ĐỀ CƯƠNG MÔN PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC LỊCH SỬ CÂU 1 Những quan niệm khác nhau về phương pháp dạy học lịch sử? Tại sao nói phương pháp dạy học lịch sử là một khoa học? Những quan niệm khác nhau về phương ph.
Trang 1ĐỀ CƯƠNG MÔN PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC LỊCH SỬ
CÂU 1: Những quan niệm khác nhau về phương pháp dạy học lịch sử? Tại sao nói phương pháp dạy học lịch sử là một khoa học?
Những quan niệm khác nhau về phương pháp dạy học Lịch sử
1 phương pháp dạy học Lịch sử là những thao tác kỹ thuật của người thầy trong quá trình lên lớp
2 Phương pháp dạy học Lịch sử là những kinh nghiệm cá nhân được tích lũy trong quá trình dạy học
3 Phương pháp dạy học lịch sử chẳng qua là sự vận dụng lý luận giáo dục vào dạy học bộ môn
4 Phương pháp dạy học Lịch sử là con đường thao tác biện pháp sư phạm nhằm truyền thụ kiến thức cho học sinh
=> Chất lượng và hiệu quả của quá trình dạy học lịch sử ở trường phổ thông môn phụ thuộc vào mức độ giải quyết thỏa đáng tất cả các vấn đề đặt ra
+ Đó là: dạy để làm gì? (Mục tiêu); dạy cho ai?( đối tượng); dạy cái gì?( nội dung); dạy như thế nào?( phương pháp)
Phương pháp dạy học lịch sử là một khoa học
Phương pháp dạy học Lịch sử cũng là một khoa học
* Mà khoa học phải có:
- Đối tượng nghiên cứu
- Có hệ thống các thuật ngữ khái niệm phạm trù định luật để diễn đạt
- Chức năng nhiệm vụ nghiên cứu
- Có phương pháp nghiên cứu riêng
- Đối tượng của phương pháp dạy học Lịch Sử
+ Quá trình dạy học và học học lịch sử ở trung học phổ thông ( yếu tố)
• Xác định được mục tiêu nội dung
• Phương pháp dạy học
Trang 2+ Mối quan hệ tương tác giữa các cá nhân yếu tố của quá trình dạy học và học lịch
sử ở trung học phổ thông: giáo viên, học sinh
- Chức năng, nhiệm vụ nghiên cứu bộ môn:
+ Chức năng nghiên cứu:
• Hiểu các quy luật vận động của quá trình dạy học, mối quan hệ giữa các nhân tố của quá trình dạy học lịch sử ở trường phổ thông Vai trò, ý nghĩa việc dạy học Lịch Sử
• Những cơ sở lý luận, hệ thống các kỹ năng nhiệm vụ để tiến hành tốt việc giảng dạy Lịch Sử
+ Nhiệm vụ nghiên cứu:
• Tổng kết quy luật xác định, đúng mục tiêu, làm rõ đặc điểm của từng đối tượng nghiên cứu
• Xác định nội dung học tập, tìm ra phương pháp dạy học phù hợp, tổng kết những thành tựu của việc giáo dục lịch sử
- Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu:
+ Phương pháp luận:
• Chủ nghĩa Mácxit- Lênin
• Tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và nhà nước ta về giáo dục và giáo dục lịch sử
+ Phương pháp nghiên cứu:
• Phương pháp khảo sát, phương pháp điều tra
• Phương pháp thực nghiệm, phương pháp thống kê
=> Phương pháp dạy học Lịch sử là một khoa học thường gọi là bộ môn lý luận và phương pháp dạy học lịch sử thuộc lĩnh vực khoa học giáo dục (là một bộ phận của khoa học giáo dục) về quá trình dạy học lịch sử ở trường phổ thông làm đối tượng nghiên cứu, qua đó làm rõ các quy luật của quá trình dạy học lịch sử, các nhân tố
và mối quan hệ giữa các nhân tố quá trình dạy học
Mục tiêu nhằm tìm ra các phương pháp, cách thức tổ chức và dạy học phù hợp để nâng cao chất lượng hiệu quả của quá trình dạy học ở trường phổ thông
Trang 3CÂU 2: Khái niệm, vai trò, ý nghĩa, con đường về biểu tượng lịch sử? Lấy ví
dụ và phân tích?
*Khái niệm về biểu tượng lịch sử:
Là những hình ảnh, sự kiện, nhân vật lịch sử, điều kiện địa lý nền văn hóa vật chất tinh thần, được phản ánh vào óc học sinh những nét chung, điểm hình điển hình nhất
=> Biểu tượng là hình ảnh chủ quan được phản ánh áp học sinh về những sự kiện lịch sử đã diễn ra trong quá khứ
*Vai trò:
- Tạo biểu tượng thuộc giai đoạn thứ hai của nhận thức cảm tính là cơ sở để hình thành khái niệm rút ra quy định quy luật và bài học lịch sử (giúp học sinh hình dung ra lịch sử diễn ra như thế nào)
*ý nghĩa:
+ Mặt giáo dưỡng: Bài tập Lịch Sử giúp học sinh có hành có hình ảnh đầy đủ sinh động về các sự kiện đã diễn ra
+ Mặt giáo dục: Bài tập sẽ tác động trực tiếp tới học sinh để hình thành thái độ tình cảm trước câu trước các sự kiện lịch sử
+ Mặt phát triển: Quá trình hình thành bài tập học sinh phải thực hiện các thao tác của nhận thức, quan sát, làm việc với đồ dùng trực quan, tưởng tượng
*Ví dụ: Biểu tượng lịch sử trong cuộc kháng chiến chống quân Mông Nguyên 3 lần của nhà Trần, vị tướng tài ba xuất chúng có công lớn nhất trong cuộc kháng chiến là Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn ( giáo viên khắc họa nv lịch sử thông qua tiểu sử, câu chuyện, cách đánh giặc của ông ) -> làm nổi bật lên vị tướng trong triều đại nhà Trần, Một trong những vị tướng lẫy lừng thế giới khiến kê thù kinh sợ
CÂU 3: Nêu cấu tạo và quy tắc xây dựng sách giáo khoa của các nước phương tây ? so sánh cấu tạo và quy tắc xây dựng ở việt nam?
*Trả lời:
* Cấu tạo:
Trang 4- Bìa sách: thiết kế đơn giản và có hình ảnh cho giai đoạn lịch sử, hình ảnh tiêu biểu cho giai đoạn lịch sử.
- Mục lục: gồm tên chung, tên chủ đề, nội dung trong bài học.
- Hướng dẫn sử dụng sách: Gỉai thích ý nghĩa và chức năng của sách giáo khoa.
- Giới thiệu: Nội dung hệ thông và mục tiêu của chương trình giáo dục quốc gia.
- Nội dung:
+ Phần mở đầu mỗi bài học đều được giới thiệu khái quát về vấn đề bài học cần tìm hiểu Kèm các biểu đồ, bản đồ, tranh minh họa Sau tên bài học là những câu hỏi mở Niên đại lịch sử được sắp xếp theo thứ tự thời gian.
+ Trong chủ đề có nhiều bài học và tư liệu, tài liệu minh họa, từ nhiều nguồn khác nhau.
+ Nội dung bài học cơ bản xúc tích kết hợp với đồ dùng trực quan
VD: bảng biểu, bản đồ, tranh ảnh, kênh chữ kênh hình.
+ Hệ thống câu hỏi, bài tập sau mỗi bài học, chương hoặc chủ đề.
- Chỉ mục: Là hệ thống chỉ mục thể hiện nội dung chính sách
- Lời cảm ơn: của nhà xuất bản với cá nhân hay tổ chức.
* Nguyên tăc:
- Đảm bảo mang tính tiếp nối liên thông giữa các cấp học, các chuyên đề hoạt động, trải nghiệm VD: Cộng hòa Pháp biên soạn theo tiến trình thế giới niên đại từ cổ đại đến hiện đại.
- Xây dựng trên nguyên tắc nội dung xúc tích, thiết thực kết hợp đồ dùng trực quan sinh động để mang lại hiệu quả cho các giờ học
- Thực hiện một chương trình nhiều sách giáo khoa và bộ giáo dục quốc gia phương tây sẽ phẩm định các bộ giáo dục phù hợp với yêu cầu và cho phép sử dụng rộng dãi trong nhà trường và các cấp học.
+ Hội đồng giáo dục của trường và vùng sẽ lựa chọn và có thể lưu hành và sử dụng nhiều bộ sách giáo khoa lịch sử khác nhau cùng tập thể tác giả hoặc nhiều tạp thể tác giả
* Về so sánh cấu tạo và nguyên tắc :
Nước Việt Nam Các nước phương tây
Trang 5Giống -Về kiến thức: là bộ môn có lượng kiến thức nặng.
- Chủ đề: Được theo tiến trình thế giới từ cổ đại đến hiện đại Mỗi bài học đều có một chuỗi dạng chủ đề có thể là sự kiện, giai đoạn nền văn minh hay cuộc cách mạng nào đó.
- sách giáo khoa đều có bản đồ lịch sử, hình ảnh minh họa, niên biểu.
- Sử dụng sách ở Pháp với Việt Nam đều được sử dụng trong một vùng có thể lựu hành( SGK Việt Nam chương trình mới)
và sử dụng nhiều bộ lịch sử khác nhau cùng một tập thể tác giả hoặc nhiều tập thể tác giả thúc đẩy sự phát triển của giáo dục.
VD: Lịch sử 10 thì có các bộ sách mới như : Cánh diều, Chân trời sáng tạo, Kết nói tri thức.
Khác nhau - Kết hợp với lịch sử địa lí
nên không thể đi xâu vào kiến thức chuyên ngành
- Nước ta thiếu tính sáng tạo
và sinh động
-Có dẫn chứng tiêu biểu, kênh hình phog phú đa dạng
- Pháp có CD ROM sau mỗi chủ đề về hướng dẫn sử dụng SGK, hình ảnh, phim tu liệu khá nhiều.
=> Cho thấy đồ dùng trực quan chương trình giáo dục pháp rất chú trọng và mang lại hiệu quả.
CÂU 4: Cung cấp sự kiện có các bước nào?
- Biện pháp 1: Thông qua ngôn ngữ nói của giáo viên để cung cấp thông tin có liên quan tới sự kiện lịch sử thông qua các biện pháp tường thuật, miêu tả, tái hiện, đặc điểm, cụ thể hóa
- BP2: Sử dụng đồ dùng trực quan ( Sơ đồ, tranh ảnh,bảng biểu, lược đồ, đồ thị) để cụ thể hóa sự kiện
- BP3: Sử dụng sách giáo khoa, tài liệu tham khảo để giúp học sinh nắm vững
sự kiện cơ bản
*ví dụ: Ở biện pháp thứ hai là sử dụng đồ dùng trực quan của giáo viên cung cấp thông tin lịch sử học sinh Như trong chương trình lịch sử lớp 12 về Bài 16: Phong trào giải phóng dân tộc và tổng khởi nghĩa tháng Tám (1939-1945) Trong phần 2 về hội nghị lần thứ 8 BCH TW Đảng, Hồ Chí Minh đã chọn Cao Bằng làm căn cứ cách mạng Để cho học sinh hiểu hơn về Cao Bằng, giáo viên cung cấp cho học sinh bản đồ, vị trí địa lý ở Cao Bằng, hình ảnh minh họa,
Trang 6video về Cao Bằng Ngoài ra sử dụng kết hợp ngôn ngữ của giáo viên về miêu
tả, đặc điểm về Cao Bằng: tỉnh giáp với biên giới Trung Quốc, gần thành phố Long Châu, một trong những trung tâm cách mạng của người Việt ở Trung Quốc lúc bấy giờ, ịa hình hiểm trở, rừng núi chiếm trên 90% diện tích, có nhiều núi cao, nhiều sông suối, lắm thác ghềnh, con người Cao Bằng giản dị, chân thành và chất phác Đó chính là chỗ dựa vững chắc để Đảng ta xây dựng căn cứ địa
CÂU 5: Hình thành khái niệm, vai trò, con đường, biện pháp? Lấy ví dụ cụ thể?
Hình thành khái niệm:
- Là sự phản ánh những sự kiện, hiện tượng, quá trình lịch sử đạt đến trình độ khái quát hóa, tưởng tượng hóa đi sâu vào bản chất làm rõ mỗi liên hệ bản chất của khái niệm đó
- Khái niệm không chỉ là kết quả mà còn là hình thức của tư duy thuộc giai đoạn tư duy lý tính ( thao tác tư duy )
- Nếu biểu tượng phản ánh cái cụ thể bên ngoài của lịch sử thì khái niệm làm
rõ bản chất của mối liên hệ bên trong của sự kiện, biểu tượng trả lời câu hỏi lịch sử diễn ra như thế nào? Thì khái niệm trả lời câu hỏi vì sao lịch sử lại diễn ra như thế? Cái gì chi phối sự phát triển của lịch sử?
- Mỗi khái niệm lịch sử bao giờ cũng có nội hàm và ngoại diêm
+ Nội hàm: là những dấu hiệu đặc trưng của sự kiện hoặc tập hợp những sự kiện lịch sử được phản ánh trong khái niệm
+ Ngoại diêm: là những tập hợp các sự kiện, hiện tượng lịch sử có dấu hiệu đặc trưng được phản ánh trong nội hàm, khái niệm
*Ví dụ:
Khái niệm về “chiến tranh lạnh” CNTB><CNXH
- Nội hàm là sự căng thẳng địa chính trị và xung đột ý thức hệ giữa 2 siêu cường Hoa Kì và Liên Xô
- Ngoại diên: Thực hiện những chính sách thù địch về mọi mặt của Mĩ, các cuộc chạy đua vũ trang, thành lập các khối liên minh quân sự gây chiến tranh cục bộ Khái niệm bộ lạc
- Nội hàm: là tổ chức xã hội theo nhóm xã hội trong loài người
Trang 7- Ngoại diêm: cư dân có ùng huyết thống, cùng chung sống, có tộc trưởng đứng đầu,
Vai trò:
- Khái niệm vừa là kết quả mà còn là công cụ tư duy nó thuộc giai đoạn lí tính hình thành khái niệm là một trong những nhiệm vụ của một trong những hoạt động trọng tâm của dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông Hoạt động không chỉ là phương tiện mà còn là công cụ hữu hiệu trong dạy học lịch sử
Ý nghĩa:
- Mặt giáo dưỡng: Lịch sử là tổng kết hiểu biết của con người về quá khứ, những hiểu biết ấy được phản ánh thông qua các kjhais niệm do vậy để nắm vững hệ thống các khái niệm, đồng nghĩa học sinh nắm vứng hệ thống kiến thức lịch sử
- Mặt giáo dục: Nắm vững hệ thống khái niệm giúp học sinh hiểu được bản chất của lịch sử qua đó có thế giới quan đúng đắn có cái nhìn về lịch sử
- Mặt phát triển: Qúa trình hình thành khái niệm học sinh phải dùng các biện pháp tư duy, phương tiện dạy học ( sách, tài liệu, tranh ảnh, ) do đó năng lực tư duy va năng lực thực hành của học sinh phát triển
Con đường hình thành khái niệm:
B1: Xác định đặc trưng cơ bản của nội hàm khái niệm
VD: Hiện thực lịch sử và nhận thức lịch sử
Hiện thực lịch sử:
- Những gì đã diễn ra trong quá khư
- Có những hiện vật, sự vật mà ta có thể thấy được
- Tồn tại khách quan
Nhận thức lịch sử:
- Những gì diễn ra trong quá khứ có thể thật hoặc không có thật
- Nhận biết thông qua những lời kể tranh ảnh
B2: Nêu thuật ngữ
B3: Định nghĩa khái niệm
VD: “ Nhận thức là gì ”
Trang 8B4: Sử dụng khái niệm
VD: Phân tích các ví dụ: truyện nỏ thần, nhân vật Trọng Thủy