Luận văn thạc sĩ Sinh học

Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay cùng với sự phát triển kinh tế xã hội đặt ra những yêu cầu mới đối với người lao động, vì vậy sự nghiệp giáo dục phải bắt nhịp với xu thế và thay đổi để đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng được yêu cầu của thời đại. Nền giáo dục hàn lâm, truyền thụ một chiều đã không còn phù hợp và đang được định hướng sang nền giáo dục chú trọng hình thành và phát huy năng lực hành động, phát huy tính tích cực chủ động và khả năng giao tiếp của người học. Việc định hướng này thể hiện bằng những hành động cụ thể, tích cực giữa người học và người dạy

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

-NGUYỄN THỊ KIỀU OANH

NGHIÊN CỨU XỬ LÝ TÌNH HUỐNG TRONG DẠY HỌC CÁC BÀI THỰC HÀNH PHẦN SINH HỌC CƠ THỂ THỰC VẬT,

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Huế, năm 2019

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

-NGUYỄN THỊ KIỀU OANH

NGHIÊN CỨU XỬ LÝ TÌNH HUỐNG TRONG DẠY HỌC CÁC BÀI THỰC HÀNH PHẦN SINH HỌC CƠ THỂ THỰC VẬT,

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC SINH HỌC

Mã số: 8140111

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS TS PHAN ĐỨC DUY

Huế, năm 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là khách quan, trung thực và chưa từng được công bố trong bất kì một công trình nào khác.

Tác giả

Nguyễn Thị Kiều Oanh

LỜI CẢM ƠN



Hoàn thành đề tài này, tôi bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy giáo hướng dẫn khoa học: PGS.TS Phan Đức Duy – Trưởng Khoa Sinh học, Trường Đại học Sưphạm Huế đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu

Tôi xin chân thành cảm ơn quý thầy giáo, cô giáo trong khoa Sinh Trường Đại học Sư phạm Huế đã nhiệt tình giảng dạy và có những ý kiến đóng góp quý báucho đề tài

Đồng thời, tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám Hiệu, Phòng Đào tạo Sau Đại học của Trường Đại học Đại học Sư Phạm Huế đã tạo điều kiện cho tôi học tập

và nghiên cứu

Cảm ơn Ban giám hiệu, Các thầy cô trong Tổ Sinh và học sinh Trường THPTThuận Hóa đã tạo điều kiện và hợp tác cùng với tôi trong quá trình nghiên cứu, thựchiện đề tài

Xin cảm ơn các đồng nghiệp, bạn bè và những người thân đã nhiệt tình động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Huế, tháng 10 năm 2019

Tác giảNguyễn Thị Kiều Oanh

Mục lục

BẢNG CHỮ VIẾT TẮT 1

DANH MỤC CÁC BẢNG 2

DANH MỤC CÁC HÌNH 3

1 Lý do chọn đề tài 4

2 Mục đích nghiên cứu 5

3 Đối tượng nghiên cứu 5

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 5

5 Phương pháp nhiên cứu 5

5.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết 5

5.2 Phương pháp chuyên gia 5

5.3 Phương pháp điều tra 6

5.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 6

5.5 Phương pháp thống kê toán học để xử lý kết quả nghiên cứu 7

6 Phạm vi nghiên cứu 8

7 Giả thuyết khoa học 8

8 Đóng góp luận văn 8

9 Cấu trúc của khóa luận 8

10 Lược sử vấn đề nghiên cứu 8

10.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới 8

10.2 Tình hình nghiên cứu trong nước 9

NỘI DUNG 11

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 11

1.1 Cơ sở lý luận của đề tài 11

1.1.1 Tình huống và tình huống dạy học 11

1.1.1.1 Tình huống 11

1.1.1.2 Tình huống dạy học: 11

1.1.1.3 Bài tập tình huống dạy học 12

1.1.2 Thực hành, thí nghiệm 12

1.1.2.1 Phân biệt thực hành, thí nghiệm 12

1.1.2.2 Phân loại thực hành 14

1.1.2.3 Yêu cầu của dạy học thực hành 15

1.1.2.4 Quy trình dạy học bài thực hành 16

1.1.2.5 Vai trò của việc dạy học thực hành [2] 17

1.2 Cơ sở thực tiễn 19

1.2.1 Cách điều tra 19

1.2.2 Kết quả điều tra về dạy học các bài thực hành sinh học phổ thông 19

1.2.2.1 Kết quả điều tra giáo viên 19

1.2.2.2 Kết quả điều tra học sinh 24

CHƯƠNG 2: NGHIÊN CỨU XỬ LÝ CÁC TÌNH HUỐNG TRONG DẠY HỌC CÁC BÀI THỰC HÀNH PHẦN SINH HỌC CƠ THỂ THỰC VẬT, TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 27

2.1 Hệ thống các bài thực hành phần sinh học cơ thể thực vật ở trường THPT 27 2.2 Xử lý tình huống trong dạy học các bài thực hành phần Sinh học cơ thể thực vật, THPT 27

2.1.1 Thí nghiệm thoát hơi nước 27

2.1.2 Thí nghiệm về vai trò của phân bón 31

2.1.3 Thí nghiệm phát hiện diệp lục và carotenoit 34

2.1.4 Thí nghiệm phát hiện hô hấp ở thực vật 38

2.1.5 Thí nghiệm hướng động 42

2.1.6 Thí nghiệm nhân giống vô tính ở thực vật bằng giâm, chiết, ghép 44

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 49

3.1 Mục đích thực nghiệm 49

3.2 Nội dung thực nghiệm 49

3.3 Phương pháp thực nghiệm 49

3.4 Kết quả thực nghiệm 51

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 55

I Kết luận 55

II Kiến nghị 55

TÀI LIỆU THAM KHẢO 57

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1: Kết quả thăm dò học sinh trong quá trình giảng dạy Sinh học ở

trường THPT 24

Bảng 1.2: Bảng kết quả thăm dò về nguyên nhân chủ yếu mà HS không làm ra kết quả thực hành như mong muốn 25

Bảng 3.1 Bảng các tiêu chí và các mức độ đánh giá 50

Bảng 3.2: Thông kê điểm số các bài kiểm tra sau các lần thực nghiệm 51

Bảng 3.3: Phân phối tần suất (%) của kết quả thực nghiệm 51

Bảng 3.4: Tổng hợp các thông số thống kê đặc trưng 52

Bảng 3.5: Phân phối tần suất (%) các mức độ đạt được của các tiêu chí đánh giá kỹ năng xử lý tình huống 53

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 1.1: Tính cần thiết của việc giảng dạy các bài thực hành trong dạy học

Sinh học 19

Hình 1.2: Tần suất giảng day thực hành trong quá trình dạy Sinh học hiện nay 20

Hình 1.3: Các giai đoạn dạy học được giáo viên giảng dạy thực hành thường xuyên 21

Hình 1.4: Mục đích của việc giảng dạy thực hành trong quá trình dạy học Sinh học 21

Hình 1.5: Tần suất cải tiến thí nghiệm của giáo viên 22

Hình 1.6: Tình hình đồ dùng thí nghiệm ở trường THPT hiện nay 23

Hình 1.7: Chất lượng đồ dùng thí nghiệm ở các trường THPT 24

Hình 2.1: Giấy tẩm cobanclorua sau khi tiến hành thí nghiệm 29

Hình 2.2: Kết quả thí nghiệm thoát hơi nước khi làm vào buổi sáng 30

Hình 2.3: Kết quả thí nghiệm thoát hơi nước khi làm vào buổi chiều 31

Hình 2.4: Kết quả thí nghiệm chiết rút diệp lục 36

Hình 2.5: Kết quả thí nghiệm chiết rút carotenoit 37

Hình 2.6: Kết quả thí nghiệm chiết rút carotenoit từ quả cà chua 38

Hình 2.7: Kết quả thí nhiệm phát hiện hô hấp qua sự thải CO2 40

Hình 2.8:Kết quả thí nghiệm phát hiện hô hấp qua sự hút O2 41

Hình 2.9: Kết quả thí nghiệm hướng động 43

Hình 2.10: Kết quả giâm cành 46

Hình 2 11: Kết quả của giâm lá 46

Hình 2.12:Kết quả của ghép cành 47

Hình 2.13: Kết quả của ghép chồi 47

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay cùng với sự phát triển kinh tế - xãhội đặt ra những yêu cầu mới đối với người lao động, vì vậy sự nghiệp giáodục phải bắt nhịp với xu thế và thay đổi để đào tạo nguồn nhân lực chấtlượng cao, đáp ứng được yêu cầu của thời đại Nền giáo dục hàn lâm,truyền thụ một chiều đã không còn phù hợp và đang được định hướng sangnền giáo dục chú trọng hình thành và phát huy năng lực hành động, pháthuy tính tích cực chủ động và khả năng giao tiếp của người học Việc địnhhướng này thể hiện bằng những hành động cụ thể, tích cực giữa người học

và người dạy Hơn nữa, Đường lối chỉ đạo, định hướng của Đảng về đổimới giáo dục được luật hóa và thể hiện trong nhiều văn bản quan trọng.Nghị quyết trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và

đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo

hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích

tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hôi, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học.”Để thực hiện tốt mục tiêu này đòi hỏi mỗi người giáo viên, những nhà

công tác giáo dục cần có nhận thức đúng đắn về bản chất của đổi mớiphương pháp dạy học, nghiên cứu khoa học và xử lí khéo léo các tìnhhuống trong dạy học có hiệu quả để nền giáo dục nước ta ngày càng thêmchất lượng

Đối với việc dạy học Sinh học, mục đích cốt lõi là phát huy năng lựcngười học, xử lí được các tình huống trong dạy học mà đặc biệt là các bàithực hành giúp học sinh nắm vững bài học và vận dụng thiết yếu vào cuộcsống là khâu hết sức quan trọng Ở bộ môn sinh học song song với việc dạy

lý thuyết là kết hợp với việc dạy thực hành “học đi đôi với hành” Trongchương trình sách giáo khoa Sinh học lớp 11 có nhiều bài thực hành liênquan đến sinh lý thực vật, khi tiến hành dạy học các bài thực hành này sẽ

xảy ra một số tình huống yêu cầu giáo viên phải xử lý một cách khéo léonhằm giúp học sinh nắm bắt kiến thức bài học hiệu quả nhất

Xuất phát từ những lý do trên chúng tôi chọn đề tài: “Nghiên cứu xử lý

tình huống trong dạy học các bài thực hành phần sinh học cơ thể thực vật, Trung học phổ thông”.

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu đề xuất hệ thống tình huống trong dạy học các bài thựchành phần sinh học cơ thể thực vật và hướng xử lý nhằm nâng cao chấtlượng dạy học môn sinh học, THPT

3 Đối tượng nghiên cứu

Hệ thống tình huống và biện pháp xử lý trong dạy học các bài thực hànhphần sinh học cơ thể thực vật, THPT

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn liên quan đến đề tài

4.2 Nghiên cứu thực trạng dạy học thực hành sinh học ở các tường

THPT của địa bàn nghiên cứu

4.3 Nghiên cứu đề xuất hệ thống tình huồng trong dạy học các bài

5 Phương pháp nhiên cứu

5.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Nghiên cứu các tài liệu về chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng

và nhà nước trong công tác giáo dục; Luật giáo dục; các công trình nghiêncứu cải tiến PPDH hướng vào việc sử dụng PT dạy học khác nhau để xử lýcác tình huống trong dạy học các bài thực hành; các tư liệu; sách; báo; hộinghị; hội thảo có liên quan đến đề tài

Nghiên cứu các tài liệu lý luận về tình huống, bài thực hành, xử lý tìnhhuống trong dạy học các bài thực hành nhằm nâng cao chất lượng dạy họccác bài thực hành ở trường phổ thông.thiết kế chuyên đề, sách giáo khoa

(SGK), sách hướng dẫn giảng dạy liên quan đến các bài thực hành phầnsinh học cơ thể thực vật, Sinh học 11

5.2 Phương pháp chuyên gia

Gặp gỡ trao đổi với những người giỏi về lĩnh vực mình nghiên cứu đểxin ý kiến đóng góp quý báu cho đề tài nghiên cứu như: Trao đổi về một sốcách xử lý các tình huống xảy ra trong dạy học sinh học phần cơ thể thựcvật nói riêng và các bài thực hành ở trường THPT nói chung Đề xuất cáctiêu chí để đánh giá kết quả giải quyết các tình huống trong dạy học các bàithực hành ở phần sinh học cơ thể thực vật, Sinh học 11

5.3 Phương pháp điều tra

Sử dụng phiếu thăm dò ý kiến, trao đổi với GV, dự giờ ở trường THPTnhằm tìm hiểu thực trạng về các tình huống xảy ra và đề xuất một số biệnpháp xử lý trong dạy học các bài thực hành ở phần sinh học cơ thể thực vật,Sinh học 11

* Điều tra giáo viên

Hệ thống câu hỏi của phiếu điều tra giáo viên xoay quanh các vấn đềsau:

- Tính cần thiết của việc giảng dạy các bài thực hành trong dạy họcSinh học

- Tình hình giảng dạy thực hành trong dạy học Sinh học

- Quá trình giảng dạy các bài thực hành của giáo viên trong tiến trìnhdạy học SH ở trường THPT hiện nay

- Việc cải tiến các thí nghiệm trong các bài thực hành của giáo viêntrong quá trình dạy học Sinh học ở trường THPT hiện nay

- Những thuận lợi và khó khăn của giáo viên khi dạy các bài thựchành trong dạy học Sinh học ở trường THPT

* Điều tra học sinh

Các câu hỏi điều tra học sinh tập trung làm rõ các vấn đề sau:

- Thái độ của học sinh đối với môn học Sinh học ở trường THPT

- Đánh giá tác động của thực hành trong các giờ học Sinh học ởtrường THPT.

- Đánh giá tầm quan trọng của thực hành trong việc học Sinh học

- Hứng thú của học sinh đối với các tiết dạy thực hành

- Những khó khăn của học sinh khi tiến hành thực hành thí nghiệm

5.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

- Xây dựng các tiêu chí đánh giá việc xử lý các tình huống trong dạyhọc các bài thực hành

- Đánh giá kết quả của TNSP dựa trên các tiêu chí đã xây dựng

5.5 Phương pháp thống kê toán học để xử lý kết quả nghiên cứu

Xử lý các số liệu thu được để phân tích, đánh giá cách xử lý các tìnhhuống xảy ra trong dạy học thực hành phần Sinh học cơ thể Thực vật sinhhọc ở trường THPT và hiệu quả của các tình huống thực hành Sinh họctrong việc nâng cao chất lượng dạy học sinh học

Các tham số đặc trưng

Điểm trung bình ( ): Là tham số xác định giá trị trung bình của dãy

số thống kê, được tính theo công thức sau: =

Trong đó n: Số học sinh của lớp

xi:Điểm số theo thang điểm 10

ni: Số bài kiểm tra có điểm xi

Độ lệch chuẩn (S): khi có 2 giá trị trung bình như nhau thì chưa đủ

để kết luận 2 kết quả là giống nhau, mà còn phụ thuộc vào các giá trị củacác đại lượng phân tán ít hay nhiều xung quanh 2 giá trị trung bình cộng, sựphân tán đó được mô tả bởi độ lệch chuẩn theo công thức sau:

S=

Phương sai (S2):

Sai số trung bình cộng (m):

Hệ số biến thiên (Cv%): khi có hai số trung bình cộng khác nhau, độ

lệch chuẩn khác nhau thì phải xét hệ số biến thiên:

Trong đó: Cv = 0 - 10%: Dao động nhỏ - độ tin cậy cao

7 Giả thuyết khoa học

Nếu giáo viên phát hiện và xử lý tốt các tình huống trong dạy học ởnhững bài thực hành phần sinh học cơ thể, THPT thì hiệu quả dạy học cácbài thực hành Sinh học nói chung và các bài thực hành phần sinh học cơ thểnói riêng sẽ được nâng cao

8 Đóng góp luận văn

- Hệ thống tình huống trong dạy học các bài thực hành phần sinh học

cơ thể thực vật

- Hướng xử lý các tình huống trong dạy học các bài thực hành phầnsinh học cơ thể thực vật đã được đề xuất để naangcao hiệu quả dạyhọc các bài thực hành sinh học

9 Cấu trúc của khóa luận

Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung chính của luận văn được chiathành 3 chương:

Chương 1.Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài

Chương 2 Nghiên cứu xử lý tình huống trong dạy học các bài thực hànhphần sinh học cơ thể thực vật, THPT

Chương 3.Thực nghiệm sư phạm

10 Lược sử vấn đề nghiên cứu

10.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới

Phương pháp thực nghiệm được xây dựng ở thế kỷ XVII và rất có hiệuquả trên con đường đi tìm chân lý Ông tổ của phương pháp này chính làGalie – nhà vật lý học.ông cho rằng “Muốn hiểu biết thiên nhiên phải trựctiếp quan sát thiên nhiên, phải làm thí nghiệm, phải hỏi thiên nhiên chứkhông phải hỏi Aristôt hoặc kinh thánh…”

Nghiên cứu phương pháp thực hành trong dạy học không phải là mộtvấn đề mới Ngay sau khi Galie xây dựng phương pháp thực nghiệm, J.AKonmenxki, một nhà sư phạm lỗi lạc của thế kỷ XVII đã đưa ra những biệnpháp dạy học bắt học sinh phải tìm tòi suy nghĩ để nắm được bản chất củacác sự vật hiện tượng, trong đó có phương pháp thực hành thí nghiệm J.JRuxo cũng cho rằng phải hướng học sinh tích cực tự giành lấy kiến thứcbằng tìm hiểu, khám phá và sang tạo

Vận dụng phương pháp thực hành vào dạy học đã được nhiều nhà giáodục trên thế giới quan tâm nhiên cứu như: B.P Exipop, M.A Danilop, M.NScattin, Skinner (Mỹ), Okon (Ba Lan),… Skinnerr (1904-1990) trong tácphẩm “Công nghệ dạy học” (1968) đã cho rằng: dạy học là quá trình tựkhám phá và ông đã đưa ra mô hình dạy học khám phá bằng việc sử dụngthí nghiệm thực hành

Dạy học bằng phương pháp thực hành thí nghiệm đã được sử dụngnhiểu nước tiên tiến trên thế giới Ở nước Pháp vào những năm 1980 –

1990, đã có nhiều trường hợp sử dụng phương pháp thực hành thí nghiệm

trong dạy học và được xem là phương pháp trọng tâm của các môn khoahọc tự nhiên ở các trường trung học Năm 1980,ông Pie Giô liô Quirin –Viện trưởng viện hàn lâm Pháp đã khỏi xướng phương pháp Lamap – “bàntay nặn bột”, bắt nguồn từ thực trạng xuống cấp của sinh viên các ngànhkhoa học tự nhiên Với phương pháp này Viện hàn lâm mong muốn mangđến một cơ hội để người học tiếp cận khoa học bằng các bài học thực tiễnchứ không phải các bài giảng thuần túy lý thuyết.theo phương pháp này,lớp học được chia thành nhiều nhóm Mỗi nhóm được giao các tài liệu vàyêu cầu khác nhau liên quan đến bài học Căn cứ vào yêu cầu, các nhóm sẽlựa chọn các vật dụng cần thiết cho việc thực hành thí nghiệm Các vậtdung thường đơn giản dễ tìm Các nhóm sẽ thảo luận cách thức thực hiệncác bài thí nghiệm, trình bày các hiểu biết mà mình khám phá được.[41],[43]

10.2 Tình hình nghiên cứu trong nước

Ở Việt Nam, có rất nhiều nhà lí luận dạy học nghiên cứu về phươngpháp thí nghiệm thực hành nhằm cải tiến phương pháp dạy học theo hướngtích cực hóa hoạt động nhận thức như: Đinh Quang Báo, Nguyễn ĐứcThành, Trần Bá Hoành,… Việc sử dụng phương pháp thực hành tronggiảng dạy để phát huy tính tích cực, sang tạo của học sinh đã thu hút một sốtác giả nghiên cứu như:

Trần Sinh Thành, Đặng Quang Khoa, (2003) với đề tài “Hình thành

kỹ năng phán đáon cho sinh viên sư phạm kỹ thuật thông qua thực hành thínghiệm”

Cao Cự Giác (2004) - Trường Đại học Sư phạm Vinh có bài viết “Phát triển khả năng tư duy và thực hành thí nghiệm qua các bài taaph hóahọc thực nghiệm” (Tạp chí giáo dục số 88 – 2004) Theo tác giả việc sửdụng bài tập thí nghiệm không chỉ cung cấp kiến thức, củng cố kiến thức

mà còn rèn luyện được các kỹ năng tư duy thực nghiệm và thao tác thựchành

Nguyễn Thị Dung – Trường Cao đẳng Sư phạm Hà Nội có bài:

“Tích cực hóa hoạt động học tập trong giờ thực hành củng cố môn Sinh học

ở phổ thông” (Tạp chí Giáo dục số 6 – 2006) Tác giả cho rằng với quanniệm dạy học mới hiện nay, việc tích cực hoạt động học tập trong giờ thực

hành củng cố cần được coi trọng bằng cách tạo điều kiện cho học sinh tựlực tìm con đường chứng minh cho các vấn đề được học.[6], [12], [26] Vấn đề sử dụng TN trong dạy học ở giai đoạn hiện nay đã đượcnghiên cứu trên nhiều môn học như Vật Lý, Hoá Học, Sinh học,… Tronglĩnh vực Sinh học, vấn đề sử dụng TN trong dạy học ở trường THPT đãđược nghiên cứu rộng rãi và vận dụng có hiệu quả như: Hoàng Thị KimHuyền (2005) đã xây dựng cấu trúc các bài thực hành dạy học Sinh họcnhằm nâng cao chất lượng các bài thực hành và bồi dưỡng năng lực tự họccho sinh viên các trường đại học Sư phạm; Phan Đức Duy (2012) đã sửdụng các bài thực hành thí nghiệm sinh học để rèn luyện năng lực tư duycho HS…[9], [15], [18], [28].

Bên cạnh đó cũng có rất nhiều nghiên cứu nhằm nâng cao hiệu quả sửdụng TN trong dạy học sinh học như Nguyễn Thị Thắng (2006) đã đề xuấtmột số kinh nghiệm thực hiện thành công các thí nghiệm thực hành trongdạy học sinh học 8; Hoàng Việt Cường (2009) đã đề xuất một số phương áncải tiến cách làm và cách sử dụng một số TN trong dạy học sinh học tế bào,

… [7], [27]

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Cơ sở lý luận của đề tài

1.1.1 Tình huống và tình huống dạy học

1.1.1.1 Tình huống

Xét về mặt tâm lý học: "Tình huống là một hệ thống những điều kiệnbên trong quan hệ với chủ thể, những điều kiện này tác động một cáchgián tiếp lên tính tích cực của chủ thể đó"

Nói một cách khái quát hơn, “Tình huống là toàn thể sự việc xảy ratại một nơi, trong một thời gian, buộc người ta phải suy nghĩ hành động,đối phó, chịu đựng’’[9],[ 33]

Người ta phân biệt tình huống làm hai dạng chính [34]:

 Tình huống đã xảy ra, đây là những tình huống đã xảy ra và đượctích luỹ lại trong vốn tri thức của loài người

 Tình huống sẽ xảy ra (dự đoán), đây là những tình huống mà conngười dự đoán xảy ra trong tương lai

1.1.1.2 Tình huống dạy học:

Xét về mặt khách quan, tình huống dạy học là tổ hợp những mốiquan hệ xã hội cụ thể được hình thành trong quá trình dạy học, khi mà họcsinh đã trở thành chủ thể hoạt động với đối tượng nhận thức trong mộttrường dạy học nhằm một mục đích dạy học cụ thể Xét về mặt chủ quan,tình huống dạy học chính là trạng thái bên trong được sinh ra do sự tươngtác giữa chủ thể với đối tượng nhận thức

Theo lý luận dạy học Xô Viết, tình huống dạy học là đơn vị cấu trúc,

là tế bào của bài lên lớp, bao gồm tổ hợp những điều kiện cần thiết Đó làmục đích dạy học, nội dung dạy học và phương pháp dạy học để thu đượcnhững kết quả hạn chế, riêng biệt [9]

Nguyễn Ngọc Quang còn đưa ra một cách tiếp cận mới của tìnhhuống dạy học đó là tình huống mô phỏng hành vi Mô phỏng hành vi là bắtchước, sao chép, phỏng theo quá trình hành vi của con người, sự tương tácriêng cá nhân của người đó, nhằm đạt mục đích nào đó Quá trình hành vicủa con người trong tình huống thực, cụ thể được xử lý sư phạm bằng môhình hoá tạo nên tổ hợp các tình huống mô phỏng, là một mô hình của tìnhhuống thực tiễn Dùng tình huống mô phỏng này trong tổ chức dạy học nótrở thành tình huống dạy học Thực chất đó là quy trình chuyển tình huống

mô phỏng thành tình huống dạy học [9],[25]

Tóm lại, bản chất của tình huống dạy học là đơn vị cấu trúc của bàilên lớp, chứa đựng mối liên hệ mục đích - nội dung - phương pháp theochiều ngang tại một thời điểm nào đó với nội dung là một đơn vị kiến thức

1.1.1.3 Bài tập tình huống dạy học

Bài tập tình huống là những hệ thống đã, đang và có thể xảy

ra được cấu trúc lại dưới dạng bài tập, là một cấu trúc ngôn ngữ mô hìnhhoá yêu cầu về kĩ thuật, biện pháp, phương pháp dạy học mà yêu cầu đóđang tiềm ẩn chưa được bộc lộ trước người dạy không có kinh nghiệm Môhình này có khả năng thức tỉnh nhu cầu phân tích những khía cạnh có liênquan đến mô hình để có định hướng đáp ứng yêu cầu Khi giải bài tập tìnhhuống thì không những giúp học sinh khắc sâu kiến thức mà còn rèn luyệncác kỹ năng để vận dụng trong thực tiễn cuộc sống [8],[9]

- Thực hành có liên quan đến nhiều giác quan, do đó bắt buộc họcsinh phải suy nghĩ, tìm tòi nhiều hơn nên tư duy sáng tạo có điều kiện pháttriển hơn.

- Thực hành là phương pháp có ưu thế nhất để rèn luyện các kĩ năng,

kĩ xảo ứng dụng tri thức vào đời sống, đặc biệt nó là phương pháp chủ đạotrong dạy học kỉ thuật nông nghiệp Tóm lại, thực hành có điều kiện nhất đểthực hiện nguyên lí giáo dục gắn lí thuyết với thực tiễn, đáp ứng các yêucầu của giáo dục

- Thực hành là nơi tập dượt cho học sinh các phương pháp nghiên cứuSinh học như quan sát, thực nghiệm…

- Qua thực hành, học sinh có điều kiện tự tìm hiểu mối quan hệ giữacấu trúc với chức năng, giữa bản chất và hiện tượng, giữa nguyên nhân vàkết quả, do đó các em nắm vững tri thức và thiết lập được lòng tin tự giác,sâu sắc hơn [1]

* Thí nghiệm:

- Thí nghiệm được hiểu là gây ra một hiện tượng, một sự biến đổi nào

đó trong điều kiện nhất định để tìm hiểu, nghiên cứu, kiểm tra hay chứngminh

- Thí nghiệm là mô hình đại diện cho hiện thực khách quan, là cơ sởxuất phát cho quá trình nhận thức của học sinh Các hiện tượng sinh học cóthể mô phỏng lại dưới dạng các thí nghiệm

- Thí nghiệm do giáo viên tiến hành và học sinh quan sát hoặc do họcsinh tự tiến hành dưới sự hướng dẫn của giáo viên từ đó các em sẽ tìm hiểucấu tạo trong mối quan hệ với chức năng, tìm ra bản chất của sự vật, hiệntượng, các quá trình sinh học, đồng thời giúp các em khắc sâu kiến thức đãlĩnh hội Thí nghiệm do giáo viên biểu diễn phải là mẫu mực về thao tác để

qua đó học sinh học tập, bắt chước, dần dần, khi học sinh tiến hành được thínghiệm, học sinh sẽ rèn luyện được kĩ năng thực hành thí nghiệm.

- Thí nghiệm là cầu nối giữa lí thuyết và thực tiễn, vì vậy nó làphương tiện duy nhất giúp hình thành ở học sinh kĩ năng, kĩ xảo thực hành

và tư duy kĩ thuật Qua quá trình tiến hành thí nghiệm, học sinh sẽ có cơ hộihiện thực hóa các kiến thức lí thuyết đã học, làm cho các kiến thức đó trởnên gần gũi với thực tiễn Trong các hoạt động thực hành, có sự tham giacủa nhiều cơ quan cảm giác, đồng thời học sinh phải động não suy nghĩ,tìm tòi nên phát triển được tư duy sáng tạo Đồng thời do những yêu cầuchặt chẽ khi tiến hành các thí nghiệm đã giúp cho học sinh được nhữngphẩm chất tốt đẹp của người lao động, hình thành và phát triển ở các emthao tác tư duy kĩ thuật

- Thí nghiệm có thể được sử dụng để tổ chức hoạt động nhận thức của

HS với các mức độ tích cực, tự lực và sáng tạo khác nhau: thông báo, táihiện (bắt chước), tìm tòi bộ phận, nghiên cứu

Vì vậy thí nghiệm được xem là một trong những phương tiện trựcquan quan trọng hàng đầu trong dạy học nói chung và dạy học Sinh học nóiriêng, đặc biệt là trong giảng dạy các bài thực hành Sinh học

* Thực hành quan sát

Thực hành quan sát là dùng các giác quan tri giác trực tiếp, có mụcđích đến các đối tượng, hiện tượng tự nhiên [1]

Các bước tổ chức thực hành quan sát:

 Xác định rõ mục đích yêu cầu, nhiệm vụ quan sát của HS

 GV hướng dẫn tổ chức quan sát, trình tự các công đoạn THquan sát

 Phân phát mẫu vật

 HS tự làm, quan sát và ghi chép

 Làm tường trình, rút ra kết luận khái quát hoặc trả lời các câuhỏi do GV đặt ra

* Thực hành thí nghiệm

Thực hành thí nghiệm được hiểu là tiến hành các thí nghiệm trong cácbài thực hành, được HS thực hiện để hiểu rõ được mục đích thí nghiệm,điều kiện thí nghiệm Qua tiến hành và quan sát thí nghiệm tại phòng thựchành, HS xác định được bản chất của hiện tượng, quá trình [1], [16]

Trong dạy học SH, GV sử dụng phương pháp này khi nghiên cứu quátrình sinh lý, ảnh hưởng các nhân tố sinh thái lên sinh vật HS tự mìnhkhám phá ra những điều mới mẻ từ những tác động chủ ý của các em lênđối tượng thí nghiệm, qua đó kích thích hứng thú học tập, tạo sự say mê,niềm tin yêu khoa học Các em thấy được vai trò của con người trong việcchinh phục cải tạo tự nhiên

1.1.2.2 Phân loại thực hành

* Theo đối tượng thực hành

- TH quan sát, nhận biết, sưu tập các mẫu vật

- TH quan sát trên các tiêu bản hiển vi

- TH nuôi, trồng, thí nghiệm các động vật, thực vật

- TH các thí nghiệm dài ngày ở nhà, trong phòng thí nghiệm

* Theo địa điểm thực hành

- TH thí nghiệm

1.1.2.3 Yêu cầu của dạy học thực hành.

Dạy thực hành, mục đích chính là rèn các kỹ năng thao tác chân tay,các đức tính kiên nhẫn, biết chấp nhận thử thách và tự tìm cách vượt quacác thách thức để đạt được mục tiêu của mình Vì vậy học sinh phải tựmình làm thí nghiệm cho dù các thao tác ban đầu còn vụng về và có thể thấtbại Như vậy, nếu quan niệm thực hành chỉ là minh họa, trình diễn để họcsinh xem thì việc tổ chức cho cả lớp học sinh vào một phòng thí nghiệmlàm cùng lúc là được nhưng học sinh không thể hình thành được kỹ năngcũng như rèn luyện được những đức tính cần thiết của người làm khoa học.Còn nếu để học sinh tự làm thì lại phải chia lớp thành nhiều nhóm nhỏ (tối

đa khoảng 10 em) thì các em mới có thể tự làm thí nghiệm được và họcsinh chỉ hình thành được kỹ năng khi được làm đi làm lại nhiều lần một kỹnăng nhất định

Đối với giáo viên khi dạy các bài thực hành cần:

- Xác định rõ mục đích tiết thực hành về một nội dung cụ thể nào đó

- Hướng dẫn trình tự các bước của công tác thực hành

- Tiến hành tổ chức lớp phải chu đáo, tỉ mỉ để trong suốt quá trìnhthực hành mọi HS luôn có việc làm

- Nghiên cứu kỹ nội dung và tiến hành trước công việc thực hành đểbảo đảm thành công khi hướng dẫn cho học sinh

- Phải dành thời gian nhận xét, đánh giá kết quả thực hành của họcsinh [2]

1.1.2.4 Quy trình dạy học bài thực hành

Quy trình cho một bài thí nghiệm có thể gồm các bước như sau [2]:

- Chuẩn bị thí nghiệm: Giáo viên phải có kế hoạch đảm bảo chuẩn bịđầy đủ dụng cụ, hóa chất, mẫu vật và các điều kiện cần thiết khác để thínghiệm thành công Có thể giao cho học sinh chuẩn bị nhưng phải kiểm tra.

- Phổ biến nội quy an toàn phòng thí nghiệm: Ngay khi bắt đầu mộtbài thực hành, giáo viên cần phải hướng dẫn cho học sinh về quy tắc antoàn trong phòng thí nghiệm Điều này là hết sức cần thiết và phải làm ngaymỗi lần học sinh vào phòng thí nghiệm Bên cạnh đó cũng cần phổ biếncách cấp cứu trong những trường hợp cần thiết như bỏng hóa chất, băng bókhi bị thương vv…

- Giáo viên giới thiệu quy trình thí nghiệm: Học sinh có thể tự đọcquy trình thí nghiệm (nếu có sẵn trong bài thực hành) hoặc giáo viên giớithiệu cho học sinh Sau đó học sinh tự kiểm tra các loại hóa chất thiết bị,mẫu vật xem có đáp ứng được với yêu cầu bài thực hành hay không

- Tiến hành thí nghiệm: Học sinh tự tiến hành thí nghiệm theo quytrình đã cho để thu thập số liệu

- Xử lý số liệu thực nghiệm: Học sinh xử lý số liệu và viết báo cáo thínghiệm nộp cho giáo viên Cuối buổi giáo viên có thể đưa ra các tình huốngkhác với thí nghiệm để học sinh suy ngẫm và tìm cách lý giải

- Giải thích các hiện tượng quan sát được: đây là giai đoạn có nhiềuthuận lợi để tổ chức HS học theo phương pháp tích cực Giáo viên có thểdùng hệ thống câu hỏi dẫn dắt theo kiểu nêu vấn đề giúp học sinh tự giảithích các kết quả

- Rút ra kết luận cần thiết: Giáo viên yêu cầu học sinh căn cứ vào mụctiêu ban đầu trước khi làm thí nghiệm để đánh giá công việc đã làm

Quy trình một bài thực hành có thể tóm tắt theo sơ đồ sau:

1.1.2.5 Vai trò của việc dạy học thực hành [2].

Đối với quá trình dạy học các môn khoa học tự nhiên, khoa học thựcnghiệm, quan sát và thí nghiệm cũng là phương pháp làm việc của học sinh,nhưng với học sinh những bài tập quan sát hoặc các thí nghiệm được giáoviên trình bày hay do chính các em tiến hành một cách độc lập dưới sự tổchức, hướng dẫn của giáo viên thường để giải quyết những vấn đề đã biếttrong khoa học, rút ra những kết luận cũng đã biết tuy vậy đối với các emhọc sinh vẫn là mới Sinh học là một khoa học đã và sẽ không thể phát triểnđược nếu không có quan sát, thí nghiệm

Trong quá trình dạy học thông qua quan sát thực hành, bằng các thaotác tư duy phân tích, tổng hợp, trừu tượng hóa và khái quát hóa giúp các emxây dựng các khái niệm Bằng cách đó các em nắm kiến thức một cáchvững chắc và giúp cho tư duy phát triển Nhưng nếu không có thực hành thìnhững hiểu biết của con người chỉ dừng lại ở mức độ nhận thức lí thuyết

mà chưa tác động vào thực tiễn để cải tạo lại thế giới Nhận thức lí thuyết

và việc vận dụng lí thuyết vào thực tiễn là hai mặt của quá trình nhận thức

Bước 1: Xác định mục tiêu

Bước 2: Kiểm tra kiến thức cơ sở và kiểm tra sự chuẩn bị thực hành

Bước 3: Xác định nội dung thực hành

Bước 5: Giải thích và trình bày kết quả, rút ra kết luận Viết báo cáo

Bước 4: Tiến hành các hoạt động thực hành

nhưng giữa chúng có một khoảng cách rất xa mà chúng ta không thể vượtqua được nếu không thông qua hoạt động thực hành.

Qua thực hành, học sinh có điều kiện tự tìm hiểu mối quan hệ giữacấu trúc với chức năng, giữa bản chất và hiện tượng, giữa nguyên nhân vàkết quả, do đó HS có thể nắm vững tri thức và thiết lập được lòng tin tựgiác, sâu sắc hơn

Thực hành có liên quan đến nhiều giác quan, do đó bắt buộc học sinhphải suy nghĩ, tìm tòi nhiều hơn nên tư duy sáng tạo có điều kiện phát triểnhơn

Như vậy, thực hành đóng vai trò hết sức quan trọng trong quá trìnhdạy học nói chung và trong dạy học Sinh học nói riêng Bởi Sinh học làmôn khoa học thực nghiệm, kiến thức lí thuyết luôn gắn liền với việc giảiquyết những vấn đề của đời sống xã hội Do đó, việc nâng cao hiệu quả,chất lượng sử dụng thực hành trong dạy học Sinh học là việc hết sức cầnthiết, giáo viên cần coi thực hành là phương tiện để tổ chức hoạt động nhậnthức, rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo vận dụng kiến thức Sinh học vào đời sốngsản xuất, thực hành phải được xem là cầu nối giữa lí thuyết và thực tiễn

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Cách điều tra

Để tìm hiểu tình hình giảng dạy thực hành Sinh học ở các trườngTHPT, chúng tôi đã tiến hành khảo sát, thăm dò ý kiến của 15 giáo viênSinh học THPT thuộc tỉnh Thừa Thiên Huế Song song với việc khảo sát,lấy ý kiến của giáo viên, tìm hiểu thông tin người học được tiến hành trên

45 học sinh ở trường THPT Thuận Hóa – Thừa Thiên Huế

1.2.2 Kết quả điều tra về dạy học các bài thực hành sinh học phổ thông

1.2.2.1 Kết quả điều tra giáo viên

Kết quả điều tra đã cho thấy tình hình thực tế của việc sử dụng các thí nghiệm trong dạy học ở các trường THPT hiện nay như sau:

- Khi được hỏi về tính cần thiết của việc giảng dạy các bài thực hành

trong quá trình dạy học Sinh học các giáo viên đã có sự lựa chọn và đượcthể hiện thông qua biểu đồ bên dưới Qua đó, có thể thấy được rằng hầu hếtcác giáo viên đều nhận thấy được vai trò quan trọng việc giảng dạy thựchành trong quá trình dạy học Sinh học

Hình 1.1: Tính cần thiết của việc giảng dạy các bài thực hành trong dạy

Từ kết quả thu được cho thấy: Trong quá trình dạy học Sinh học ở các

trường THPT hiện nay, giáo viên đã sử dụng thực hành trong quá trình dạyhọc, tuy nhiên mức độ sử dụng không thường xuyên

- Điều tra về quá trình giảng dạy thực hành của GV trong tiến trình

dạy học SH thu được kết quả như sau:

Hình 1.3: Các giai đoạn dạy học được giáo viên giảng dạy thực hành

thường xuyên.

Hình 1.4: Mục đích của việc giảng dạy thực hành trong quá trình dạy

Hình 1.5: Tần suất cải tiến thí nghiệm của giáo viên.

Hình 1.7: Chất lượng đồ dùng thí nghiệm ở các trường THPT.

* Khó khăn

Qúa trình giảng dạy thực hành trong dạy học Sinh học còn gặp nhiềukhó khăn:

- Việc áp dụng theo đúng quy trình thí nghiệm trong sách giáo khoa

đã gây rất nhiều khó khăn cho giáo viên về mặt thời gian cũng như kết quảthí nghiệm

- Mức độ sử dụng thí nghiệm thực hành không thường xuyên, giáoviên chưa khai thác sử dụng thí nghiệm trong các hoạt động dạy học

1.2.2.2 Kết quả điều tra học sinh

Sau khi tiến hành điều tra và phân tích số liệu dựa trên các câu trả lời củahọc sinh với các mức độ đồng ý trong bảng hỏi được phân bố từ cao xuốngthấp (3: đồng ý; 2 phân vân – không đồng ý, không phản đối; 1: khôngđồng ý), thu được kết quả như sau:

Bảng 1.1: Kết quả thăm dò học sinh trong quá trình giảng dạy Sinh

học ở trường THPT.

STT tương ứng vơi

mức độ đồng ý (3) (2) (1)

2 Em có thể dễ dàng hiểu được mọi thứ trong giờ Sinh

3 Em không tìm thấy lí do gì để học Sinh học ngoại trừ

đó là môn bắt buộc trong chương trình mà em phải học 19 10 16

4 Em tập trung vào bài bài học hơn khi giáo viên tiến

Qua điều tra tình hình thực tế, chúng tôi nhận thấy rằng:

- Phần đông học sinh cấp THPT đều cảm thấy Sinh học không phải là

môn học khó, tuy nhiên không phải lúc nào các em cũng có thể hiểu tất cả

nội dung trong một tiết học và chưa có nhiều hứng thú đối với môn học

- Đối với học sinh, thực hành có vai trò quan trọng trong việc hình

thành các nội dung kiến thức Sinh học

- Học sinh đặc biệt hứng thú với việc được tự mình tiến hành các thí

nghiệm trong các giờ thực hành Sinh học

Bảng 1.2 : Bảng kết quả thăm dò về nguyên nhân chủ yếu mà HS không làm ra kết quả thực hành như

mong muốn.

1 Không làm ra kết quả như mong muốn 35/45

2 Không đủ thời gian thực hành thí nghiệm 19/45

4 Hướng dẫn thực hành – thí nghiệm chưa rõ ràng 17/45Mặc dù rất hứng thú với các tiết thực hành tuy nhiên khi tự mình tiếnhành thực hành thí nghiệm thì học sinh lại gặp phải rất nhiều khó khăn như:

- Không làm ra kết quả thực hành

- Không đủ thời gian tiến hành thí nghiệm và kỹ năng thực hành củahọc sinh còn yếu

CHƯƠNG 2: NGHIÊN CỨU XỬ LÝ CÁC TÌNH HUỐNG TRONG DẠY HỌC CÁC BÀI THỰC HÀNH PHẦN SINH HỌC CƠ THỂ THỰC VẬT, TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

2.1 Hệ thống các bài thực hành phần sinh học cơ thể thực vật ở trường THPT

Trong chương trình Sinh học bậc THPT, bao gồm 5 bài thực hành(thống kê ở cả SGK cơ bản và nâng cao) phần Sinh học cơ thể Thực vật;được đặt chủ yếu ở cuối các chương nhằm củng cố lại các kiến thức đã họccủa HS Cụ thể:

1 Thí nghiệm thoát hơi nước và thí nghiệm về vai trò của phân bón

2 Thí nghiệm phát hiện diệp lục và carotenoic

3 Thí nghiệm phát hiện hô hấp ở thực vật

4 Hướng động

5 Nhân giống vô tính ở thực vật bằng giâm, chiết, ghép

2.2 Xử lý tình huống trong dạy học các bài thực hành phần Sinh học cơ thể thực vật, THPT.

2.1.1 Thí nghiệm thoát hơi nước

a Mục tiêu

- Biết sử dụng giấy côban clorua để phát hiện tốc độ thoát hơi nước khácnhau ở 2 mặt lá

- Rèn luyện các thao tác thực hành thí nghiệm

- Rèn luyện kỹ năng quan sát các hiện tượng xảy ra trong thí nghiệm

- Rèn luyện kỹ năng quản lý thời gian, đảm bảo trách nhiệm trong khi tiếnhành thí nghiệm

- Cây thoát hơi nước chủ yếu qua khí khổng

- Số lượng khí khổng ở mặt dưới lá nhiều hơn mặt trên lá => Thoát hơinước ở mặt dưới lá xảy ra nhanh hơn và nhiều hơn mặt trên lá

c Chuẩn bị thí nghiệm

- 1 chậu cây của loài cây bất kỳ hoặc cây mọc trong vườn trường có lá vớiphiến to

- Cặp nhựa hoặc cặp gỗ.

- Bản kính hoặc lam kính

- Giấy lọc

- Đồng hồ bấm giây

- Dung dịch coban clorua 5%

- Bình hút ẩm để giữ giấy tẩm coban clorua

d Cách tiến hành thí nghiệm

- Dùng hai miếng giấy lọc tẩm coban clorua đã sấy khô (có màuxanh da trời) đặt đối xứng nhau qua hai mặt của lá Tiếp theo dùng cặp gỗhoặc cặp nhựa kẹp ép hai bản kính vào 2 miếng giấy này ở cả hai mặt của látạo thành hệ thống kín

- Bấm giây đồng hồ để so sánh thời gian giấy chuyển màu từ xanh

da trời sang màu hồng và diện tích giấy có màu hồng ở mặt trên và mặtdưới của lá trong cùng thời gian

- Nguyên nhân: Mặt dưới của lá có màu hồng nhiều hơn mặt trên vì

mặt dưới của lá tập trung nhiều khí khổng => Thoát hơi nước nhanh

A Mặt dưới của lá (sau 15

* Nếu làm thí nghiệm vào buổi chiều giấy coban clorua chuyển màuchậm

- Nguyên nhân: Nếu làm vào buổi chiều lá cây thoát hơi nước chậm

nên giấy tẩm coban clorua chuyển màu chậm Sau 30 phút giấy tẩmcoban clorua mới chuyển màu ở mép rìa của giấy

A Mặt dưới của lá (sau 15 phút) B Mặt trên của lá (sau 15 phút)

Hình 2.10: Kết quả thí nghiệm thoát hơi nước khi làm vào buổi chiều.

 Tình huống 2: Nếu không có coban clorua

* Cách khắc phục: Vẫn tiến hành thí nghiệm kẹp lam kính Sau một

thời gian, ở hai mặt lá bị ướt => Vẫn xảy ra hiện tượng thoát hơi nước

 Tình huống 3: Giấy coban clorua không đổi màu

* Nguyên nhân: Do quá trình sấy coban clorua.

* Cách khắc phục: Sấy coban clorua với thời gian vừa đủ 5 – 10 phút

2.1.2 Thí nghiệm về vai trò của phân bón

a Mục tiêu

- Biết bố trí thí nghiệm về vai trò của phân bón NPK đối với cây trồng

- Rèn luyện các thao tác thực hành thí nghiệm

- Rèn luyện kỹ năng quan sát các hiện tượng xảy ra trong thí nghiệm

- Rèn luyện kỹ năng quản lý thời gian, đảm bảo trách nhiệm trong khi tiếnhành thí nghiệm

b Cơ sở khoa học

Các nguyên tố khoáng có vai trò rất quan trọng đối với sinh trưởng

và phát triển ở thực vật

c Chuẩn bị thí nghiệm

- Hạt thóc (hạt ngô, hạt đậu,…) đã nảy mầm 2-3 ngày Số lượng hạt

đã nảy mầm 2-3 ngày tuổi tùy thuộc vào số nhóm (2 chậu/nhóm)

- Chậu (hay cốc) nhựa có đường kính phía trong khoảng 10 -20 cm

đủ để xếp được 50-100 hạt Mỗi nhóm chuẩn bị một chậu đối chứng (chứanước sạch) và một chậu thí nghiệm (chứa dung dịch phân NPK)

- Mỗi nhóm 1 bình có dung tích 1 lít, bằng nhựa hoặc thủy tinh (cóthể thay bằng chai nhựa đựng nước khoáng đã dùng, còn sạch, dung tich 0.5lít)

- Thước nhựa có chia độ đến mm

- Tấm xốp tròn có kích thước nhỏ hơn lòng chậu một chút Tấm xốpphải được khoan lỗ có đường kính bằng đường kính của khoan nút chaikích thước nhỏ nhất hoặc nan hoa xe đạp (dùng nan hoa xe đạp nung nóng

để dùi thủng tấm xốp) Lỗ cách lỗ khoảng 5-10mm) Tấm xốp sẽ nổi trênmặt nước Nếu không có tấm xốp thì dùng vải màn (2 lớp), căng vải màn đểbao bề mặt của chậu Các thao tác còn lại thì làm giống như với tấm xốp

- Mỗi nhóm một ống đong có dung tích 100ml, bằng nhựa hay thủytinh, tốt nhất là loại có mỏ