Đối với Nguyễn Tuân, văn chương trước hết phải là văn chương, nghệ thuật trc hết phải là nghệ thuật và đã là nghệ thuật thì phải có phong cách độc đáo Chính vì thế, ông đã lấy chính cuộc đời cầm bút h.
Trang 1Đối với Nguyễn Tuân, văn chương trước hết phải là văn chương, nghệ thuật trc hết phải là nghệ thuật và đã là nghệ thuật thì phải có phong cách độc đáo Chính vì thế, ông đã lấy chính cuộc đời cầm bút hơn nửa thế kỉ của mình để tạo ra những tác phẩm văn học nghệ thuật xuất sắc Một trong
số đó phải kể đến “Người lái đò sông Đà”.Sông đà trong tác phẩm của NT hiện lên thật hung đặc biệt
là qua đoạn trích””
Từ việc cảm nhận được vẻ đẹp hung bạo ấy của sông Đà cũng chính là thấy được sự độc đáo, tài hoa uyên bác của Nt Tác gia Nguyễn Tuân được mệnh danh là cây viết kí xuất sắc, cây đại thụ của văn học hiện đại Việt Nam.Nguyễn Minh Châu từng gọi ông là : “cái định nghĩa về người nghệ sĩ” Từng trang văn cỉa Nt mang dấu ấn của sự tài hoa uyên bác.Ngoài ra, Nt còn là nhà văn suốt đời đi tìm cái đẹp cái độc cái lạ.Bởi vậy, Ông luôn khám phá sự vật hiện tượng ở bình diện văn hóa thẩm mĩ và luôn miêu tả con ng trong vẻ đẹp tài hoa nghệ thuật
Sự nghiệp sáng tác của Nt gắn vs rất nhiều tác phẩm ấn tg Tuy nhiên giai đoạn sáng tác sau CMT8,
ng đọc hay đề cập tới tùy bút “Sông Đà” Đây là thành quả của một chuyến đi thực tế gian khổ nhưng rất hứng thú của nhà văn lên Tây Bắc của tổ quốc.Chuyến đi đã thỏa mãn niềm khát khao xê dịch đi
để tìm kiếm vẻ đẹp tn và cng Tây Bắc Qua đây nhà văn đã phát hiện ra “chất vàng mười đã qua thử lửa” của thiên nhiên và cng để từ đó ng đọc thêm trân trọng và yêu mến vẻ đẹp thiên nhiên ,con người miền Tây tổ quốc
“Người lái đò Sông Đà” nằm trong tùy bút “Sông Đà” sáng tác năm 1960
Đoạn trích này nằm ở / thể hiên vẻ…
Sông Đà dưới ngòi bút của Nt là dòng sông mang tính cách hung bạo với hình ảnh đá hai bên bờ sông hùng vĩ hiểm trở “dựng vách thành, mặt dông chỗ ấy chỉ lúc đúng ngọ mới có mặt trời” Nhà văn đã quan sát hai bên lòng sông để thấy được cảnh tượng vô cùng sống động với hai bên như được xây bằng đá “dựng vách thành” Hai chữ” vách thành” gợi liên tưởng hai bên lòng S Đ đá mọc sát nhau, dựng sừng sững, hiểm trở, cao như thành quách Chính vì vậy dẫn đến đứng ở người đứng ở bờ sông
“ đúng ngọ mới thấy mặt trời” Bởi đó là khi mặt trời lên cao nhất
Độ hẹp của lòng sông Đà khi bị những vách đá lớn bên bờ sông chèn ép tới nghẹt thở còn được tái hiện một cách tài hoa khi nhà văn sử dụng động từ chẹt trong một hình ảnh so sánh rất ấn tượng về cái yết hầu: vách đá thành chẹt lòng sông Đà như một cái yết hầu, gợi ra độ hẹp khủng khiếp, lòng sông đà như bị bóp nghẹt, chật chội, ngột ngạt Vì thế lưu tốc của SĐ qua khú quanh này rất là mạnh khiến cho bất kì người lái đò nào điều khiển con đò qua đây cũng đều cảm thấy ớn lạnh kể cả vào mùa hè Bởi đá mọc dàu,kín, đến nỗi ánh nắng mặt trời khó lọt qua, dâng lên cảm giác lạnh lẽo Tuy nhiên, “lạnh” không chỉ bởi không khí mát mẻ dưới lòng sông mang lại, mà nó còn là cảm giác khiếp
sợ, ớn lạnh, lạnh sống lưng vì qua những khúc SĐ này quá nguy hiểm, lúc nào cái chết cũng rình rập
NT không chỉ cảm giác được về cái “lạnh” của SĐ mà “Ngồi trong khoang đò, qua quãng ấy, đang mùa hè mà cũng thấy lạnh, cảm thấy mình như đứng ở hè một cái ngỡ mà ngóng vọng lên một khung của sổ nào trên cái tầng nhà thứ mấy nào vừa tắt phụt đèn điện” Đó là cảm giác về độ cao khủng khiếp của đá hai bên bờ Đá cao ngất như cái “tầng thứ mấy” Thêm vào đó, động từ “tắt phụt” gợi ra cảm giác ánh sáng vụt tắt, bóng tối vây bủa , bao trùm, con người chới với giữa hai vách
đá rợp ngợp Từ những hình ảnh trên, sông Đà hiện lên thật hung bạo, dữ dằn, hiểm trở Ở đoạn
Trang 2này, tác giả đã sử dụng tri thức ngược sáng của điện ảnh để cảm nhận, tạo cho người đọc một ấn tượng về vẻ đẹp của sự hùng vĩ mà thiên nhiên TB đem lại
Sự hung bạo của sông Đà tiếp tục được đẩy cao hơn trong đoạn văn miêu tả cảnh mặt ghềnh Hát Loóng.” Lại như quãng HL, dài hàng cây số nước xô đá, đá xô sóng, sóng xô gió” Độ dài “hàng cây số” của SĐ khiến con người không khỏi cảm thấy ớn lạnh, bởi vượt qua chiều dài ấy là biết bao nguy hiểm đang rình rập đón chờ nlđ Ngoài ra, câu văn đã có sự cộng hưởng khi NT sử dụng phép điệp động từ “xô” kết hợp nhiều dấu phẩy liên tiếp và một loạt hình ảnh “nước, đá , sóng , gió” khiến cho các vế câu văn trùng điệp Dường như, thiên nhiên như đang hiệp lực bủa vậy, tấn công người lái đò
SĐ Giữa quãng mặt ghềnh, lúc nào cũng “cuồn cuộn luồng gió gùn ghè, suốt năm như lúc nào cũng đòi nợ xuýt bất cứ người lái đò SĐ nào tóm được qua đấy” “Nợ xuýt” là món nợ vô lí Bởi người lái
đò SĐ không mắc nợ SĐ nhưng cứ hễ đi qua quãng mắt ghềnh Hát Loong, con sông đà lại đòi mạng sống của bất kì người lái đò nào qua đây
Hung bạo, nguy hiểm còn được thể hiện qua hút nướ trên mặt SĐ “Trên sông bỗng có những cái hút nước giống như cái giếng bê tông thả xuống sông để chuẩn bị làm móng cầu” Hình là “ cái giếng
bê tông” là một hình ảnh so sánh đậm ấn tượng gợi hình ảnh hút nước lớn, đen ngòm, sâu khoắm , tối tăm.Hình Hút nước sống Đà còn được gợi lên qua âm thanh “ Nước ở đây thở và kêu như của công cái bị sặc” ,” ặc ặc lên như vừa rót dầu sôi vào” Qua việc nhân hoá và so sánh, NT đã phát hiện
ra âm thanh rùng rợn hung dữ của SĐ Nhờ sự sáng tạo ngôn từ tài hoa độc đáo, so sánh ví von khéo léo giúp ng đọc phát huy trường liên tưởng cùng vs nhà văn khi đọc từng câu từng chữ Điều này thêm 1 lần chứng tỏ Nt là mẫu nghệ sĩ của sáng tạo của độc đáo không ngừng tìm tòi những gì mới lạ khi thể hiện sự vật sự việc.Và bằng sự quan sát kĩ lưỡng và tinh tế, NT đã mô tả sự hung bạo của SĐ qua hút nước, ghê sợ, Những hút nước ấy vừa sâu, vừa phát ra âm thanh ặc ặc, thở như cửa cống cái
bí ặc và nguy hiểm hơn những cái hút nước ấy xuất hiện bất kì trên mặt sông và sẵng sàng bóp nát bất kfi con thuyền nào nghênh ngang, vô ý nếu như đi đúng vào hút nước “ Tôi đã sợ hãi mà nghĩ đến một anh bạn quay phim táo tợn nào muốn truyền cảm giác lạ cho khán giả, đã dũng cảm dám ngồi vào một cái thuyền thúng tròn vành rồi cho cả thuyền cả mình cả máy quay xuống đáy cái hút
SĐ – từ đáy hút ngược lên vách thành hút mặt sông chênh nhau tới một cột nước cao đến vài sải Thế rồi thu ngược contre-plongee lên một cái mặt giếng mà thành giếng xây toàn bằng nước sông xanh ve một áng thuỷ tinh khối đúc dày, khối pha lê xanh như sáp vỡ tan ụp vào cả máy cả người quay phim cả người đang xem” Dẫn chứng này có nghĩ là nhà văn rất dụ công trong việc quan sát cả bên trong cái hút nước sông Đà, Hút nước vì thế đã được miêu tả bằng thủ pháp điện ảnh, hất
ngược từ dưới lên một cách sống động, truyền cảm từ hình khối của một thành giếng xây toàn bằng
nước cho đến màu sắc của một thành giếng xây toàn bằng nước cho đến màu sắc của dòng sông nước xanh ve, thậm chí cho đến cả cảm giác sợ hãi chân thực của con người khi phải đứng trong lòng
một khối pha lê xanh như sắp vỡ tan và bất cứ lúc nào cũng có thể đổ ụp vào người Đây là một
khám phá rất mạo hiểm, đồng thời giàu yếu tố điện ảnh
Ngoài ra thác nước sông đà cũng là một hình ảnh góp phần tạo nên hùng vĩ của con sông Nhà văn
đã nhân hoá khiến thác nước như có những cung bậc tâm trạng y như con người “ Tiếng thác nước nghe như là oán trách gì, rồi lại như là van xin, rồi lại như là khiêu khích, giọng gằn mà chết nhạo Sự tài hoa tinh tế của Nguyễn Tuân được thể hiện qua cách nhà văn dùng một hệ thống những từ ngữ gợi tả âm thanh theo những cung bậc tăng dần cả về sắc thái cảm xúc và âm lượng để vừa miêu tả sống động sự đe dọa hung hãn của dòng sông, vừa gợi tả khoảng cách ngắn dần giữa người quan sát với thác đá sông Đà; mặt khác, đây cũng là cách làm tăng dần cảm giác hãi hùng, hồi hộp đầy hứng
Trang 3thú cho người đọcThế rồi nó rống lên như một ngàn con trâu mộng đang lồng lộn giữa rừng vầy rừng
tr nứa nổ lửa đang phá tuông rừng lửa, rừng lửa cùng gầm thét với đàn trâu da cháy bùng bùng” Ở đây, NT đã sử dụng từ tượng hình, tượng thanh đê rmoo tả sức mạnh ghê rợn của thác nước Hình ảnh’ Trâu mộng” thể hiện một sức mạnh đang sung mãn nhất, khoẻ nhất kết hợp với từ “lồng lộn” khiến cho nhà văn phát hiện ra dường như sức mạnh này không có gì có thể ngăn cản được Bằng cách sử dụng những hình ảnh độc đáo, mô tả sức mạnh cuả nước thông qua sức mạnh của lửa Mà trên thực tế, lửa và nước vốn đối lập nhau nhưng cả hai dều có sức tàn phá ghê gớm Nhà văn muốn
ấn tượng với người đọc sức mạnh vô song và kì bí của thiên nhiên đang bửa vây đe doạ người lái đò Cuối cùngvẻ đẹp hung bạo của Sông Đà được miêu tả qua hình ảnh “dá dưới lòng sông”” Đá ở đây
từ ngàn năm vẫn mai phục hết trong lòng sông, hình như mỗi lần có chiếc thuyền nào xuất hiện ở những quãng ầm ầm mà hiu quạnh này, mỗi lần có chiếc nào nhô vào đường ngoặt sông là một số hòn bèn nhổm cả dậy để vồ lấy thuyền Mặt hòn đá nào trông cũng ngỗ ngược, hòn nào cũng nhăn nhúm méo mó hơn cả mặt nước chô này Giữa lòng sống đà, đá đã mai phục và bày trận sẵng sàng
để rình rập bất kì con thuyền nào qua đây Nhìn thấy đá để tránh đã là nguy hiểm Nhưng đá mọc ngầm dưới lòng sông thì nguy hiểm gấp bội Thêm vào đó, Đá dưới lòng sông còn được nhân hoá bằng những cụm từ “ ngỗ ngược” “ nhăn nhúm” “méo mó” “ vồ lấy thuyền”…NT đã lột tả được bản chất đọc địa, dữ dằn của đá dưới lòng sống Cạm bẫu giăng ra bao nhiêu cũng chính là thước đo để thể hiện tài chí, mưu lược của con người bấy nhiêu
Như vậy,Với những dẫn chứng nêu trên về vẻ hung bạo của con SĐ, nhà văn kết luận SĐ đúng là kẻ thù số một của con người Nguyễn Tuân gọi đó là “ chất vàng mười” của thiên nhiên Tây Bắc
Có người từng nói rằng “NT là lĩnh vực của cái độc đáo Vì vậy ns đòi hỏi người sáng tác phải có phong cách nổi bật Tức là phải có nét riêng lạ thể hiện mỗi tác phẩm của mình” Thật vậy, qua đoạn trích trên phong cách nghệ thuật của Nt hiện lên rất độc đáo và sâu sắc Sự độc đáo và sâu sắc của ông được thể hiện qua nhiều phương diện
Đầu tiên, đối tượng phản ánh trong tác phẩm của NT nếu là sự vật, hiện tượng thì nó phải đẹp, độc,
lạ và nâng lên ở phương diện văn hoá thẩm mĩ Với đoạn trích trên thì vẻ độc,lạ của Đà giang được thể hiện qua những hình ảnh hung bạo mang nét riêng của SĐ như “nước ở đây thở và kêu như của cống cái bị săc” “ cuồn cuộn luồng gió gùn ghè suốt năm như đòi nợ xuýt” Gắn với lời đề từ của tác phẩm”
“Chúng thủy giai đông tẩu_ Đà giang độc bắc lưu”
Ý chỉ mọi con sông đều chảy về phía đông duy chỉ có sông Đà chảy ngc về phía Bắc, điều đó càng chứng tỏ vẻ kì lạ, độc đáo của Đà giang Thêm vào đó NT là mẫu nghệ sĩ suốt đời đi tìm cái đẹp, cái độc, cái lạ Do vậy, cá tính nghệ sĩ hài hòa, đồng điệu với đối tượng được miêu tả Điều này làm nên
sự thăng hoa trong những trang viết của Nguyễn Tuân để độc giả được thưởng thức những trang tùy bút được đánh giá là đẹp nhất của văn xuôi Vn tác giả muốn gửi tới ng đọc tình cảm ngưỡng
mộ ,trân trọng, ngợi ca của mình đối với thiên nhiên đất nước
Tiếp theo, một phương diện khác trong pcnt của NT là ông thuộc tuýp nghệ sĩ không thích những gì bằng phẳng, nhợt nhạt, khuôn mẫu, mà ông thích những cá tính độc đáo, cảm xúc mãnh liệt Đó là cảm xúc mãnh liệt ngợi ca vẻ đẹp trữ tình sông Đà qua hình ảnh” ” tôi đã nhìn say sưa làn mây màu mùa xuân bay trên Sông Đà, tôi xuyên qua đám mây mùa thu mà nhìn xuống dòng nước Sông Đà”
Trang 4Câu văn với nhiều thanh bằng tạo nên sự êm ái nhẹ nhàng Từ láy say sưa bộc lộ vẻ say đắm, đắm đuối, mê say của nhà văn, nhà văn như bị hớp hồn bởi vẻ đẹp của Sông Đà
Ngoài ra, NT còn đóng góp không nhỏ cho sự phát triển của ngôn ngữ văn học VN Ông có một kho
từ vựng phong phú, ngôn từ độc đáo như “màu xanh canh hến” Đây là một màu xanh khác với xanh trong , xanh đậm và ns góp một màu xanh mới tinh vào trong từ điển tiếng việt và khiến ngôn ngữ
VN trở nên phong phú đa dạng Hoặc là cụm từ “ lừ lừ chín đỏ”, đây là một cụm từ rất độc đáo khi vừa nói về màu sắc của con sông nhưng cũng đồng thời thể hiện lưu tốc chậm rãi của ns
Không chỉ vậy , ông còn có một khả năng tổ chức câu văn xuôi đầy giá trị tạo hình lại có nhạc điệu trầm bổng và như NT thường ns, biết có duỗi nhịp nhàng Qua đoạn trích trên, sự co duỗi nhịp nhàng được thể hiện trong câu văn” mặc dầu ng cố nhân ấy mình biết là lắm bệnh lắm chứng , chốc dịu đang đấy rồi chốc lại bẳn tính và gắt gỏng thác lũ ngay đấy” trong câu văn này từ dùng “đấy” dường như rất thừa thãi nhưng tác giả vx cho thêm vào điều đó làm cho câu văn trở nên co duỗi nhịp nhàng Và chất nhạc trong tac phẩm của Nt được thể hiện qua chi tiết” thuyền tôi trôi trên sông Đà” như đã chứng minh trên
Cuối cùng, NT nhìn sông Đà dưới ánh sáng của rất nhiều ngành khoa học như, địa lí ( lưu tốc sông Đà) , điện ảnh ( bong ), …
Tất cả những phương diện trên đã thể hiện được PCNT của Nt Phong cách ấy được thâu tóm trong một chữ “ngông” Người chơi ngông là ng muốn dựa vào tài hoa, sự lịch lãm và nhân cách hơn đời
để đặt mình đối lập hoặc lên trên thiên hạ Thái độ “ngông” của Nt có màu sắc riêng: vừa kế thừa truyền thống “ngông” của các nhà nho tài hoa bất đắc chí như Nguyễn Công Trứ, Tú Xương, Tản Đà… vừa tiếp nhận ảnh hưởng tư tưởng cá nhân chủ nghĩa của văn hóa phương Tây hiện đại
Đồng thời, cái tôi của NT được phát huy rực rỡ Chính phong cách tự do phóng túng và ý thức cá nhân sâu sắc đã khiến NT tìm đến thể tuỳ bút như một điều tất yếu – một thể loại hầu như không có phép tắc , quy phạm gì chặt chẽ, nhân vật chủ chốt là cái tôi của chính ng cầm bút Ông gọi thế là “lối văn độc tấu” Đây là một đóng góp của ông về mặt thể loại đối với lịch sử văn học Tất cả sự hấp dẫn của thể tuỳ bút, xét đến cùng, phụ thuộc ở chỗ cái tôi của ng viết có thực sự độc đáo, phong phú và tài hoa hay không Điều ấy nói rằng không phải ai cũng có thể trở thành nhà tuỳ bút lớn như NT Nhưng NT, xét từ bản chất, không phải là ng theo chủ nghĩa hình thức Tài phải đi với tâm Ấy là ông luôn có trách nhiệm với nghề, mỗi tác phẩm ông viết đều rất cẩn thận, tỉ mỉ và hơn nữa cái tâm ấy chính là “thiên lương” trong sạch , là lòng yêu thiên nhiên yêu nước tha thiết là nhân cách cứng cỏi trước uy quyền phi nghĩa và “đồng tiền phàm tục” Người đọc mến NT về tài nhưng còn trọng ông về nhân cách nữa Qua đó ta như thấy được Nt là cái tấm gương lao động sáng tạo nghệ thuật Ông như giúp người đọc có thêm thước đo để đánh giá định hướng thế nào là một nhà văn một tác phẩm
có giá trị Đó là một tác phẩm phải độc đáo, một người nghệ sĩ phải để cái tâm vào nghề
Như vậy , nhà văn chính là người đã mang lại cho ta một thế giới mới, tinh khôi hơn, diệu kì hơn Và Nguyễn Tuân đã làm tròn sứ mệnh của một nhà văn, ông đã góp phần mang đến cho thế giới những sắc màu mới Bước vào thế giới của Nguyễn Tuân, chúng ta như bước vào một chân trời với màu sắc huyền bí riêng biệt, hấp dẫn và độc đáo Đó là chân trời của cái đẹp, của tài hoa và sự uyên bác