Qua giảng dạy giáo viên cần cho các em học sinh thấy được vị trí, tác dụng của bô môn Lịch sử là một môn khoa học.. Vì vậy để nâng cao chất lượng dạy học trongtrường phổ thông, nhằm khắc
Trang 1Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
Đơn vị: Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu
Mã số:
(Do HĐKH Sở GD&ĐT ghi) SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC LỊCH SỬ 12 THÔNG QUA VIỆC KẾT HỢP VĂN HỌC ĐỂ GÂY HỨNG THÚ CHO HỌC SINH Người thực hiện: Phan Thị Mùi Lĩnh vực nghiên cứu: - Quản lý giáo dục - Phương pháp dạy học bộ môn: Lịch sử - Lĩnh vực khác
Có đính kèm: Mô hình Phần mềm Phim ảnh Hiện vật khác Năm học: 2011 - 2012 MỤC LỤC Mục lục 1
I Lý do chọn đề tài 2
II Cơ sở thực hiện đề tài 3
1 Cơ sở lý luận 3
2 Cơ sở thực tiễn 5
III Tổ chức thực hiện đề tài 6
1 Phương pháp nghiên cứu 6
2 Phần nội dung 7
3 Kết luận 12
IV Những thành công và lưu ý cần khắc phục 13
1 Thành công 13
2 Những bài áp dụng 13
3.Lưu ý cần khắc phục 13
V Đề xuất kiến nghị 14
Lời cảm ơn 14
Trang 2SỞ GD & ĐT ĐỒNG NAI CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TRƯỜNG THPT Độc lập - Tự do - Hạnh
phúc NGUYỄN ĐÌNH CH IỂU
PHIẾU NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Năm học 2011 - 2012
Tên sáng kiến kinh nghiệm:
ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC LỊCH SỬ THÔNG QUA
VIỆC KẾT HỢP VĂN HỌC ĐỂ GÂY HỨNG THÚ CHO HỌC SINH.
Họ và tên tác giả: Phan Thị Mùi
Đơn vị: Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu - Long Thành - Tỉnh Đồng Nai
Lĩnh vực:
Quản lý giáo dục: Phương pháp dạy học bộ môn:
Phương pháp giáo dục: Lĩnh vực khác:
1 Tính mới
- Có giải pháp hoàn toàn mới
- Có giải pháp cải tiến, đổi mới từ giải pháp đã có
- Hoàn toàn mới và đã triển khai áp dụng tại đơn vị có hiệu quả cao
- Có tính cải tiến và đổi mới từ những giải pháp đã có và đã triển khai áp dụngtại đơn vị có hiệu quả cao
3 Khả năng áp dụng
- Cung cấp được các luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối, chínhsách:
- Đưa ra các giải pháp khuyến nghị có khả năng ứng dụng thực tiễn, dễ thực hiện
và dễ đi vào cuộc sống:
- Đã được áp dụng trong thực tế đạt hiệu quả hoặc có khả năng áp dụng đạt hiệu quả cao trong phạm vi rộng:
XÁC NHẬN CỦA TỔ CHUYÊN MÔN THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ
(Ký tên và ghi rõ họ tên) (Ký tên, ghi rõ họ tên và đóng dấu)
Trang 3SƠ LƢỢC LÝ LỊCH KHOA
HỌC
I THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN
1 Họ và tên: Phan Thị Mùi
2 Ngày tháng năm sinh: 09 – 01 – 1980
8 Đơn vị công tác: Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu
II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO
- Học vị (hoặc trình độ chuyên môn, nghiệp vụ) cao nhất: Đại Học
- Năm nhận bằng: 2003
- Chuyên ngành đào tạo: Lịch Sử
III.KINH NGHIỆM KHOA HỌC
- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Giảng dạy bộ môn Lịch sử
- Số năm có kinh nghiệm: 07 năm
- Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây:
1 Thiết kế sơ đồ tiến trình phát triển của cách mạng Tư sản Pháp
Trang 4Phan Thị Mùi
Tên sáng kiến kinh nghiệm:
ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC LỊCH SỬ LỚP 12 THÔNG QUA VIỆC KẾT HỢP VĂN HỌC ĐỂ GÂY HỨNG THÚ CHO HỌC SINH.
I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Nhiều năm qua trên thực tế việc đổi mới dạy và học luôn được diễn ra thườngxuyên Nhưng hiệu quả đến đâu chưa ai khẳng định được, nhưng những bất cập đikèm là điều có thực Những yếu kém của ngành giáo dục, đặc biệt trong những nămgần đây bộc lộ khá rõ trong dạy học nói chung và dạy học lịch sử nói riêng Biểuhiện nỗi bật của việc giảm sút chất lượng bộ môn là tình trạng coi thường, nhớ nhầm
sự kiện, không hiểu lịch sử, không vận dụng bài học kinh nghiệm quá khứ vào rènluyện đạo đức, phẩm chất, quan điểm tư tưởng, thi cử chất lượng rất thấp
Nghị quyết 40/2000QH10 đã khẳng định mục tiêu đổi mới chương trình giáodục phổ thông là “xây dựng nội dung chương trình và phương pháp giáo dục nhằmnâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ Đáp ứng yêu cầu phát triển nguồnnhân lực phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, phù hợp với thực tế vàtruyền thống Việt Nam”
Thực tế hiện nay các em coi nhẹ bộ môn lịch sử kiến thức môn lịch sử của các
em rất hời hợt, không chính xác, thiếu hệ thống Nguyên nhân đưa tới tình trạng này
có nhiều: quan niệm không đúng về vị trí, chức năng, nhiệm vụ bộ môn Lịch sửtrong đào tạo thế hệ trẻ, cho là môn phụ, tác động mặt tiêu cực của cơ chế thị trường,những thiếu sót trong công tác đào tạo bồi dưỡng giáo viên … Một trong nhiềunguyên nhân đó ít nhiều thuộc trách nhiệm của người dạy
Qua giảng dạy giáo viên cần cho các em học sinh thấy được vị trí, tác dụng của
bô môn Lịch sử là một môn khoa học Cần phải có sự học tập và nghiên cứu nghiêmtúc mới nắm vững được kiến thức Giáo viên cần có cách giảng dạy tốt để khơi dậyhứng thú, phát huy tính tích cực học tập của học sinh Trong khi đó đối tượng họctập của lịch sử là những sự kiện đã diễn ra trong quá khứ Đối tượng nhận thứckhông có trước mắt, hơn nữa chúng ta không thể tái diễn lại các sự kiện Vì vậy việcnhận thức lịch sử bao giờ cũng khó khăn, học sinh dễ nhàm chán, không hứng thúmôn học
Là giáo viên dạy môn lịch sử tôi rất trăn trở về điều này, làm thế nào để các emhứng thú hơn trong môn học lịch sử Vì vậy để nâng cao chất lượng dạy học trongtrường phổ thông, nhằm khắc phục những hạn chế, tăng cường tính thực tiễn, kĩnăng thực hành, năng lực tự học, phát huy sự chủ động và yêu thích môn học lịch sử,theo tôi cần có phương pháp dạy học phù hợp để học sinh thấy được học lịch sử cótác dụng thiết thực Thầy phải cố gắng đầu tư thời gian và trí tuệ, làm cho môn học
Trang 5có sức thu hút (ít nhất là trong các giờ lên lớp) làm cho học sinh ý thức được tầmquan trọng của môn học mà không thể không học, điều này quả không dễ dàng chútnào nhưng tôi biết không ít thầy cô đã làm được và làm rất tốt Để góp phần vào đổimới phương pháp dạy và học cho phù hợp với tình hình hiện nay, từ thực tiễn giảngdạy tôi biên soạn đề tài này nhằm góp một ý kiến nhỏ bàn về vấn đề “ đổi mớiphương pháp dạy học lịch sử thông qua việc kết hợp văn học để gây hứng thú chohọc sinh.
II CƠ SỞ THỰC HIỆN ĐỀ TÀI.
Các nhà nghiên cứu lý luận dạy học cho rằng: trong một tiết học, bài học, giáoviên có thể lược bỏ bớt những nội dung kiến thức không phải là trọng tâm trong sáchgiáo khoa và có thể cung cấp thêm cho học sinh một số kiến thức mở rộng nằm ngoàisách giáo khoa môn học mình đang dạy Những kiến thức đó thuộc nhiều kênh thôngtin khác nhau: có thể là trên sách báo, truyền hình, ngoài xã hội hoặc ở sách giáokhoa các môn học khác Tuy nhiên, việc cung cấp kiến thức đó phải sát với bài học,phải đảm bảo tính phù hợp, vừa sức nhằm làm bật nổi trọng tâm bài học và gây đượchứng thú cho học sinh trong việc tiếp nhận kiến thức Việc làm này càng có tác dụngđối với những bài học, tiết học được xem là “khô khan” như nhiều tiết, bài Lịch sử vìchúng có quá nhiều số liệu mà học sinh cho là khó nhớ Tất nhiên, việc cung cấp kiếnthức “bên ngoài” bao nhiêu, như thế nào để đạt hiệu quả cao lại là chuyện khác
Theo tôi, thực ra cơ sở này vừa mang tính lý luận, vừa mang tính thực tiễn Suy
cho cùng, đối tượng nghiên cứu của Văn học cũng như Sử học đều là Con Người.
Văn học ngợi ca vẻ đẹp của non sông, đất nước, ca ngợi những con người mangnhững phẩm chất tốt đẹp, cao quý cũng như đả kích, lên án cái xấu của họ thì Lịch sửcũng ghi nhận công lao, đóng góp của những con người ấy (Nhân vật Lịch sử) vàphán xét nghiêm minh đối với những người có tội với dân, với nước Không phải
ngẫu nhiên mà trong chương trình Văn học lại có phân môn Văn học sử và trong Chương trình Lịch sử lại có phần Lịch sử Văn học.
Khi chúng ta, tức là những giáo viên giảng dạy Lịch sử, giảng dạy đến sự kiện,biến cố lịch sử nào, nhân vật lịch sử nào thì dù muốn hay không, chúng ta cũng
Trang 6thường liên tưởng đến những bài thơ, áng văn đã từng đề cập đến sự kiện đó, conngười đó mà chúng ta từng được đọc, được học Trong thực tế, có không ít người vừa
là nhà Văn, nhà Thơ đồng thời là nhà Sử học mà Bác Hồ kính yêu của chúng ta làmột ví dụ điển hình Chính Người đã từng dạy rằng:
Dân ta phải biết sử ta Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam
1.2 Thực tiễn Dạy - Học Lịch sử ở trường Phổ thông trong những năm gần đây.
“ Lịch sử là sự kiện” Đó là một tổng kết mang tính chất kinh điển Bản thânnhững sự kiện lịch sử vốn đã khô khan, nhất là những bài, những chương viết về cáctrận đánh có rất nhiều những con số về ngày, tháng, năm xảy ra sự kiện hoặc những
số liệu về các thành tựu đã đạt được trên mọi lĩnh vực Để chuyển tải cho học sinhnhững số liệu một cách khô cứng như vậy, đòi hỏi người giáo viên phải linh hoạt vàsáng tạo trong việc sử dụng phương pháp Thực tế cho thấy, trong những năm gầnđây, giáo viên giảng dạy môn Lịch sử ở cấp THPT nói chung vẫn giảng dạy một cáchkhô khan, cứng nhắc, nặng về cung cấp kiến thức, sự kiện một cách đơn thuần, dovậy không gây được hứng thú học tập cho học sinh trong việc tiếp thu bài học Mặtkhác một số giáo viên chỉ biết bám vào sách giáo khoa một cách lệ thuộc, truyền thụkiến thức đơn thuần theo phương pháp “đọc - ghi”, làm cho tiết học trở nên khô khanđối với học trò Đây cũng là một trong những nguyên nhân chính làm cho học sinhchưa thích học bộ môn Lịch Sử
Từ thực tế đó tôi đã có điều kiện dự giờ nhiều của đồng nghiệp bộ môn văn học.Qua dự giờ, tôi đã rút ra được một kinh nghiệm mà bản thân tôi cho là rất quý giá Đólà: khi áp dụng kiến thức thơ, văn vào việc giảng dạy Lịch sử rất gây hứng thú chohọc sinh trong việc tiếp thu bài Từ kinh nghiệm này, tôi đã mạnh dạn đưa thơ, vănvào trong bài giảng nhằm minh họa cho một số sự kiện Lịch sử trong bài dạy Nhữngtiết học như vậy trở nên sinh động hẳn Khi cô giáo đọc thơ minh hoạ, cả lớp chămchú lắng nghe và tỏ ra rất thích thú, sau tiết học, nhiều em còn nhờ cô giáo đọc đểchép vào sổ tay Những tiết học như thế đã để lại trong lòng các em những ấn tượnglâu bền Chắc chắn những sự kiện trong bài học Lịch sử sẽ lưu lại trong ký ức các emsâu hơn, lâu hơn Tôi đã thể nghiệm nhiều lần dạy hai cách ở 1 tiết học: một là “giảngchay”- nghĩa là không vận dụng kiến thức thơ văn, hai là có vận dụng kiến thức thơvăn vào trong tiết dạy thì thấy chất lượng hai tiết dạy hoàn toàn khác nhau, kể cả tâm
lý, hứng thú của người dạy cũng hoàn toàn khác nhau
Có thể nói, nền văn học nước ta đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, sứ mệnh củanó: phản ánh hiện thực, đặc biệt là Văn học hiện đại Cách mạng tháng Tám năm
1945 đã đổi đời cho không biết bao nhiêu nhân tài văn học Hai cuộc kháng chiếnchống Pháp và chống Mỹ vĩ đại lại đem tới cho họ nguồn cảm hứng vô tận để họ kịpthời đưa những sự kiện Lịch sử hào hùng của dân tộc lên trang giấy Trong số đó phải
kể đến hai cây đại thụ Đó là lãnh tụ Hồ Chí Minh kính yêu và nhà thơ lớn Tố Hữu.Tôi xin phép không liệt kê ra đây những tác phẩm, công trình đồ sộ của họ
Trang 72 Cơ sở thực tiễn.
Trang 82.1 Đối tượng nghiên cứu: Học sinh khối 12 Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu.2.2 Thực trạng trước khi thực hiện đề tài:
2.2.1 Thuận lợi:
Lịch sử chính là cuộc sống không có gì đẹp hơn khi cuộc sống được xây dựngbằng lao động và đấu tranh Trong lịch sử chúng ta thấy gương mặt của quá khứ, hìnhảnh của hiện tại và bước phát triển của tương lai Các em tìm thấy trong lịch sửnhững tấm gương sáng chói về lao động và đấu tranh Những bài học quý giá chocuộc sống hôm nay và ngày mai
Bộ môn lịch sử có nhiều ưu thế trong việc giáo dục thế hệ trẻ, gây cho các em sựhứng thú thực sự các em tìm thấy trong quá khứ nhiều câu trả lời xác đáng thú vị chongày nay
2.2.2 Khó khăn:
Do quan niệm của một số người cho rằng: học sử chỉ cần nhớ, chứ không cần suynghĩ, chính quan niệm sai lầm này đã làm tê liệt sự sáng tạo và hứng thú học tập bộmôn lịch sử của học sinh
Xã hội còn xem nhẹ các môn khoa học xã hội trong đó có môn lịch sử
22/3464%
2.3 Nguyên nhân:
Do chương trình và nội dung kiến thức lịch sử quá dài Số tiết quá ít so vớichương trình
Giáo viên dạy ôm đồm kiến thức vì áp lực thi cử
Đa số học sinh không thích học lịch sử vì đó không phải là nghề theo đuổitrong tương lai Các em chỉ thích học các môn tự nhiên, ngoại ngữ để thuận lợitrong việc chọn nghề Đây cũng là một thực tế mà chúng ta phải chấp nhận: có rất
ít học sinh sẽ đi theo ngành nghề liên quan đến lịch sử, nên chúng ta cần giúp các
em lĩnh hội và nắm chắc kiến thức một cách cơ bản nhất để các em có đủ kiếnthức buớc vào cuộc sống mai sau
Tác động bởi mặt trái của nền kinh tế thị trường dẫn đến đa phần học sinh rấtlười, không chịu khó trong việc học tập xem nhẹ bộ môn lịch sử
2.4 Vấn đề đặt ra:
Thầy phải cố gắng đầu tư, phải biết cô đọng kiến thức Phải làm sao cho mônhọc của mình có sức thu hút ( ít nhất là trong các giờ lên lớp) Phải làm sao chohọc sinh ý thức được tầm quan trọng của môn học, thấy nó thú vị và không thểkhông học Điều này quả không dễ dàng chút nào, nhưng tôi biết không ít thầy cô
đã làm được và làm rất tốt
Trang 9Thầy phải có những biện pháp thích hợp để hướng dẫn học sinh làm sao có thểnắm được kiến thức cơ bản một cách cô đọng nhất, trong một thời gian ngắn nhất(đừng để học sinh có cảm giác nhắc đến lịch sử là “dài”) vừa đáp ứng được hiệuquả bài học vừa đáp ứng được nhu cầu của thực tiễn bài học.
2.5 Phạm vi nghiên cứu đề tài:
Như đã nói ở trên, nguồn thơ, văn… của chúng ta (liên quan đến Lịch sử) rấtphong phú Trong điều kiện chủ quan và khách quan cho phép, chúng tôi chỉ giới
hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài là: Bước đầu khai thác và vận dụng một số kiến
thức thơ ,văn (chủ yếu là thơ) vào việc giảng dạy một số bài trong chương trình Lịch sử Lớp 12.
Nghiên cứu và ứng dụng cho học sinh khối 12 trong dạy học bộ môn Lịch sửcủa Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu
III TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI:
1 Phương pháp nghiên cứu.
1.1 Như đã xác định, đối tượng, phạm vi vận dụng của đề tài là chương trình Lịch
sử lớp 12 Vì vậy, trước hết cần phải nghiên cứu kỹ chương trình này Đặc biệt là cácbài có thể khai thác, vận dụng được Trong khi thực hiện công đoạn này, cần phải liên
hệ, so sánh và đặt nó trong mối quan hệ liên quan với chương môn Văn học Lớp10,
1.3 Chọn lựa, phân loại các kiến thức thơ, văn phù hợp với yêu cầu, phương pháp
giảng dạy Lịch sử theo từng mảng: thơ về tiểu sử, cuộc đời nhân vật Lịch sử; thơ văn
về diễn biến trận đánh hay biến cố Lịch sư, thơ văn trần thuật về tội ác của giai cấp
thống trị, của bọn xâm lược… Sau khi phân loại, chúng ta tiến hành sắp xếp nguồn tư
liệu đó thành từng chủ đề
1.4 Khai thác, vận dụng các kiến thức đó vào từng bài lịch sử đã giới hạn
1.5 Góp ý với các đồng nghiệp khai thác và vận dụng kiến thức thơ, văn vào việcgiảng dạy trong khi bản thân mình trực tiếp dự giờ để có điều kiện kiểm chứng và sosánh
1.6 Đi thực tế ở một số trường phổ thông trung học nếu điều kiện cho phép
2 Phần nội dung:
SỬ DỤNG MỘT SỐ KIẾN THỨC THƠ VĂN VẬN DỤNG VÀO VIỆC GIẢNG DẠY MỘT SỐ BÀI LỊCH SỬ(LỚP 12) CỤ THỂ
Trang 10Ví dụ 1: Khi dạy bài 12: Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ 1919 –
1925 (SGK Lịch sử lớp 12) Tôi ứng dụng thực tiễn như sau:
1/ Sau khi ghi đề bài lên bảng xong và tiến hành giảng cho học về phần một làchính sách khai thác thuộc địa lần thứ hai của thực dân Pháp với các nôi dung cơ bảnsau
1 Chính sách khai thác thuộc địa lần hai của thực dân Pháp.
Thương nghiệp: Ngoại thương tăng, buôn bán nội địa được đẩy mạnh
Giao thông vận tải: đường sắt, đường bộ đầu tư phát triển
Ngân Hàng: Pháp nắm trọn quyền chỉ huy kinh tế Đông Dương, tăng thuế, phát hành
tiền giấy và cho vay lãi
a)Để làm sáng tỏ tội ác của thực dân Pháp xâm lược cũng như nỗi thống khổ củanhân dân ta do chính sách bóc lột bằng cách mở đồn điền hết sức tàn bạo Tôi khaithác văn học để khắc sâu kiến thức cho học sinh bằng hai câu ca dao sau:
“Cao su đi dễ, khó về
Khi đi trai tráng, khi về bủng beo”
(Ca dao chống Pháp)
hoặc:
“Cha trốn ra Hòn Gai cuốc
mỏ Anh chạy vào Đất Đỏ làm
phu Bán thân đổi mấy đồng
“… Thuế đến cả bản thôn, phường
phố Thuế môn bài, thuế đuốc, thuế
đèn Thuế nhà cửa, thuế chùa chiền
Thuế rừng tre gỗ, thuế tiền bán buôn
…