skkn Phương pháp dạy học lịch sử địa phương theo hướng trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn ở trường THPT

Chỉ cóđổi mới phương pháp theo hướng trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn, đa dạng hóacác hình thức dạy học lịch sử địa phương mới có thể nâng cao hiểu biết của các em về

PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI.

Trong chương trình giáo dục phổ thông, môn Lịch sử giữ một vị trí rất quan trọngtrong việc giáo dục tư tưởng, tình cảm đạo đức và truyền thống cho học sinh Qua mônhọc giáo dục hình thành phẩm chất, có lòng yêu nước nồng nàn, yêu CNXH, biết suy nghĩđộc lập, hành động tập thể, và có tổ chức, nhận rõ kết quả hoạt động của mình, phát triểntối đa tinh thần chủ động đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ tổ quốc XHCN Dạy họctốt bộ môn Lịch sử nhằm góp phần vào thực hiện mục tiêu chiến lược của Đảng về đàotạo thế hệ trẻ, tiếp tục sự nghiệp cách mạng của cha anh, đưa đất nước phát triển và hộinhập Trong đó, những tri thức lịch sử địa phương có ý nghĩa rất quan trọng

Thực tế, tình yêu nước bắt đầu từ tình yêu quê hương Nhà văn hoá Xô viết

Ilyu-E-ren-bua từng nói: "Lòng yêu nước bắt đầu từ lòng yêu những vật tầm thường nhất, yêu các cây trồng trước nhà, yêu cái phố nhỏ đổ ra bờ sông v v” “Quê hương nghĩa nặng tình cao”( Hồ Chí Minh) mà đi xa ai cũng nhớ, khổ đau lại càng muốn về.

Thật vậy! Một con người yêu Tổ quốc thiết tha thì càng yêu quê hương mình sâusắc, càng yêu quê hương thì càng yêu Tổ quốc và ngược lại Quê hương và Tổ quốc tácđộng lẫn nhau, bổ sung cho nhau làm phong phú tình cảm của mỗi con người Chính vìthế mà trong sự hình thành nhân cách của học sinh, lịch sử địa phương có ý nghĩa rất quantrọng

Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, Đất nước đang trên đường đổi mới, những mặttrái của cơ chế thị trường tác động và ít nhiều làm xói mòn đạo đức xã hội, làm méo mónhân cách của học sinh và thế hệ trẻ Thì việc hình thành cho học sinh sự hiểu biết về lịch

sử địa phương, về những giá trị và truyền thống quê hương, giáo dục lòng tự hào và ýthức trách nhiệm xây dựng quê hương càng trở nên bức thiết

Nhận thức được tầm quan trọng của những giá trị lịch sử quê hương có ý nghĩa tolớn trong việc giáo dục tư tưởng đạo đức hình thành những phẩm chất của con người mớiViệt Nam trong thời kì CNH và hội nhập, trong những năm qua Bộ giáo dục đã có sựquan tâm và chỉ đạo thực hiện hiệu quả thông qua các đợt tập huấn dạy học lịch sử di sản

và danh nhân địa phương đồng thời thực hiện chỉ đạo các địa phương tự chủ xây dựngchương trình tăng thời lượng giảng dạy lịch sử di sản và danh nhân địa phương Công tác

dạy học di sản không chỉ dừng lại trong bộ môn Lịch sử mà còn triển khai trong các mônhọc xã hội Văn, Địa…

Thế nhưng, trong thực tế ở trường THPT phần lịch sử địa phương chưa thực sựđược coi trọng xứng đáng với vai trò của nó vì số tiết phân phối của Bộ rất ít – mỗi khốichỉ phân phối 1 đến 2 tiết Vấn đề dạy lịch sử địa phương là chưa hiệu quả vì còn nhiềukhó khăn: Mâu thuẫn giữa việc tăng thời lượng lịch sử địa phương - di sản và danh nhântrong chương trình tự chủ với chương trình chung Việc tăng quá nhiều lịch sử địaphương là đồng nghĩa phải cắt giảm chương trình nội dung lịch sử dân tộc và thế giới do

số tiết phân phối chương trình không tăng lên nên rất khó thực hiện bởi nó ảnh hưởng đếnchương trình chung của bộ giáo dục đào tạo quy định; tài liệu giảng dạy chưa có tính hệthống; không có nội dung trong các kì thi… Vì thế mà cả giáo viên và học sinh đều khôngcoi trọng, thậm chí còn cắt xén nên không có hiệu quả Học sinh hầu như lơ mơ hoặckhông hiểu gì về lịch sử quê hương mình, có đôi lúc học sinh ngỡ ngàng, lúng túng khibất chợt một ai đó hỏi hay nói về sự kiện lịch sử quê hương mình Đó là một thực tế đángbuồn

Đặc biệt ở Hà Tĩnh, một vùng đất địa linh nhân kiệt với bề dày truyền thống vănhóa, truyền thống cách mạng anh hùng qua mọi thời kỳ của lịch sử dân tộc Có nhiều sựkiện lịch sử điển hình, nhiều người con ưu tú của Đảng, của cách mạng, nhiều di tích lịch

sử tiêu biểu cho lịch sử đất nước một thời kỳ và nhiều danh nhân văn hóa, nhiều dòng họkhoa bảng thì sự thiếu hụt đó lại càng đáng buồn hơn Đó thực sự là sự trăn trở, là tráchnhiệm của những giáo viên giảng dạy lịch sử

Nhiệm vụ đặt ra cho giáo viên dạy lịch sử ở trường THPT, ngoài trang bị cho họcsinh hệ thống những kiến thức cơ bản lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới để hình thành thếgiới quan khoa học, phẩm chất đạo đức chính trị cho học sinh còn cần thiết phải trang bịcho học sinh những hiểu biết sâu sắc về lịch sử và truyền thống quê hương Qua đó, giáodục lòng tự hào về quê hương dân tộc, hình thành lòng yêu nước, truyền thống quê hươngcách mạng, bồi dưỡng các năng lực tư duy hành động và thái độ ứng xử đúng đắn trongcuộc sống xã hội; giúp học sinh hiểu được sự phát triển hợp quy luật của tự nhiên và xãhội, vận dụng sáng tạo những hiểu biết vào hoạt động thực tiễn, xây dựng ý thức tráchnhiệm xây dựng quê hương giàu đẹp

Để khắc phục những khó khăn và thực hiện tốt yêu cầu nhiệm vụ dạy học hiệu quảnội dung lịch sử địa phương thì giáo viên không thể không đổi mới phương pháp Chỉ cóđổi mới phương pháp theo hướng trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn, đa dạng hóacác hình thức dạy học lịch sử địa phương mới có thể nâng cao hiểu biết của các em vềnhững gì đã xảy ra trong quá khứ trên mảnh đất quê hương mình, những truyền thống tốtđẹp, để tự hào, để sống cao đẹp hơn và phấn đấu xây dựng cho quê hương xứng đáng vớitầm vóc lịch sử của nó Đồng thời góp phần năng cao chất lượng hiệu quả lịch sử dân tộc,hoàn thành tốt mục tiêu giáo dục – đào tạo, cần thiết về lịch sử quê hương.

Xuất phát từ suy nghĩ đó và trong thực tiễn giảng dạy tôi đã thực hiện có hiệu quả

Trong phạm vi có thể, tôi chọn đề: “Phương pháp dạy học lịch sử địa phương theo hướng trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn ở trường THPT hiện hành”, để làm

đề tài nghiên cứu với mong muốn nhằm góp thêm một vài ý kiến về biện pháp để nângcao hơn nữa chất lượng dạy và học môn lịch sử ở trường THPT Qua đó góp phần nângcao chất lượng, hiệu quả giáo dục truyền thống cách mạng, định hướng nghề nghiệp, xâydựng quê hương Cùng các bộ môn khác thực hiện thành công mục tiêu và sự nghiệp đổimới giáo dục của Đảng và Nhà nước theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sángtạo của học sinh - Nghị quyết số 29 - NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị TW 8 khóa XI về

đổi mới căn bản và toàn diện “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của người học; Khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới trí thức, kĩ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thành học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học…” “Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học Học đi đôi với hành; lí luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường gắn với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội”

II MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

1 Mục đích nghiên cứu

Đề tài được lựa chọn thực hiện nhằm xác định phương pháp Dạy học lịch sử địa phương theo hướng trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn ở trường THPT hiện hành.

Tìm ra hướng đi hiệu quả nhất cho việc đổi mới phương pháp dạy học môn Lịch sử hiệnnay, đặc biệt là giảng dạy lịch sử địa phương trong chương trình lịch sử THPT Đồng thờichia sẻ kinh nghiệm dạy học lịch sử địa phương của bản thân cùng đồng nghiệp Qua đógiáo viên và các đơn vị tổ chuyên môn Lịch sử tham khảo, bổ sung, sáng tạo khôngngừng, nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm Từ đó áp dụng trong thực tiễngiảng dạy cả chính khóa và nội khóa để hướng dẫn học sinh, hình thành cho các em kĩnăng và phương pháp học bộ môn theo hình thức trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liênmôn

2 Nhiệm vụ nghiên cứu.

Nhiệm vụ chung của đề tài là góp phần không ngừng cải tiến và nâng cao chấtlượng hiệu quả việc dạy học lịch sử địa phương, các di sản và danh nhân địa phương ởtrường phổ thông Nâng cao hơn nữa vị thế và phát huy hết giá trị của môn Sử trong sựnghiệp trồng người đào tạo con người phù hợp với thời đại

Nhiệm vụ cụ thể là xây dựng được nội dung dạy học và khắc phục những khó khănhọc sinh dễ mắc phải khi tham gia hoạt động trải nghiệm sáng tạo Taọ ra những trảinghiệm mới làm cho học sinh nắm bài một cách dễ dàng mà sâu sắc Trang bị, rèn luyệncho học sinh kĩ năng tự học, tự trải nghiệm và sáng tạo, giảm áp lực cho học sinh Hìnhthành được tình cảm, niềm tin, ý thức trách nhiệm đối với quê hương, đất nước Từ đóphát huy được tính tích cực tự giác, thôi thúc học sinh có những hành động tích cực gópphần xây dựng quê hương, đất nước

III ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ PHẠM VI CỦA ĐỀ TÀI

1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài thuộc lĩnh vực phương pháp dạy học ở cấp trung học phổ thông, cụ thể là

“Phương pháp dạy học lịch sử địa phương theo hướng trải nghiệm sáng tạo và tích hợp

liên môn ở trường THPT hiện hành”, đối với đối tượng học sinh khối 10; khối 11; khối

12, trong trường THPT hiện hành đã được trang bị kiến thức cơ bản có hệ thống về lịch

sử thế giới và dân tộc, có khả năng hoạt động thực tiễn và tư duy sáng tạo và vận dụngđược kiến thức liên môn để giải quyết vấn đề thực tiễn có hiệu quả

2 Phạm vi nghiên cứu:

Phạm vi nội dung thực hiện nghiên cứu của đề tài là Lịch sử địa phương huyệnCan Lộc qua các thời kì lịch sử gồm các di sản và danh nhân địa phương, các truyềnthống tự hào của vùng địa linh nhân kiệt nổi tiếng là đất học, đất cách mạng và đất thơ…

Đề tài tập trung nghiên cứu “Phương pháp dạy học lịch sử địa phương theo hướng trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn ở trường THPT hiện hành” Sưu tầm, chọn lọc

những hình ảnh, bài hát, câu hỏi, thiết kế các hoạt động trải nghiệm sáng tạo và tích hợpliên môn phù hợp nội dung và yêu cầu học tập của học sinh đối với môn học Từ đó, kếthợp hoạt động trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn phù hợp trong từng nội dung củatiết học, từng đối tượng học sinh để định hướng phát triển phẩm chất, năng lực cho họcsinh

Đối tượng hướng dẫn thực hiện là học sinh bậc THPT, cụ thể là lớp 11 và 12 Vềmặt kiến thức và tư duy lí luận đã có khả năng thực hiện phương pháp một cách độc lậpcó hiệu quả vì các em được trang bị kiến thức cơ bản về lịch sử dân tộc và thế giới ở cấphọc dưới Các em đã có khả năng tư duy độc lập và hoạt động thực tiễn Do đó, giáo viêncó thể thực hiện dễ dàng, hiệu quả phương pháp này để thiết thực đổi mới phương phápdạy học theo hướng trải nghiệm sáng tạo và rèn kĩ năng, giúp học sinh hình thành nhữngphẩm chất và phát triển năng lực toàn diện

Từ thực tiễn đó, trong năm học 2016-2017 và 2017-2018 tôi cùng tổ chuyên môn

đã nghiên cứu tìm tòi, học hỏi, sáng tạo, áp dụng tích cực phương pháp này trong quátrình dạy học chính khóa và ngoại khóa để nâng cao hiệu quả chất lượng dạy học Lịch sửđịa phương hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh Đồng thời kiểmchứng, so sánh nhận thức của các em qua kiểm tra, thi cử thấy được một số kết quả nhưmong muốn Việc học của học sinh trở nên nhẹ nhàng và khoa học không còn lo lắng vànặng nề với việc học lịch sử Nhận thức, nhìn nhận và đánh giá của học sinh về nhữngkiến thức lịch sử địa phương khá vững vàng, sâu sắc Bài thuyết minh về các di sản thểhiện tốt hơn và tự tin Từ đó rút ra kinh nghiệm để thực hiện ngày càng tốt hơn Góp phầnhoàn thành mục tiêu và nhiệm vụ dạy học và giúp học sinh nâng cao lòng yêu quê hươngđất nước và lý tưởng cách mạng, sống có mục tiêu

Trong phạm vi đề tài này tôi trình bày một số phương pháp cụ thể về phương phápdạy học Lịch sử địa phương theo hướng trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn.

- Thứ nhất: Hình thức dạy nội khóa ở không gian lớp học kết hợp trải nghiệm ởthực tế di sản nhằm vận dụng kiến thức liên môn vào việc thuyết minh di sản và chăm sóc

di tích

- Thứ hai: Ngoại khóa với hình thức tổ chức tổ chức trong khuôn viên nhà trườngnhằm giáo dục đạo đức, lòng yêu nước tự hào và ngoại khóa ngoài khuôn viên lớp học ởđịa đơn vị mô hình kinh tế ở địa phương theo kiểu dạy học dự án góp phần xây dựng kĩnăng và hướng nghiệp

IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Nghiên cứu nắm vững tinh thần Nghị quyết Trung ương 29 - đổi mới giáo dục

căn bản toàn diện

- Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc phát triển phẩm chất và năng lựctrong môn Lịch sử mà đặc biệt là LSĐP theo hướng hoạt động trải nghiệm sáng tạo vàtích hợp liên môn

- Nghiên cứu cơ sở phương pháp luận về phương pháp dạy học theo hoạt động trảinghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn; chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng vàPháp luật của Nhà nước về giáo dục nói chung, Lịch sử nói riêng

- Nghiên cứu lý thuyết: Đọc và nghiên cứu, phân tích, tổng hợp các tài liệu về Giáodục học, các tài liệu chuyên khảo, tài liệu lịch sử, phương pháp dạy học lịch sử, chương trình,sách giáo khoa lịch sử phổ thông, các công trình nghiên cứu về đổi mới PPDH bằng việc sửdụng hoạt động trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn, tài liệu định hướng phát triểnphẩm chất, năng lực của người học

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tiến hành dạy học có đối chứng một hoạtđộng TNST và tích hợp liên môn trong chương trình để rút ra những kết luận khái quát và

đề xuất một số biện pháp sư phạm

+ Khảo sát ý kiến giáo viên về vấn đề dạy học bằng hoạt động trải nghiệm sángtạo, khảo sát ý kiến học sinh sau tiết học

+ Tiến hành kiểm tra 15 phút sau buổi học

- Phương pháp thống kê toán học: Sử dụng phương pháp thống kê xác suất toán học

để xử lý kết quả thực nghiệm sư phạm đối với hai nhóm: Đối chứng và thực nghiệm nhằm rút

ra kết luận khái quát, chứng minh tính khả thi của đề tài

- Ngoài ra còn sử dụng các phương pháp nghiên cứu của phép biện chứng duy vật:Lôgic, phân tích, tổng hợp, so sánh, lập luận để giải quyết nội dung đề tài

- Tổ chức dạy thực nghiệm, khảo sát sau đó đánh giá, rút kinh nghiệm trong tổchuyên môn

V GIẢ THIẾT KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI.

Nếu sử dụng“Phương pháp dạy học lịch sử địa phương theo hướng trải nghiệm

sáng tạo và tích hợp liên môn ở trường THPT ”, thì giáo viên sẽ khai thác tốt hơn về nội

dung và học sinh nắm sâu sắc hơn các tri thức lịch sử địa phương, góp phần bồi dưỡngphẩm chất, phát triển năng lực toàn diện cho học sinh Sẽ mở ra hướng đi mới trong việcnâng cao chất lượng hiệu quả dạy học lịch sử địa phương nói riêng và bộ môn Lịch sử nóichung Đồng thời góp phần to lớn trong việc giáo dục đạo đức tư tưởng hình thành nhữngphảm chất cho đoàn viên thanh niên

VI TÍNH MỚI CỦA ĐỀ TÀI

Đề tài hoàn toàn mới ở phương pháp tổ chức và thiết kế nội dung phương pháp tổchức dạy học lịch sử địa phương theo hướng trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn

Điểm mới của đề tài là:

- Xây dựng ở phần nội khóa các hoạt động trải nghiệm sáng tạo vận dụng kiến thứcliên môn để thực hành trải nghiệm thực tiễn tại di tích Học sinh sẽ vận dụng kiến thứcliên môn Văn, Sử, cả tiếng Anh để đóng vai làm hướng dẫn viên du lịch thuyết minh disản, danh nhân và hoạt động thực tiễn công ích, chăm sóc di tích

- Hoạt động ngoại khóa được thực hiện trong đổi mới sinh hoạt chào cờ, tổ chứctheo chủ đề trong nhiều không gian

+ Thứ nhất, gắn kiến tvới giáo dục đạo đức, nâng cao ý thức trách nhiệm của đoànviên, thanh niên đối với đất nước và hoàn thiện bản thân

+ Thứ hai, hoạt động trải nghiệm dạy học dự án, ngoài phạm vi ngoài nhà trườngnhằm mục đích giáo dục hướng nghiệp cho học sinh, đặc biệt là học sinh lớp 12

- Kết hợp sử dụng hoạt động trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn để thiết kếbài giảng lịch sử địa phương ở trường THPT giúp giáo viên có thể tham khảo, sử dụng

một cách sáng tạo, hiệu quả trong dạy học và thông qua kết quả thực nghiệm có đối chứngđể kiểm chứng tính khả thi của đề tài.

VII ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI

Thực hiện đề tài này đã góp phần tháo gỡ khó khăn cho giáo viên và các tổ chuyênmôn về việc giải quyết nâng cao chất lượng dạy học lịch sử địa phương và hiệu quả dạyhọc lịch sử dân tộc thế giới, nâng cao chất lượng các kì thi Quốc gia Đóng góp giáo viên

về những hình thức tổ chứ dạy học thiết thực và hiệu quả lịch sử di sản và danh nhân.Phương pháp này giúp học sinh trút được gánh nặng về việc học và ghi nhớ lịch sử như

cũ Đồng thời cũng không còn lúng túng và bỡ ngỡ trước những vấn đề lịch sử quê hương

và trả lời những câu hỏi lịch sử địa phương Từ đó nâng cao chất lượng và hiệu quả mônhọc và nâng cao lòng tự hào, tự tin

Về phía giáo viên, nhất là những giáo viên trẻ chưa có nhiều kinh nghiệm thì đề tài

là tài liệu hỗ trợ trong quá trình tổ chức dạy học lịch sử địa phương hiệu quả, tổ chức cáchoạt động ngoại khóa, chuyên đề chào cờ đầu tháng… rất thiết thực để nâng cao năng lựcchuyên môn và nghiệp vụ

PHẦN II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I CƠ SỞ THỰC HIỆN ĐỀ TÀI.

1 Cơ sở lí luận

1.1 Một số khái niệm

- Khái niệm lịch sử địa phương

Theo cách hiểu tổng quát: “Địa phương” là những gì không phải hay trái lại với

“Cả nước”, “Quốc gia”, “Trung ương”

Theo cách hiểu cụ thể: “Địa phương” là những vùng riêng lẻ của đất nước, có

những mối liên hệ với cả nước và là bộ phận cấu thành của đất nước, nhưng chúng cónhững nét riêng tạo nên sắc thái đặc biệt của vùng mình

Từ nhận thức đó, ta có thể hiểu được LSĐP là lịch sử của các địa phương, như lịch

sử của các làng, xã, huyện, tỉnh hay khu vực, vùng, miền…nó còn bao hàm cả lịch sử củacác đơn vị sản xuất, chiến đấu, các cơ quan, xí nghiệp,…Xét về phạm vi địa lí và lịch sử,

các tổ chức và đơn vị này đều thuộc phạm vi địa phương, song về mặt chuyên môn, kỷthuật có thể xếp vào dạng lịch sử chuyên ngành Như vậy bản thân LSĐP rất đa dạng,phong phú cả về nội dung và thể loại.

- Khái niệm hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Hoạt động TNST là hoạt động giáo dục, trong đó từng cá nhân học sinh được trựctiếp hoạt động thực tiễn trong môi trường nhà trường cũng như môi trường gia đình và xãhội dưới sự hướng dẫn và tổ chức của các nhà giáo dục, qua đó phát triển tình cảm, đạođức, phẩm chất nhân cách, các năng lực…, từ đó tích lũy kinh nghiệm riêng cũng như

phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân mình.

- Khái niệm giáo dục qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Là phương pháp dạy học cho học sinh tiếp xúc trực tiếp với các buổi tham quan, dãngoại ở di tích, nhà thờ, các buổi ngoại khóa, các cuộc thi tìm hiểu… nhằm giáo dục họcsinh truyền thống yêu nước, tự hào dân tộc Qua đó giáo dục các em ý thức bảo vệ di sản,phát triển trí tuệ, rèn luyện kỹ năng sống đồng thời góp phần đổi mới phương pháp dạyhọc, thực hiện đa dạng hóa hình thức tổ chức dạy học

- Khái niệm dạy học tích hợp liên môn

Dạy học tích hợp liên môn là dạy học những nội dung kiến thức liên quan đến haihay nhiều môn học "Tích hợp" là nói đến phương pháp và mục tiêu của hoạt động dạyhọc còn "liên môn" là đề cập tới nội dung dạy học Đã dạy học "tích hợp" thì chắc chắnphải dạy kiến thức "liên môn" và ngược lại, để đảm bảo hiệu quả của dạy liên môn thìphải bằng cách và hướng tới mục tiêu tích hợp

1.2 Tầm quan trọng của dạy học lịch sử địa phương

Lịch sử địa phương và lịch sử dân tộc có một mối quan hệ biện chứng không thểtách rời, nằm trong cặp phạm trù "cái chung và cái riêng".Tri thức lịch sử địa phương làbiểu hiện cụ thể, sinh động và đa dạng của tri thức lịch sử dân tộc Lịch sử địa phương làmột bộ phận cấu thành lịch sử dân tộc Nói cách khác, lịch sử dân tộc được hình thànhtrên nền tảng khối lượng tri thức lịch sử địa phương đã được khái quát và tổng hợp ở mức

độ cao

Chúng ta đều biết rằng, bất cứ một sự kiện, hiện tượng lịch sử nào xảy ra đều mangtính chất địa phương, vì nó gắn với một vị trí không gian cụ thể của một địa phương nhất

định dù rằng các sự kiện đó có tính chất, quy mô và mức độ ảnh hưởng khác nhau Cónhững sự kiện, hiện tượng chỉ có tác dụng ảnh hưởng ở một phạm vi nhỏ hẹp nhưng cũngcó những sự kiện, hiện tượng mà tác động của nó vượt ra khỏi khung giới địa phương,mang ý nghĩa quốc gia, thậm chí là ý nghĩa quốc tế Mặt khác, tìm hiểu về lịch sử địaphương không chỉ là việc riêng của các nhà nghiên cứu mà còn là nhu cầu của mỗi conngười.

Từ thời cổ đại, Xi-xê-rông - một chính trị gia nổi tiếng của Rô- ma cổ đã nói:

“Lịch sử là thầy dạy của cuộc sống” Chính vì lẽ đó, sự hiểu biết về lịch sử dân tộc cònbao hàm cả sự am tường cần thiết về lịch sử địa phương, hiểu biết về quê hương, xứ sở,nơi chôn nhau cắt rốn của mình, hiểu từ mối quan hệ giữa lịch sử địa phương và lịch sửdân tộc

Những năm gần đây, hoạt dộng nghiên cứu, biên soạn, giảng dạy và học tập Lịch sửđịa phương được đẩy mạnh trên cả nước nói chung và địa bàn Hà Tĩnh nói riêng Việcgiảng dạy lịch sử địa phương trong các nhà trường có tác dụng trực tiếp và quan trọng đểnâng cao chất lượng giảng dạy lịch sử dân tộc của người giáo viên, làm cho bài giảngsinh động hơn, có sức truyền cảm, gây thêm hứng thú học tập cho học sinh, tạo đượcnhững biểu tượng lịch sử, giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn các khái niệm, các hiện tượngtrong bài học Lịch sử dân tộc Tri thức lịch sử địa phương còn có ý nghĩa sâu sắc trongviệc giáo dục cho người học lòng tự hào chân chính về những truyền thống tốt đẹp củaquê hương, địa phương nơi cư trú, khơi dậy tình yêu quê hương xứ sở cho các em

1.3 Tầm quan trọng của dạy học lịch sử địa phương theo hướng trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn

Chúng ta đã nhận thức rõ vị trí, ý nghĩa của bài học lịch sử địa phương Bài họccàng có tác dụng khi được hỗ trợ bằng các hoạt động trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liênmôn, một hình thức tổ chức dạy học ở trường phổ thông Trong công tác TNST và tíchhợp liên môn, hoạt động của thầy và trò được tiến hành chủ yếu ngoài giờ học trên lớp,nhưng nội dung và chủ đề hoạt động phải đạt được mục đích giáo dưỡng, giáo dục, pháttriển như ở bài học trên lớp, nhưng được thực hiện trên cơ sở và phương tiện khác Nhiệm

vụ của hoạt động TNST mang tính tổng hợp, làm sâu sắc và phong phú kiến thức của học

sinh về các mặt khác nhau của cuộc sống xã hội, góp phần gây hứng thú trong học tập lịchsử.

Vì vậy, dạy học lịch sử địa phương theo hướng trải nghiệm sáng tạo và tích hợp

liên môn tuy là hoạt động chủ yếu ngoài lớp, nhưng công tác TNST có tác dụng như mộtbài nội khóa trong việc giáo dưỡng, giáo dục và phát triển học sinh Một cách cụ thể, hoạtđộng TNST và tích hợp liên môn trong dạy học lịch sử địa phương chú ý đến việc làmphong phú kiến thức, giáo dục tình cảm, đạo đức phẩm chất của học sinh, giáo dục tinhthần tập thể, ý thức cộng đồng trách nhiệm, yêu thích lao động, rèn luyện tính kỷ luật vàtinh thần tương thân tương ái

Dạy học lịch sử địa phương theo hướng trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môncòn có tác dụng giáo dục lớn đối với học sinh Dạy học tích hợp là định hướng dạy họctrong đó giáo viên tổ chức, hướng dẫn để học sinh biết huy động tổng hợp kiến thức, kĩnăng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập, đời sống;thông qua đó hình thành những kiến thức, kĩ năng mới; phát triển được những năng lựccần thiết, nhất là năng lực giải quyết vấn đề trong học tập và trong thực tiễn cuộcsống.Trong hoạt động TNST và tích hợp liên môn, những cá tính, phẩm chất, ý thứckhuynh hướng của học sinh bộc lộ rõ ràng Bởi vì những hoạt động TNST và tích hợp liênmôn trong học tập lịch sử địa phương ở trường phổ thông được thực hiện phù hợp vớinhững đặc điểm tâm lý lứa tuổi, trình độ của học sinh, với nhiều hình thức phong phú, bổích

Dạy học lịch sử địa phương theo hướng trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môncòn góp phần phát triển toàn diện học sinh Nếu bài học trên lớp là hình thức bắt buộc củaviệc học tập, tuân thủ nghiêm ngặt chương trình đã quy định về thời gian, nội dung…thìhoạt động TNST và tích hợp liên môn lại mở ra một khả năng rộng lớn để hình thành cácthói quen, kĩ năng về trí tuệ và thực hành cho học sinh trong học tập lịch sử địa phương.Các em có thể tự chọn và tham gia một cộng tác hợp với sở thích và trình độ của mình.Tính chất tự nguyện trong việc tham gia hoạt động TNST và tích hợp liên môn đã pháthuy năng lực nhận thức độc lập, làm nảy sinh và phát triển hứng thú của học sinh

Dạy học lịch sử địa phương theo hướng trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên mônbuộc học sinh sẽ phải huy động nhiều mảng kiến thức khác nhau như Văn, Sử, Địa lí…

để giải quyết một vấn đề về di sản hoặc danh nhân.Từ đó giúp các em có một hệ thốngkiến thức liên môn vững chắc, tạo hứng thú hơn trong học tập.

1.4 Một số vấn đề về dạy học lịch sử địa phương theo hướng trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn ở trường THPT

a Mục tiêu, đặc điểm của dạy học lịch sử địa phương theo hướng trải nghiệm sáng tạo và tich hợp liên môn

- Mục tiêu của dạy học lịch sử địa phương theo hướng trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn

Dạy học lịch sử địa phương theo hướng trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn

nhằm hình thành và phát triển phẩm chất nhân cách, các năng lực tâm lý – xã hội ; giúphọc sinh tích luỹ kinh nghiệm riêng cũng như phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhânmình, làm tiền đề cho mỗi cá nhân tạo dựng được sự nghiệp và cuộc sống hạnh phúc saunày

Mục tiêu của dạy học lịch sử địa phương theo hướng TNST và tích hợp liên mônphù hợp đáp ứng mục tiêu chương trình giáo dục phổ thông mới: Chương trình giáo dụcphổ thông nhằm tạo ra những con người Việt Nam phát triển hài hoà về thể chất và tinhthần, có những phẩm chất cao đẹp, có các năng lực chung và phát huy tiềm năng của bảnthân, làm cơ sở cho việc lựa chọn nghề nghiệp và học tập suốt đời

Mục tiêu chương trình giáo dục cấp trung học phổ thông nhằm phát triển nhâncách công dân trên cơ sở phát triển hài hoà về thể chất và tinh thần; duy trì, tăng cường vàđịnh hình các phẩm chất và năng lực đã hình thành ở cấp trung học cơ sở, có kiến thức, kỹnăng phổ thông cơ bản được định hướng theo lĩnh vực nghề nghiệp phù hợp với năngkhiếu và sở thích; phát triển năng lực cá nhân để lựa chọn hướng phát triển, tiếp tục họclên hoặc bước vào cuộc sống lao động

- Đặc điểm của dạy học lịch sử địa phương theo hướng trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn

+ Trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn là dấu hiệu cơ bản của hoạt động.+ Nội dung của hoạt động trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn mang tính tíchhợp và phân hóa cao

+ Hoạt động TNST và tích hợp liên môn dưới nhiều hình thức đa dạng

+ Hoạt động TNST và tích hợp liên môn đòi hỏi sự phối hợp, liên kết giữa các mônhọc (từ 2 môn trở lên) và nhiều lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường.

b Quan niệm về phương pháp dạy học lịch sử địa phương theo hướng hoạt động trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn trong trường phổ thông

Tổ chức dạy học lịch sử địa phương theo hướng TNST và tích hợp liên môn là các

hoạt động giáo dục thực tiễn có liên môn được tiến hành song song với hoạt động dạy học

trong nhà trường phổ thông Hoạt động dạy học lịch sử địa phương theo hướng TNST và

tích hợp liên môn là một bộ phận của quá trình giáo dục, được tổ chức chủ yếu ngoài giờhọc các môn văn hóa ở trên lớp và có mối quan hệ bổ sung, hỗ trợ cho hoạt động dạy học.Thông qua các hoạt động thực hành, những việc làm cụ thể và các hành động của học

sinh, hoạt động dạy học lịch sử địa phương theo hướng TNST và tích hợp liên môn là các

hoạt động giáo dục có mục đích, có tổ chức được thực hiện trong hoặc ngoài nhà trườngnhằm phát triển, nâng cao các tố chất và tiềm năng của bản thân học sinh, nuôi dưỡng ýthức sống tự lập, đồng thời quan tâm, chia sẻ tới những người xung quanh Thông quaviệc tham gia vào các hoạt động học tập TNST và tích hợp liên môn, học sinh được pháthuy vai trò chủ thể, tính tích cực, chủ động, tự giác, liên môn và sáng tạo của bản thân.Các em được chủ động tham gia vào tất cả các khâu của quá trình hoạt động: Từ thiết kếhoạt động đến chuẩn bị, thực hiện và đánh giá kết quả hoạt động phù hợp với đặc điểmlứa tuổi và khả năng của bản thân Các em được trải nghiệm, được bày tỏ quan điểm, ýtưởng, được đánh giá và lựa chọn ý tưởng hoạt động, được thể hiện, tự khẳng định bảnthân, được tự đánh giá và đánh giá kết quả hoạt động của bản thân, của nhóm mình vàcủa bạn bè,…Từ đó, hình thành và phát triển cho các em những giá trị sống và các năng

lực cần thiết Hoạt động dạy học lịch sử địa phương theo hướng TNST và tích hợp liên

môn về cơ bản mang tính chất của hoạt động tập thể trên tinh thần tự chủ, với sự nỗ lựcgiáo dục nhằm phát triển khả năng sáng tạo và cá tính riêng của mỗi cá nhân trong tập thể

Dạy học lịch sử địa phương theo hướng TNST và tích hợp liên môn có nội dung rất

đa dạng và mang tính tích hợp, tổng hợp kiến thức, kĩ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnhvực học tập và giáo dục như: rèn luyện kĩ năng viết, giáo dục đạo đức, giáo dục trí tuệ,giáo dục kĩ năng sống, giáo dục giá trị sống, giáo dục nghệ thuật thẩm mĩ, giáo dục thể

chất, giáo dục lao động, giáo dục an toàn giao thông, giáo dục ý thức bảo vệ di sản, danhnhân, giáo dục lòng yêu nước, lòng tự hào truyền thống của quê hương

Nội dung giáo dục của dạy học lịch sử địa phương theo hướng TNST và tích hợpliên môn thiết thực và gần gũi với cuộc sống thực tế, đáp ứng được nhu cầu hoạt động củahọc sinh, giúp các em vận dụng những hiểu biết của mình vào trong thực tiễn cuộc sống

một cách dễ dàng, thuận lợi Dạy học lịch sử địa phương theo hướng TNST và tích hợp

liên môn có thể tổ chức theo các quy mô khác nhau như: theo nhóm, theo lớp, theo khốilớp, theo trường hoặc liên trường với nhiều hình thức như nội khóa và ngoại khóa Tuynhiên, tổ chức theo quy mô nhóm và quy mô lớp với hình thức vừa nội khóa và ngoạikhóa có ưu thế hơn về nhiều mặt như đơn giản, không tốn kém, mất ít thời gian, học sinhtham gia được nhiều hơn và có nhiều khả năng hình thành, phát triển các năng lực cho

học sinh hơn Dạy học lịch sử địa phương theo hướng TNST và tích hợp liên môn có khả

năng thu hút sự tham gia, phối hợp, liên kết nhiều lực lượng giáo dục trong và ngoài nhàtrường như: Giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn, cán bộ Đoàn, ban giám hiệu nhàtrường, cha mẹ học sinh, chính quyền địa phương, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ ChíMinh…

c Các hình thức tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm sáng tạo có thể thực hiện trong nhà trường phổ thông

Hình thức tổ chức hoạt động TNST trong trường phổ thông rất phong phú và đa dạng Cùng một chủ đề, một nội dung giáo dục nhưng hoạt động TNST có thể tổ chức theo nhiều hình thức hoạt động khác nhau, tùy theo lứa tuổi và nhu cầu của học sinh, tùy theo điều kiện cụ thể của từng lớp, từng trương, từng địa phương Mỗi hình thức hoạt động trên đều mang ý nghĩa giáo dục nhất định Dưới đây là một số hình thức tổ chức của hoạt động TNST trong nhà trường phổ thông:

Hoạt động câu lạc bộ (CLB)

Câu lạc bộ là hình thức sinh hoạt ngoại khóa của những nhóm học sinh cùng sở thích, nhu cầu, năng khiếu,… dưới sự định hướng của những nhà giáo dục nhằm tạo môi trường giao lưu thân thiện, tích cực giữa các học sinh với nhau và giữa học sinh với thầy

cô giáo, với những người lớn khác Hoạt động của CLB tạo cơ hội để học sinh được chia sẻ những kiến thức, hiểu biết của mình về các lĩnh vực mà các em quan tâm, qua đó phát

triển các kĩ năng của học sinh như: kĩ năng giao tiếp, kĩ năng lắng nghe và biểu đạt ý kiến,kĩ năng trình bày suy nghĩ, ý tưởng, kĩ năng viết bài, kĩ năng chụp ảnh, kĩ năng hợp tác, làm việc nhóm, kĩ năng ra quyết định và giải quyết vấn đề,… CLB là nơi để học sinh được thực hành các quyền trẻ em của mình như quyền được học tập, quyền được vui chơi giải trí và tham gia các hoạt động văn hóa, nghệ thuật; quyền được tự do biểu đạt; tìm kiếm, tiếp nhận và phổ biến thông tin,… Thộng qua hoạt động của các CLB, nhà giáo dụchiểu và quan tâm hơn đến nhu cầu, nguyện vọng mục đích chính đáng của các em CLB hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, thống nhất, có lịch sinh hoạt định kì và có thể được

tổ chức với nhiều lĩnh vực khác nhau như: CLB học thuật; CLB thể dục thể thao; CLB văn hóa nghệ thuật; CLB võ thuật; CLB hoạt động thực tế; CLB trò chơi dân gian…

Tổ chức trò chơi

Trò chơi là một loại hình hoạt động giải trí, thư giãn; là món ăn tinh thần nhiều bổ ích và không thể thiếu được trong cuộc sống con người nói chung, đối với học sinh nói riêng Trò chơi là hình thức tổ chức các hoạt động vui chơi với nội dung kiến thức thuộc

nhiều lĩnh vực khác nhau, có tác dụng giáo dục “chơi mà học, học mà chơi”.

Trò chơi có thể được sử dụng trong nhiều tình huống khác nhau của HĐTNST như làmquen, khởi động, dẫn nhập vào nội dung học tập, cung cấp và tiếp nhận tri thức; đánh giá kết quả, rèn luyện các kĩ năng và củng cố những tri thức đã được tiếp nhận,… Trò chơi giúp phát huy tính sáng tạo, hấp dẫn và gây hứng thú cho học sinh; giúp học sinh dễ tiếp thu kiến thức mới; giúp chuyển tải nhiều tri thức của nhiều lĩnh vực khác nhau; tạo được bầu không khí thân thiện; tạo cho các em tác phong nhanh nhẹn,…

Tổ chức diễn đàn

Diễn đàn là một hình thức tổ chức hoạt động được sử dụng để thúc đẩy sự tham gia của học sinh thông qua việc các em trực tiếp, chủ động bày tỏ ý kiến của mình với đông đảo bạn bè, nhà trường, thầy cô giáo, cha mẹ và những người lớn khác có liên quan Diễn đàn là một trong những hình thức tổ chức mang lại hiệu quả giáo dục thiết thực Thông qua diễn đàn, học sinh có cơ hội bày tỏ suy nghĩ, ý kiến, quan niệm hay những câu hỏi, đềxuất của mình về một vấn đề nào đó có liên quan đến nhu cầu, hứng thú, nguyện vọng củacác em Đây cũng là dịp để các em biết lắng nghe ý kiến, học tập lẫn nhau Vì vậy, diễn đàn như một sân chơi tạo điều kiện để học sinh được biểu đạt ý kiến của mình một cách

trực tiếp với đông đảo bạn bè và những người khác Diễn đàn thường được tổ chức rất linh hoạt, phong phú và đa dạng với những hình thức hoạt động cụ thể, phù hợp với từng lứa tuổi học sinh.

Mục đích của việc tổ chức diễn đàn là để tạo cơ hội, môi trường cho học sinh được bày tỏ ý kiến về những vấn đề các em quan tâm, giúp các em khẳng định vai trò và tiếng nói của mình, đưa ra những suy nghĩ và hành vi tích cực để khẳng định vai trò và tiếng nói của mình, đưa ra những suy nghĩ và hành vi tích cực để khẳng định mình Qua các diễn đàn, thầy cô giáo, cha mẹ học sinh và những người lớn có liên quan nắm bắt được những băn khoăn, lo lắng và mong đợi của các em về bạn bè, thầy cô, nhà trường và gia đình,… tăng cường cơ hội giao lưu giữa người lớn và trẻ em, giữa trẻ em với trẻ em và thúc đẩy quyền trẻ em trong trường học Giúp học sinh thực hành quyền được bày tỏ ý kiến, quyền được lắng nghe và quyền được tham gia,… đồng thời giúp các nhà quản lí giáo dục và hoạch định chính sách nắm bắt, nhận biết được những vấn đề mà học sinh quan tâm từ đó có những biện pháp giáo dục và xây dựng chính sách phù hợp hơn với cácem

Sân khấu tương tác

Sân khấu tương tác (hay sân khấu diễn đàn) là một hình thức nghệ thuật tương tác dựa trên hoạt động diễn kịch, trong đó vở kịch chỉ có phần mở đầu đưa ra tình huống, phần còn lại được sáng tạo bởi những người tham gia Phần trình diễn chính là một cuộc chia sẻ, thảo luận giữa những người thực hiện và khán giả, trong đó đề cao tính tương tác hay sự tham gia của khán giả Mục đích của hoạt động này là nhằm tăng cường nhận thức,thúc đẩy để học sinh đưa ra quan điểm, suy nghĩ và cách xử lí tình huống thực tế gặp phải trong bất kì nội dung nào của cuộc sống Thông qua sân khấu tương tác, sự tham gia của học sinh được tăng cường và thúc đẩy, tạo cơ hội cho học sinh rèn luyện những kĩ năng như: kĩ năng phát hiện vấn đề, kĩ năng phân tích vấn đề, kĩ năng ra quyết định và giải quyết vấn đề, khả năng sáng tạo khi giải quyết tình huống và khả năng ứng phó với nhữngthay đổi của cuộc sống,…

Thực địa, tham quan, dã ngoại

Thực địa, tham quan, dã ngoại là một hình thức tổ chức học tập thực tế hấp dẫn đối với học sinh Mục đích của tham quan, dã ngoại là để các em học sinh được đi thăm, tìm

hiểu và học hỏi kiến thức, tiếp xúc với các di tích lịch sử, văn hóa, công trình, nhà máy…

ở xa nơi các em đang sống, học tập, giúp các em có được những kinh nghiệm thực tế, từ đó có thể áp dụng vào cuộc sống của chính các em

Nội dung tham quan, dã ngoại có tính giáo dục tổng hợp đối với học sinh như: giáo dục lòng yêu thiên nhiên, quê hương, đất nước, giáo dục truyền thống cách mạng, truyền thống lịch sử, truyền thống của Đảng, của Đoàn, của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh Các lĩnh vực tham quan, dã ngoại có thể được tổ chức ở nhà trường phổ thông là: Tham quan các danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, văn hóa; Tham quan các công trình công cộng, nhà máy, xí nghiệp; Tham quan các cơ sở sản xuất, làng nghề; Tham quan cácViện bảo tàng; Dã ngoại theo các chủ đề học tập; Dã ngoại theo các hoạt động nhân đạo…

Lao động công ích

Lao động công ích là hình thức hoạt động mang tính tập thể cao Có thể được tổchức trong khuôn viên nhà trường hoặc làng xóm như: Vệ sinh vườn trường, sân trườnglớp học; vệ sinh đường làng ngõ xóm, trồng và chăm sóc vườn hoa, chăm sóc và bảo vệ ditích lịch sử, các công trình công cộng, di sản văn hóa…

Tuy nhiên việc lao động công ích phải xuất phát từ việc làm của mỗi cá nhân, cái tâm củamỗi người góp sức mình để tham gia xây dựng, tu bổ công trình công trình công cộng vìlợi ích chung của cộng đồng nhằm bảo tồn các công trình, biết yêu quý giá trị lao độngcũng như có những hành động cần thiết để bảo vệ, phòng chống khắc phục hành độngchưa đúng đắn

Hội thi / cuộc thi

Hội thi/cuộc thi là một trong những hình thức tổ chức hoạt động hấp dẫn, lôi cuốn học sinh và đạt hiệu quả cao trong việc tập hợp, giáo dục, rèn luyện và định hướng giá trị cho tuổi trẻ Hội thi mang tính chất thi đua giữa các cá nhân, nhóm hoặc tập thể luôn hoạt động tích cực để vươn lên đạt được mục tiêu mong muốn thông qua việc tìm ra người/đội thắng cuộc Chính vì vậy, tổ chức hội thi cho học sinh là một yêu cầu quan trọng, cần thiết của nhà trường, của giáo viên trong quá trình tổ chức HĐTNST

Mục đích tổ chức hội thi/cuộc thi nhằm lôi cuốn học sinh tham gia một cách chủ động, tích cực vào các hoạt động giáo dục của nhà trường; đáp ứng nhu cầu về vui chơi

giải trí cho học sinh; thu hút tài năng và sự sáng tạo của học sinh; phát triển khả năng hoạtđộng tích cực và tương tác của học sinh, góp phần bồi dưỡng cho các em động cơ học tập tích cực, kích thích hứng thú trong quá trình nhận thức Hội thi/cuộc thi có thể được thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như: Thi vẽ, thi viết, thi tìm hiểu, thi đố vui, thi giải

ô chữ, thi tiểu phẩm, thi thời trang, thi kể chuyện, thi chụp ảnh, thi kể chuyện theo tranh, thi sáng tác bài hát, hội thi học tập, hội thi thời trang, hội thi học sinh thanh lịch,… có nội dung giáo dục về một chủ đề nào đó Nội dung của hội thi rất phong phú, bất cứ nội dung giáo dục nào cũng có thể được tổ chức dưới hình thức hội thi/cuộc thi Điều quan trọng khi tổ chức hội thi là phải linh hoạt, sáng tạo khi tổ chức thực hiện, tránh máy móc thì cuộc thi mới hấp dẫn

Tổ chức sự kiện

Tổ chức sự kiện trong nhà trường phổ thông là một hoạt động tạo cơ hội cho học sinh được thể hiện những ý tưởng, khả năng sáng tạo của mình, thể hiện năng lực tổ chức hoạt động, thực hiện và kiểm tra giám sát hoạt động Thông qua hoạt động tổ chức sự kiệnhọc sinh được rèn luyện tính tỉ mỉ, chi tiết, đầu óc tổ chức, tính năng động, nhanh nhẹn, kiên nhẫn, có khả năng thiết lập mối quan hệ tốt, có khả năng làm việc theo nhóm, có sức khỏe và niềm đam mê Khi tham gia tổ chức sự kiện học sinh sẽ thể hiện được sức bền cũng như khả năng chịu được áp lực cao của mình Ngoài ra, các em còn phải biết cách xoay xở và ứng phó trong mọi tình huống bất kì xảy đến Các sự kiện học sinh có thể tổ chức trong nhà trường như: Lễ khai mạc, lễ nhập học, lễ tốt nghiệp, lễ kỉ niệm, lễ chúc mừng,…; Các buổi triển lãm, buổi giới thiệu, hội thảo khoa học, hội diễn nghệ thuật; Các hoạt động đánh giá thể lực, kiểm tra thể hình, thể chất của học sinh; Đại hội thể dục thể thao, hội thi đấu giao hữu; Hoạt động học tập thực tế, du lịch khảo sát thực tế, điều tra họcthuật; Hoạt động tìm hiểu về di sản văn hóa, về phong tục tập quán; Chuyến đi khám phá đất nước, trải nghiệm văn hóa nước ngoài…

Hoạt động giao lưu

Giao lưu là một hình thức tổ chức giáo dục nhằm tạo ra các điều kiện cần thiết để cho học sinh được tiếp xúc, trò chuyện và trao đổi thông tin với những nhân vật điển hình trong các lĩnh vực hoạt động nào đó Qua đó, giúp các em có tình cảm và thái độ phù hợp,có được những lời khuyên đúng đắn để vươn lên trong học tập, rèn luyện và hoàn thiện

nhân cách Hoạt động giao lưu có một số đặc trưng sau:

- Phải có đối tượng giao lưu Đối tượng giao lưu là những người điển hình, có nhữngthành tích xuất sắc, thành đạt trong các lĩnh vực nào đó, thực sự là tấm gương sáng để họcsinh noi theo, phù hợp với nhu cầu hứng thú của học sinh

- Thu hút sự tham gia đông đảo và tự nguyện của học sinh, được học sinh quan tâm

và hào hứng

- Phải có sự trao đổi thông tin, tình cảm hết sức trung thực, chân thành và sôi nổi giữa học sinh với người được giao lưu Những vấn đề trao đổi phải thiết thực, liên quan đến lợi ích và hứng thú của học sinh, đáp ứng nhu cầu của các em

Với những đặc trưng trên, hoạt động giao lưu rất phù hợp với các HĐTNST theo chủ đề Hoạt động giao lưu dễ dàng được tổ chức trong mọi điều kiện của lớp, của trường

Hoạt động chiến dịch

Hoạt động chiến dịch là hình thức tổ chức không chỉ tác động đến học sinh mà tới

cả các thành viên cộng đồng Nhờ các hoạt động này, học sinh có cơ hội khẳng định mìnhtrong cộng đồng, qua đó hình thành và phát triển ý thức “mình vì mọi người, mọi người vìmình” Việc học sinh tham gia các hoạt động chiến dịch nhằm tăng cường sự hiểu biết và sự quan tâm của học sinh đối với các vấn đề xã hội như vấn đề môi trường, an toàn giao thông, an toàn xã hội,… giúp học sinh có ý thức hành động vì cộng đồng; tập dượt cho học sinh tham gia giải quyết những vấn đề xã hội; phát triển ở học sinh một số kĩ năng cần thiết như kĩ năng hợp tác, kĩ năng thu thập thông tin, kĩ năng đánh giá và kĩ năng ra quyết định

Mỗi chiến dịch nên mang một chủ đề để định hướng cho các hoạt động như: Chiếndịch giờ trái đất; Chiến dịch làm sạch môi trường xung quanh trường học; Chiến dịch ứngphó vơi biến đổi khí hậu; Chiến dịch bảo vệ môi trường, bảo vệ rừng ngập mặn; Chiến dịch làm cho thế giới sạch hơn; Chiến dịch tình nguyện hè, Chiến dịch ngày thứ 7 tình nguyện… Để thực hiện hoạt động chiến dịch được tốt cần xây dựng kế hoạch để triển khai chiến dịch cụ thể, khả thi với các nguồn lực huy động được và học sinh phải được trang bị trước một số kiến thức, kĩ năng cần thiết để tham gia vào chiến dịch

Hoạt động nhân đạo

Hoạt động nhân đạo là hoạt động tác động đến trái tim, tình cảm, sự đồng cảm của

học sinh trước những con người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn Thông qua hoạt động nhân đạo, học sinh biết thêm những hoàn cảnh khó khăn của người nghèo, người nhiễm chất độc da cam, trẻ em mồ côi, người tàn tật, khuyết tật, người già cô đơn không nơi nương tựa, người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, những đối tượng dễ bị tổn thương trongcuộc sống,… để kịp thời giúp đỡ, giúp họ từng bước khắc phục khó khăn, ổn định cuộc sống, vươn lên hòa nhập với cộng đồng Hoạt động nhân đạo giúp các em học sinh được chia sẻ những suy nghĩ, tình cảm và giá trị vật chất của mình với những thành viên trong cộng đồng, giúp các em biết quan tâm hơn đến những người xung quanh từ đó giáo dục các giá trị cho học sinh như: tiết kiệm, tôn trọng, chia sẻ, cảm thông, yêu thương, trách nhiệm, hạnh phúc,… Hoạt động nhân đạo trong trường phổ thông được thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như: Hiến máu nhân đạo; Xây dựng quỹ ủng hộ các bạn thuộc gia đình nghèo, có hoàn cảnh khó khăn; Tết vì người nghèo và nạn nhân chất độc da cam; Quyên góp cho trẻ em mổ tim trong chương trình “Trái tim cho em”; Quyên góp đồ dùng học tập cho các bạn học sinh vùng cao; Tổ chức trung thu cho học sinh nghèo vùng sâu, vùng xa…

2 Cơ sở thực tiễn

2.1 Thực trạng dạy và học Lịch sử ở trường THPT

Bộ môn Lịch sử ở trường THPT có vai trò quan trọng trong việc cung cấp cho họcsinh những kiến thức cơ bản, khách quan, có hệ thống về lịch sử xã hội loài người (lịch sửdân tộc Việt Nam) từ khi xuất hiện đến nay, góp phần bồi dưỡng lòng yêu nước, yêu độclập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, tinh thần đoàn kết dân tộc với hội nhập quốc tế,

ý thức góp phần xây dựng và bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa, niềm tự hào, niềm tintưởng vào sự lãnh đạo đúng đắn, sáng suốt của Đảng cộng sản Việt Nam và thắng lợi củacông cuộc đổi mới đất nước, rèn những kĩ năng cần thiết, những thao tác tư duy cơ bản

Những năm gần đây, bộ môn Lịch sử ở trường THPT đã có nhiều thay đổi tích cực

về nội dung, phương pháp dạy học Phần lớn giáo viên hiện nay ở các trường đã nhậnthức được việc cần phải đỏi mới phương pháp dạy học lịch sử theo hướng tích cực lấy họcsinh làm trung tâm, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong quá trìnhhọc tập Nhiều phương pháp dạy học mới được giáo viên tiến hành trong quá trình giảngdạy như: dạy học dự án, thảo luận nhóm, dạy học nêu vấn đề…đã mang lại kết quả tốt,

giúp học sinh có thể lĩnh hội kiến thức một cách tốt hơn và đồng thời cũng cho bản thânngười giáo viên cảm thấy hứng thú, say mê với sự nghiệp.

Tuy nhiên thực trạng dạy và học Lịch sử ở trường THPT hiện nay vẫn còn nhiềubất cập dẫn đến chất lượng dạy và học chưa cao Việc thay đổi từ quan niệm “người thầylàm trung tâm” sang “học trò là trung tâm” chưa đem lại kết quả cao Đa số học sinh đềucảm thấy học lịch sử khó nhớ và nhanh quên, các em thường nhầm lẫn về thời gian xẩy

ra sự kiện, về địa danh, tên cuộc khởi nghĩa, nhân vật lịch sử Và đặc biệt đa số học sinhkhông hiểu được bản chất các sự kiện lịch sử, không giải thích được ý nghĩa của các sựkiện lịch sử, vai trò công lao của nhân vật lịch sử….Bên cạnh đó việc ôn tập, củng cố kiếnthức cũng chưa được quan tâm chú ý của giáo viên, học sinh không được hướng dẫnphương pháp tự học, tự nghiên cứu tìm hiểu và ôn tập kiến thức Kiến thức lịch sử chưacó tính liên hệ thực tiễn, kiến thức hàn lâm, nặng nề

Từ thực trạng trên đã đặt ra một yêu cầu bức thiết cho môn Lịch sử nói riêng và cácmôn học khác ở trường phổ thông nói chung phải có những biện pháp đổi mới nhằm pháthuy những thế mạnh bộ môn và khắc phục những hạn chế để chất lượng giáo dục đượcnâng cao

2.2 Thực trạng của vấn đề dạy học lịch sử địa phương theo hướng trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn ở trường THPT

a Về phía Giáo viên và học sinh

Hầu hết GV bộ môn Lịch sử ở trường THPT hiện nay và đặc biệt là ở trường tôiđều nhận thức rõ về tầm quan trọng của việc thực hiện hoạt động trải nghiệm sáng tạo vàtích hợp liên môn vào dạy - học LSĐP Các GV đều đồng tình với quan điểm giáo dụchọc sinh qua hoạt động trải nghiệm, sẽ góp phần kích thích hứng thú học tập, tăng tínhthuyết phục trong quá trình dạy học, đồng thời góp phần đổi mới phương pháp dạy học,giảm phần lý thuyết, tính hàn lâm của kiến thức, tránh việc áp đặt, rập khuôn cho họcsinh Thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo tích hợp liên môn dễ gây tình cảm HS,hướng tới các năng lực cần phát triển

Tuy nhiên, các GV cũng băn khoăn và lo lắng vì dạy học LSĐP theo hướng trảinghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn còn rất mới mẻ, giáo viên chưa có kinh nghiệm.Hơn nữa việc thiết kế các hoạt động trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn rất công

phu và mất nhiều thời gian Nếu tổ chức cho học sinh tham gia trải nghiệm sáng tạo tạicác di tích, di sản, các buổi ngoại khóa, sinh hoạt theo chủ đề, sinh hoạt dưới cờ…thì việcquản lí học sinh cũng là cả vấn đề Để tổ chức trải nghiệm sáng tạo cho học sinh cần phảicó sự đồng ý của nhà trường, sự phối hợp Đoàn trường hay giáo viên chủ nhiệm, nên một

số giáo viên cũng rất ngại tổ chức cho học sinh học tập theo hình thức này, do đó giáoviên chỉ thuyết trình và “dạy suông” cho học sinh của mình nên việc chuẩn bị cho bàigiảng chưa được giáo viên chú ý và đầu tư, nội dung bài học trở nên khô khan và nhàmchán

Nếu khắc phục được những khó khăn này thì việc dạy học Lịch sử địa phương theohướng trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn sẽ đạt hiệu quả cao

Trong qúa trình nghiên cứu tôi đã tiến hành điều tra một số giáo viên giảng dạy mônlịch sử và một số học sinh về vấn đề này

Thứ nhất: Đối với giáo viên:

Tôi đã tiến hành điều tra bằng 2 câu hỏi:

Câu 1: Anh chị đánh giá như thế nào về dạy học LSĐP theo hướng TNST và tích hợp liên

môn ở trường THPT hiện hành trong những năm qua?

Câu 2: Hoạt động học tập TNST và tích hợp liên môn của bộ môn lịch sử ở trường THPT

hiện hành trong những năm qua đã có đóng góp như thế nào đối với việc nâng cao hiệu quả giáo dục?

Sau khi tổng hợp, tôi thấy kết quả như sau:

Bảng điều tra của giáo viênTổng số

giáo viên

điều tra

Kết quả điều tra

Rất cầnthiết

Cầnthiết

Khôngcần thiết

Thứ 2 Đối với Học sinh

Theo khảo sát đầu năm học ở một số lớp hầu hết các em HS đều có chung ý kiến làrất hứng thú với các tiết dạy Lịch sử địa phương thông qua các hoạt động trải nghiệmsáng tạo như phương pháp đóng vai, sử dụng trò chơi, xây dựng dự án… và nếu được trảinghiệm sáng tạo tại các di sản lịch sử - văn hóa thì các em rất hào hứng bởi nó thực sự lôicuốn sự chú ý của các em Tuy nhiên, các em cũng gặp phải một số khó khăn trong quátrình nhận thức vì kiến thức Lịch sử nhiều, trừu tượng, khô khan, có những kiến thức khónhớ, hàn lâm Học sinh chưa chú trọng đầu tư, chưa có hứng thú nên chưa thấy cái hay,chưa liên hệ với thực tế cuộc sống Bên cạnh đó, tâm thế của HS trong các tiết học nàyvẫn còn khá thụ động, cũng chỉ mới dừng ở mức độ “chờ đón” kiến thức do GV truyềnthụ và chỉ quan tâm đến những kiến thức bắt buộc phải học thuộc lòng “để lấy điểm”chưa thực sự hiểu sâu kiến thức

b Số liệu điều tra khảo sát.

Để minh chứng rõ cho điều này, trong quá trình làm đề tài, chúng tôi đã tiến hànhmột cuộc khảo sát nhỏ trên 240 học sinh của 6 lớp ( 2 lớp 10; 2 lớp 11; 2 lớp 12) ở đơn vịtrường mình về vấn đề trên bằng 2 phiếu khảo sát như sau:

- Khảo sát tại đơn vị ( Với hơn 240 học sinh)

+ Phiếu khảo sát.

PHIẾU KHẢO SÁT VỀ MỨC ĐỘ HỨNG THÚ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH VỀ DẠYHỌC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG Ở TRƯỜNG THPT THEO HƯỚNG TRẢI NGHIỆMSÁNG TẠO VÀ TÍCH HỢP LIÊN MÔN

Anh ( chị) có hứng thú với việc học tập học tập LSĐP ở trường THPT thông qua TNST và tích hợp liên môn ở chương trình Lịch sử phổ thông không? Trả lời bằng

cách đánh dấu (+) vào các mức độ theo ý kiến của anh ( chị)

Thích Bình thường Không thích

Câu 1: Ở trường bạn, học LSĐP ở trường THPT được học tập theo phương pháp nào?

Các bạn có hứng thú với cách học đó không?

Câu 2: Với nội dung học LSĐP bậc THPT được học tập bằng trải nghiệm sáng tạo và

tích hợp liên môn, bạn thấy có tốt hơn không?

Từ thực tiễn của chương trình, qua thực tế giảng dạy ở đơn vị và một số trường

trên địa bàn và qua dự giờ các đồng nghiệp, đặc biệt là qua hai phiếu khảo sát chúng tôi

nhận thấy một số thực trạng trong việc tổ chức dạy học lịch sử địa phương ở trường

THPT theo hướng trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn như sau:

Trong quá trình xây dựng nội dung, người dạy nhận thức chưa đúng vấn đề cốt lõi

của dạy học lịch sử địa phương ở trường THPT, nên chủ yếu đang sắp xếp những kiến

thức cùng đề tài lại gần nhau hơn chứ chưa tìm thấy được mạch liên kết kiên thức trongcùng một hệ thống Do đó, việc tổ chức dạy học lịch sử địa phương ở trường THPT còngặp nhiều hạn chế, chưa phát huy được ưu thế của phương pháp này

Mặt khác, nhiều giáo viên trong quá trình giảng dạy còn nặng về lý thuyết cho nêntạo áp lực rất lớn cho HS về mặt kiến thức Chính vì vậy gây tâm lí sợ ghi nhớ kiến thức,

e ngại học Lịch sử địa phương tức là hạn chế hoạt động tư duy, sự tích cực hoạt động của

HS trong quá trình tự đọc, tự giải quyết vấn đề

Đồng thời, người dạy chưa áp dụng tốt các phương pháp và kỉ thuật dạy học phùhợp, nếu sử dụng chủ yếu mang tính hình thức, chưa thực sự đạt hiệu quả như mongmuốn

II MỘT SỐ HÌNH THỨC VÀ BIỆN PHÁP DẠY HỌC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG THEO HƯỚNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO VÀ TÍCH HỢP LIÊN MÔN Ở TRƯỜNG THPT HIỆN HÀNH

1 Xác định nội dung phần lịch sử địa phương trong chương trình Lịch sử THPT hiện hành cần tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn 1.1 Mục tiêu

Lịch sử địa phương là một phần trong cấu tạo chương trình lịch sử THPT, mặc dùchỉ chiếm một phần nhỏ trong thời lượng chương trình nhưng có ý nghĩa rất quan trọng Địa phương là một đơn vị hành chính của đất nước, có những mối quan hệ với cảnước và là một bộ phận cấu thành của đất nước, song cũng có những sắc thái riêng củavùng mình Nhà trường gắn với một địa phương Vì vậy, địa phương là một đối tượngtrong hoạt động trải nghiệm của giáo viên và học sinh

Lịch sử địa phương có ý nghĩa giáo dưỡng, giáo dục và phát triển rất quan trọngtrong chương trình lịch sử ở trường phổ thông Lịch sử địa phương là biểu hiện cụ thể củalịch sử dân tộc Nghiên cứu, học tập LSĐP cũng là một biện pháp tích cực để thực hiệnviệc gắn liền nhà trường với đời sống xã hội

- Về kiến thức:

Học sinh hiểu được hoàn cảnh tự nhiên, khả năng kinh tế và truyền thống đấu tranhanh dũng, lao động cần cù của nhân dân địa phương, những đóng góp của quê hươngmình đối với lịch sử dân tộc.

Hiểu được mối liên hệ của lịch sử địa phương với lịch sử dân tộc

Biết được những thành tựu của quê hương trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, giáodục…

Giải thích được những khái niệm phức tạp, những kết luận, những khái quát khoahọc

- Về kỷ năng: Củng cố và phát triển ở học sinh các kỷ năng:

Nhận xét, phân tích, tổng hợp so sánh các sự kiện lịch sử

Kĩ năng thu thập, trình bày thông tin lịch sử Rèn luyện kĩ năng diễn đạt, trình bày

về một vấn đề lịch sử, được tập dượt nghiên cứu khoa học

Vận dụng kiến thức các môn học địa lí, văn học, giáo dục công dân, nghệ thuật…để dạy học lịch sử địa phương làm rõ những thành tựu của quê hương trên mọi mặt kinhtế, chính trị, văn hóa nghệ thuật, các danh nhân…

Vận dụng kiến thức đã học để giải thích các vấn đề lịch sử, bước đầu giải quyết cácvấn đề của cuộc sống gần gũi với học sinh

- Về thái độ:

Giảng dạy LSĐP góp phần không nhỏ vào việc giáo dục tư tưởng, chính trị, giáodục ý thức lao động, đạo đức, thẩm mĩ cho học sinh Từ đó hình thành cho thế hệ trẻ lòngyêu nước, tự hào về đất nước bắt nguồn từ lòng tự hào về chiến công của cha anh mình đẫlàm nên ngay tại làng xóm trong cuộc đấu tranh chống kẻ thù xâm lược

Học sinh cũng tự hào với những thành tựu về kinh tế, văn hóa, xã hội của địaphương Không những vậy, thông qua tìm hiểu về những trang trại cây ăn quả của địaphương, học sinh thêm khâm phục về sự tài giỏi của những người nông dân ở địa phương

Từ đó các em cũng có ý thức bảo vệ, phát triển và quảng bá sản phẩm của các trang trạitrên địa bàn quê hương, làm giàu cho gia đình và xã hội

Từ những hiểu biết đó các em càng thấy yêu quí và có trách nhiệm với quê hươngmình

Như vậy, tổ chức hoạt động học tập TNST trong dạy học LSĐP là hình thức họctập phong phú, hấp dẫn, gây hứng thú học tập cho học sinh góp phần nâng cao chất lượnghọc tập bộ môn.

1.2 Xây dựng nội dung chương trình lịch sử địa phương theo hướng tự chủ và kế hoạch dạy học trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn.

a Xây dựng nội dung chương trình lịch sử địa phương trong dạy học chính khóa.

- Yêu cầu căn cứ vào thực tế đơn vị trường đóng trên địa bàn gắn với những di sản

và danh nhân để lựa chọn nội dung xây dựng bài học phù hợp

- Cần phân bố thời gian hợp lí cần đảm bảo nội dung chính khóa chung của toànquốc và nội dung kiến thức của địa phương nhằm đảm bảo tốt mục tiêu và chất lượngchương trình dạy học

- Lựa chọn nội dung và hình thức dạy học tích cực hướng vào giáo dục nâng caotruyền thống, đạo đức cho học sinh

10

(3 tiết)

Kì 1: Lịch sử Hà Tĩnh từ nguyên thủy

đến thế kỉ XIX (1 tiết)

I Hà Tĩnh buổi đầu lịch sử

II Những thành tựu thời phong kiến

III Danh nhân

Dạy học nội khóa trên lớp.Vậndụng kiến thức liên môn Văn học -Địa lí, Nghệ thuật

Kì 2: Dạy học di sản và danh nhân văn

hóa địa phương: Đặng Tất, Đặng Dung

và Nguyễn Thiếp (2 tiết)

Tiết 1 Dạy học nội khóa trên lớp.Tiết 2 Thực hành trải nghiệm sángtạo kết hợp vận dụng kiến thứcVăn, Sử và Địa lí vào thuyết minhgiới thiệu và chăm sóc di sản tạithực địa

Kì 1 Hà Tĩnh trong các thế kỉ XIX –

Đầu XX (1 tiết)

I Thành lập thành Hà Tĩnh

II Đóng góp của Hà Tĩnh trong phong

trào yêu nước, cách mạng và văn hóa

Dạy học nội khóa trên lớp.Vậndụng kiến thức liên môn Văn học -Địa lí, Nghệ thuật

11

(3 tiết)

Kì II Giáo dục truyền thống qua di sản

nhà thờ họ Ngô và danh nhân Ngô Văn

Sở, Ngô Xuân Diệu (2 tiết)

Tiết 1 Dạy học nội khóa trên lớp.Tiết 2 Thực hành trải nghiệm sángtạo kết hợp vận dụng kiến thứcVăn, Sử và Đại lí vào thuyết minhgiới thiệu và chăm sóc di sản tạithực địa

12

(4 tiết)

Kì 1

Tiết 1 Hà Tĩnh trong phong trào đấu

tranh giải phóng dân tộc 1919-1945

Tiết 2 Giáo dục truyền thống qua di

sản và danh nhân

I Sự thành lập Đảng bộ tỉnh Hà Tĩnh –

Bến đò thượng Trụ

II Di tích Ngã ba Nghèn và Tổng bí

thư đầu tiên của Đảng - Trần Phú

Dạy học nội khóa trên lớp

Vận dụng kiến thức liên môn Văn học - Địa lí, Nghệ thuật

- Phát huy tích cực vai trò người học với nhiều hình thức dạy học mới

Kì 2 Hà Tĩnh 1945-2000

Tiết 1 Bài học cung cấp kiến thức mới

I Thành tích trong trong kháng chiến

chống Mĩ (Giáo dục truyền thống qua

di sản Làng chiến tích Làng K130 và

Ngã ba Đồng lộc)

II Thành tựu trong thời kì đổi mới

- Tiết 1 Dạy học nội khóa trên lớp.Vận dụng kiến thức liên môn Vănhọc - Địa lí, Nghệ thuật

Tiết 2 Bài học thực hành Tiết 2- Làm việc ở nhà: Thực hành

trải nghiệm tìm hiểu về di sản LàngK130, Ngã ba Đồng Lộc và sự pháttriển kinh tế địa phương, viết bàithuyết minh di sản Làng K130 vàNgã ba Đồng Lộc, bài giới thiệu

mô hình kinh tế địa phương em yêu

b Xây dựng kế hoạch ngoại khóa

- Căn cứ vào nội dung chương trình kế hoạch lịch sử địa phương nội khóa để xâydựng chương trình, nội dung ngoại khóa

- Căn cứ vào kế hoạch hoạt động và nhiệm vụ năm học của nhà trường

- Căn cứ vào kế hoạch hoạt động tổ chuyên môn và phát huy vai trò bộ mônchuyênmôn

1 - Sinh hoạt dưới cờ

đầu tháng chủ đề kỉ

niệm các ngày lễ gắn

với lịch sử địa phương

1 Phong trào Xô Viết

- Chương trình kể

chuyện lịch sử, vănnghệ

truyền thống yêu nước

cho đoàn viên thanh

niên qua di sản và

danh nhân địa phương

- Biểu diễn văn nghệ

ca ngợi về quê hươngđất nước

- Ba đội chơi gắn vớitên gọi các di sản:

1 Các đội giới thiệutên đội chơi thông quabài thuyết minh di sản

Tháng 3 –tháng thanhniên

Toàn trường

2 Phần thi kiến thức

di sản và danh nhânđịa phương

3.Thi tài năng tuyêntruyền giáo dục đạođức cho đoàn viên

3 Dạy học dự án Tham quan tìm hiểu

về mô hình kinh tế xãhội ở địa phương

Tháng tháng 5

Lớp 12

1.3 Những yêu cầu khi tổ chức hoạt động TNST và tích hợp liên môn

- Về nội dung dạy học trong tổ chức hoạt động TNST và tích hợp liên môn

Tổ chức hoạt động TNST và tích hợp liên môn cho học sinh theo hướng phát triểnnăng lực, học sinh sẽ tự tìm hiểu chủ đề, lập kế hoạch phân công công việc và tiến hànhthực hiện Chính vì điều đó mà nội dung dạy học phải đa dạng, phong phú và phù hợp vớitrình độ nhận thức của học sinh để qua đó các em có thể hiểu được nội dung bài học.Chương trình, kế hoạch học tập trãi nghiệm phải được thiết kế để trang bị đầy đủ cho họcsinh: kiến thức, kĩ năng, thái độ và cách vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống

- Về phương pháp dạy học

Giáo viên nên kết hợp nhiều PPDH khác nhau để phát triển tính độc lập, tự giác tựtìm tòi của học sinh trong hoạt động TNST và tích hợp liên môn nhằm phát huy năng lựchọc sinh Mặt khác, khi tiến hành dạy học theo phương hướng phát huy năng lực học sinhgiáo viên cũng cần quan tâm đến hiệu quả của mỗi phương pháp mà mình áp dụng

- Về đánh giá kết quả học tập của học sinh

Có nhiều cách đánh giá kết quả hoạt động TNST và tích hợp liên môn Giáo viênphải quan sát, nhận xét, góp ý để đánh giá ngay trong quá trình hoạt động thực tiễn, dựatrên những biểu hiện cụ thể về phương thức và kết quả hoạt động của học sinh Cần sửdụng nhiều hình thức đánh giá, nhiều bộ công cụ đánh giá, coi trọng nhận xét quá trìnhtiến bộ về nhiều mặt khác nhau của học sinh

- Việc thực hiện hoạt động TNST và tích hợp liên môn, người giáo viên cần phải đảm bảo đúng mục tiêu bài học

Trong một bài học, giáo viên có thể sử dụng nhiều phưng pháp khác nhau phụthuộc vào trình độ nhận thức của học sinh và điều kiện thực tế, nhưng mục đích cuối cùngvẫn đạt được mục tiêu bài học Khi tiến hành TNST và tích hợp liên môn, giáo viên phảixác định nọi dung hợp lí, tổ chức cho học sinh báo cáo sản phẩm thu được sau buổi trãinghiệm sáng tạo mà không mất quá nhiều thời gian, điều quan trọng nhất là phải đảm bảocung cấp đủ kiến thức, kĩ năng cần thiết cho học sinh, đảm bảo thực hiện đúng mục tiêubài học.

Điều này đòi hỏi khi thiết kế hoạt động TNST và tích hợp liên môn, người giáoviên cần phải: Dựa trên nội dung cốt lõi của chương trình đáp ứng chuẩn kiến thức, kĩnăng của môn học Tập trung vào những hiểu biết của học sinh sau quá trình học

- Phải phù hợp với trình độ học sinh, không nên xây dựng các chủ đề trải nghiệm

và tích hợp vượt quá xa nội dung kiến thức của học sinh

Dạy học vừa sức là nguyên tắc hàng đầu của quá trình dạy học Dạy học vừa sứccó nghĩa là những yêu cầu, nhiệm vụ học tập phải phù hợp với trí tuệ của học sinh để các

em có thể hoàn thành với sự nổ lực cao nhất cả về trí tuệ và thể lực

Khi vận dụng phương pháp dạy học TNST và tích hợp liên môn, cách tiến hànhphải phù hợp với trình độ của học sinh trong lớp, đồng thời phù hợp với trình độ pháttriển của từng đối tượng học sinh, đảm bảo mỗi học sinh có thể phát triển mức tối đa sovới khả năng của mình sau khi tham gia TNST

Hiện nay với sự phát triển của khoa học kỷ thuật, sự tiến bộ của xã hội và sự bùng

nổ của thông tin…khả năng nhận thức của học sinh trung học phổ thông ngày càng pháttriển hơn Đây là điều kiện thuận lợi để vận dụng phương pháp dạy học TNST và tích hợpliên môn trong dạy học lịch sử

Việc thực hiện tốt yêu cầu phù hợp với trình độ học sinh khi tiến hành TNST vàtích hợp liên môn là vô cùng quan trọng, nếu thực hiện tốt sẽ tạo hứng thú cho học sinh vàmang lại hiệu quả cao Ngược lại, nếu không tuân thủ nguyên tắc này, nội dung của TNST

sẽ trở nên quá dễ hoặc quá khó đối với học sinh Điều này dẫn đến sự nhàm chán, khôngphát huy được năng lực của học sinh

- Đảm bảo sự thống nhất giữa vai trò tự giác, tích cực độc lập nhận thức của học sinh và vai trò chủ đạo của giáo viên

Yêu cầu này đòi hỏi phải phát huy tính tự giác, tích cực, độc lập nhận thức của họcsinh và vai trò chủ đạo của người giáo viên trong việc vận dụng phương pháp dạy học lịch

sử theo hướng phát triển năng lực học sinh Giáo viên chỉ là người hỗ trợ, hướng dẫn, cònsự tham gia hoạt động giải quyết vấn đề lại đòi hỏi ở người học

- Đảm bảo tính thống nhất giữa lí luận và thực tiễn

Việc vận dụng PPDH lịch sử theo hướng phát triển năng lực học sinh, là một cơhội tốt để các em được làm việc (tìm hiểu, thảo luận, tranh luận, khảo sát, thí nghiệm…)để tự mình tìm ra tri thức Nhưng quan trọng hơn là cơ hội để các em vận dụng những trithức đã học được vào thực tế cuộc sống Bên cạch đó, còn là cơ hội để các em tìm hiểu,giải quyết vấn đề mang tính xã hội, tính thời đại Chủ đề học tập trải nghiệm phải gắn vớinhững vấn đề cần giải quyết ở địa phương nơi tập thể sinh sống và học tập Như các lĩnhvực: ngành nghề sản xuất cơ bản đang tồn tại trong xã hội, lĩnh vực phục vụ cộng đồng,lĩnh vực khoa học - công nghệ…Căn cứ vào đó giáo viên có thể xây dựng các chươngtrình học trải nghiệm phù hợp

- Môi trường học tập phải mang tính cộng đồng Yêu cầu này muốn nói tới sự hợp

tác của học sinh trong quá trình học tập Làm việc nhóm để đảm bảo sự khách quan, họchỏi lẫn nhau cũng như học cách làm việc và chung sống với người khác

1.4 Qui trình thực hiện hoạt động học tập TNST và tích hợp liên môn cho học sinh a.Qui trình tổ chức day học nói chung

Qui trình dạy học theo hứng phát triển năng lực cho học sinh bao gồm ba bước nhưsau:

Bước 1: Lập kế hoạch

+ Lựa chọn đề tài

+ Xây dựng các tiểu chủ đề

+ Lập kế hoạch các hoạt động học tập

Bước 2: Thực hiện kế hoạch

+ Thu thập thông tin

+ Xử lí thông tin

+ Tổng hợp thông tin

Bước 3: Tổng hợp báo cáo kết quả

+ Xây dựng sản phẩm

+ Báo cáo trình bày sản phẩm

+ Đánh giá

b Quy trình tổ chức hoạt động TNST và tích hợp liên môn trong dạy học LSĐP

Bước 1: Chọn đề tài (đặt tên) và xác định mục tiêu của bài TNST và tích hợp liên môn.

Ở bước này, cả giáo viên và học sinh cùng đề xuất, chọn đề tài và mục đích của bàihọc

Công việc của giáo viên: Tìm trong chương trình LSĐP các chủ đề nội dung cơbản có liên quan hoặc có thể liên hệ vào thực tiễn Giáo viên phân chia lớp thành cácnhóm hướng dẫn người học đề xuất, xác định chủ đề, định hướng cho học sinh về mụcđích bài học

Công việc của học sinh: Tùy trong trường hợp thích hợp, sáng kiến về việc xácđịnh đề tài có thể xuất phát từ học sinh Học sinh lắng nghe và tiếp thu những gợi ý, địnhhướng về đề tài của giáo viên, của nhóm làm việc

Bước 2: Xây dựng đề cương bài lịch sử

Đây là bước chuẩn bị của giáo viên và học sinh trước khi bắt tay vào tổ chức hoạtđộng học tập trải nghiệm và tích hợp liên môn

Công việc của giáo viên: Giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh xác định: nội dung

và phương pháp, phương tiện, hình thức trải nghiệm, thời gian dự kiến, nguồn tài liệu,kinh phí thực hiện Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh xây dựng “bộ câu hỏi khung”liên quan đến những vấn đề bài trải nghiệm

Công việc của học sinh: Sau khi đã được phân công vào các nhóm, các nhómthống nhất kế hoạch cụ thể thực hiện nhiệm vụ Giáo viên hướng dẫn, gợi ý học sinh cáchthức thực hiện một số nhiệm vụ sau:

- Cách thu thập thông tin: Lấy ở đâu? Lấy bằng cách nào? Phương tiện gì?

- Cách xử lí thông tin: lựa chọn thông tin có giá trị phải đảm bảo độ tin cậy và có ýnghĩa

- Cách tổng hợp và trình bày kết quả: bố cục, nội dung và hình thức trình bày sảnphẩm

Bước 3: Thực hiện hoạt động

Công việc của giáo viên: Gặp gỡ thường xuyên các nhóm để biết rõ tiến trình làmviệc của từng nhóm, kịp thời giúp đỡ và điều chỉnh những vướng mắc của các nhóm Công việc của học sinh: Thực hiện hoạt động theo nội dung

Bước 4: Trình bày sản phẩm

Kết quả của việc học tập TNST và tích hợp liên môn có thể được viết dưới dạng ấnphẩm (bản tin, tập san, báo, áp phích, thu hoạch báo cáo…) và có thể được trình bày trênpower point, đực thiết kế thành các đoạn phim, video…

Bước 5: Đánh giá kết quả hoạt động trải nghiệm

Công việc của học sinh: Các nhóm trình bày kết quả thực hiện của nhóm mình.Các nhóm khác theo dõi, thảo luận, trao đổi, nhận xét, đóng góp ý kiến và kết quả làmviệc của nhóm bạn Học sinh các nhóm đánh giá lẫn nhau và tự đánh giá kết quả củanhóm mình

Công việc của giáo viên:

- Giáo viên nhận xét quá trình thực hiện hoạt động và sản phẩm của mỗi nhóm

- Giáo viên rút kinh nghiệm qua việc thực hiện hoạt động của các nhóm

- Giáo viên lưu kết quả hoạt động vào hồ sơ của học sinh

2 Một số phương pháp dạy học LSĐP theo hướng TNST và tích hợp liên môn ở trường THPT hiện hành

Hoạt động học tập TNST và tích hợp liên môn là một việc làm hết sức cần thiếtnhằm bồi dưỡng tình yêu quê hương, để từ đó phát triển thành lòng yêu nước Với nhữngđặc thù của mình, bộ môn lịch sử đóng vai trò quan trọng trong thực hiện nhiệm vụ này.Để nâng cao hơn nữa việc giáo dục các kĩ năng cho học sinh cần có sự đổi mới trongcách nghĩ, cách làm Tăng cường các hoạt động TNST và tích hợp liên môn của bộ mônlich sử là một phương pháp đang khẳng định hiệu quả

Địa phương nơi trường chúng tôi đóng là một vùng rất giàu truyền thống văn hóa,

do vậy tạo điều kiện thuận lợi cho chúng tôi trong việc thực hiện giáo dục hoạt độngTNST và tích hợp liên môn Trên cơ sở những hình thức hoạt động TNST và tích hợp liênmôn vừa nêu, tôi xin đưa ra việc tổ chức một số hoạt động TNST ở nơi mình công tác đểnhằm hướng tới mục tiêu nâng cao hiệu quả của việc giáo dục truyền thống quê hương,

lòng yêu nước, hướng nghiệp và hình thành ý thức, trách nhiệm trong công cuộc xây dựng

và bảo vệ tổ quốc hiện nay ở địa phương cho học sinh Các hoạt động TNST và tích hợpliên môn sẽ được tổ chức nhân dịp kỷ niệm các ngày lễ lớn với sự phối hợp của các tổchức Đoàn trường và các đoàn thể khác trong nhà trường

2.1 Tổ chức hoạt động TNST và tích hợp liên môn bằng hình thức nội khóa

Từ trước tới nay, dạy học LSĐP trong nhà trường THPT hầu hết đều tổ chức cáctiết dạy ở trên lớp Trong đề tài này, tôi đã tiến hành tổ chức 2 hình thức dạy học: một làdạy học trên lớp theo phương pháp truyền thống, sau đó trên cơ sở kiến thức trên lớp, tôitiếp tục tổ chức cho học sinh TNST và tích hợp liên môn tại thực địa Sau đây là các bướctiến hành trong tổ chức hình thức dạy học TNST và tích hợp liên môn bằng hình thức nộikhóa

2.1.1.Dạy học theo phương pháp truyền thống (dạy học trên lớp theo chính khóa) Phụ lục 2

PPDH truyền thống là những cách thức dạy học quen thuộc được truyền từ lâu đời

và được bảo tồn, duy trì qua nhiều thế hệ Về cơ bản, phương pháp dạy học này được tổchức dạy học trên lớp Trong khuôn khổ đề tài này, tôi chọn một bài học lịch sử địa phương ở

huyện Can Lộc, bài: Giáo dục truyền thống yêu nước qua Nhà thờ họ Ngô và Danh nhân: Ngô Văn sở, Ngô Xuân Diệu (Thị trấn Nghèn, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh), đối với học sinh

lớp 11

Giáo án thực dạy trên lớp:

GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG QUA NHÀ THỜ HỌ NGÔ VÀ DANH NHÂN:

NGÔ VĂN SỞ VÀ NGÔ XUÂN DIỆU

I MỤC TIÊU

1 Kiến thức:

- Học sinh cần nắm được những đóng góp cũng như công lao của dòng họ Ngô Trảo Nha (Can Lộc) và danh nhân Ngô Văn Sở, Ngô Xuân Diệu đối với quê hương, đất nước

- Vận dụng kiến thức văn học:

+ Những thành tựu văn học của Ngô Xuân Diệu

+ Hình thức kết cấu của văn bản thuyết minh, tính chính xác của văn bản thuyếtminh.

2 Thái độ, tư tưởng:

- Giáo dục lòng biết ơn đối với những dòng họ, những danh nhân văn hóa đã có những đóng góp to lớn trong sự nghiệp xây dựng và phát triển của đất nước; lòng tự hào

và ý thức học tập, rèn luyện, bảo tồn và phát huy các giá trị tốt đẹp của quê hương, đất nước

- Nhà thờ Ngô Phúc Vạn, Ngô Xuân Diệu, nhà văn hóa Xuân Diệu

- Chân dung Ngô Văn Sở và Ngô Xuân Diệu

- Thơ Xuân Diệu

2 Học sinh

- Tìm hiểu trước về tư liệu nhà thờ họ Ngô và danh nhân: Ngô Văn Sở, Ngô Xuân Diệu

- Giấy Ao, bút, vở, thước kẻ…

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC