Top 14 mẫu phân tích bài thơ đồng chí hay nhất

- Tình đồng chí hình thành t ừ sự cùng chung nhi ệm vụ, cùng chung lý tưởng, sát cánh bên nhau trong hàng ngũ chi ến đấu: "Súng bên súng, đầu sát bên đầu" Họ vốn "chẳng hẹn quen nhau" nh

Top 14 mẫu phân tích bài thơ Đ ồng chí hay nh ất Phân tích bài Đồng chí của Chính Hữu

Phân tích bài Đồng chí

• 1 Dàn ý phân tích bài thơ Đ ồng chí

• 2 Sơ đồ tư duy bài Đồng chí

• 3 Phân tích bài thơ đồng chí học sinh giỏi

• 4 Phân tích bài thơ đồng chí lớp 9

• 5 Phân tích bài thơ Đồng chí của Chính Hữu

• 6 Phân tích bài thơ Đồng chí - mẫu 1

• 7 Phân tích bài thơ Đồng chí - mẫu 2

• 8 Phân tích bài Đồng Chí - mẫu 3

• 9 Phân tích đồng chí - mẫu 4

• 10 Phân tích 7 câu thơ đầu bài Đồng chí

1 Dàn ý phân tích bài thơ Đ ồng chí

I Mở bài

- Giới thiệu tác phẩm: Đồng Chí, tác gi ả: Chính Hữu

- Hoàn cảnh sáng tác: đầu năm 1948, sau khi tác gi ả đã cùng đ ồng đội tham gia chiến dịch Việt Bắc

II Thân bài

1 Cơ sở hình thành tình đồng chí

- Tình đồng chí bắt nguồn từ sự tương đồng về hoàn cảnh xuất thân của những người lính:

"Quê hương anh nước mặn đồng chua

Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá"

“Anh” ra đi từ vùng "nước mặn đồng chua", "tôi" từ miền "đất cày lên sỏi đá"

Hai miền đất xa nhau và "đôi ngư ời xa lạ" nhưng cùng gi ống nhau ở cái

"nghèo"

Hai câu thơ giới thiệu thật giản dị hoàn cảnh xuất thân của người lính: Họ

là những người nông dân nghèo

- Tình đồng chí hình thành t ừ sự cùng chung nhi ệm vụ, cùng chung lý tưởng, sát cánh bên nhau trong hàng ngũ chi ến đấu:

"Súng bên súng, đầu sát bên đầu"

Họ vốn "chẳng hẹn quen nhau" nhưng lý tư ởng chung của thời đại đã gắn kết họ lại với nhau trong hàng ngũ quân đ ội cách mạng

"Súng" biểu tượng cho nhi ệm vụ chiến đấu, "đầu" biểu tượng cho lý tư ởng, suy nghĩ

Phép điệp từ (súng, đầu, bên) tạo nên âm điệu khoẻ, chắc, nhấn mạnh sự gắn kết, cùng chung lý tư ởng, cùng chung nhi ệm vụ

- Tình đồng chí nảy nở và bền chặt trong sự chan hòa và chia s ẻ mọi gian lao cũng như niềm vui:

“Đêm rét chung chăn thành đôi tri k ỷ”

Cái khó khăn thiếu thốn hiện lên: đêm rét, chăn không đủ đắp nên phải

"chung chăn"

Nhưng chính sự chung chăn ấy, sự chia sẻ với nhau trong gian khổ ấy đã trở thành niềm vui, thắt chặt tình c ảm của những ngư ời đồng đội để trở thành "đôi tri kỷ"

=> Sáu câu thơ đầu đã giải thích c ội nguồn và sự hình thành của tình đ ồng chí giữa những ngư ời đồng đội Câu thơ thứ bảy như một cái b ản lề khép lại đoạn thơ một để mở ra đoạn hai

2 Những biểu hiện của tình đồng chí

- Tình đồng chí là s ự cảm thông sâu sắc những tâm tư, n ỗi niềm của nhau Những người lính g ắn bó với nhau, h ọ hiểu đến những nỗi niềm sâu xa, thầm kín của đồng đội mình:

“Ruộng nương anh gửi bạn thân cày,

Gian nhà không, m ặc kệ gió lung lay

Giếng nư ớc gốc đa nh ớ người ra lính”

Người lính đi chiến đấu để lại sau lưng những gì yêu quý nhất của quê hương: ruộng nương, gian nhà, giếng nước gốc đa Từ "mặc kệ"cho thấy tư thế ra đi dứt khoát của người lính

Nhưng sâu xa trong lòng, họ vẫn da diết nhớ quê hương Ở ngoài mặt trận,

họ vẫn hình dung th ấy gian nhà không đang lung lay trong cơn gió nơi quê nhà xa xôi

- Tình đồng chí còn là cùng nhau chia s ẻ những gian lao, thiếu thốn của cuộc đời ngư ời lính :

Những gian lao, thi ếu thốn trong cu ộc sống của ngư ời lính những năm kháng chi ến chống pháp hi ện lên rất cụ thể, chân thực: áo rách, qu ần vá, chân không giày, s ự khổ sở của những cơn sốt rét rừng hành hạ, trời buốt giá, môi mi ệng khô và nứt nẻ, nói cư ời rất khó khăn, có khi n ứt ra chảy cả máu Nhưng những người lính vẫn cười bởi họ có hơi ấm và niềm vui của tình đồng đội "thương nhau tay n ắm lấy bàn tay"

Hơi ấm ở bàn tay, ở tấm lòng đã chiến thắng cái lạnh ở "chân không giày"

và thời tiết "buốt giá" C ặp từ xưng hô "anh" và "tôi" luôn đi v ới nhau, có khi đứng chung trong một câu thơ, có khi đi sóng đôi trong t ừng cặp câu liền nhau diễn tả sự gắn bó, chia sẻ của những ngư ời đồng đội

3 Hình ảnh biểu tư ợng cho tình đồng chí

- Ba câu cuối cùng kết thúc bài thơ b ằng một hình ảnh thơ thật đẹp:

“Đêm nay rừng hoang sương muối

Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới

Đầu súng trăng treo”

Nổi lên trên c ảnh rừng đêm hoang vắng, lạnh lẽo là hình ảnh ngư ời lính

"đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới" Đó là hình ảnh cụ thể của tình đồng chí sát cánh bên nhau trong chi ến đấu Họ đã đứng cạnh bên nhau gi ữa cái giá rét của rừng đêm, giữa cái căng thẳng của những giây phút "ch ờ giặc tới" Tình đồng chí đã sưởi ấm lòng họ, giúp họ vượt lên tất cả

- Câu thơ cuối cùng m ới thật đặc sắc: "Đầu súng trăng treo" Đó là m ột hình ảnh thật mà bản thân Chính Hữu đã nhận ra trong những đêm ph ục kích giữa rừng khuya

- Nhưng nó còn là m ột hình ảnh thơ đ ộc đáo, có s ức gợi nhiều liên tư ởng phong phú sâu xa

"Súng" biểu tượng cho chi ến tranh, cho hi ện thực khốc liệt "Trăng" biểu tượng cho vẻ đẹp yên bình, mơ mộng và lãng mạn

Hai hình ảnh "súng" và "trăng" k ết hợp với nhau tạo nên một biểu tượng đẹp về cuộc đời người lính: chiến sĩ mà thi sĩ, thực tại mà mơ mộng Hình ảnh ấy mang được cả đặc điểm của thơ ca kháng chiến - một nền thơ giàu chất hiện thực và giàu cảm hứng lãng mạn

Vì vậy, câu thơ này đã đư ợc Chính Hữu lấy làm nhan đ ề cho cả một tập thơ

- tập "Đầu súng trăng treo"

=> Đoạn kết bài thơ là một bức tranh đẹp về tình đồng chí, đồng đội của người lính

III Kết bài

- Tóm tắt các ý đã phân tích

- Liên hệ bản thân

2 Sơ đồ tư duy bài Đồng chí

3 Phân tích bài thơ đồng chí học sinh giỏi

Tình cảm là thứ quan tr ọng nhất đối với mỗi con ngư ời Nó như dòng nư ớc ngọt ngào chảy dọc trong ống nhựa tắm mát tâm h ồn ta, tưới nư ớc cho cái hạt giống tinh thần bên trong ta n ảy nở Thiếu đi cái ngọt ngào của tình cảm, tả sẽ chỉ như cái ống nư ớc rỗng ruột, khô cứng, tâm hồn ta sẽ chẳng khác gì hoang m ạc cằn khô nứt nẻ Tình c ảm trong chiến tranh, trong

những mưa bom bão đ ạn, những khói l ửa mịt mù lại càng đáng nh ớ hơn, nó thể hiện sự gắn bó, yêu thương không đi ều kiện, đồng cam cộng khổ vượt qua những chông gai của cuộc chiến Thứ tình cảm thiêng liêng ấy không

gì khác chính là tình đồng chí Nhà thơ Chính Hữu đã viết về tình cảm cao đẹp ấy, đồng thời tái hiện lài một cách chân thực hình ảnh người lính

chống Pháp, qua bài thơ “Đ ồng chí” c ủa ông

Chính Hữu sáng tác thơ không nhi ều nhưng trong s ố đó lại có những bài đặc sắc, với cảm xúc dồn nén, dồi dào, ngôn ngữ và hình ảnh chọn lọc Hoạt động quân đội trong su ốt hai cu ộc kháng chiến chống Pháp và ch ống

Mĩ, là một trong số những chiến sĩ tham gia chiến đấu vì độc lập dân tộc,

vì giải phóng miền Nam nên thơ ông h ầu như chỉ viết về người lính và chiến tranh Bài “Đ ồng chí” được ông sáng tác sau th ắng lợi vẻ vang của quân ta trong chiến dịch Việt Bắc với niềm hân hoan t ột độ và sự thăng hoa cảm xúc của tác giả khi nhân dân ta thắng đư ợc bọn thực dân đư ợc trang bị

vũ khí hiện đại bằng tinh thần dân tộc, lòng yêu nước ngút cao và tình đồng đội, đồng chí keo sơn gắn bó Chính điều đó đã làm cho “Đồng chí” tuy có nói về những thiếu thốn cơ cực của ngư ời lính nhưng v ẫn chứa đầy

sự lạc quan và ấm áp tình ngư ời Kể về hai ngư ời lính bộ đội cụ Hồ đến từ những vùng miền khác nhau, tác ph ẩm đã làm nổi bật lên mối giao cảm khắng khít giữa họ khi cùng nhau đứng trên m ột trận tuyến, cùng ch ống lại một kẻ thù chung Và cái đưa đ ến mối giao c ảm đặc biệt giữa họ ấy, chính

là tình đồng chí

Xuyên suốt bài thơ nổi bật lên gi ọng thơ mộc mạc nhưng trữ tình, chân chất mà gợi cảm Từ mỗi hình ảnh, mỗi câu thơ đ ều tập trung vào miêu t ả tình đồng chí, tình đồng đội của những người lính Hầu hết họ đều là nông dân, dưới ánh mặt trời rạng soi của cách mạng mới khoác lên mình màu áo quân nhân, mới ra đi tìm lại độc lập tự do cho dân t ộc Quê hương c ủa họ đều không phải là nơi làng quê trù phú:

Quê hương anh nước mặn, đồng chua

Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá

“Anh” đến từ vùng đất phèn nước mặn, “tôi” lại đến từ nơi có thiên nhiên cằn cỗi Kết cấu sóng đôi, đ ối ứng và thành ngữ “nước mặn đồng chua” đã nói rõ tất cả về quê hương c ủa “anh” và xóm làng c ủa “tôi” Hai con ngư ời khác nhau từ những nơi chốn khác nhau l ại có cùng đi ểm chung: đều xuất thân từ miền quê nghèo khó, lam lũ Chính đi ểm chung về cảnh ng ộ ấy đã dẫn đến tình giai cấp giữa nhưng ngư ời bộ đội, đồng thời là m ảnh đất màu

mỡ cho hạt giống của tình đ ồng chí n ảy nở, phát tri ển Tiếng gọi của Tổ quốc đã đưa những con ngư ời từ mọi miền đất nư ớc, từ các phương tr ời “xa lạ” đền gần nhau, đ ể họ được cùng đứng trong m ột hàng ngũ quân đ ội, để cùng “chẳng hẹn” mà lại quen nhau:

Anh với tôi đôi ngư ời xa lạ

Tự phương tr ời chẳng hẹn quen nhau,

“Anh với tôi đôi người xa lạ” Từ đôi được tác giả sử dụng thay cho từ đồng nghĩa “hai” lại có tác dụng, có giá trị biểu đạt rất lớn Đã là “đôi” tức

là lúc nào cũng gắn bó chặt chẽ, lúc nào cũng hiểu lẫn nhau, và sợi dây tình cảm lúc nào cũng b ền chặt, thắm thiết Cách dùng từ ngữ giản dị,

không hoa mĩ này của tác giả như một lời khẳng định, khẳng định tình thân, sự gắn bó giữa hai người lính, cái đ ẹp đẽ của tình người – tình đồng chí “Anh với tôi” tưởng như “chẳng hẹn” nhưng thật ra là có hẹn: chung

lòng yêu nước nồng nàn, chung ư ớc mong, ý chí di ệt giặc, chung trong m ột đơn vị; tưởng chừng “xa lạ” nhưng lại rất thân quen: đến từ hai miền quê khác nhau nhưng cùng sống trên mảnh đất Việt Nam, cùng chảy trong

người dòng máu Việt Nam, là đồng bào của nhau, để rồi quen, để rồi trở thành bạn tốt:

Súng bên súng, đầu sát bên đầu,

Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ

“Tri kỉ” là người bạn tốt, người này luôn hiểu thấu tâm sự của người kia

Sự nghiệp chung của đất nư ớc đã xóa nhòa l ằn ranh đ ịa lý, khác biệt về văn hóa, đã đưa hai con người “xa lạ” đến đứng cảnh nhau trên mặt trận, nâng tình đồng cảm giải cấp giữa họ trở thành tình tri kỉ Giữa hai người lính đã không còn kho ảng cách nữa, không còn xa l ạ nữa, tất cả như hòa làm m ột, đằng sau những khẩu súng sát cạnh, những mái đầu tựa vào nhau, và đằng sau những tấm chăn đắp chung Tác gi ả sử dụng cấu trúc sóng đôi đ ộc đáo trong câu thơ, cùng cách miêu t ả hàm súc: “Súng bên súng, đ ầu sát bên đầu” Nếu như “súng bên súng” nói về cái chung về hoàn cảnh, kẻ thù, chung một trận tuyến, một khao khát đ ộc lập tự do thì “đ ầu sát bên đầu” còn là cái chung v ề tâm tư, tình c ảm, sự quyện hòa tâm hồn của đôi bạn tâm giao Hình ảnh giàu cảm xúc đó còn c ả ngợi sự đoàn kết giữa hai anh

bộ đội cụ Hồ: trong chiến đấu gian kh ổ vẫn kề vai sát cánh, trong khó khăn đời lính thì chia cho nhau từng lời tâm sự, san sẻ cho nhau hơi ấm chung chăn trong đêm khuya giá rét Cái chăn đ ắp chung ấy có lẽ không chỉ là chiếc chăn bình thư ờng, mà là chiếc chăn của tình đồng đội, chiếc chăn ấm nồng sư ởi nóng tâm hồn ngư ời lính trong cái rét bu ốt da thịt triền miên, cái lạnh lùng vô tình c ủa súng ống đạn bom Đắp chung chăn, anh và tôi cùng chia nhau hơi ấm tâm hồn, tiếp thêm cho nhau sức mạnh tinh thần để rồi thêm nữa sự mạnh mẽ, cứng rắn Tiếng gọi quê hương m ới thật tha thiết làm sao! Nó đã khiến “đôi người xa lạ” có thể trở thành “đôi tri kỉ” Một

hình ảnh đối lập đẹp đến nao lòng Bạn tri k ỉ thật sự không dễ kiếm, có khi

cả đời vẫn không tìm đư ợc một ai Vậy mà hai anh lính l ại thành tri k ỉ của nhau, gắn bó với nhau nhanh chóng như v ậy, bất chấp chiến trư ờng nhiều

kẻ địch, đường rừng lắm chông gai Ph ải chăng khi đứng giáp ranh gi ữa sự sống và cái ch ết của chiến tranh, khi quên c ả bản thân mình vì l ợi ích

chung, con người ta mới có những tình cảm tự nhiên và sâu sắc đến vậy? Phải chăng khi đất nước hoạn nạn, đứng trước nguy cơ đánh m ất độc lập tự

do thì tình bạn, tình tri k ỉ mới sớm nảy nở nơi hai con ngư ời “xa lạ”? Câu thơ với hình ảnh giản dị mà gợi cảm Đắp chăn chung, hai ngư ời bộ đội đã như anh em một nhà, chia ngọt sẻ bùi, tình thân thắm thiết đến mức không thể diễn tả nổi Nói đến cái lạnh buốt của đêm rừng nhưng ngư ời đọc vẫn cảm nhận được hơi ấm tỏa ra từ ngọn lửa mang tên “tình đ ồng đội” trong sâu thẳm trái tim, hơi ấm mà cả người lính lẫn ngư ời đều chẳng thể nào quên được: “Bát cơm sẻ nửa, chăn sui đắp cùng” Đó chính là cơ s ở vững vàng, là nguồn cội của tình đồng chí

Và, như một phép màu, sự đồng cảnh, đồng cảm, đồng giai cấp, đồng tâm

tư đã hóa thành tình cảm cao quý thiêng liêng giữa hai anh, họ gọi nhau bằng cái tên chung:

từ hào Xúc động trước tình b ạn tri giao cao đẹp, không l ợi dụng, tính toán, hai người bạn gắn bó với nhau vô điều kiện, bởi cả hai có rất nhiều điểm chung: từ xuất thân, c ảnh ngộ đến lòng căm gi ặc đến chung một tình cảm,

một tấm chăn Tự hào khi tình c ảm cao đẹp nay đã đư ợc nâng lên thành một thứ thiếng liêng và quý giá hơn: tình đ ồng chí Là kết tinh, tinh hoa của mọi thứ: tình ngư ời, cao hơn tình ngư ời là tình giai c ấp, cao hơn tình giai cấp là tình bạn, tình tri k ỉ, và trên cả tình tri k ỉ chính là tình đ ồng chí Hai tiếng “đồng chí” m ới thiêng liêng làm sao, m ới tha thi ết làm sao Gọi nhau là “đồng chí”, anh với tôi dương như không còn nữa những khác nhau

về văn hóa, sự chênh l ệch tuổi tác, những e dè c ủa hai con ngư ời đến từ hai phương trời khác biệt Các cá thể khác nhau như quyện hòa làm một, trở thành một khối với tình đoàn k ết vững chắc Tuy ch ỉ có hai tiếng ngắn ngủi nhưng câu thơ lại đóng vai trò quan trọng trong bố cục toàn bài Nó đánh dấu cột mốc mới trong mạch cảm dúc của tác giả, bao hàm nhi ều suy nghĩ sâu xa, nhiêu tư tưởng mang tầm triết lý Như nét chấm phá tuyệt vời trong bức tranh th ủy mặc, như n ốt nhạc nhấn âm trong bản giao hưởng bằng lời thơ, hai tiếng “đồng chí” đã đem lại cho bài thơ trữ tình người lính một kết cấu mạch lạc chỉ có ở văn thơ chính lu ận Tất cả đã làm cho gi ọng thơ như xao xuyến hơn, lời thơ như lưu luy ến hơn, và bản hòa ca b ất tận của tình người trở nên sâu sắc hơn, lắng đọng hơn

Tình đồng đội chân thành đã giúp các anh lính vư ợt qua bao khó khăn, bao nỗi nhớ về quê hương, làng xóm:

Ruộng nương anh g ửi bạn thân cày

Gian nhà không, m ặc kệ gió lung lay

Cô đơn giữa núi rừng thăm thẳm, hai anh bộ đội đã tâm sự với nhau về những ngổn ngang trong tâm tư Là nh ững người lính dũng c ảm kiên cường trong chi ến đấu, bất khuất truóc kẻ thù nhưng h ọ cũng là những con c ủa làng quê mộc mạc, chân ch ất, bình dị Và đã là ngư ời con của quê hương, xóm làng thì không ai đi xa mà l ại không luôn nhớ về Người chiến sĩ cũng vậy Họ đã gác lại cái yên bình ấm êm của bản thân để ra đi cho ni ềm vui chung của toàn dân tôc Nhưng bên tron g những ngư ời lính chi ến ấy có

ngày nào nguôi ngoai n ỗi nhớ về vùng đất thân thương? Ở đó có gian nhà,

có mảnh ruộng, khu vư ờn_những gì quan tr ọng nhất đối với người nông dân Nhưng giờ đây, đối với anh trai làng mặc áo lính, không còn gì quan trọng hơn sinh mệnh của đất nư ớc, như Bác Hồ đã nói: “Không có gì quý hơn độc lập tự do”, anh đã tạm quên cái quý giá của cuộc đời mình để ra đi bảo vệ cái quý giá của đất nư ớc giang sơn Ru ộng nương được anh gửi lại cho người bạn thân cày Và gian nhà… tác giả Chính Hữu mới tài tình làm sao khi dùng chữ “không” khi miêu t ả trong “gian nhà không” Gian nhà không nhi ều vật dụng, đơn sơ vì cái nghèo quay qu ắt lan tỏa vào đời sống từng ngư ời trong khoảng thời gian khó khăn ấy của đất nước; nhưng từ không mà nhà thơ sự dụng lại không thảm thương bi đát như sự thực của

nó, cũng không lạc quan hóa quá đáng cái khổ mà vừa phải, vừa giàu sức gợi hình, vừa mang tính g ợi cảm Ngôi nhà tr ống không vì đơn sơ, nay l ại càng trống trải vì v ắng bóng ngư ời trai cần cù tháo vát nhưng an h vẫn “mặc kệ” để lên đư ờng nhập ngũ Hai chữ “mặc kệ” hay chính là lòng quy ết tâm, thái độ dứt khoát mạnh mẽ của anh lính với lòng yêu nước trào dâng Và cũng chính lòng yêu nư ớc đã làm cho hình tượng người lính cao cả như một

vị anh hùng: dốc sức vì nước, không so đo, khư khư gi ữ lấy hạnh phúc cho riêng mình M ột sự hi sinh thầm lặng và vô cùng đáng quý

Nhưng cho dù dứt khoát ra đi như vậy, anh trai làng ở trận tuyến vẫn không thể quên được hình bóng quê nhà thân thương:

Giếng nư ớc gốc đa nh ớ người ra lính

Hình ảnh ẩn dụ tượng trưng “Gi ếng nư ớc gốc đa” vốn là biểu tư ợng đẹp của làng quê Việt Nam, nay còn là cội nguồn của nỗi nhớ thương xu ất phát

từ hai chiều “Giếng nư ớc gốc đa” không đơn thu ần là cảnh vật quê hương

mà còn là người thân, cha mẹ, anh em, họ hàng, là tất cả những người quan trọng trong cu ộc đời ngư ời bộ đội Dù “ngư ời ra đi đ ầu không ngo ảnh lại” mặc cho “sau lưng th ềm nắng lá rơi đầy” (Nguy ễn Đình Thi) nhưng trong

lòng “người ra đi” ấy vẫn đau đáu nhớ về cái “thềm nắng lá rơi đầy” quen thuộc, cũng như anh chi ến sĩ dù “m ặc kệ” cả căn nhà, bỏ lại cả ruộng

nương nhưng bên trong anh, ng ọn lửa nhớ thương chưa bao giờ bị dập tắt Nhưng đó là nỗi nhớ từ nơi nao, là “giếng nước gốc đa” nhớ người đi hay chính là nỗi nhớ cồn cào khôn nguôi c ủa ngư ời đi về “giếng nư ớc gốc đa”? Người đi lính nhớ về người ở lại, kẻ ở lại lại nhung nhớ người ra đi; người

ra trận luôn hư ớng tầm mắt về nơi quê nhà, ngư ời ở quê nhà lại luôn dõi theo bước chân người ra trận Cùng một nỗi nhớ nhưng lại hằn sâu nơi cả hai miền kí ức Hậu phương ủng hộ tiền tuyến, luôn hư ớng về tiền tuyến, còn tiền tuyến lại như mạnh mẽ hơn trước niềm tin mãnh liệt của hậu

phương Một hình ảnh chân thực và cảm động Qua đó, hình tượng người lính hiện lên th ật anh hùng, mạnh mẽ dút khoát trư ớc tiếng gọi của non sông, song vẫn rất giàu tình nghĩa khi nh ớ mãi về quê hương, nhà c ửa, về người thân, bạn bè Có lẽ trong lòng anh chiến sĩ vẫn còn day dứt hình ảnh

mẹ già lúc tiễn con ra tr ận:

Chiều nay con ra tr ận

Bên cạnh điểm tựa tình cảm vững vàng mang tên “quê hương” m ột lòng sâu sắc, ngư ời lính còn có thêm điểm tựa chắc chắc với tình b ạn, tìh đ ồng chí, cùng nhau vượt qua những khó khăn đời lính:

Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh

Sốt run người vừng trán ướt mồ hôi

Áo anh rách vai

Quần tôi có vài mảnh vá

Một bức tranh hiện xúc đ ộng hiện lên trước mắt ta, đầy rẫy những gian khổ chông gai như chính cuộc đời người lính Câu thơ đang vươn dài b ỗng rút ngắn, âm đi ệu thơ b ỗng trở nên chậm rãi, trầm lắng, như khiến tâm hồn người đọc cũng như chùng xuống trước bạo nhọc nhằn mà người bộ đội phải trải qua Ra đi từ làng quê nghèo kh ổ, các anh l ại gặp thêm cái nghèo nàn nơi quân đội Mấy câu thơ thôi mà phản ánh được một thực trang, một thời kì khó khăn c ủa cả nước Đất nư ớc ta nghèo do b ị thực dân bóc l ột, và

vì đất nước nghèo nên con người, và đến cả quân đội cũng nghèo theo Bằng phép liệt kê và giọng điệu thơ bùi ngùi tr ầm lặng, Chính Hữu đã kể

về những thiếu thốn của quân đội và của ngư ời lính Vi ệt lúc bấy giờ: thiếu lương thực, thuốc men, thiếu cả quân trang, quân phục Kể sao cho xiết hằng hà sa số những khó khăn kham khổ của các anh chi ến sĩ thuở kháng Pháp? Từ những đợt sốt rét quái ác hành h ạ cơ thể con ngư ời, dù mình “ ớn lạnh”, “sốt run ngư ời” nhưng vầng trán l ại “ư ớt mồ hôi”; đến bộ quần áo rách tả tơi vì d ầm mưa dãi nắng, vì gai cào xư ớc chỉ Ta bỗng nhớ lại hai câu thơ:

Phi sốt rét bất thành b ộ đội

Phi áo vá b ất thành bộ đội

mà thấy cay cay làm sao! Trong đ ời bộ đội có mấy ai là chưa từng nếm qua mùi vì đắng ngắt của căn bệnh sốt rét đâu, có mấy ai mà quần áo vẫn lành lăn sau bao ngày xông pha ch ốn rừng thiêng nước độc đâu Nhưng, mới thật

kì diệu, ngư ời lính oai dũng v ẫn không hề bị quật ngã bởi những cay cực nhọc nhằn Nguồn cội của sức mạnh kì diệu đó chính là tình đ ồng chí, tình đồng đội keo sơn khắng khít giữa hai người Cùng nhau trải qua gian lao

cay đắng, khó khăn tưởng như quá lớn không thể vượt qua đã được chia đôi trong khi sức mạnh tinh th ần của họ lại đư ợc nhân lên nhiều lần_sức mạnh tinh thần nâng lên l ại thúc đẩy sức mạnh thể xác đi đ ến ngưỡng cao hơn

Từ “biết” mà nhà thơ s ử dụng đã nói lên tất cả sự chia chia ngọt sẻ bùi của người lính Tôi biết anh khi đang trong “cơn ớn lạnh”, anh biết tôi khi “sốt run người vừng trán ướt mồ hôi” Tôi biết anh áo rách vai, còn anh lại biết tôi “quần có vài mảnh vá” Tôi hiểu cho tâm tình của anh, anh thông cảm cho nỗi lòng tôi Và cũng vì không cô đơn trong kh ổ cực gian khó, hai người đồng chí mới bật tung được hàng bao cảm xúc ấm áp, tự nhiên trong hoàn cảnh mìn bom ch ất đống, súng rơi đ ạn lạc:

Miệng cư ời buốt giá

Chân không giày

Thương nhau tay nắm lấy bàn tay

Người nông dân mặc áo lính bỗng trở nên vĩ đại hơn bao giờ hết Thiếu thốn ngay đ ến cả những phương tiện vật chất tối thiểu như qu ần áo, giày dép, nhưng người lính lại rất giàu có về tâm hồn Trong tình thế ngặt nghèo nhất, trong cảnh ng ộ tăm tối nhất, thế mà nụ cười vẫn nở trên môi các anh,

dù đó là cái “miệng cười buốt giá” Đó là cái buốt giá của thời tiết hay cái lạnh lẽo của cuộc sống vốn lắm trêu ngươi, gieo r ắc khó khăn lên đ ời ngư ời lính? Dù là gì đi nữa thì nó vẫn là nụ cười đáng quý nhất, vì được thắp lên trong gian nan ng ặt nghèo, trong tình hu ống mà tư ởng chừng không th ể mỉm cười nổi, tựa như ánh bình minh chi ếu sáng cả một vùng trời đen tối, như đóa hoa bung nở trong khu vườn băng đóng im lìm Nụ cười ấy thật đáng yêu, đáng quý và đán g khâm phục Nụ cười ấy đã nói lên tất cả về người lính: tinh thần lạc quan, khí phách anh hùng, không đ ầu hàng số phận Đâu phải ai cũng có th ể cười lạc quan như các anh trong hoàn c ảnh

“ngàn cân treo sợi tóc” của đất nước, con người, dân tộc? Cười ấy hoàn toàn không ph ải là cái cư ời thản nhiên lạnh lùng, mà là cư ời trong bu ốt giá

để vượt qua cái buốt giá, để tâm hồn ấm lên, để lòng thấy tự tin hơn, vững vàng hơn Hai người đồng chí đã vượt lên tất cả, từ cái rét tê tái của thời tiết, cái lạnh run của bệnh sốt rừng, cái thiếu thốn quan áo (áo rách vai, quần vá, không giày…) đ ể đến được ngưỡng thăng hoa của tình cảm, của tình đồng chí thiêng liêng, gắn bó: nắm lấy bàn tay nhau Cao hơn hết thảy mọi cử chỉ quan tâm, m ọi lời nói sẻ chia, hai anh lính chi ến nắm tay nhau trong c ảnh rừng buốt giá ấy lại chính là biểu tượng đẹp nhất của sự

“thương nhau” giữa người với người, của tình đồng chí mộc mạc và thấm thía Giá bu ốt mà không lạnh lẽo, là khi hai ngư ời bộ đội nắm chặt tay nhau, truyền cho nhau hơi ấm tình ngư ời, những khao khát vư ợt lên số phận, những niềm tin chiến thắng hân hoan Tác gi ả khéo léo sử dụng

giọng thơ trầm lắng, c ảm động khi nói về hình ảnh “tay n ắm lấy bàn tay”

để bộc lộ tình đồng chí chân thành, đậm sâu, hồn hậu như cây lúa củ khoai, như tấm lòng của anh trai cày ra trận Bàn tay im lặng như lại nói lên được tình cảm thiêng liêng_tình đ ồng chí, tình ngư ời, tình anh em, Bàn tay th ắt chặt tình thân, đốt cháy lên ng ọn lửa đoàn k ết, tinh th ần diệt giặc lập công nơi người lính… Một cách biểu lộ tình cảm tự nhiên, xúc động, nó như làm

ta nhớ lại câu thơ:

Phút chia tay ta ch ỉ nắm tay mình

Điều chưa nói bàn tay ta đã nói

Biểu hiện của tình đồng chí càng đư ợc tô đậm hơn, kh ắc sâu hơn qua b ức tranh chiến đấu cuối bài thơ:

Đêm nay rừng hoang sương muối

Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới

Đầu súng trăng treo

Với nghệ thuật tả thực sống động, hai câu trên như m ột lời tự sự nhưng lại mang màu sắc trữ tình và có giá tr ị miêu tả rất lớn “Đêm nay rừng hoang

sương muối”_ xót xa thay cho cuộc đời người chiến sĩ! Đã trải qua bao nhiêu vất vả giờ lại bị thiên nhiên hoành hành b ằng những đợt rét đậm rét hại cắt da cắt thịt; bằng những màn sương mu ối phủ kín cả một cánh r ừng hoang Tuy trong th ời tiết như thế, các anh v ẫn “đứng cạnh bên nhau “ đ ể

mà “chờ giặc tới” Thật vậy! Tình đồng chí giữa họ cao cả như thế đấy, không chỉ chia sẻ cùng nhau tâm tư n ỗi nhớ, cùng nhau tr ải qua gian nan khổ cực của cuộc chiến, mà gi ờ đây còn k ề vai sát cánh bên nhau trên cái nền lạnh giá c ủa “rừng hoang sương mu ối”, cùng “ch ờ giặc tới” với tư thế hiên ngang, ch ủ động, anh hùng và tinh th ần lạc quan, đ ỏ rực lửa tình đ ồng đội Bức tranh chiến đấu ấy của người lính vừa mang hơi thở hiện thực và thời đại, vừa thấm đẫm cái trữ tình bay b ổng Con đư ờng kháng chi ến của dân tộc hãy còn dài, khi mà mỗi bước tiến trên con đư ờng lại đư ợc đánh đổi bằng xương máu, bằng mạng sống bao con người ngã xuống, thì sự lạc quan cùng bao tình c ảm ấm nồng đã tiếp thêm sức mạnh cho các anh đi đánh giặc, bên cạnh lòng yêu nước tràn đầy và ý chí chiến đầu bền bỉ Tư thế ung dung cùng tình đ ồng chí bền vững của hai ngư ời lính khi cùng sát cánh bên nhau ch ờ để đối diện với giặc, để đánh tan chúng giành l ại non sông đất nước đã tạo cho ta một niềm cảm phục sâu sắc Giặc mà tới,

không ít thì nhi ều quan ta cũng ph ải có ngư ời hi sinh Nhưng các anh đã l ại

“mặc kệ” chúng, “mặc kệ” cái chết có thể đến bất kì lúc nào với bất kì ai,

để cùng vui chung niềm vui người lính: tận hưởng không khí rừng đêm, tận hưởng khung cảnh thiên nhiên tuyệt vời mà ngay cả họ cũng là một phần của nó: “Đầu súng trăng treo”

Đây là một trong những hình ảnh thơ đẹp nhất về người lính Trên nên xám lạnh của cánh rừng hoang tĩnh m ịch đêm khuya rực lên hình ảnh tuyệt đẹp: vầng trăng tròn treo l ủng lẳng trên đ ầu súng Là ngư ời trực tiếp cầm súng tham gia cu ộc chiến nên tác gi ả Chính Hữu mới có đư ợc cái nhìn tinh t ế như vậy, mới có những liên tương phong phú và giàu ch ất bay bổng như

vậy Trời về khuya gần sáng, trăng xu ống thấp dần, thấp dần đến khi trăng chạm vào đầu súng, tạo nên bức tranh thiên nhiên tuy ệt diệu “đầu súng trăng treo” ắp đầy ý nghĩa biểu tượng: súng tượng trưng cho người lính, cho tinh th ần quyết chiến quyết thắng, cho sự chiến đấu hết mình không quản ngại hiểm nguy; còn trăng là s ự vật xuất hiện nhiều trong thơ, là bi ểu tượng của người thi sĩ, của làng quê hiền hòa, của cái đẹp thanh bình, dịu dàng Tính hi ện thực đến từ cách quan sát, nhìn nh ận của tác gi ả và chất trữ tình từ một tâm hồn thăng hoa càng làm cho hình ảnh thêm ý nghĩa, sống động: súng và trăng, là g ần và xa, là cứng rắn và mư ợt mà, thực tại và mộng mơ, oai dũng và hi ền hòa, là thi nhân và chi ến sĩ Súng và trăng còn

là một cặp đồng chí: ngư ời lính c ầm súng chiến đầu cho hòa bình, cho v ầng trăng tri kỉ mãi tỏa ánh trăng trong trên nền quê hương Hai hình ảnh đối lập tương ph ản này lại đư ợc nhà thơ đặt cạnh nhau, sóng đôi cùng nhau, và cũng lại cùng nhau tạo nên một biểu tượng đẹp trong thơ văn kháng chiến, thể hiện rõ bao ph ẩm chất tốt đẹp của con ngư ời Việt Nam: cứng cỏi trong chiến đấu nhưng l ại hiền hòa trong đời thư ờng, ý chí sắt đá kiên cư ờng nhưng tâm hồn cũng rất thơ mộng, bay bổng Hình ảnh trăng lơ lửng treo đầu súng cũng là lời kết của toàn bài thơ, và lời kết này có giá trị rất lớn: khẳng định vẻ đẹp chân thực của cuộc chiến vệ quốc, vẻ đẹp tâm hồn của người chiến sĩ Cách mạng, động thời làm giảm bớt đi cái ác liệt thảm khốc của chiến tranh, tr ở thành tiêu bi ểu của tình đ ồng chí cao đẹp, thiêng liêng Với giọng điệu thơ trữ tình, giàu cảm xúc, ngôn ng ữ đời thường nhưng v ẫn rất cô đọng, chứng tỏ sự gọt giũa cẩn thận của tác giả kết hợp với những hình ảnh liên tư ởng lãng mãn sâu s ắc, bài thơ đã th ể hiện một cách chân thực, cảm động tình đồng chí vững vàng c ủa các anh lính trong cu ộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lư ợc Dẫu còn gặp nhiều khó khăn tr ắc trở, nhưng tình đồng chí của họ vẫn vượt lên hết thảy và trở thành tình cảm đẹp

đẽ nhất, đáng trân trọng nhất giữa những người bộ đội Tác giả Chính Hữu

đã thể hiện chân thực hình tượng người người lính cách mạng và sự gắn bó keo sơn của họ qua những chi tiết, hình ảnh, ngôn ngữ giản dị, chân thực,

cô đọng, giàu sức biểu cảm

Bài thơ khép lại nhưng ấn tượng trong lòng thì mãi không bao gi ờ phai Trước mắt ta như vẫn hiện lên hình ảnh trăng lơ lửng trên đầu ngọn súng, bên dưới là bóng hai người chiến sĩ đứng cạnh bên nhau… Chiến tranh trôi qua, hòa bình này đã đư ợc lập lại nhưng những năm tháng gian khổ thì mãi không bao giờ phai Trư ớc mắt ta như v ẫn hiện lên hình ảnh trăng lơ lửng trên đầu ngọn súng, bên dưới là bóng hai người chiến sĩ đứng cạnh bên nhau… Chiến tranh trôi qua, hòa bình này đã được lập lại nhưng những năm tháng gian khổ mà hào hùng đó vẫn mãi là một chương quan trọng trong cuốn sách v ới những trang sử vàng v ẻ vang của dân tộc Ta lại càng ý thức hơn nữa lòng biết ơn dành cho các anh b ộ đội cụ Hồ đã đổ bao xương máu để đất nước giang sơn được như ngày hôm nay Cùng chung lý tư ởng,

ý chí, cảnh ngộ xuất thân, chung nhau tr ải qua gian nan ng ặt nghèo, những người lính ấy đã sống, chiến đấu, và nếu có hi sinh, đều như một người anh hùng

Tuốt gươm không ch ịu sống quỳ

Tuổi xanh chẳng tiếc sá chi b ạc đầu

4 Phân tích bài thơ đồng chí lớp 9

Khi nhắc đến các tác phẩm văn học đư ợc viết trong th ời kì kháng chi ến chắc hẳn ngư ời đọc sẽ không bao gi ờ quên đư ợc tác phẩm Đồng chí của nhà thơ Chính Hữu Bài thơ được tác giả sáng tác năm 1948 khi đang cùng

đồng đội tham gia chiến dịch Việt Bắc Với những lời thơ giản dị như lời tâm tình về tình đồng chí đồng đội, tác giả đã cho ngư ời đọc cảm nhận được những tình cảm chân thành, sự sẻ chia quan tâm của những người

đồng đội dù không cùng quê hương bản xứ nhưng nguyện chiến đấu vì nền hòa bình của dân tộc

Những người lính v ốn là những chàng trai kho ẻ mạnh vốn chỉ quen với việc đồng áng, cấy cày Họ đến từ những vùng quê khác nhau, những vùng miền

xa xôi, h ẻo lánh Vì chung nghĩa v ụ bảo vệ Tổ quốc, quê hương, chung tình yêu đất nước, họ không hẹn mà gặp nhau, quen nhau và gắn bó với nhau Chính Hữu đã kể lại cuộc gặp gỡ ấy như m ột lời kỉ niệm, hồi tư ởng đẹp, giản dị và xúc đ ộng:

Quê hương anh nước mặn đồng chua

Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá

Anh với tôi đôi ngư ời xa lạ

Tự phương tr ời chẳng hẹn quen nhau,

Thật lạ kì! Tình c ảm của những con ngư ời ấy đư ợc tạo nên từ sự tình cờ, chẳng hẹn quen nhau H ọ đều chiến đấu vì mu ốn thoát kh ỏi cái đói, cái kh ổ của những ngư ời dân b ị áp bức, bóc lột Mảnh đất đã nuôi dư ỡng họ lớn lên đều bị bủa vây bởi khốn khó; những nương rẫy nước mặn đồng chua, vùng làng quê đất cày lên sỏi đá Từ sự xa lạ ban đầu giữa đôi người ấy, họ đã quen nhau, gắn bó với nhau, g ọi nhau là đồng chí Đôi ngư ời - hai con

người - cách dùng từ của tác giả đã làm nổi bật lên cả đoạn thơ - tưởng chừng như số phận định mệnh, ngay từ đầu đã báo trư ớc một tình c ảm nảy

nở khăng khít trong chi ến đấu:

Súng bên súng, đầu sát bên đầu,

Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ

Đồng chí!

Hình ảnh súng bên súng, đ ầu sát bên đ ầu vừa tả thực, vừa mang tính tư ợng trưng Nó không chỉ vẽ lên hình ảnh hai con người cùng kề vai sát cánh mà còn gợi ra trong lòng ngư ời đọc lí tưởng cao đẹp: mục đích chung không

của riêng ai mà là khát v ọng tự do của cả một dân tộc Từ việc cùng chung

lí tưởng, qua gian khổ, thiếu thốn, tình cảm đã nảy sinh giữa đôi người xa

lạ ấy Đêm rét chung chăn thành đôi tri k ỉ là một hình ảnh chân thực mà cảm động lạ kì Đâu cần phô trương, đâu c ần sự gắn kết gì cao xa, ch ỉ cần qua gian kh ổ, giữa con ngư ời cũng có thể thành tri k ỉ Giọng thơ đột ngột

bị ngắt nhịp bởi hai ti ếng gọi thân thương: Đ ồng chí! Dư ờng như đó là tiếng gọi thốt ra từ trái tim, từ xúc cảm tha thiết, thân thương gi ữa những người đồng đội Câu thơ đã làm nên một nút thắt đặc biệt, một điểm nhấn, một nét chấm phá riêng bi ệt cho bài thơ Âm hưởng da diết của tiếng gọi đã làm rung động lòng người: Đồng chí Từ việc cùng chung chí hướng - trong gian nan đã tạo nên niềm cảm kích, xúc động chân thành, trong giây lát, tiếng gọi Đồng chí vang lên - phải chăng đó là cung b ậc tình cảm cao quí nhất, thiêng liêng nh ất sư ởi ấm cho trái tim nh ững con người thổn thức nhớ

về quê hương?

Ruộng nương anh g ửi bạn thân cày

Gian nhà tranh mặc kệ gió lung lay

Giếng nư ớc gốc đa nh ớ người ra lính

Họ tâm tình, kể chuyện cho nhau nghe, v ề ruộng nương anh, v ề gian nhà không, gi ếng nước, gốc đa Hoài ni ệm, hồi ức của quê hương ùa v ề trong tâm trí h ọ Để cho ta hiểu rằng, họ bỏ quê hương cũng vì mu ốn tốt đẹp cho quê hương Họ đành dứt áo ra đi, mặc kệ tất cả, bỏ lại người thân, gia đình

để dấn thân vào cuộc kháng chiến trường kì gian khổ Lạ lùng thay, cũng chính nơi đây, họ tìm được niềm đồng cảm, sẻ chia và nó cũng chính là động lực giúp họ vượt qua biết bao khó khăn

Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh

Sốt run người vừng trán ướt mồ hôi

Những trận sốt rét r ừng thâm đ ộc không thể quật ngã ý chí m ột con ngư ời Bởi bên họ, luôn có sự tương trợ, giúp đỡ, luôn có tình đ ồng chí thân

thương Và tất cả thiếu thốn trở thành vô nghĩa:

Áo anh rách vai

Quần tôi có vài mảnh vá

Miệng cư ời buốt giá

Chân không giày

Bằng những chi tiết rất thực, tác giả đã tạo nên hình ảnh hai ngư ời lính, tuy vất vả, thiếu thốn về vật chất áo rách vai, qu ần có vài mảnh vá, chân, không giày, nhưng vẫn cười trong cái giá lạnh của nơi rừng thiêng nước độc Và họ đã sưởi ấm cho nhau, bộc lộ tình cảm với nhau bằng cử chỉ giản

dị mà đầy xúc động:

Thương nhau tay nắm lấy bàn tay

Chao ôi! Đâu cần vật chất của cải, đâu cần lời hay ý đẹp, những người đồng chí bộc lộ tình cảm với nhau thật chân thành lặng lẽ nắm lấy bàn tay nhau Chính hơi ấm của đôi bàn tay ấy đã làm nên sức mạnh chiến thắng tất

cả

Kết thúc bài thơ, Chính H ữu thể hiện tình đ ồng chí qua nh ững câu thơ đầy thi vị

Đêm nay rừng hoang sương muối

Đứng cạnh bên nhau, chờ giặc tới

Đầu súng trăng treo

Cảnh rừng âm u bu ổi đêm như trở nên lãng mạn, đầy chất thơ, khi mà ở đó

có hơi ấm tình người Đầu súng trăng treo - hình ảnh độc đáo và sáng tạo tuyệt vời Hình ảnh trăng tròn vành v ạnh lơ lửng giữa trời như treo trên đầu ngọn súng Rất chân thực nhưng cũng rất lãng mạn, hư hư thực thực,

một không gian đầy mộng tư ởng mà vẫn mang vẻ đẹp tinh thần chiến đấu Tình đồng chí, đồng đội đang dần toả sáng, rực rỡ trong gian lao chiến đấu Toàn bộ bài thơ hàm súc, cô đ ọng với hình ảnh chân thực, giản dị mà sâu sắc thấm thía Chính H ữu đã thể hiện thành công tình đ ồng chí cao đẹp giữa những ngư ời lính

Đọc xong bài thơ, trong lòng đ ộc giả không khỏi xúc động bởi những tình cảm chân thành, sâu l ắng Có th ể chính vì lẽ đó, mà bài thơ luôn còn s ống mãi với thời gian

5 Phân tích bài thơ Đồng chí của Chính Hữu

Trong bài thơ “Tuổi 25” Tố Hữu đã từng viết:

“Thiếu tất cả, ta rất giàu dũng khí

Sống chẳng cúi đầu, chết vẫn ung dung

Giặc muốn ta nô lệ, ta l ại hóa anh hùng

Sức nhân nghĩa m ạnh hơn cư ờng bạo”

Văn chương giống như một cây bút đa màu, nó vẽ lên bức tranh cuộc sống bằng những gam màu hi ện thực Ngư ời nghệ sĩ đã dùng c ả trái tim c ủa mình để “hút nhụy đời” tưới tắm cho những cánh đồng văn học Ở cánh đồng ấy, có một khoảng trời dành riêng cho văn học cách mạng, văn học của hiện thực tàn khốc mà cũng đ ẹp đẽ vô cùng Tro ng cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc vĩ đ ại, hình ảnh ngư ời lính mãi là hình ảnh cao quý và đ ẹp

đẽ nhất Hình ảnh ấy đã đi vào lòng người và văn chương vơi tư thế, tình cảm và phẩm chất cao đẹp Một trong những tác phẩm ra đời sớm nhất, tiêu biểu và thành cô ng nhất viết về tình cảm của những ngư ời lính Cụ Hồ là bài thơ Đồng chí của Chính Hữu Bằng những rung động mới mẻ và sâu lắng cũng như sự trải nghiệm của người trong cuộc, qua bài thơ Đ ồng Chí, Chính Hữu đã diễn tả một cách sâu sắc tình đ ồng chí g ắn bó th iêng liêng của những anh bộ đội thời kháng chiến

Bài thơ ra đời năm 1948, khi Chính Hữu là chính trị viên đại đội thuộc Trung đoàn Thủ đô Với nhịp điệu trầm lắng mà như ấm áp, tươi vui; ngôn ngữ bình dị đời thư ờng dường như đã trở thành những vần thơ của niềm tin yêu, sự hi vọng, lòng cảm thong sâu s ắc của một ngư ời chiến sĩ cách m ạng làm thơ Trong những năm tháng kháng chiến chống Pháp gian lao, lẽ

đương nhiên, hình ảnh những người lính, những anh bộ đội sẽ trở thành linh hồn của cuộc kháng chiến, trở thành ni ềm tin yêu và hy v ọng của cả dân tộc

Ngòi bút tài hoa c ủa Chính Hữu cùng với những câu thơ t ự do, gi ọng thủ thỉ tâm tình, ngôn ng ữ giản dị, một cách tự nhiên Chính H ữu đã từ từ dẫn người đọc đến với cơ sở hình thành tình đồng chí:

“Quê hương anh nước mặn đồng chua

Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá”

Giọng điệu thủ thỉ tâm tình như l ời kể chuyện, tâm sự của hai người đồng đội nhớ lại kỉ niệm về những ngày đầu tiên gặp gỡ Họ đều là những người con của những vùng quê nghèo, là nh ững ngư ời nông dân nơi “nư ớc mặn đồng chua” hoặc ở chốn “đất cày lên sỏi đá” Hình ảnh “quê hương anh” và

“làng tôi” hiện lên với biết bao nỗi gian lao vất vả, dù cho nhà thơ không chú ý miêu tả Nhưng chính đi ều đó lại làm cho hình ảnh vốn chỉ là danh từ chung chung kia tr ở nên cụ thể đến mức có th ể nhìn thấy được, nhất là dưới con mắt của người dân làng quê Vi ệt Nam

Phải chăng chính ngu ồn gốc xuất thân của các anh đã làm nên b ệ phóng cho tình đồng chí?

“Anh với tôi đôi người xa lạ

Tự phương tr ời chẳng hẹn quen nhau”

Những câu thơ mộc mạc, tự nhiên, m ặn mà như lời thăm h ỏi Họ hiểu nhau, thương nhau, chia sẻ với nhau bằng tình tương thân tương ái vốn có từ lâu

giữa những ngư ời nông dân chân n ấm tay bùn Nhưng “t ự phương tr ời” họ

về đây không ph ải do cái nghèo đói xô đ ẩy, mà do h ọ có một lí tưởng

chung, cùng m ột mục đích ca o cả Những ngư ời từ mọi phương tr ời tập hợp lại trong hàng ngủ quân đội cách mạng và chính nhờ cơ sở của sự đồng cảm giai cấp, cùng chung c ảnh ngộ cho nên họ đã dễ dàng thân quen v ới nhau Nhà thơ Hồng Nguyên trong bài thơ “Nh ớ” của mình cũng thể hiện tình cảm này:

“Lũ chúng tôi bọn người tứ xứ

Gặp nhau hòi chưa bi ết chữ

Quen nhau từ buổi một hai

Súng bắn chưa quen quân s ự mươi bài

Lòng vẫn cười vui kháng chi ến”

Những người xa lạ gặp nhau thân quen nhau t ạo nên tình đồng chí trư ớc hết phải nói tình đồng chí được nảy sinh từ sự cùng chung nhi ệm vụ sát cánh bên nhau trong chi ến đấu

Có lẽ chung cuộc sống chiến đấu gian kh ổ bên chiến hào vì độc lập tự do của dân tộc, đã từ khi nào các anh tr ở thành tri kỉ của nhau:

“Súng bên súng, đầu sát bên đầu

Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ”

“Súng bên súng” là cách nói hàm súc, hình tư ợng: cùng chung lí tưởng chiến đấu; “anh với tôi” cùng ra tr ận đánh giặc để bảo vệ đất nư ớc quê hương, vì độc lập, tự do và sự sống còn của dân tộc “Đầu sát bên đầu” là hình ảnh diễn tả ý hợp tâm đầu của đôi b ạn tâm giao Câu thơ “Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ” là câu thơ hay và cảm động, đầy ắp kỉ niệm một thời gian khổ Chia ng ọt sẻ bùi mới “thành đôi tri k ỉ” “Đôi tri ki” là đôi bạn rất thân, biết bạn như biết mình Bạn chiến đấu thành tri kỉ, về sau trở thành đồng chí! Câu thơ 7, 8 t ừ đột ngột rút ngắn lại hai từ “đồng chí”

làm diễn tả niềm tự hào xúc động ngân nga mãi trong lòng Xúc đ ộng khi nghĩ về một tình bạn đẹp Tự hào về mối tình đồng chí cao cả thiêng liêng, cùng chung lí tư ởng chi ến đấu của những người binh nhì vốn là những trai cày giàu lòng yêu nước ra trận đánh giặc

Điều gì khiến cho những chàng trai quanh năm ch ỉ quen tay cày tay cuốc

ấy đã hăng say lên đường cầm súng chiến đấu? Điều gì khiến những chiếc

xe không kí nh ngày đêm lao đi trong mưa bom bão đ ạn? Điều gì khiến những cô gái v ốn yếu mềm có thể hiên ngang ch ạm vào cái chết vô hình từ những quả bom? Đó chính là lòng chung th ủy với quê hương, v ới mảnh ruộng nhà mình, v ới vợ con của mình:

“Ruộng nương anh gửi bạn thân cày

Gian nhà không m ặc kệ gió lung lay”

Nhà phê bình Nguy ễn Đức Quyền đã nhận xét: Ở ngoài mặt trận mà biết gió lay từng gốc cột ngôi nhà mình ở thì th ật không còn t ừ ngữ nào để diễn

tả hết tình cảm thiết tha của họ đối với gia đình mình Th ế đó, ai mà không mong muốn được sống yên vui, hạnh phúc trong mái ấm gia đình? Nhưng

vì nghĩa lớn, họ ra đi không tiếc đời mình, bỏ lại sau lưng tất cả những gì thân yêu nh ất Cũng như v ậy, ở ngoài mặt trận mà biết “Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính” chứng tỏ họ đang nhớ quê hương, nh ớ người mình

thương biết nhường nào! Mối giao cảm đậm đà sâu sắc ấy đã tiếp thêm sức mạnh cho ngư ời lính trên nh ững chặng đường chiến đấu

Không chỉ thấu hiểu, cảm thông, các anh còn s ẻ chia những thi ếu thốn, gian lao và ni ềm vui bên chiến hào chi ến đấu:

“Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh

Sốt run người vầng trán ư ớt mồ hôi

Áo anh rách vai

Quần tôi có vài mảnh vá

Miệng cư ời buốt giá

Chân không giày

Thương nhau tay nắm lấy bàn tay”

Đoạn thơ với bút pháp hiện thực, hình ảnh sóng đôi đối xứng “anh – tôi”,

“áo anh – quần tôi” tạo được sự gắn kết của những người đồng chí luôn kề vai sát cánh, đồng cam cộng khổ bên nhau Trong thiếu thốn, các anh đã cùng chia sẻ ốm đau b ệnh tật, cũng trải qua những cơn sốt rét rừng ghê gớm, cùng chia sẻ những thiếu thốn về vật chất, bằng niềm lạc quan

“miệng cười buốt giá”, bằng tình yêu thương gắn bó “thương nhau tay nắm lấy bàn tay” Khó khăn là v ậy, khắc nghiệt là thế, hiện thực của chiến tranh với những cơn sốt rét rừng đã đư ợc rất nhiều nhà thơ miêu t ả lại trong những trang vi ết của mình:

“Nơi thuốc súng trộn vào áo trận

Cơn sốt rừng đi dọc tuổi thanh xuân”

(Nguyễn Đức Mậu)

Ấy vậy mà các chiến sĩ của ta vẫn lạc quan, vẫn tin tưởng, không chùn bước trước bất cứ điều gì Hình ảnh “miệng cười buốt giá” gợi nụ cười lạc quan bừng lên trong giá l ạnh xua tan đi s ự khắc nghiệt của chiến trư ờng Các anh n ắm tay nhau để chuyền cho nhau hơi ấm, để động viên nhau vư ợt qua khó khăn gian khổ Thật hiếm khi thấy cái bắt tay nào nồng hậu đến vậy!

Chính Hữu bằng nh ững nét vẻ giản dị mộc mạc đã vẽ lên bức tranh tuyệt đẹp ngay giữa một hoàn cảnh đầy khắc nghiệt: bức tranh người lính đứng gác giữa núi rừng biên giới trong đêm khuya:

“Đêm nay rừng hoang sương muốI

Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới

Đầu súng trăng treo.”

Ba câu thơ mà nói được rất nhiều điều Đó là hoàn cảnh chuẩn bị chiến đấu – đặc điểm không gian và thời gian: đêm nay– rừng hoang – sương muối

Đó là tình đồng chí keo sơn trong gian kh ổ, là tinh thần sẵn sàng vào trận:

“đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới” Đó là tâm hồn đầy chất thơ của anh Vệ quốc quân và ý nghĩa cao đ ẹp của cuộc chiến đấu của chúng ta: “đầu súng trăng treo” Đêm nay cũng như bao đêm khác, các anh ph ục kích chờ giặc, chuẩn bị cho trận đánh giành th ắng lợi cuối cùng trong chi ến dịch Việt Bắc thu đông 1947, một đêm đã đi vào lịch sử khiến người lính không thể nào quên Các anh ph ục kích chủ động chờ giặc trong hoàn cảnh đầy khắc

nghiệt: “rừng hoang sương mu ối” “Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới” Các anh chờ giặc tới là ch ờ giây phút h ồi hộp căng thẳng khi ranh giới của sự sống cái chết rất mong manh T ừ “chờ” đã th ể hiện được tư th ế chủ động của người lính trong đêm ph ục kích cũng là tư th ế chủ động của toàn dân ta sau chiến dịch Việt Bắc thu đông 1947

Đọc thơ Chính Hữu ta như cảm thấy hơi ấm đang toả ra khắp cơ thể, khắp không gian Hơi ấm ấy phải chăng được bắt nguồn từ cảm xúc chân thành, mộc mạc, giản dị trong l ời thơ Chính Hữu Câu thơ cuối tuy đã khép l ại tác phẩm nhưng v ới em nó mãi là dư âm không bao gi ờ cạn:

“Đầu súng trăng treo”

Câu thơ vừa thực vừa ảo cho ta nhiều cảm xúc mới mẻ Khoảng cách giữa bầu trời và mặt đất, giữa con ngư ời và thiên nhiên đã đư ợc xích l ại gần gũi hơn bởi một từ treo Đó là sự kết hợp giữa bút pháp tả thực và lãng mạn vừa xa vừa gần Phải chăng câu thơ là ư ớc muốn, là hi vọng của Chính Hữu – người lính Cụ Hồ về một cuộc sống hoà bình, tươi đẹp? Sau đêm nay, sau giờ phút căng thẳng, l ạnh buốt này sẽ là một sớm mai ấm áp với ánh bình minh sáng ngời Người chiến sĩ, với nhiệm vụ đã thành ngư ời thi sĩ v ới bao cảm hứng dạt dào Hì nh ảnh cây súng trong bài thơ Đ ồng chí khi ến ta chợt nhớ đến sông Mã, Tây Ti ến trong câu thơ c ủa Quang Dũng:

“Heo hút cồn mây, súng ngửi trời”

Đáng trọng và đáng quí làm sao khi trong th ời máu lửa oai hùng đó vẫn có những vần thơ th ật hay, th ật đẹp và thú vị đến thế!

Từ sự giản dị của ngôn từ, sự sáng tạo của hình ảnh chi tiết, sự linh hoạt của nhịp điệu câu thơ, bài thơ đã kh ắc họa, tôn vinh vẻ đẹp phẩm giá đáng quý của anh bộ đội cụ Hồ, của tình đồng chí đ ồng đội bền chặt keo sơn, hòa nhập với cảm hứng lãng m ạn cách mạng của văn học thời chống Pháp Nhà văn Nga Ê ren-bua đã viết: Tình yêu nước bắt đầu từ lòng yêu những

gì bình thường nhất Yêu cái cây trồng trước ngõ, yêu lối nhỏ đổ ra bờ sông, yêu con s ống đổ về biển cả… Vâng, tình yêu c ủa người lính c ụ Hồ cũng bắt nguồn từ những gì mộc mạc, chân chất, gần gũi nhất Yêu ngôi nhà, yêu mảnh vư ờn, gốc đa, giếng nư ớc, yêu con ngư ời… Đó chính là tình yêu Tổ quốc!

Lịch sử đã sang trang m ới nhưng có lẽ hình ảnh những người nông dân m ặc

áo lính v ẫn sống mãi trong lòng th ế hệ mai sau V ẻ đẹp của các anh, tinh thần của các anh s ẽ chẳng thế bị bụi thời gian cuốn đi mất:

“Nếu được làm hạt giống để mùa sau

Nếu lịch sử chọn ta làm đi ểm tựa

Vui gì hơn làm người lính đi đầu

Trong đêm tối, tim ta làm ngọn lửa”

6 Phân tích bài thơ Đồng chí - mẫu 1

Phải chăng chất lính đã th ấm dần vào chất thi ca, t ạo nên dư v ị tuyệt vời cho tình Đồng chí Nói đến thơ trước hết là nói đến cảm xúc và sự chân thành Không có c ảm xúc, thơ sẽ không thể có sức lay động hồn ngư ời, không có sự chân thành chút h ồn của thơ cũng chìm vào quên lãng M ột chút chân thành, m ột chút lãng mạn, một chút âm vang mà Chính H ữu đã gieo vào lòng người những cảm xúc khó quên

Bài thơ Đồng chí với nhịp điệu trầm lắng mà như ấm áp tươi vui; với ngôn ngữ bình dị dường như đã trở thành nh ững vần thơ của niềm tin yêu, sự hi vọng, lòng cảm thông sâu sắc của một nhà thơ cách m ạng Phải chăng, chất lính đã thấm dần vào chất thơ, sự mộc mạc đã hòa dần vào cái thi vị của thơ ca tạo nên những vần thơ nhẹ nhàng và đầy cảm xúc?

Trong những năm tháng kháng chi ến chống thực dân Pháp gian lao, l ẽ

đương nhiên, hình ảnh những người lính, những anh bộ đội sẽ trở thành linh hồn của cuộc kháng chiến, trở thành ni ềm tin yêu và hi v ọng của cả dân tộc Mở đầu bài thơ Đ ồng chí, Chính H ữu đã nhìn nhận, đã đi sâu vào

cả xuất thân c ủa những người lính:

Quê hương anh đất mặn đồng chua

Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá

Sinh ra ở một đất nước vốn có truyền thống nông nghiệp, họ vốn là những người nông dân mặc áo lính theo bước chân anh hùng của những nghĩa sĩ Cần Giuộc năm xưa Đ ất nư ớc bị kẻ thù xâm lư ợc, Tổ quốc và nhân dân đứng dưới một tròng áp bức Anh và tôi, hai ngư ời bạn mới quen, đều xuất thân từ những vùng quê nghèo khó hai câu thơ v ừa như đối nhau, vừa như song hành, th ể hiện tình c ảm của những ngư ời lính

Từ những vùng quê nghèo kh ổ ấy, họ tạm biệt người thân, tạm biệt xóm làng, tạm biệt những bãi mía, bờ dâu, những thảm cỏ xanh mướt màu, họ ra

đi chiến đấu để tìm lại, giành lại linh hồn cho Tố quốc Những khó khăn ấy dường như không thể làm cho những người lính chùn bước:

Anh với tôi đôi ngư ời xa lạ

Tự phương tr ời chẳng hẹn quen nhau

Súng bên súng, đầu sát bên đầu

Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ

Họ đến với cách mạng cũng vì lí tư ởng muốn dâng hiến cho đ ời Sống là cho đâu chỉ nhận riêng mình Chung một khát vọng, chung một lí tưởng, chung một niềm tin và khi chi ến đấu, họ lại kề vai sát cánh chung m ột

chiến hào Dư ờng như tình đồng đội cũng xuất phát từ những cái chung nhỏ bé ấy Lời thơ như nhanh hơn, nh ịp thơ d ồn dập hơn, câu thơ cũng tr ở nên gần gũi hơn:

Súng bên súng đầu sát bên đầu

Đêm rét chung chăn thành đôi tri k ỉ

Đồng chí!

Một loạt từ ngữ liệt kê v ới nghệ thuật điệp ngữ tài tình, nhà thơ không ch ỉ đưa bài thơ lên tận cùng của tình cảm mà sự ngắt nhịp đột ngột, âm điệu hơi trầm và cái âm vang lạ lùng cũng làm cho tình đồng chí đẹp hơn, cao quý hơn Câu thơ chỉ có hai tiếng nhưng âm điệu lạ lùng đã tạo nên một nốt nhạc trầm ấm, thân thương trong lòng ngư ời đọc

Trong muôn vàn n ốt nhạc của tình cảm con ngư ời phải chăng tình đ ồng chí

là cái cung bậc cao đẹp nhất, lí tư ởng nhất, nhịp thở của bài thơ như nh ẹ nhàng hơn, hơi thơ của bài thơ cũng như mảnh mai hơn Dường như Chính Hữu đã thổi vào linh h ồn của bài thơ tình đ ồng chí keo sơn, g ắn bó và một

âm vang b ất diệt làm cho bài thơ mãi tr ở thành một phần đẹp nhất trong thơ Chính Hữu Hồi ức của những ngư ời lính, những kỉ niệm riêng tư quả là bất tận:

Ruộng nương anh g ửi bạn thân cày

Gian nhà không m ặc kệ gió lung lay

Cái chất nông dân thu ần phác c ủa những anh lính mới đáng quý làm sao! Đối với những người nông dân, ruộng nương, nhà cửa những thứ quý giá nhất Họ sống nhờ vào đồng ruộng, họ lớn lên theo câu hát ầu ơ của bà của

mẹ Họ lớn lên trong nh ững gian nhà không m ặc kệ gió lung lay Tuy th ế,

họ vẫn yêu, yêu lắm chứ những mảnh đất thân quen, những mái nhà thân thuộc

Nhưng họ đã vượt qua chân trời của cái tôi bé nhỏ để đến với chân trời của tất cả Đi theo con đư ờng ấy là đi theo khát v ọng, đi theo ti ếng gọi yêu thương của trái tim yêu nước Bỏ lại sau lưng tất cả những bóng hình của quê hương vẫn trở thành nỗi nhớ khôn nguôi của mỗi người lính Dầu rằng mặc kệ nhưng trong lò ng họ vị trí của quê hương vẫn bao trùm như mu ốn

ôm ấp tất cả mọi kỉ niệm

Không liệt kê, cũng ch ẳng phải lối đảo ngữ thường thấy trong thơ văn, nhưng hai câu thơ cũng đủ sức lay động hồn thơ, hồn người: "Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính" Sự nhớ mong chờ đợi của quê hương v ới những chàng trai ra đi tạo cho hồn quê có sức sống mãnh liệt hơn Nhà thơ nhân hóa giếng nư ớc gốc đa cũng có nỗi nhớ khôn nguôi v ới những người lính Nhưng không kể những vật vô tri, tác giả còn sử dụng nghệ thuật hoán dụ

để nói lên nỗi nhớ của những người ở nhà, nỗi ngóng trông của người mẹ đối với con, những người vợ đối với chồng và những đôi trai gái yêu

nhau B ỏ lại nỗi nhớ, niềm thương, r ời xa quê hương nh ững người lính chiến đấu trong gian kh ổ:

Anh với tôi bi ết từng cơn ớn lạnh

Sốt run người vầng trán đầm mồ hôi

Áo anh rách vai

Quần tôi có vài m ảnh vá

Miệng cười buốt giá

Chân không giày