PHÂN TÍCH BÀI CA DAO KHĂN THƯƠNG NH Ớ AI Nếu văn học được ví như mộ t bản hòa ca của cảm xúc, nghệ thuậ t và hình tượng thì hẳn ca dao là nố t nhạc đẹp đẽ nhất Dù ra đờ i sớm nhất nhưng không vì vậy m.
Trang 1PHÂN TÍCH BÀI CA DAO KHĂN THƯƠNG NH Ớ AI
Nếu v ăn h ọc đư ợ c ví như m ộ t b ản hòa c a c ủ a c ảm xú c, ngh ệ t hu ật v à hì nh
tượng thì hẳn ca dao là nốt nhạc đẹp đẽ nhất Dù ra đời sớm nhất nhưng không
vì v ậy m à nó không đ ẹp v à đ ậm c h ất n gh ẹ t hu ật C a dao l à n ố t nh ạ c đư ợ c t ạo r a
t ừ cun g đà n c ủ a cảm xúc, và đ ọn g l ại b ở i cái t âm củ a nh ữn g n gư ờ i l ao đ ộ ng Trong đó, ca dao về tình yêu đôi lứa là thanh âm trong tr ẻo nhất trong bản giao hưởng ca dao Nh ững câu ca dao v ề tình yêu đôi lứa đẹp đến độ, chúng ta ph ải
t h ốt l ên r ằn g t ại s ao t ì nh yêu khi x ưa l ại t i nh t ế v à chân t hàn h đ ến n hư v ậy Trong đó, bài ca dao Khăn thương nh ớ ai l à b ài ca d ao n ổ i b ật nh ất
"Khăn thương nhớ ai,
Khăn rơi xuống đất
Khăn thương nhớ ai,
Khăn vắt lên vai
Khăn thương nhớ ai,
Khăn chùi nước mắt
Trang 2Đèn thương nhớ ai,
Mà đèn không tắt
M ắt t hươ n g nh ớ ai ,
M ắt ng ủ không yên
Đêm qua em nh ững lo phiền,
Lo vì m ộ t n ỗ i không yên m ộ t b ề "
B ài c a n ằm t ron g h ệ t h ố ng c a d ao v ề đ ề t ài t hươ n g nh ớ , m ột c ung b ậ c t rong ca
d ao t ì nh yêu c ủ a ng ư ờ i bì nh d ân Vi ệt N a m B ài c a di ễn t ả n ỗ i nh ớ n i ềm t hương
củ a m ộ t cô gái Nh ớ t hươ ng d a di ết , nh ớ đ ến t h ao t h ức, cồ n c ào g an r u ộ t m à
k h ôn g d ễ b ộ c l ộ C ó t h ể nói , n ỗ i nh ớ chí n h l à xú c c ảm t h ư ờ ng t r ự c nh ất khi yêu:
Khăn thương nhớ ai,
Khăn rơi xuống đất
Khăn thương nhớ ai,
Khăn vắt lên vai
Khăn thương nhớ ai,
Khăn chùi nước mắt
B ài c a d ao t h ể h i ệ n n ỗi nh ớ ng ư ờ i y êu c ủ a m ộ t cô g ái K hôn g ch ỉ n h ớ m à còn
có l o p hi ền, ph ấ p p h ỏ ng C hí nh s ự l o p hi ền , p h ấp p h ỏ n g ấy đ ã l àm cho n ỗ i nh ớ còn t h êm c hi ều s âu, khi ến n ỗ i nh ớ có t h ể l àm l ay t ỉ nh t o àn b ộ nhân c ách con người Hình tượng chiếc khăn, ngày xưa tượng trưng cho s ự chia ly, đôi lứa khi chia tay nhau, thường tặng cho đối phương chi ếc khăn để làm tín vật định tình
Cô gái trong bài thơ, nhìn khăn mà nhớ đến người Nỗi buồn u uất, khắc khoải
in đậm trong từng câu thơ Hình ảnh khăn được lặp lại nhiều lần khẳng định
t âm t r ạng đ au b u ồ n c ủ a cô gái , C hi ế c k hăn v ắt h ờ h ững t rê n vai vô ý rơ i xu ố ng đất Nhân vật trữ tình cúi nhặt và bỗng nhiên nhìn thấy khăn như nhìn thấy
Trang 3chí nh cõi l òn g m ì nh C âu h ỏ i t u t ừ “k h ăn th ươn g n h ớ ai ” t h ự c ch ất l à t ự cô
gái h ỏ i b ản t hân m ì n h, vì s a o l ại h ỏi , câu h ỏi t ại s ao l ại d a di ết và đau đ ớ n đ ến
t h ế? C ó t h ể nói , nh â n v ật t rữ t ì nh như rơ i vào cõi h ư, nơ i t ồ n t ại nh ững nh ân
v ật v ô t ri nh ưng l ại đư ợ c cô t h ổi và o t â m t r ạng củ a m ì nh , vì v ậy cô nhì n kh ăn cũng thấy khăn đang thương nh ớ người yêu như mình Cái khăn, t ự nó không
b i ết “t h ươ ng nh ớ ” k hông bi ết “ rơ i xu ố ng ”, “ v ắt l ên ”, “ chùi n ư ớ c t n ắt ” , như ng
n h ững hì nh ả n h v ận đ ộng m a ng c ảm xú c ngư ờ i đ ă l àm hi ện l ê n hì nh ảnh con người với tâm trạng ngổn ngang ni ềm thương nhớ cùng nỗi lo âu Nhớ đến ngơ
n g ẩn, n ỗ i nh ớ t o ả t h eo nhi ều h ư ớ ng củ a không gi an “kh ăn rơ i xu ố ng đ ất ” r ồ i
l ại “k hăn v ắt l ên Va i ”, c uôì c ùng t hu l ại t rong c ản h khó c t h ầ m “k h ăn c hùi nước mắt”.Một nỗi nhớ quá day dứt, ca dao cũng có câu thơ:
Nhớ ai b ổ i h ổ i b ồ i h ồ i
Như đứng đống lửa như ngồi đống than
Nỗi nh ớ ấy càn g đư ợ c nâ ng l ê n khi h óa t hân v ào nh ững s ự v ậ t khá c:
Đèn thương nhớ ai,
Mà đèn không tắt
M ắt t hươ n g nh ớ ai ,
M ắt ng ủ không yên
Đèn cũng là một hình ảnh mang tính bi ểu tượng, tượng trưng cho s ự cô đơn tĩnh mịch Trong đêm khuya hình ảnh ngọn đèn như càng kh ắc sâu vào trong
n ỗ i cô đơ n c ủ a m ỗ i ngư ờ i , đ ặc bi ệt l à ng ư ờ i con gái khi y êu, vì v ậy cho nên , đèn nhớ người mà chẳng buồn tắt, mắt nhớ người mắt chẳng muốn yên Cùng
b ắt g ắp ý t hơ nà y, X uân Q u ỳ n h t ừng có n h ững câu t hơ :
Lòng em nh ớ đ ến an h
C ả t ron g m ơ c òn t h ứ c
Khăn xuất hiện trước rồi đến đèn và sau cùng là m ắt Có một sự dịch chuyển từ
xa đến gần của các hình ảnh, từ sự vật bên ngoài đến chính con người tác giả
Trang 4Nỗi nh ớ cà ng đư ợ c t h ổ l ộ l ại c àng n ồ ng nàn - n ồng nàn đ ế n m ức l àm ru ng l ê n
t oàn b ộ t h ế g i ớ i t âm h ồn củ a nh ân v ật t r ữ t ì nh và xét v ề hi ệu qu ả t h ẩm m ĩ , nó cũng làm bi ến chuyển cả nhịp thơ, ngày càng gấp gáp và mãnh liệt trong bài
ca d ao, t a có t h ể v ừ a nhì n t h ấ y đượ c s ự b ố i rối củ a c ảm xú c, khi nhâ n v ật như chì m v ào c õi m ộn g ả o, t rò chuy ện vớ i c á c s ự v ật x ung qu anh m ì nh Nh ưng đồng thời cũng thấy được sự lô gich của cảm xúc, khi từ da diết trở nên mãnh
l i ệt c ực h ạn T ừ tưở ng t ư ợ n g s ự có m ặt củ a c ác s ự v ật vô t ri như t h ể c on ng ư ờ i
t h ực s ự, đ ến t ỉ nh t áo , ý t h ứ c đư ợ c n ỗ i đa u c ủ a m ì nh:
Đêm qua em những lo phiền
Lo vì m ộ t n ỗ i không yên m ộ t b ề
Hai câu thơ cuối, nhân vật đối diện với cảm xúc của chính mình, không ch ỉ là
n ỗ i nh ớ , m à c òn l à n ỗ i l o t ận cùn g, nh ữn g ph ấp ph ỏ m , nh ững l o t oan v ề m ố i
t ì nh c ủ a m ì nh, Nh ân v ật t r ữ t ì nh hi ểu rằ n g m ì nh đã l o p h i ền v à cũ ng bi ết
nguyên nhâ n c ủ a n ỗ i l o phi ền ấy Y êu nh au nhi ều nh ưng d ễ g ì đ ến đ ư ợ c v ớ i nhau, l ấy đ ư ợ c nha u B ao nhi êu chuy ện p h ải b ận l òng , ba o nh i êu t h ứ có t h ể cả n
t rở hạ nh phú c C ô gá i nói " Lo vì m ột n ỗ i không y ên m ộ t b ề" - ch ỉ m ộ t b ề
nhưng lại bề bề nỗi lo Tồn tại trong tình yêu, đôi khi không ch ỉ có hạnh phúc,
m ộ t chút k h ổ, m ột c hút t hươ ng , m ột chú t nh ớ m ớ i t h ành đ ư ợ c t ì nh y êu Đi ệp t ừ
“lo” để nhân mạnh tâm trạng của cô gái, yêu đ ấy, nhưng không bao gi ờ thôi suy nghĩ về tương lai của mỗi người
“Khăn thương nhớ ai” là bài thơ tiêu bi ểu cho đề tài tình yêu đôi l ứa của ca dao, n ỗi nh ớ l à cảm xúc ch ủ đ ạo, bài t hơ di ễn t ả t rọ n v ẹn c ả m xúc n ày đ ể n gư ờ i đọc hiểu hơn về tình yêu, về những cảm xúc khi yêu
