Người lái đò sông Đà

Đối với Nguyễn Tuân, văn chương trước hết phải là văn chương, nghệ thuật trc hết phải là nghệ thuật và đã là nghệ thuật thì phải có phong cách độc đáo Chính vì thế, ông đã lấy chính cuộc đời cầm bút h.

Đối với Nguyễn Tuân, văn chương trước hết phải là văn chương, nghệ thuật trc hết phải là nghệ thuật và đã là nghệ thuật thì phải có phong cách độc đáo Chính vì thế, ông đã lấy chính cuộc đời cầm bút hơn nửa thế kỉ của mình để tạo ra những tác phẩm văn học nghệ thuật xuất sắc Một trong

số đó phải kể đến “Người lái đò sông Đà” Người lái đò sông Đà trong tùy bút cùng tên là một nhân

vật được nhà văn khám phá và thể hiện không chỉ ở vẻ đẹp tài hoa mà còn trí dũng

Từ việc cảm nhận được vẻ đẹp nlđsđ ấy của sông Đà cũng chính là thấy được sự độc đáo, tài hoa uyên bác của Nt Tác gia Nguyễn Tuân được mệnh danh là cây viết kí xuất sắc, cây đại thụ của văn học hiện đại Việt Nam.Nguyễn Minh Châu từng gọi ông là : “cái định nghĩa về người nghệ sĩ” Từng trang văn cỉa Nt mang dấu ấn của sự tài hoa uyên bác.Ngoài ra, Nt còn là nhà văn suốt đời đi tìm cái đẹp cái độc cái lạ.Bởi vậy, Ông luôn khám phá sự vật hiện tượng ở bình diện văn hóa thẩm mĩ và luôn miêu tả con ng trong vẻ đẹp tài hoa nghệ thuật

Sự nghiệp sáng tác của Nt gắn vs rất nhiều tác phẩm ấn tg Tuy nhiên giai đoạn sáng tác sau CMT8,

ng đọc hay đề cập tới tùy bút “Sông Đà” Đây là thành quả của một chuyến đi thực tế gian khổ nhưng rất hứng thú của nhà văn lên Tây Bắc của tổ quốc.Chuyến đi đã thỏa mãn niềm khát khao xê dịch đi

để tìm kiếm vẻ đẹp tn và cng Tây Bắc Qua đây nhà văn phát hiện ra “chất vàng mười đã qua thử lửa” của thiên nhiên và cng để từ đó ng đọc thêm trân trọng và yêu mến vẻ đẹp thiên nhiên ,con người miền Tây tổ quốc

“Người lái đò Sông Đà” nằm trong tùy bút “Sông Đà” sáng tác năm 1960

Đoạn trích này nằm ở / thể hiên vẻ…

Người lái đò trong tác phẩm của Nt được giới thiệu rất độc đáo “Ông lái đò Lai Châu bạn tôi” Trong câu văn trên NT không chỉ giới thiệu được nghề nghiệp (lái đò) và quê quán (Lai Châu) của nlđ đồng thời cũng thể hiện tình cảm thân thiết, yêu mến trân trọng qua hai từ “bạn tôi” Việc tác giả không gọi tên của người lái đò mà chỉ gọi người lái đò là ÔLĐ bởi ÔLĐ mang tính phổ biến đại diện Điều này cũng gián tiếp thể hiện quan niệm nghệ thuật về con người của NT sau CMT8 Đó là nhân vật trong tác phẩm của NT sau CMT8 là người lao đọng bình thường khiêm nhường Họ là những người thuộc về hiện tại ngày hôm nay

Khi được tác giả hỏi chuyện, người lái đò đã 70 tuổi, làm nghề đò dọc mười năm liền và đã nghỉ làm nghề đôi chục năm Nhưng mười năm người lái đò đã in dấu ấn khá đậm ở ngoại hình ông lão : Tay ông lêu nghêu như cái sào Chân ông lúc nào cũng khuỳnh khuỳnh, gò lại như kẹp lấy một cuống lái tưởng tượng, giọng ông ào ào như tiếng nước trước mặt ghềnh sông, nhỡn giới ông vòi vọi như lúc nào cũng mong một cái bến xa nào đó trong sương mù.Những dòng này được nhà văn viết ra không chỉ để giới thiệu ngoại hình một con người mà còn để ca ngợi sự gắn bó, yêu quý nghề ở chính người

đó Nguyễn Tuân là nhà văn luôn nén câu văn của mình nhiều điều muốn nói, “hàm lượng thông tin”

ở đó không bao giờ chỉ ở một tầng hiển ngôn

Về kinh nghiệm, Ông làm nghề lái đò đã 10 năm liền Trên SĐ ông xuôi ông ngược trên 100 lần” Vì thế trí nhwos ông được rèn cao đọ bằng cách lấy mắt mà nhớ, tỉ mỉ như đóng đanh vào lòng tất cả những luồng nước của tất cả những con thắc hiểm trở

Chính vì những điều trên, người lái đò hiện lên là hình ảnh của người lao động có trí tuệ, có lòng dũng cảm, tinh thần chiến đấu quật cường Vẻ đẹp trí dũng song toàn ấy được ngòi bút Nt khắc hoạ đậm nét qua trận thuỷ chiến với ba trùng vi thạch trận

Mở đầu là trùng vi thạch trận thứ nhất, “SĐ” bày binh bố trận bằng cách mở ra năm cửa trận, có bốn cửa tử một cửa sinh, cửa sinh nằm ở lập lờ phía tả ngạn sông.” Thêm vào đó chúng còn hăm doạ phô trương thanh thế bằng cách “phối hợp với đá, nước thác reo hò làm thanh viện cho đá, những hòn

đá bệ vệ oai phong lẫm liệt”…”Hất hàm hỏi cái thuyền phải xưng tên tuổi trươc khi giao

chiến”…”thách thức chiếc thuyền có giỏi thì tiến gần vào”.Tất cả những chi tiết trên đều nói lên về một SĐ có tính cách ngông ngạo hiểm độc.Và trong trận chiến thứ nhất, SĐ đã chủ động tấn công người lái đò với “Sóng nước như thể quân liều mạng vào sát nách mà đá trái mà thúc gối vào bụng

và hông thuyên””Nước bám lấy thuyền như đô vật tùm thắt lưng ông đò đòi lật ngửa mình ra giữa trận nước vang trời thanh la não bạt” một loạt những động từ đặt trong các nhịp câu ngắt ngắt, nhanh, dồn dập, tất cả đã làm hiện lên sự hung bạo,độc dữ, bí hiểm vô cùng của sông Đà khi cùng một lúc các sức mạnh thiên nhiên kết hợp với nhau tấn công và đòi mạng sống của con người những con thuyền đơn độc và con người nhỏ bé

Trước sự hung bạo ấy của SĐ,dù một mình một thuyền, người lái đò vẫn giao chiến với sóng thác dữ dỗi như một viên tướng luôn bình tĩnh đối đầu với bao nguy hiểm “cố nén vết thương, hai chân vẫn kẹp chặt lấy cuống lái, mặt méo bệch” Hình ảnh “mặt méo bệch” là một hình ảnh độc đáo thể hiện cách dùng từ linh hoạt sáng tạo của nhà văn Từ “méo bệch” không chỉ miêu tả gương mặt biến dạng, méo xệch mà còn diễn tả sắc tố da của người lái đò trắng nhợt nhạt vì đau đớn, vì phải dầm lâu trong nước lạnh Sự đau đớn của ông đò còn được gián tiếp miêu tả trong một cảm nhận của thì giác và xúc giác : mặt sông trong tích tắc lòa sáng như một cửa bể đom đóm rừng ùa xuống mà châm lửa vào đầu sóng – đây vẫn là cách miêu tả thông qua cảm giác quen thuộc của Nguyễn Tuân – vết thương đau đớn của ông đò đã dược thể hiện bởi cảm giác tóe đom đóm và rát bỏng như lửa cháy Trong trận hỗn chiến gian lao khi tương quan lực lượng quá chênh lệch với sóng thác sông Đà, ông

đò đã dũng cảm, cố nén vết thương đau đớn, chân kẹp chặt cuống lái, giọng ông vẫn tỉnh táo chỉ huy sáu bơi chéo vượt qua trùng vi đầy nguy hiểm này Qua cách miêu tả tiếng hô chỉ huy ngắn gọn, tỉnh táo của người cầm lái, Nguyễn Tuân đã không giấu được lòng ngưỡng mộ và cảm phục trước bản lĩnh kiên cường, dẻo dai, sự dũng mãnh, bình thản, tỉnh táo của người lái đò trong cuộc giao tranh khốc liệt với thiên nhiên

Tới vòng thứ hai của thạch trận, SĐ đã bố trí “thêm nhiều cửa tử để đánh lửa con thuyền vào, và cửa sinh lại bố trí lệch qua phía bờ hữu ngạn” Tất cả đều tạo thành một tập đoàn cửa tử giăng thiên la địa võng Với “ Dòng thác hùm beo đang hồng hộc tế mạnh trên SĐ” Hùm beo là từ dùng để chỉ hổ báo kết hợp với “hồng hộc tế mạnh” – thở mạnh, khiến cho người đọc hình dung được mọi nội lực căng tràn qua từng thớ gân thớ thịt Điều này cũng có nghĩa là hùm báo đang ở trạng thái sung mãn, hưng phấn nhất NT đã so sánh ví von và ẩn dụ sức mạnh của dòng thác SĐ giống với sức mạnh của hùm béo tức là thác nước cũng như đang thở, đang vận toàn bộ sức lực, sức mạnh,nội lực của minfhh để tấn công nlđsđ

Cũng như Sông Đà, đến vòng thứ hai, ông lái đò thay đổi chiến thuật, chuyển sang tấn công, đánh nhanh, thắng nhanh”.Hơn nx, Ông được miêu tả như một dũng tướng tài ba đang điều khiển, thuần phục con ngựa bất kham của sóng thác sông.”Ông cưỡi lên thắc SĐ, phải cuỗi đến cùng như là cưỡi hổ”, việc “cưỡi lên thác SĐ” cũng chính là ông đang làm chủ, chủ động vượt lên đỉnh của con thác

bằng sức mạnh, mưu trí, kinh nghiệm nghề nghiệp.Sau đó, giữa lúc “ dòng thác hùm beo đang hồng hộc tế mạnh” , ông lãi đò “nắm chặt cái bờm sóng” “bờm sóng” là sự tưởng tượng rất táo bạo, đọc đáo của Nt khi mô tả SĐ giống như bờm ngựa khi phóng nước đại Sóng nước SĐ dựng đứng thành những cột cao để quật ngã bất cứu con thuyền nào qua đây Vì vậy muốn thắng được, nlđ nắm lấy bờm sóng tức là ông đã chế ngự sức mạnh của thác nước = cách vượt lên đỉnh thác và dùng tất cả nội lực của mình “ghì cương lái” NLĐSĐ đã cố gắng ghì mái chèo sát mạn thuyền để giữ thẳng bằng cho con thuyền khỏi bị sóng nước làm mất phương hướng, bám chắt lấy luồng nước đúng “mà phóng nhanh vào cửa sinh, mà lái miết một đường chéo về phía cửa đá ấy” Ông lái đò đã điều khiển con thuyền vượt thác bằng sự say mê, cẩn thận, và tài hoa nghệ sĩ

Qua những cách dùng từ trên, người đọc không còn nhìn thấy hình ảnh của 1 ng lđsđ mà thay vào đó

là người nghệ sĩ đang biểu diễn trên sân khấu chính là sông nước và đạo cụ biểu diễn chính là con thuyền và mái chèo Ông không chỉ vượt qua SĐ bằng sức mạnh, sự mưu trí, dũng cảm, = kinh nghiệm mà đặc biệt là bằng sự khéo léo và tài hoa Chính vì những điều trên cho nên NT đã trân trọng và ngượi cả gọi NLĐSĐ là “tay lái ra hoa”

Cuối cùng sau trùng vi thạch trận thứ hai, NLĐ đã chiến thắng được thê hiện qua hình ảnh những hòn đá “ tiu nghỉu cái mặt”

Sang đến vòng vây cuối, ít cửa hơn, bên phải bên trái đều là luồng chết cả Ngoài ra Sự hiểm ác của thác đá đã được nhà văn miêu tả trong hình ảnh ẩn dụ tài hoa về cổng đá cách mở cách khép,các phiến đá, tản đá nhô cao lên mặt sông, ngầm dưới lòng sông, hoặc thẳng hàng hoặc xếp so le, lúc nhìn thấy lức lại không nhìn thấy - đó là cả một mặt trận đá trùng điệp trong đó bức tường phòng ngự vững chắc của lũ đá hậu vệ kết hợp với những mũi tấn công ào ạt, tới tấp không ngưng nghỉ của sóng dữ Đây cũng là một phương diện nguy hiểm và độc dữ của SĐ khi bủa vây giăng bẫy con người Điều này chứng tỏ thoát khỏi được TVTTt3 để về bến an toàn, có lẽ là cuộc chiến khốc liệt nhất của người lái đò với con sông hung bạo

Để qua được TVTTt3 này, Nhiệm vụ của ông đò là phải “phóng thẳng thuyền”, chọc thủng một luồng sinh duy nhất ở ngay giữa cửa bọn đá hậu vệ trấn giữ, trong khoảng khắc cánh cổng đá mở giữa những đợt sóng thác dữ dội Hình ảnh phóng thẳng thuyền đã giúp người đọc hình dung được động tác, tư thế của nlđ dứt khoát, khẩn trương, mạnh nhanh, chính xác Điều đó cho thấy sự mưu trí, dũng cảm, tài hoa nghệ sĩ để vượt được trùng vi này Đến đây người đọc càng cảm phục và trân trọng những phẩm chất tốt đẹp của nllđ và nói như NT thì đây chính là “Chất vàng mười đã qua thử lửa” của tn và cng TB.Để chiến thắng được con SĐ hung bạo nguy hiểm người lđ đã dũng cảm, mưu trí, với kinh nghiệm hàng chục năm dọc đò ra sông nước , kết hợp với sự khéo léo, tài hoa Mặc dù

đã cthawng SĐ nhưng thái độ của ông khi chiến thắng hết sức khiêm tốn “CŨng chả thấy ai bàn thêm một lời nào về cuộc chiến thắng vừa qua” Dường như việc khó khăn ntn, chiến thắng ntn là việc hết sức thường xuyên, bình thường, hằng ngày của họ