Tấn bi kịch của hồn trương ba da hàng thịt

TẤN BI KỊCH CỦA HỒN TRƯƠNG BA DA HÀNG THỊT Hồn Trương Ba da hàng th ịt một tác phẩm được viết vào năm 1981 và công diễn năm 1984 trong không khí đổ i mớ i của đất nước và sự chuyển mình của văn học Là.

T ẤN B I K Ị CH C Ủ A H Ồ N T RƯ Ơ NG B A DA H À NG T H Ị T

H ồ n T rươn g B a d a h àn g th ị t m ộ t tác p h ẩ m đ ư ợc vi ết v ào n ăm 1981 v à côn g

d i ễn n ăm 1984 t ron g k h ôn g k h í đ ổ i m ới củ a đ ất n ư ớc và s ự ch u y ển m ì n h

củ a văn h ọ c L à m ộ t t rong n h ững v ở kị c h đ ặ c s ắ c n h ất củ a n hà vi ết k ị c h t ài

hoa, nhà thơ Lưu Quang Vũ, đư ợc công diễn nhiều lần trên sân khấu trong và ngoài nước Từ một cốt truyện dân gian, Lưu Quang Vũ đã x ây d ự ng t h ành

m ộ t v ở k ị c h hi ệ n đại có cái n hì n m ớ i m ẻ, đ ặt r a n hi ều v ấn đ ề, ý nghĩ a t ư t ư ở n g ,

t ri ết l í đ ầy s âu s ắc T ất c ả n h ững t ri ết l í s ố ng nh ân v ăn cao đ ẹp ấ y đ ều đượ c

k h ắc h ọ a rõ r àng qu a t ấn bi k ị ch m ang t ê n: H ồ n T rươ ng B a d a hà ng t h ị t

T ì n h h u ố n g k ị ch củ a L ưu Q u an g Vũ b ắ t đ ầu từ m ộ t cố t tr u y ện d ân

gi an S au khi b ị N a m Tào b ắt ch ết nh ầm và ph ải s ố ng m ộ t cu ộ c đ ờ i m ớ i t rong

thân xác vay mượn của anh hàng thịt mới chết Hồn Trương Ba đã gặp vô số

t ì nh hu ố ng éo l e, bi đát , nh ững m âu t hu ẫ n gay g ắt gi ữa m ột t âm h ồ n t h anh

k h i ết v à t h ân t h ể p h ạm t ụ c này S ự m âu t hu ẫn n ày đ ạt đ ỉ n h đ i ểm khi l i nh h ồ n cao khi ết d ần b ị x âm ph ạm v à bi ến ch ất , nh ận t h ức đư ợ c đi ề u đó h ồ n Trư ơ ng

B a d ần t r ở n ên ch án ghét ki ếp s ốn g nh ờ , s ố ng t ạm b ợ “ bên ng oài m ột đ ằng, bên

t rong m ột n ẻo ” n ày B ở i ông cò n b ị chí n h ngư ờ i v ợ , c on d âu và c háu gái , b ạn

bè c ủa m ì n h khư ớ c t ừ và ghê s ợ S ự t u y ệ t v ọng, m ệt m ỏ i đ ã k hi ến l i nh h ồn

t hanh cao c ủ a T rươ n g B a m u ố n đư ợ c gi ải t hoát v à đ ư ợ c s ố ng cu ộ c đ ờ i củ a chí nh m ì nh Ôn g đã ch ọ n cái ch ết đ ể b ảo v ệ t âm h ồ n m ì n h T ất c ả n h ững đi ều

đó được trích từ cảnh thứ bảy, cảnh cuối cùng của vở kịch

Xem t h êm : N hữ ng n h ậ n đị nh h ay v ề cá c t ác ph ẩ m t h ơ l ớp 12

Qua đoạn trích, tấn bi kịch của hồn Trương Ba lần lượt được hiện ra, thức

tỉ n h n gư ời đ ọ c v ề n h ữ n g gi á t r ị n h ân v ăn sâu s ắ c tri ết l í s ố n g cao đ ẹp m à Lưu Quang Vũ mang đ ến Tấn bi kịch đầu tiên của hồn Trương Ba trong thân

xác củ a a nh h àng t h ị t l à s ự b i ến ch ất c ủa t âm h ồ n, s ự t h ay đ ổ i t heo m ộ t c ách

m à chí nh b ản t h ân T rươ ng B a, n gư ờ i t h â n c ủ a ông cũn g ch ẳn g còn nh ận r a ông

n ữa T ừ n h ững s ai l ầ m của ngư ờ i nhà Tr ờ i , Trươ ng B a cũn g đ ư ợ c s ố ng l ại , nhưng sống trong thân xác của anh hàng thịt Một thân xác được miêu tả như

m ộ t bi ểu t ư ợ ng đ áng ghê s ợ đượ c hì nh t h ành t ừ m ộ t ho àn c ản h s ố ng du ng t ụ c:

hì nh dá ng k ềnh càn g t hô l ỗ t ớ i cái d ạ d ày đòi h ỏ i m ỗ i b ữa ăn t ám chí n bát cơ m , thèm ăn ngon, thèm rượu thịt cho đến cái những dục vọng xấu xa Mà tất cả

n h ững đi ều ấy m ộ t n gư ờ i ch ăm s ó c cây c ảnh, n h ẹ n hàn g t ừ t ố n t rong c ử ch ỉ ,

m ộ t ngư ờ i n âng ni u t ừng nh ành câ y, n ụ hoa cũng d ần t r ở n ê n t ha h óa Tr ương

B a không cò n l à ông c ủ a ng ày xư a n ữa M ộ t l i nh h ồ n t han h khi ết gi ờ đ ây b ị

t hua l ý l u ận củ a m ột t hân x ác ph àm t ục n ày ư ? M ột ngườ i t ừn g đư ợ c b ạ n bè yêu qu ý, c on cháu kí nh n ể m à gi ờ đây l ại d ựa vào “b àn t ay gi ết l ợ n” t hô b ạo này đánh con của mình ư? Không, “tôi chán cái ch ỗ ở không phải của tôi này

l ắm rồ i , ch án l ắm rồ i ! C ái t h ân t h ể k ềnh càng t hô l ỗ này, t a b ắt đ ầ u s ợ m i , t a

ch ỉ m uố n rờ i x a m i t ức kh ắ c ! ” Nh ưng l à m sao b ây gi ờ khi ôn g nhì n đ ờ i b ằng đôi mắt của thân xác này, c ảm nhận thế giới qua những giác quan này Đó chí nh l à t ấ n bi k ị ch m ang t ên h ồn Tr ươ n g B a, d a h àng t h ị t L ưu Qu ang Vũ đ ã đặt ra một vấn đề khiến độc giả phải thổn thức và suy ngẫm Một con người khi

m u ốn s ống ph ải b ất ch ấp m ọ i gi á ư ? Dù r ằng không đư ợ c l à chí nh m ì nh như

cá ch h ồ n Tr ươ ng B a đang d ần đ ánh m ất đ i cái b ản t í nh l ươ n g t hi ện ấy? S ố n g

b ằn g b ất cứ gi á n ào t hì l i ệu có h ạnh p hú c khôn g, v à c on ng ư ờ i s ẽ t rở t hàn h ai ,

s ẽ r a s ao khi không đư ợ c s ống t h eo cá ch c ủ a m ì nh? C ái đ ẹp cái t ốt dù có t h ế nào t hì k hi s ố ng l âu cùng s ự dun g t ụ c cũ ng có ngày b ị m ai m ột , cũn g như con

người cũng sẽ mất đi cái lương thi ện để thỏa mãn những ham muốn tầm

thường Để rồi khi đi sai lệch với đạo đức ta lại đổ lỗi lên thân xác để gột rửa

đi sự vấy bẩn trong linh hồn ư? Điều đó cũng được nhà viết kịch tài hoa này đ ề cập đ ầy rõ rà ng: Nh ữ n g vị l ắm c h ữ n hi ề u s á ch nh ư c ác ông l à ha y vi n v ào c ớ

t âm h ồ n l à qu ý, khu yên con ng ư ờ i t a s ố n g vì ph ần h ồn , đ ể rồ i b ỏ bê cho t hâ n xác h ọ m ai kh ổ s ở , n h ếch nh ác…

T ấ n b i k ị ch th ứ h ai tron g cu ộ c đ ời s ố n g ch ắp vá, s ố n g n h ờ củ a h ồ n T rư ơn g

B a l à b ị khước từ v à xa l án h B ở i t ớ i n gư ờ i v ợ m à ông t râ n t r ọ ng cũng m u ố n

t ừ b ỏ ôn g m à đi H ồ n ông đ ã g ây r a đ au kh ổ và m ệt m ỏ i cho chí nh n gư ờ i t h ân

củ a m ì nh r ồ i đ ấ y ư ? “Ông đâu còn l à ô ng , đâu còn l à ô ng T rư ơ ng B a l àm vư ờ n ngày xưa… Có lẽ tôi phải đi… đi bi ệt…Để ông được thảnh thơi với cô vợ người hàng thịt…Còn hơn là thế này…” Và có ph ải ngay cái khoảnh khắc mà Trương Ba nằm xuống và được an táng có phải còn tốt hơn là sống lại mà đau

k h ổ ch o m ọ i ng ư ờ i n hư l úc này ha y khôn g? C hí nh c ái t h ể xá c t hô k ệ ch n ày đã

k h i ến cho cái Gái g ọ i ngư ờ i ôn g đá ng kí n h t r ọ ng củ a nó b ằng “l ão đ ồ t ể ” M ộ t

s ự phũ n h ận d ứt k ho át đ ế n n g h i ệt ng ã c ủ a t r ẻ t hơ Ng ay c ả n gư ờ i co n d âu hi ếu

t h ảo ng ày t rư ớ c dù c ó t h ươ ng cho hoà n c ảnh ng hi ệt n gã b ây g i ờ của t h ầy m ì nh cũng phải nói thật lòng mình: “Thầy ngày một đổi khác dần, mất mát dần, tất

cả n hư l ệch l ạ c, nh ò a m ờ d ần đi ” C h ỉ cò n l ại m ột T rươ ng B a t hô l ỗ , ph àm t ụ c trong thân xác to bè, trong đôi tay gi ết lợn này mà thôi Cả đứa con trai thực

d ụ ng c ũng ch ẳ ng c ò n t ôn t r ọ ng ông n ữ a: “C ha bây gi ờ khô ng còn l à c ha t rư ớ c đây nữa Cha tôi hồi đó không bao giờ đánh tôi nên tôi r ất kính trọng ông Cha bây gi ờ cũng gi a n d ố i , đan g s ố ng nh ờ b ằ ng c ái á c ăn c ắp củ a ngư ờ i kh ác đó thôi” Tất cả nỗi niềm và cảm xúc xuất phát từ tấm chân tình của những người ông thương chính là m ột bi kịch trong vi ệc tồn tại vô giá trị này Chỉ còn là đau đớn, bất lực và bị chối bỏ mà thôi Sự đau khổ ấy của hồn Trương Ba cũng chí nh l à ý t h ức rõ rà ng bi k ị c h c ủa chí nh m ì nh Ôn g s ẽ không quy ết đ ị nh s ai

l ầm n ữ a H ồ n của ôn g s ẽ k hông p h ải s ố n g t rong cơ t h ể t ạm b ợ củ a an h hà ng

t h ị t hay cu T ị n ữ a, d ù r ằ ng đó đ ồng n ghĩ a v ớ i vi ệc h ồ n củ a ô ng s ẽ không l à gì

n ữa C ò n hơ n l à “t ôi s ẽ bơ vơ l ạ c l òng , h o ặc s ẽ t rở n ên t h ảm h ại đ áng gh ét nh ư

k ẻ t h am l am , m ột k ẻ l í ra ph ải ch ết t ừ l â u m à v ẫn cứ s ố ng” “Khôn g m ư ợ n t hân xác ai c ả, t ôi v ẫn ở đây, t rong vư ờ n câ y nhà t a, t r ong nh ững đi ều t ố t l ành c ủ a

cu ộ c đ ờ i , t rong m ỗ i t rái cây c ái G ái n âng ni u…” S ự d ứt khoát ấy nh ư m ộ t l ờ i

k h ẳng đ ị nh củ a t á c g i ả: “C ó nh ững c ái s a i không t h ể s ử a đ ư ợ c ch ắ p v á gư ợ n g

ép c h ỉ c àng l àm s ai t hêm ” C ái k ết củ a cu ộ c đ ờ i Trươ ng B a l à m ộ t khúc nh ạ c ngân vang đầy ý nghĩa và làm đ ẹp cho đời Dù mất đi nhưng v ẫn được mọi

người nhớ đến và kính trọng còn hơn là bất chấp sống mà gây đau khổ và thêm

s ai l ầm

T óm l ại , đ o ạ n trí ch h ồ n T rươn g B a d a h àn g th ị t m an g đ ậ m n h ữ n g tri ế t l í nhân văn sâu sắc Bi kịch của nhân vật gần gũi với những vấn đề của xã hội

n gày n ay M ột ngư ờ i vì quy ề n v à l ợ i í c h c ủ a m ì nh m à b ất ch ấp t ất c ả t hì đ ến

cu ố i cùng n h ững đi ề u đó c ó t h ật s ự g ọ i l à h ạ nh phú c h ay k hô ng? C on ngư ờ i

n ếu b ất c h ấp m à s ố n g vì m ụ c t i êu k hông đúng đ ắn r ồ i cũ ng p h ải t ự t rả gi á cho

l ựa ch ọn củ a chí nh m ì nh