, sức ámảnh của hình tượng tiếng đàn, tôn vinh người nghệ sĩ Lorca cùng nỗiniềm đồng cảm, tri âm, yêu kính, ngưỡng mộ của nhà thơ Thanh Thảo
Trang 15dành cho Lorca.
- Sức hấp dẫn của bài thơ do nhạc tính mang lại góp phần khẳng định sựthành công và đóng góp của ngòi bút Thanh Thảo trên hành trình cáchtân thơ Việt
(Trích “Ai đã đặt tên cho dòng sông” – Hoàng Phủ Ngọc Tường)
Câu 2: (6.0 điểm)
Trình bày suy nghĩ của em về vấn đề được đề cập trong câu chuyện sau đây: Một người mù viết vào tấm bảng dòng chữ: “Tôi mù, xin mọi người hãy rủ lòng thương”.
Ông đứng bên góc nhà thờ, đặt ngay tấm bảng dưới chân mình bên cạnh cái mũngửa ra để xin tiền bố thí Mọi người qua lại rất nhiều nhưng số tiền ông nhận đượcthật ít ỏi Một chàng trai đi qua, anh dừng lại nhưng không bỏ tiền vào mũ ông.Anh lấy tấm bảng và sửa lại dòng chữ Màu nhiệm thay, không bao lâu mũ của ôngđầy ắp tiền bố thí Ông già rất mừng và thắc mắc không biết chàng trai ấy viết gì
Trang 16Buổi chiều, khi nghe tiếng chân của ân nhân (vì người mù có thính giác rất nhạybén), ông già cất tiếng hỏi:
- Anh đã làm gì mà tôi lại nhận được sự quan tâm của mọi người nhiều thế?
Chàng trai trả lời:
- Tôi có làm gì đâu, tôi vẫn viết sự thật đấy chứ nhưng tôi thể hiện bằng cách khác
Tôi đã viết: “Hôm nay là một ngày đẹp trời , nhưng tôi không nhìn thấy”.
- Giới thiệu tác giả, tác phẩm
- Giới thiệu vị trí, nội dung đoạn trích:
+ Đoạn trích thuộc phần đầu của bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng
sông”, là những suy ngẫm của tác giả về sông Hương từ góc nhìn
lịch sử Trong thời chiến, sông Hương hào hùng bao nhiêu, khi trở
về với đời thường, nó lại làm một người con gái dịu dàng của đất
nước Đó mới là khuôn mặt thực của dòng sông, cho dù sương khói
trên sông hay thời gian che khuất bằng một hình ảnh khác
1,0
- Những nét đặc sắc trong cách sử dụng ngôn ngữ của tác giả:
+ Sử dụng lối liên tưởng, so sánh độc đáo, phóng túng : sông Hương
là dòng sông của thời gian ngân vang, của sử thi viết giữa màu cỏ
lá xanh biếc, từ màu sương khói huyền ảo trên sông mà nghĩ đến sắc
áo cưới của các cô gái Huế thời xưa…Trong đó, hình ảnh so sánh :
sông Hương – người con gái dịu dàng của đất nước nói lên được vẻ
đẹp nữ tính của dòng sông Đây là nét đẹp nổi bật của hình tượng
này trong cả bài kí
+ Câu văn dài, có cấu trúc phức hợp (đặc biệt là câu thứ 3), kết hợp
Trang 172 các kiểu câu: câu khẳng định, viết dưới dạng một nhận xét, đánh giá
(Sông Hương là vậy, là dòng sông của thời gian ngân vang, của sử
thi viết giữa màu cỏ lá xanh biếc/ Đây cũng chính là màu của sương
khói trên sông Hương, giống như tấm voan huyền ảo của tự nhiên,
sau đó ẩn giấu khuôn mặt thực của dòng sông…) với kiểu câu kể
vừa cung cấp thông tin, vừa bộc lộ cảm xúc (Thỉnh thoảng tôi vẫn
còn gặp trong những ngày nắng đem ra phơi, một sắc áo cưới của
Huế ngày xưa, rất xưa: màu áo điều lục với loại vải vân thưa màu
xanh chàm lồng lên một màu đỏ ở bên trong, tạo thành một màu tím
ẩn hiện, thấp thoáng theo bóng người, thuở ấy các cô dâu trẻ vẫn
mặc sau tiết sương giáng) Sự kết hợp tài tình này tạo nên một lối
viết linh hoạt, biến hóa, dẫn dụ người đọc qua những cung bậc khác
nhau của ngôn từ và cảm xúc
+ Ngôn từ phong phú, giàu hình ảnh, sử dụng nhiều từ ngữ thể hiện
cảm xúc: rất xưa, là vậy, để rồi…, làm mới các từ ngữ quen thuộc:
thời gian ngân vang, sử thi viết giữa màu cỏ lá xanh biếc Tác giả
tự xưng tôi thể hiện cá tính, suy nghĩ riêng.
+ Phối hợp hài hòa các thanh điệu bằng - trắc tạo những câu văn
nhịp nhàng, ngân nga, có giai điệu như lời thơ: Sông Hương là vậy,
là dòng sông của thời gian ngân vang (nhiều thanh bằng), của sử thi
viết giữa màu cỏ lá xanh biếc (nhiều thanh trắc) Khi nghe lời gọi,
nó biết cách tự hiến đời mình làm một chiến công, để rồi nó trở về
với cuộc sống bình thường, làm một người con gái dịu dàng của đất
nước…
+ Giọng văn trữ tình, thiết tha, đầy cảm xúc, thể hiện tình cảm gắn
bó sâu nặng của tác giả với dòng sông nói riêng mà mảnh đất cố đô
nói chung
4.0
3 - Khái quát về giá trị tác phẩm và phong cách của Hoàng Phủ Ngọc
Tường ( lối viết trữ tình, tài hoa, mê đắm, kết hợp giữa xúc cảm và
triết lí, giữa tư duy đa chiều và kiến thức phong phú)
1.0
Câu 2 (6.0 điểm):
* Giải thích câu chuyện:
- Câu chuyện nêu lên cách ứng xử của ông lão ăn xin và người
Trang 18khách qua đường trong cùng một hoàn cảnh Cả hai đều nói lên sự
thật với mục đích mong nhận được sự giúp đỡ của người qua đường
nhưng cách thể hiện khác nhau
- Tấm biển do ông già mù ghi chẳng khác nào một lời than thở về
tình cảnh bi đát của mình: “Tôi mù, xin mọi người hãy rủ lòng
thương” Dòng chữ làm cho sự thật trở nên nặng nề, lời cầu xin trở
nên thật thảm hại Qua dòng chữ dễ nhận thấy chủ nhân của nó yếu
đuối khi rơi vào tình cảnh khó khăn, lấy khuyết điểm của mình để
khơi gợi lòng thương hại của người khác Đó là lí do khiến người
qua đường bố thí rất ít cho ông lão
- Dòng chữ mà chàng trai sửa lại: “Hôm nay là một ngày đẹp trời ,
nhưng tôi không nhìn thấy”cũng phản ánh sự thật nhưng làm giảm
nhẹ tính chất bi đát của sự việc, đồng thời nói lên niềm khao khát
được nhìn thấy ánh sáng của một người mù Đó là cách thể hiện tình
yêu cuộc sống rất thông minh, hóm hỉnh, đáng yêu và đáng trân
trọng Điều đó đã tác động tới tình cảm của người qua đường, khiến
họ vừa đồng cảm, vừa tôn trọng người ăn mày mù Vì vậy, ông lão
dễ dàng nhận được sự giúp đỡ của họ
- Ý nghĩa rút ra từ câu chuyện: ( chấp nhận những hướng bàn
luận khác nhau, dưới đây là hai hướng bàn luận tham khảo )
+ Bài học về cách khắc phục khó khăn: Khi gặp trở ngại, không nên
trông chờ vào sự thương hại của người khác, nên tự mình khắc phục
tình thế bằng những cách khác nhau
+ Bài học về cách nhìn nhận và phản ánh sự thật trong đời sống:
Không nên bi quan, chán nản, cần nhìn nhận sự thật một cách lạc
quan, tích cực Có nhiều cách để phản ánh sự thật, nên lựa chọn
cách thể hiện nào hợp lý nhất, mang lại hiệu quả tối ưu
2.0
2
Bàn luận:
a Hướng bàn luận thứ nhất:
- Trong cuộc sống, con người thường gặp phải những khó khăn gì,
phải đối mặt với những sự thật nghiệt ngã nào?
- Tại sao không nên trông chờ vào sự thương hại của người khác,
không nên lấy hoàn cảnh bản thân để cầu cạnh sự giúp đỡ?
- Vì sao trong hoàn cảnh khó khăn, con người cần phải tự mình vượt
qua bằng những con đường khác nhau?
Trang 19lợi ích như thế nào?
- “thông báo thẩm mĩ”: là văn bản cung cấp những thông tin có giá
trị nghệ thuật, mang tính nhân văn sâu sắc (chứ không khô khan,
cứng nhắc), và được thể hiện qua hình thức nghệ thuật khác nhau
của ngôn ngữ
- “Ý”: hiểu theo nghĩa hẹp là ý thơ, tứ thơ, theo nghĩa rộng là nội
dung, ý nghĩa của thi phẩm
- “Tình”: là tình cảm, tâm trạng, cảm xúc trong thơ Có thể là tình
cảm giữa các nhân vật hoặc tình cảm của tác giả đối với vấn đề
được nói tới hay diễn biến tâm trạng của nhân vật trữ tình
- “Hình”: Hình ảnh thơ, là những chi tiết của đời sống được nhà thơ
ghi lại một cách sáng tạo hoặc tưởng tượng ra để thể hiện tư tưởng,
tình cảm
- “Nhạc”: là nhạc điệu của bài thơ, thể hiện ở giọng thơ, nhịp thơ,
sự phối hợp thanh điệu bằng trắc Nhạc điệu trong thơ không chỉ là
sự kết hợp hài hòa của vỏ âm thanh (ngôn ngữ) mà là yếu tố thể
hiện cảm xúc, tư tưởng
- Đây là một nhận xét ngắn gọn nhưng nói lên được những đặc điểm
cơ bản của thơ cả về nội dung và hình thức Đó là những yếu tố làm
nên một tác phẩm thơ, cũng là quyết định sự sống còn của thơ
2.0
2
*Chứng minh qua bài thơ: “Đàn ghita của Lorca” – Thanh Thảo
+ Bài thơ là sự kết hợp hài hòa giữa các yếu tố: ý, tình, hình, nhạc
+ Ý: tứ thơ được triển khai dựa trên sự thật về cuộc đời và sự nghiệp
nghệ thuật của nghệ sĩ thiên tài của đất nước Tây Ban Nha: Gacxia
Lorca Cụ thể như sau:
- Đoạn 1: tái hiện không gian văn hóa Tây Ban Nha, bối cảnh chính
trị Tây Ban Nha thời Lorca và khắc họa chân dung người nghệ sĩ
lãng du, đơn độc trên hành trình cách tân nghệ thuật
- Đoạn 2: Cái chết đột ngột, thảm khốc của Lorca giữa lúc tuổi xuân
còn rực rỡ, tài năng đang độ chín, hành trình cách tân nghệ thuật 4.0
Trang 20- Lòng ngưỡng mộ, tôn sùng của Thanh Thảo trước tài năng, khát
vọng và sức sống bất tử của con người, nghệ thuật Lorca
+ Hình: hình ảnh thơ có tính chất ngẫu hưng và mang tính biểu
tượng cao, nhiều hình ảnh ẩn dụ chuyển đổi cảm giác (đặc biệt là
hình ảnh tiếng đàn), đánh thức giác quan của người đọc
+ Nhạc:
- Giọng thơ: biến đổi linh hoạt theo ý thơ và cảm xúc của tác giả:
khi căm giận, bàng hoàng, khi đau đớn, nghẹn ngào, khi tự hào, tin
tưởng
- Bài thơ được viết mô phỏng 1 bản đàn với tiếng nhạc dạo và tạo
dư âm bằng âm thanh: lila lila lila (mô phỏng âm thanh đàn ghita).
- Lối thơ vắt dòng để cảm xúc tuôn chảy như một dòng suối bất tận
- Cách ngắt nhịp ngẫu hứng, khoảng trống giữa các dòng thơ như
những nốt lặng của một bản đàn, để lại dư âm ngân nga trong lòng
người
3 * Đánh giá chung về giá trị của bài thơ:
+ Các yếu tố hình, nhạc của bài thơ góp phần chuyển tải nội dung,
tình cảm một cách sâu sắc và độc đáo.Thanh Thảo đã tìm đến những
cách thể hiện khác lạ của thơ siêu thực, khai thác tối đa sức biểu đạt
của hình ảnh và nhạc điệu trong thơ, đem đến một màu sắc mới cho
một đề tài quen thuộc
+ Với lối viết thiên về cách tân, Thanh Thảo đã góp phần đổi mới
thơ Việt sau 1975, đáp ứng nhu cầu thẩm mĩ của một thế hệ bạn đọc
mới, cũng là để thơ Việt tiếp cận gần hơn với xu thế phát triển của
thơ ca hiện đại trên thế giới
1.0
4
* Bàn luận mở rộng:
+ Trong thơ, các yếu tố: ý, tình, hình, nhạc… không đứng độc lập
mà luôn gắn kết chặt chẽ và tác động qua lại Yếu tố hình thức
(hình, nhạc)… góp phần biểu đạt nội dung (ý, tình) Ngược lại nội
dung, ý nghĩa của thơ thêm phần sâu sắc, hấp dẫn nhờ hình thức
nghệ thuật độc đáo, nó làm cho thơ không chỉ mang nội dung thông
báo khô khan mà mang lại giá trị nghệ thuật đặc sắc
Trang 21+ Khi đọc thơ, nếu chỉ chú ý vào ý, tình thì chưa thấy hết sự độc đáo
của tác phẩm, nếu chỉ căn cứ vào hình, nhạc thì dễ rơi vào chủ nghĩa
hình thức Cần có một cái nhìn tổng thể để đánh giá khách quan và
đầy đủ về giá trị của một thi phẩm
+ Không nên tuyệt đối hóa vai trò của bốn yếu tố trên trong thơ, còn
những yếu tố khác góp phần làm nên giá trị của bài thơ: ngôn từ, sự
cảm nhận của độc giả…
1.0
I Tìm hiểu chung
1 Nhà thơ Thanh Thảo:
- Một trí thức nhiều suy tư, trăn trở về các vấn đề xã hội và thời đại
- Muốn cuộc sống được cảm nhận và thể hiện ở chiều sâu nên luôn khước từlối biểu đạt dễ dãi; đào sâu vào cái tôi nội cảm, tìm kiếm những cách biểu đạt mớiqua hình thức câu thơ tự do, giải phóng mọi ràng buộc nhằm mở đường cho một cơchế liên tưởng phóng khoáng, xoá những khuôn sáo bằng những nhịp điệu bấtthường, đem đến cho thơ một mĩ cảm hiện đại bằng hệ thống hình ảnh và ngôn từmới mẻ
- Kiểu tư duy: giàu suy tư, mãnh liệt, phóng túng trong xúc cảm và nhuốmmàu sắc tượng trưng siêu thực
+ Tượng trưng: tìm vào trạng thái tâm hồn với những linh cảm được khơidậy từ vô thức, cho rằng hiện tượng trong vũ trụ tồn tại như những dấu hiệu tượngtrưng cho bản chất huyền bí của tạo vật mà chỉ riêng nhà thơ mới có những thiênbẩm kì diệu để thâm nhập và biểu đạt được những hình ảnh tượng trưng ấy Thơ làmột thứ “siêu cảm giác”, không thể giải thích được Không cần có hình tượng rõnét, thơ được quan niệm như một bản hoà âm hoàn hảo Dường như có nét tươngđồng giữa sinh sôi của tạo hoá với sự sáng tạo thơ ca
+ Siêu thực: Hướng tới một hiện thực cao hơn thực tại Thế giới siêu thựcchỉ có thểcảm thấy trong giấc mơ, trong tiềm thức, lúc đãng trí, thần kinh suynhược, rối loạn Khám phá thế giới ấy, nghệ sĩ sẽ phát hiện ra những điều sâu kín
mà thiêng liêng, bí ẩn mà chính xác trong cuộc sống con người Đề cao yếu tố tâmlinh và sự ngẫu hứng, sáng tác thường được cấu thành bởi những dòng liên tưởngtiềm thức rời rạc, gi¸n c¸ch, không thể khắc hoạ được những bức tranh thực tại toànvẹn
2 Phêđêricô Gaxia Lorca (1898-1936)
- Là một trong những tài năng sáng chói của văn học hiện đại Tây Ban Nha
Trang 22- Trước một Tây Ban Nha - dưới sự cai trị của chế độ độc tài- đã trở nênphản động về chính trị và già cỗi về nghệ thuật, Lorca đã nồng nhiệt cổ vũ nhândân đấu tranh với mọi thế lực áp chế, đòi quyền sống chính đáng đồng thời cũngkhởi xướng và thúc dẩy mạnh mẽ những cách tân trong lĩnh vực nghệ thuật Lorca
đã tự nguyện làm người du ca đi lang thang với cây đàn ghita hát lên những bài calãng tử, dùng tiếng đàn giãi bày nôĩ đau buồn và niềm khát vọng yêu thương củanhân dân
- Ông đã bị chế độ phản động cực quyền thân phát xít bắt giam và bắn chết.Cái chết thảm khốc của Lỏca đã dâng lên một làn sóng phẫn nộ hết sức mạnh mẽtrên thế giới với bè lũ Phrăngcô Tên tuổi của Lorca trở thành biểu tượng chốngchue nghiac phát xít, bảo vệ văn hoá dân tộc và văn minh nhân loại
3 Hoàn cảnh ra đời và mục đích sáng tác bài thơ “Đàn ghita của Lorca”
a Hoàn cảnh:
- Được viết liền mạch trong khoảng thời gian rất ngắn, sau khi ngồi chơi vàđàn đạo về thơ Lorca với những người bạn tâm đắc -> kết quả của ấn tượng vànhận thức sâu sắc của Lorca
- LORCA là nhà thơ mà Thanh Thảo rất ngưỡng mộ Cả thơ ca, cuộc đời vàcái chết của Lorca đã gây cho tác giả những xúc cảm và ấn tượng Chính nhữnghình ảnh và nhạc điệu trong nhiều bài thơ của Lorca đã dẫn dắt Thanh Thảo khiviết “Đàn ghita của Lorcaorca”
=> Kết quả của cuộc gặp gỡ về cảm xúc, giọng điệu và hình ảnh (sự gặp gỡcủa hồn thơ)
- Từng được biết đến Tây Ban Nha qua những tác phẩm của Hêminguê- mộtnhà văn Mĩ, lại đọc thơ Lorca từ khi còn trẻ, hình ảnh Tây Ban Nha và hình ảnhtrong những câu thơ Lorca đã lặn sâu vào tâm trí và trở thành một ám ảnh để khiviết bài thơ, nó bật ra một cách hoàn toàn tự nhiên
=> kết quả sự thăng hoa của vô thức và ám ảnh về con người, cuộc đời vàthơ Lorcaorca- một con hoạ mi Tây Ban Nha
Trang 23- Đàn ghita - còn gọi là Tây Ban cầm- gắn liền với đất nước Tây Ban Nhaxinh đẹp và hào phóng, rực lửa và mê đắm với những trận đấu bò và vũ điệuFlamencô, cùng gắn liền với Phêđêricô Gaxia Lorca- một nhà thơ nhân dân, mộtngười chiến sĩ cống phát xít- một ngườinghệ sĩ đã dùng tiếng đàn ghita cất lên lời
ca tranh đấu chống chủ nghĩa phát xít vừa gắn với nền văn hoá Tây Ban Nha vừagắn với cuộc đời và khát vọng LORCA
- “Đàn ghita của Lorca”: tiếng nói nghệ thuật của riêng LORCA- khôngthuần tuý chỉ là âm thanh, giai đỉệu mà còn là toàn bộ con người LORCA với tinhthần đấu tranh vàd khát vọng đổi mới nghệ thuật Trong trường hợp này, cây đànghita đã gắn bó và biểu hiện tâm hồn nghệ sĩ của LORCA- tình yêu cuộc sống vàkhí phách kiên cường của người chiến sĩ yêu tự do, hoà nhập trái tim mình vớiquần chúng nhân dân
- Câu thơ của LORCA “Nếu tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn”: ước nguyện
của LORCA gắn với cây đàn Trong cuộc sống, LORCA đã dùng cây đàn ghita cấtlên lời ca tranh đấu thì khi đi vào cõi chết, ông vẫn muốn mang theo cây đàn đểtiếp tục hát lên những lời ca tranh đâú thì khi đi vào cõi chết, ông vẫn muốn mangtheo cây đàn để tiếp tục hát lên những bài ca của tình yêu và khát vọng tự do.Tiếng đàn ghita sẽ là sự sống, là niềm tin, là hi vọng, là sức mạnh đấu tranh vượtlên cái chết Sử dụng câu thơ này làm đề từ, Thanh Thảo có lẽ muốn khẳng địnhrằng LORCA sẽ bất tử cùng với tiếng đàn, cây đàn sẽ kéo dài sự sống, nốí dài khátvọng của LORCA
2 Hình tượng tiếng đàn:
những tiếng đàn bọt nước
li - la li - la li - la
tiếng ghita nâubầu trời cô gái ấytiếng ghita lá xanh biết mấytiếng ghita tròn bọt nước vỡ tantiếng ghita ròng ròng máu chảy
không ai chôn cất tiếng đàn
Trang 24tiếng đàn như cỏ mọc hoang
li - la li - la li - la
a Trong văn chương:
- Được gợi ra qua cách so sánh với những âm thanh khác (tiếng hạc, tiếngsuối, tiếng gió thoảng ngoài, tiếng trời đổ mưa, tiếng ngọc gieo trên mâm vàng,tiếng gươm đao xô sát )
` Được liên tưởng với các hiện tượng thiên nhiên như ánh sáng, nước mắt
(“mỗi giọt rơi tàn như lệ ngân”- Nguyệt cầm)
b Trong bài “Đàn ghita của Lorca”:
- Không trực tiếp miêu tả âm thanh tiếng đàn mà tập trung miêu tả một thếgiới củ tưởng tượng và cảm xúc mà tiếng đàn ấy gợi lên Dường như trong quanniệm của Thanh Thảo, tiếng đàn là âm thanh tiếng lòng của LORCA, phản chiếucuộc sống và tâm hồn của LORCA
=> Nói về tiếng đàn mà dùng những từ không miêu tả trực tiếp âm thanh “nâu”,
“tròn”, “vỡ tan” và bằng những hình ảnh thoạt nhìn không có mối liên hệ gì vớinhau “bọt nước”, “bầu trời cô gái ấy”, “lá xanh biết mấy”, “bọt nước vỡ tan”,
“ròng ròng máu chảy”, “cỏ mọc hoang” tạo nên sự giao thoa lạ lùng mà đầy gợicảm giữa âm thanh và hình ảnh
- Là “Đàn ghita của Lorca”, lẽ đương nhiên có thể hiểu tiếng đàn ở đây là
âm thanh, là giai điệu, là sự ngân rung của tâm hồn tràn đầy cảm xúc của LORCAvới tư cách một chiến sĩ đấu tranh cho tự do và một nghệ sĩ thiết tha với cuộc sống
- Hệ thống hình ảnh mà Thanh Thảo sử dụng để gợi ra tiếng đàn ghita củaLORCA là những hình ảnh có khả năng gợi mở một bức tranh cuộc sống muônmàu muôn vẻ mà cũng có sức ám ảnh lạ lùng.”
+ “bọt nước”: trong tự nhiên, bọt nước tạo thành do tác động từ bên ngoàivào mặt nước, do sự xô đẩy của những lớp sóng hoặc do những vận động ở tầngsâu đáy nước- nó có thể xuất hiện liên tục song cũng là sự tồn tại mong manh ngắnngủi Đó là một hình ảnh thị giác gợi cái hữu hạn mong manh, cái phù du trôi nổi.Cũng như âm thanh tiếng đàn, ở ý nghĩa vật chất, là cái tồn tại trong một khoảnghữu hạn của thời gian, vang lên rồi tắt Cũng như đời người, hiện diện rồi tan biếnmất Đây là liên tưởng đầu tiên về tiếng đàn của LORCA và cũng là một liên tưởng
lạ lùng, độc đáo, gợi nhiều ám ảnh Nhất là khi đặt nó trong mối quan hệ với cuộcđời của LORCA: rất ngắn ngủi (chết khi mới 38 tuổi) và rất đau thương (khi chưa
Trang 25hòan thành khát vọng đấu tranh và chưa đi hết con đường sáng tạo nghệ thuật, bịbắt, bắn chết rồi bị ném xác xuống giếng để phi tang) Trong liên tưởng của ThanhThảo, hình ảnh LORCA và tiếng đàn LORCA đã nhập vào bọt nước, hiện diệnthành bọt nước, mong manh và ám ảnh như bọt nước.
+ “tiếng ghita nâu / bầu trời cô gái Êy”: “nâu”có thể là màu của vỏ đàn, màucủa đất đai quê hương hay màu da cô gái LORCA yêu Song khi gắn với “bầu trời
cô gái ấy” thì “tiếng ghita nâu” đã là âm vang và màu sắc của tình yêu, tiếng ghita
đã chứa đựng trong nó thế giới của những rung động tình yêưu say mê đắm đuối
Lạ là ở chỗ âm thanh tiếng ghita lại mở ra một khoảng trời, một phần đời sốngriêng tư với tình yêu dành cho “cô gái ấy” nghĩa là nó chứa đựng cái phần cuộcsống riêng tư mà cũng rạo rực say mê
+ “tiếng ghita lá xanh biết mấy”: lá xanh là thiên nhiên tươi tắn, là cỏ câyvới cuộc sống tự nhiên; “lá xanh biết mấy” đã là sắc xanh làm xao xuyến cả tâmhồn “Tiếng ghita lá xanh biết mấy” là tiếng ghita mang màu xanh của sự sống vàniềm thiết tha khắc khoải với sự sống
+ “tiếng ghita tròn bọt nước vỡ tan”: “tròn” gợi sự hoàn tất, “bọt nước vỡtan” gợi sự mất mát, kết thúc của cái sự tồn tại mong manh- khi tiếng ghita vanglên những âm thanh cuối cùng của giai điệu cuộc sống cũng là khi sự sống đột ngộtchấm dứt
+ “tiếng ghita ròng ròng máu chảy”- là sự sống ở dạng tồn tại đau thương và
bi tr¸ng nhất Âm thanh tiếng ghita là giai điệu, là sự sống của tâm hồn Máu chảyròng ròng lại gợi sự hủy diệt tàn bạo và vết thương đau đớn, gợi sự sống đang bịhủy diệt tàn bạo nhất Đây là cách liên tưởng rất bạo ( khác hẳn với kiểu liên tưởngcủa Nguyễn Du “Bốn dây nhỏ máu năm đầu ngón tay”- gợi ngón tay bật máu khidạo đến khúc cao trào của bản nhạc, cũng gợi nỗi đau ứa máu của ngời chơi đàn
Vì trong sự liên tưởng của Nguyễn Du, tiếng đàn là phương tiện biểu hiện nỗi lòng,còn trong liên tưởng của Thanh Thảo, bản thân tiếng đàn là một sự sống , một sinhthể cũng bị tổn thương và “chảy máu” như chính con người) Đây cũng là một cáchliên tưởng rất tự nhiên và tất yếu từ thực tế cuộc đời LORCA (bị bắn chết tàn bạorồi ném xác xuống giếng) Song quan trọng hơn,cách liên tưởng ấy của ThanhThảo cho thấy một quan niệm của nhà thơ về nghệ thuật: nghệ thuật (tiếng đàn củaLorca) phản ánh cuộc sống và khi hấp thụ vào mình cái phong phú của cuộc sốngthì bản thân nó cũng trở thành một sinh thể có sự sống, có linh hồn
+ “không ai chôn cất tiếng đàn/ tiếng đàn như cỏ mọc hoang”
“không ai chôn cất tiếng đàn- có thể hiểu là không ai trân trọng tiếng đàn; làtiếng đàn không thể chôn cất được bởi nó là môt giá trị tinh thần, sự tồn tại của nó