Người lái đò sông Đà: Con sông Đà trữ tình

Đối với Nguyễn Tuân, văn chương trước hết phải là văn chương, nghệ thuật trc hết phải là nghệ thuật và đã là nghệ thuật thì phải có phong cách độc đáo Chính vì thế, ông đã lấy chính cuộc đời cầm bút h.

Đối với Nguyễn Tuân, văn chương trước hết phải là văn chương, nghệ thuật trc hết phải là nghệ thuật và

đã là nghệ thuật thì phải có phong cách độc đáo Chính vì thế, ông đã lấy chính cuộc đời cầm bút hơn nửa thế kỉ của mình để tạo ra những tác phẩm văn học nghệ thuật xuất sắc Một trong số đó phải kể đến

“Người lái đò sông Đà”.Sông đà trong tác phẩm của NT hiện lên thật trữ tình thơ mộng đặc biệt là qua đoạn trích””

Từ việc cảm nhận được vẻ đẹp trữ tình ấy của sông Đà cũng chính là thấy được sự độc đáo, tài hoa uyên bác của Nt Tác gia Nguyễn Tuân được mệnh danh là cây viết kí xuất sắc, cây đại thụ của văn học hiện đại Việt Nam.Nguyễn Minh Châu từng gọi ông là : “cái định nghĩa về người nghệ sĩ” Từng trang văn cỉa Nt mang dấu ấn của sự tài hoa uyên bác.Ngoài ra, Nt còn là nhà văn suốt đời đi tìm cái đẹp cái độc cái lạ.Bởi vậy, Ông luôn khám phá sự vật hiện tượng ở bình diện văn hóa thẩm mĩ và luôn miêu tả con ng trong vẻ đẹp tài hoa nghệ thuật

Sự nghiệp sáng tác của Nt gắn vs rất nhiều tác phẩm ấn tg Tuy nhiên giai đoạn sáng tác sau CMT8, ng đọc hay đề cập tới tùy bút “Sông Đà” Đây là thành quả của một chuyến đi thực tế gian khổ nhưng rất hứng thú của nhà văn lên Tây Bắc của tổ quốc.Chuyến đi đã thỏa mãn niềm khát khao xê dịch đi để tìm kiếm vẻ đẹp tn và cng Tây Bắc Qua đây nhà văn phát hiện ra “chất vàng mười đã qua thử lửa” của thiên nhiên và cng để từ đó ng đọc thêm trân trọng và yêu mến vẻ đẹp thiên nhiên ,con người miền Tây tổ quốc

“Người lái đò Sông Đà” nằm trong tùy bút “Sông Đà” sáng tác năm 1960

Đoạn trích này nằm ở / thể hiên vẻ…

Dưới ngòi bút của Nt, con sông Đà rất trữ tình, gợi bao cảm xúc làm mê say lòng người Ở những quãng yên tĩnh, Sông Đà quả thật rất thơ mộng với hình dáng: “tuôn dài tuôn dài như 1 áng tóc trữ tình, đầu tóc, chân tóc ẩn hiện trong mấy trời Tb bung nở hoa ban hoa gạo tháng hai và cuồn cuộn mù khói Mèo đốt nương xuân” Nt đã quan sát sông đà từ trên cao xuống để từ đó ông nhận ra vẻ đẹp của con sông mềm mại thướt tha duyên dáng.Điệp từ “ tuôn dài” được lặp lại hai lần kết hợp với nhịp văn mềm mại như du như ngân đã gợi ra độ dài, rộng, bao la của dòng sông, của tóc xõa buông như đang cuốn theo chiều gió.Thêm vào đó, Nt đã sử dụng hình ảnh so sánh độc đáo như “một áng tóc trữ tình” Từ “áng’ là

từ thường đc dung để tả cái đẹp như “áng mây, áng văn, áng tóc” Ở đây tác giả lại gọi sông đà là “áng tóc trữ tình”, đó là một cách ngợi ca sông đà tươi đẹp, trong sáng, nên thơ Sông Đà như một kiệt tác hội họa củaTây Bắc, của tạo hóa, đẹp một cách lộng lẫy Hình ảnh “đầu tóc, chân tóc” ẩn hiện trong mây trời Tây Bắc bung nở hoa ban hoa gạo tháng hai khiến người đọc như lạc vào trong mộng cảnh trữ tình với chạy dọc hai bên bờ sông Đà là hoa ban và hoa gạo bung nở Hai màu trắng của hoa ban, đỏ của hoa gạo điểm xuyết giống như cây trâm cài vào mái tóc mượt mà của sông Đà Làm cho dòng sông càng thêm trữ tình, duyên dáng, quyến rũ Nhưng cx có thể là cảnh mặt trời Tây Bắc hòa quyện với bọt nước trắng xóa từ thác nước với hai bên bờ là màu đỏ của những khúc đậm đà phù sa.Ẩn trong những mây trời Tây Bắc xuất hiện “cuồn cuộn mù khói núi mèo đốt nương xuân” Từ trên cao ngắm nhìn con sông

Đà nhà văn phát hiện ra hơi nước bốc lên từ mặt sông từ thác nước hòa quyện với mây trời Tây Bắc để kết thành cuồn cuộn mù khói Từ những hình ảnh trên, sông Đà hiện lên thật đẹp đẽ, thơ mộng duyên dáng, trữ tình

Tiếp theo, vẻ đẹp trữ tình và thơ mộng hơn nx của SĐ đươc thể hiện ở màu sắc qua các mùa trong năm Nếu trong bút kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của Hoàng Phủ Ngọc Tường, dòng sông Hương thay đổi theo màu sắc trong ngày “sớm xanh, trưa vàng, chiều tím” thì NT lại nhận ra những màu sắc khác nhau của Sông Đà theo từng mùa mang vẻ đẹp riêng Vào mùa xuân “dòng sông xanh ngọc bích, chứ nước sông Đà không xanh màu xanh canh hến của Sông Gâm, Sông Lô.”Xanh ngọc bích là một màu xanh trong, xanh sáng, không lẫn chút tạp chất Có thể hiểu là trong vắt, trong veo, xanh sáng lên màu ngọc bích, dạt dào sức sống Qua đó thể hiện vẻ đẹp quý phái, sang trọng của sông Đà Sang đến mùa thu “ nước sông

đà lừ lừ chín đỏ như da mặt một người bầm đi vì rượu bữa”.Cụm từ“lừ lừ chín đỏ” cho ta thấy được mỗi

độ thu về, nước sông đà đã từ màu xanh ngọc bích chuyển thành màu đỏ Từ láy “lừ lừ” đã thể hiện sức chứa, sức nước đầy ăm ắp với lưu tốc của con sông chậm chạm, dềnh dàng Sự chậm chạm, dềnh dàng này ta cx đc bắt gặp qua bài thơ “Sang thu” của Hữu Thỉnh:

“ Sông được lúc dềnh dàng

Chim bắt đầu vội vã

Có đám mây mùa hạ

Vắt nửa mình sang thu”

Tiếp theo , màu đỏ của SĐ được NT ví von độc đáo với “da mặt bầm đi vì rượu bữa” của người uống rượu Đây chính là một màu đỏ đậm ấn tượng Nhờ sự sáng tạo ngôn từ tài hoa độc đáo, so sánh ví von khéo léo giúp ng đọc phát huy trường liên tưởng cùng vs nhà văn khi đọc từng câu từng chữ Điều này thêm 1 lần chứng tỏ Nt là mẫu nghệ sĩ của sáng tạo của độc đáo không ngừng tìm tòi những gì mới lạ khi thể hiện sự vật sự việc.Và bằng sự quan sát kĩ lưỡng và tinh tế, NT nhận ra rằng “Chưa hề bao giờ tôi thấy dòng sông đà là đen như thực dân pháp đã đè ngửa con sông ta ra đổ mực Tây vào mà gọi bằng một cái tên Tây láo lếu, rồi cứ thế mà phiết vào bản đồ lai chữ”Từ đây ta như thấy được tấm lòng yêu mến trân trọng vẻ đẹp của Sông Đà và cao hơn nữa là yêu mến vẻ đẹp của tn, yêu qh đất nước

Dịu dàng, trữ tình êm đềm còn được thể hiện bằng cái nhìn và tình cảm trân trọng, yêu mến , Nt đã nhìn

“SĐ như một cố nhân” Qua việc ví von SĐ như người bạn cũ thì cả một bầu trời kỉ niệm mở ra giữa Nt và

Sđ Vì xa nhau lâu ngày và vốn là đôi bạn thân đôi tri kỉ nên NT “thèm” được gặp lại SĐ.Cái thèm ấy được thể hiện qua hình ảnh” mải bám gót anh liên lạc, quên đi mất là mình sắp đổ ra Sông Đà Xuống một cái dốc núi, trước mắt thấy loáng loáng như trẻ con nghịch chiếu gương vào mắt mình rồi bỏ chạy.” đang đi vào rừng nhưng tác giả lại có thể thấy “loang loáng” con sông đà Điều đó chứng tỏ NT đang tưởng tượng, ông thèm được gặp lại cố nhân và dường như ông đang đến rất gần với ng bạn tri kỉ này Hình ảnh “loang loáng như trẻ con nghịch chiều gương” ở trong rừng có thể là ánh nắng của mặt trời chiếu vào mặt sông Qua đó mặt nước sông Đà ắt hẳn phải rất trong, bằng phẳng, không gợn sóng thì mới làm mặt sông như mặt gương Chính vì vậy khi gặp lại SĐ, nhà văn cảm thấy vui sướng, thấu hiểu, chấp nhận những khuyết điểm của con sông và muốn lãng mạn hóa nó NT “trông con sông vui như thấy nắng giòn tan sau kì mưa dầm, vui như nối lại chiêm bao đứt quãng.” Câu văn miêu tả niềm hạnh phúc

vô bờ bến khi gặp lại cố nhân Khao khát được gặp gỡ SĐ được nhà văn ví von với hai hình ảnh Đầu tiên

là hình ảnh “nắng giòn tan sau kì mưa dầm”Năng giòn tan” là ẩn dụ đẹp gợi ra cái nắng thật trong, thật sáng, bầu trời quang đãng, đẹp đẽ, dễ chịu Còn gì hạnh phúc bằng sau một tháng mưa dầm ẩm ướt, khó

chịu, bí bách, u ám bỗng một ngày gặp “nắng giòn tan”Việc ẩn dụ chuyển đổi cảm giác”Nắng giòn tan” giúp ng đọc nhận ra cảm giác lâng lâng, sảng khoái, sung sướng của con ng và không gian bừng sáng Lại tiếp một vế so sánh “ vui như nối lại chiêm bao đứt quãng” Điệp từ “vui như” lăp lại hai lần như nhân lên gấp bội niềm hạnh phúc sướng vui Còn gì vui hơn khi giấc mơ đang đẹp bỗng đứt quãng hụt hẫng rồi được nối lại chiêm bao.Cách so sánh ấy thật độc đáo gợi ra một dòng sông có linh hồn , có tính cách mang vẻ đẹp chiều sâu Tiếp theo, vì là bạn tri kỉ nên nhà văn hiểu con sông , chấp nhận mọi khuyết điểm của ns “ Mặc dầu người cố nhân ấy mình biết là lắm bệnh lắm chứng, chốc dịu dàng đấy, rồi chốc lại bẳn tính và gắt gỏng thác lũ ngay đấy.” Cuối cùng, dựa trên tình bạn, nhà văn muốn trữ tình lãng mạn hóa sông đà Nắng của sông đà khiến nhà văn say đắm liên tưởng với hình ảnh” Tôi nhìn thấy cái miếng sáng lóe lên một màu năng tháng ba đường thi” Yên hoa tam nguyệt há dương châu”.Ý thơ gợi nhắc đên thơ Đường với hoa khói mùa xuân huyền ảo, mơ màng, bình yên, thơ mộng trong ý thơ của Lí Bạch Liên tưởng đến thơ Đường, tác giả cũng như đưa ng đọc đắm chìm trong vẻ trong sáng, mộng mơ, nên thơ của SĐ Vì thế phải rất gắn bó, yêu mến tha thiết với con sông thì Nt ms có cảm giác”đằm đằm, ấm ấm” Cuối cùng, vẻ đẹp trữ tình của Sông Đà được miêu tả qua đôi bờ sông hoang sơ, tĩnh lặng.Mở đầu, nhà văn cảm nhận “Thuyền tôi trôi trên sông Đà.”toàn thanh bằng gợi cảm giác con thuyên trôi nhẹ nhàng,

êm ái trên mặt sông tĩnh lặng, hoang sơ Việc sử dụng một loạt thanh bằng khiên cho câu văn đậm tính nhạc Điều đó cx đã thể hiện tài năng của NT khi tính nhạc chỉ xuất hiện trong thơ nhưng qua ngôn từ, thanh điệu, NT đã khiến cho câu văn của mình mang đậm chất nhạc Từ đó Nt như đưa người đọc vào miền cổ tích xa xưa đồng thời cx thể hiện cảm xúc ngợi ca mãnh liệt trc cái đẹp của NT.Ngược về thời quá khứ, “hình như từ đời Lí đời Trần, đời Lê, quãng sông này cũng lặng tờ đến thế mà thôi” Hai chữ

“hình như “mang sắc thái nghi vấn gợi lên bao nỗi niềm bâng khuâng, thương nhớ.Hình như từ buổi hồng hoang của nhân loại đến những mốc lịch sử xa xưa thời Lí,Trần , Lê, sông đà vx ngủ yên trong cái lặng tờ ấy Câu văn tiếp theo là một so sánh đẹp “ Bờ sông hoang dại như một bờ tiền sử Bờ sông hồn nhiên như một nỗi niềm cổ tích thời xưa”Hình ảnh “ bờ sông hoang dại như bờ tiền sử” làm nổi bật vẻ đẹp nguyên sơ, hoang sơ hùng vĩ của SĐ buổi sơ khai So sánh bờ sông như “nỗi niềm cổ tích thời xưa” lại gợi ra thế giới ấu thơ, gợi ra vẻ đẹp trong sáng Hai chữ “hồn nhiên” kéo cả không gian cổ tích thần thoại bao trùm hai bên bờ khiến ng đọc như lạc vào miền cổ tích.Quay trở về hiện tại, hai bên bờ sông

Đà hiện lên với “một nương ngô nhú lên mấy lá ngô non đầu mùa”, “cỏ gianh đồi núi đang ra những nón bút Một đàn hươu cúi đầu ngốn búp cỏ gianh đẫm sương đêm” Các từ ngữ “ non” , “nón búp” “nhú” gợi ra vẻ đẹp sự sống như đang trỗi mình trong từng lá ngô non, từng ngọn cỏ Cây cối đang độ nõn nà, tươi mới nhựa sống đang tràn trề dào dạt Hiện tại con sông đà như bao phủ sức sống ms tràn trề ứa căng Thêm vào đó, khi hướng tới tương lai, “chao ôi, thấy thèm được giật mình vì một tiếng còi xúp lê của một chuyến xe lửa đầu tiên đường sắt Phú Thọ- Yên Bái- Lai Châu” Động từ “thèm” đã giúp ng đọc hiểu rõ hơn về mơ ước của tác giả một ngày nào đó cuộc sống tương lai nơi đây sẽ thực sự khởi sắc ở đôi bờ SĐ

Như vậy,Qua đoạn trích, SĐ hiện lên rất duyên dáng, trữ tình, thơ mộng.Nguyễn Tuân gọi đó là “ chất vàng mười” của thiên nhiên Tây Bắc

Có người từng nói rằng “NT là lĩnh vực của cái độc đáo Vì vậy ns đòi hỏi người sáng tác phải có phong cách nổi bật Tức là phải có nét riêng lạ thể hiện mỗi tác phẩm của mình” Thật vậy, qua đoạn trích trên

phong cách nghệ thuật của Nt hiện lên rất độc đáo và sâu sắc Sự độc đáo và sâu sắc của ông được thể hiện qua nhiều phương diện

Đầu tiên, đối tượng phản ánh trong tác phẩm của NT nếu là sự vật, hiện tượng thì nó phải đẹp, độc, lạ

và nâng lên ở phương diện văn hoá thẩm mĩ Với đoạn trích trên thì vẻ độc,lạ của Đà giang được thể hiện qua màu sắc các mùa Đặc biệt là màu sắc xanh vào mùa xuân trên sông Đà Nó khác với “màu xanh canh hến” của Sông Lô, Sông gâm Màu xanh canh hến là một màu xanh đục, xanh nhờ nhợ với những cặn dưới lòng sông Qua việc so sánh màu xanh canh hến của nc sông Gâm, sông Lô từ đó khẳng định một vẻ đẹp riêng, vẻ đẹp quý phái, sang trọng của sông Đà Gắn với lời đề từ của tác phẩm”

“Chúng thủy giai đông tẩu_ Đà giang độc bắc lưu”

Ý chỉ mọi con sông đều chảy về phía đông duy chỉ có sông Đà chảy ngc về phía Bắc, điều đó càng chứng

tỏ vẻ kì lạ, độc đáo của Đà giang Thêm vào đó NT là mẫu nghệ sĩ suốt đời đi tìm cái đẹp, cái độc, cái lạ

Do vậy, cá tính nghệ sĩ hài hòa, đồng điệu với đối tượng được miêu tả Điều này làm nên sự thăng hoa trong những trang viết của Nguyễn Tuân để độc giả được thưởng thức những trang tùy bút được đánh giá là đẹp nhất của văn xuôi Vn tác giả muốn gửi tới ng đọc tình cảm ngưỡng mộ ,trân trọng, ngợi ca của mình đối với thiên nhiên đất nước

Tiếp theo, một phương diện khác trong pcnt của NT là ông thuộc tuýp nghệ sĩ không thích những gì bằng phẳng, nhợt nhạt, khuôn mẫu, mà ông thích những cá tính độc đáo, cảm xúc mãnh liệt Đó là cảm xúc mãnh liệt ngợi ca vẻ đẹp trữ tình sông Đà qua hình ảnh” ” tôi đã nhìn say sưa làn mây màu mùa xuân bay trên Sông Đà, tôi xuyên qua đám mây mùa thu mà nhìn xuống dòng nước Sông Đà” Câu văn với nhiều thanh bằng tạo nên sự êm ái nhẹ nhàng Từ láy say sưa bộc lộ vẻ say đắm, đắm đuối, mê say của nhà văn, nhà văn như bị hớp hồn bởi vẻ đẹp của Sông Đà

Ngoài ra, NT còn đóng góp không nhỏ cho sự phát triển của ngôn ngữ văn học VN Ông có một kho từ vựng phong phú, ngôn từ độc đáo như “màu xanh canh hến” Đây là một màu xanh khác với xanh trong , xanh đậm ,ns góp một màu xanh mới tinh vào trong từ điển tiếng việt và khiến ngôn ngữ VN trở nên phong phú đa dạng Hoặc là cụm từ “ lừ lừ chín đỏ”, đây là một cụm từ rất độc đáo khi vừa nói về màu sắc của con sông nhưng cũng đồng thời thể hiện lưu tốc chậm rãi của ns

Không chỉ vậy , ông còn có một khả năng tổ chức câu văn xuôi đầy giá trị tạo hình lại có nhạc điệu trầm bổng và như NT thường ns, biết có duỗi nhịp nhàng Qua đoạn trích trên, sự co duỗi nhịp nhàng được thể hiện trong câu văn” mặc dầu ng cố nhân ấy mình biết là lắm bệnh lắm chứng , chốc dịu đang đấy rồi chốc lại bẳn tính và gắt gỏng thác lũ ngay đấy” trong câu văn này từ dùng “đấy” dường như rất thừa thãi nhưng tác giả vx cho thêm vào điều đó làm cho câu văn trở nên co duỗi nhịp nhàng Và chất nhạc trong tac phẩm của Nt được thể hiện qua chi tiết” thuyền tôi trôi trên sông Đà” như đã chứng minh trên Cuối cùng, NT nhìn sông Đà dưới ánh sáng của rất nhiều ngành khoa học như lịch sử ( đời trần, Lê, lí) , địa lí ( lưu tốc sông Đà) , vật lí ( loang loáng như trẻ con chiếu gương vào mắt ) , văn học( dùng câu thơ

Lí bạch) hay là hội họa ( màu sắc xanh, đỏ qua từng mùa)…

Tất cả những phương diện trên đã thể hiện được PCNT của Nt Phong cách ấy được thâu tóm trong một chữ “ngông” Người chơi ngông là ng muốn dựa vào tài hoa, sự lịch lãm và nhân cách hơn đời để đặt mình đối lập hoặc lên trên thiên hạ Thái độ “ngông” của Nt có màu sắc riêng: vừa kế thừa truyền thống

“ngông” của các nhà nho tài hoa bất đắc chí như Nguyễn Công Trứ, Tú Xương, Tản Đà… vừa tiếp nhận ảnh hưởng tư tưởng cá nhân chủ nghĩa của văn hóa phương Tây hiện đại

Đồng thời, cái tôi của NT được phát huy rực rỡ Chính phong cách tự do phóng túng và ý thức cá nhân sâu sắc đã khiến NT tìm đến thể tuỳ bút như một điều tất yếu – một thể loại hầu như không có phép tắc , quy phạm gì chặt chẽ, nhân vật chủ chốt là cái tôi của chính ng cầm bút Ông gọi thế là “lối văn độc tấu” Đây là một đóng góp của ông về mặt thể loại đối với lịch sử văn học Tất cả sự hấp dẫn của thể tuỳ bút, xét đến cùng, phụ thuộc ở chỗ cái tôi của ng viết có thực sự độc đáo, phong phú và tài hoa hay không Điều ấy nói rằng không phải ai cũng có thể trở thành nhà tuỳ bút lớn như NT Nhưng NT, xét từ bản chất, không phải là ng theo chủ nghĩa hình thức Tài phải đi với tâm Ấy là ông luôn có trách nhiệm với nghề, mỗi tác phẩm ông viết đều rất cẩn thận, tỉ mỉ và hơn nữa cái tâm ấy chính là “thiên lương” trong sạch , là lòng yêu thiên nhiên yêu nước tha thiết là nhân cách cứng cỏi trước uy quyền phi nghĩa và

“đồng tiền phàm tục” Người đọc mến NT về tài nhưng còn trọng ông về nhân cách nữa Qua đó ta như thấy được Nt là tấm gương lao động sáng tạo nghệ thuật Ông như giúp người đọc có thêm thước đo để đánh giá định hướng thế nào là một nhà văn một tác phẩm có giá trị Đó là một tác phẩm phải độc đáo, một người nghệ sĩ phải để cái tâm vào nghề

Như vậy , nhà văn chính là người đã mang lại cho ta một thế giới mới, tinh khôi hơn, diệu kì hơn Và Nguyễn Tuân đã làm tròn sứ mệnh của một nhà văn, ông đã góp phần mang đến cho thế giới những sắc màu mới Bước vào thế giới của Nguyễn Tuân, chúng ta như bước vào một chân trời với màu sắc huyền

bí riêng biệt, hấp dẫn và độc đáo Đó là chân trời của cái đẹp, của tài hoa và sự uyên bác