Top 10 mẫu phân tích bài thơ đất nước hay chọn lọc

Thân bài phân tích Đất nước * Luận điểm 1: Cảm nhận của tác giả về đất nước từ nhiều phương diện - Lí giải cội nguồn của đất nư ớc phương di ện lịch sử, văn hoá dân t ộc + “Khi ta lớn lê

Top 10 m ẫu phân tích bài thơ Đ ất nước hay chọn lọc

Phân tích Đất nước Nguyễn Khoa Điềm

Phân tích Đất nước của Nguyễn Khoa Điềm

• 1 Dàn ý phân tích Đất nước

• 2 Sơ đồ tư duy bài thơ Đất nước

• 3 Phân tích Đất nước - mẫu 1

• 4 Phân tích Đất nước - mẫu 2

• 5 Phân tích Đất nước - mẫu 3

• 6 Phân tích Đất nước - mẫu 4

• 7 Phân tích Đất nước của Nguyễn Khoa Điềm

• 8 Phân tích Đất nước ngắn nhất

• 9 Phân tích bài Đất nước đoạn 2

• 10 Liên hệ - mở rộng bài Đất nước

Phân tích bài thơ Đất nước - Nhắc đến nhà thơ Nguy ễn Khoa Điềm chắc hẳn chúng ta không th ể không nhắc đến bài thơ Đ ất nước, tác phẩm đã làm nên tiếng vang trong s ự nghiệp văn học của tác giả Đến với Đất

nước của Nguyễn Khoa Điềm, người đọc có thể cảm nhận được một tinh thần đất nước chính là c ủa nhân dân, do nhân dân t ạo ra được gợi ra một cách rõ nét qua từng câu thơ Sau đây là m ột số bài văn m ẫu phân tích bài thơ Đất nước của tác giả Nguyễn Khoa Điềm hay chọn lọc, mời các bạn cùng theo dõi

Đất nước là một trong những bài thơ hay tiêu biểu viết về quê hương, đất nước Hãy cùng Hoatieu phân tích Đất nước trong bài viết sau đây để cảm

nhận sâu sắc hơn về tình yêu quê hương đ ất nư ớc đư ợc thể hiện qua ngòi bút của Nguyễn Khoa Đi ềm

1 Dàn ý phân tích Đất nước

a Mở bài: Giới thiệu tác giả, tác phẩm:

+ Nguyễn Khoa Điềm thuộc lớp nhà thơ l ớn lên trong những ngày hòa bình

và trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mĩ, tiêu biểu cho thế hệ thơ trẻ những năm ch ống Mĩ

+ Bài thơ Đất nước trích trong trường ca Mặt đường khát vọng, là một bài thơ có chất triết lí sâu sắc, thể hiện tư tưởng “Đất nước của nhân dân”, thức tỉnh thanh niên, tu ổi trẻ thành thị miền Nam xuống đường đấu tranh

b Thân bài phân tích Đất nước

* Luận điểm 1: Cảm nhận của tác giả về đất nước từ nhiều phương diện

- Lí giải cội nguồn của đất nư ớc (phương di ện lịch sử, văn hoá dân t ộc) + “Khi ta lớn lên đất nước đã có rồi” -> Đất nước đã có từ lâu đời

+ “ngày xửa ngày xưa” -> gợi nhớ đến câu mở đầu các câu chuyện dân gian + “miếng trầu” -> tục ăn trầu của người Việt và truyện cổ tích trầu cau + “Tóc mẹ thì bới sau đầu” -> thói quen búi tóc của những người phụ nữ Việt Nam

=> Đất nước gắn liền với truyền thống văn hoá, quá trình hình thành phong tục tập quán

+ “Thương nhau bằng gừng cay muối mặn” -> thói quen tâm lí, truyền thống yêu thương c ủa dân tộc

+ “cái kèo cái cột thành tên”, “một nắng hai sương” -> Đất nước trưởng thành cùng quá trình lao đ ộng sản xuất

=> Đất nước bắt nguồn từ những điều bình dị, gần gũi trong đời sống của người Việt Nam từ xa xưa mà không hề xa xôi, trừu tượng

- Cảm nhận về đất nước qua phương di ện không gian và th ời gian

+ Về không gian địa lí:

"Đất / nước" : hai yếu tố được tách riêng để suy tư một cách sâu sắc

“nơi anh đến trường”, “nơi em tắm”, “nơi em đánh rơi thương th ầm” : là nơi sinh sống của mỗi người (sinh ra, lớn lên, đi học, trưởng thành và

những những rung động đầu đời, )

“nơi con chim phượng hoàng”, “nơi con cá ngư ông móng nư ớc biển khơi” : Là núi, sông, r ừng, biển

"là nơi dân mình đoàn tụ " : là không gian sinh t ồn của cộng đồng dân tộc qua bao thế hệ ()

+ Về thời gian:

Dài “đằng đẵng” từ xa xưa, gắn liền với truyền thuyết các dân tộc anh em cùng chung con Rồng, cháu Lạc và truyền thuyết dựng nư ớc của vua Hùng

cùng ngày giỗ Tổ

Trong hiện tại: đất nước có trong tấm lòng mỗi con người, mỗi ngư ời đều thừa hư ởng những giá trị của đất nước, khi có sự gắn kết giữa mỗi người đất nước sẽ nồng thắm, hài hòa, lớn lao

Đó là sự gắn kết giữa cái riêng và cái chung

Trong tương lai: thế hệ trẻ sẽ “mang đất nước đi xa”, “đến những ngày mơ mộng”, đất nước sẽ trường tồn, bền vững

=> Đất nước được cảm nhận suốt chiều dài thời gian lịch sử từ quá khứ đến hiện tại và tương lai

* Luận điểm 2: Tư tư ởng cốt lõi Đất nước của Nhân dân

- Thiên nhiên địa lí của đất nước không chỉ là sản phẩm của tạo hóa mà được hình thành từ phẩm chất và số phận của mỗi người, là một phần máu thịt, tâm h ồn con người:

+ Nhờ tình nghĩa yêu thương, th ủy chung mà có “hòn V ọng Phu”, “hòn Trống Mái”

+ Nhờ tinh thần bất khuất, anh hùng trong quá trình d ựng nước và giữ nước

mà có những ao đầm, di tích l ịch sử về quá trình dựng nư ớc

+ Nhờ truyền thống hi ếu học mà có nh ững “núi Bút non Nghiên”

- Nhân dân làm nên l ịch sử 4000 năm:

+ Họ là những ngư ời con trai, con gái bình d ị nhưng luôn thư ờng trực tình yêu nước

+ Tác giả nhấn mạnh đến những con ngư ời vô danh làm nên l ịch sử, khẳng định vai trò của mỗi cá nhân với lịch sử dân tộc

- Nhân dân tạo ra và giữ gìn những giá tr ị vật chất, tinh th ần cho đất nước: văn hóa “truyền hạt lúa”, “truyền lửa”, “truyền giọng nói”, “gánh theo tên

xã, tên làng”, từ đó xây dựng nền móng phát triển đất nước lâu bền

- Tư tư ởng cốt lõi, cảm hứng bao trùm cả đoạn trích: “đất nước này là đất nước của nhân dân đất nước của ca dao thần thoại”, đất nước ấy thể hiện qua tâm h ồn con ngư ời: biết yêu thương, bi ết quý tr ọng trọng tình nghĩa, công sức và biết chiến đấu vì đất nư ớc

c Kết bài phân tích Đ ất nước

- Khái quát giá tr ị nội dung bài thơ: Đ ất nước được cảm nhận ở nhiều

phương diện, cái nhìn mới mẻ về đất nước với tư tưởng cốt lõi là tư tưởng đất nước của nhân dân Đồng thời cũng nêu lên trách nhiệm của các thế hệ, đặc biệt là thế hệ trẻ với đất nước mình

- Đặc sắc nghệ thuật:

+ Sử dụng các chất liệu của văn hoá dân gian đa d ạng, sáng t ạo

+ Ngôn ngữ giàu ch ất suy tư, triết luận sâu sắc

+ Thể thơ tự do hiện đại linh hoạt

+ Giọng thơ trữ tình - chính lu ận sâu lắng, thiết tha

- Nêu cảm nhận của em v ề bài thơ

- Liên hệ trách nhiệm của thế hệ trẻ ngày nay với đất nước

2 Sơ đồ tư duy bài thơ Đất nước

3 Phân tích Đất nước - mẫu 1

Đất Nước là nguồn cảm hứng bất tận của thơ ca và nghệ thuật Mỗi nhà thơ đều có những cảm nhận rất riêng về Đất Nước, bởi thế Đất Nước, Tổ quốc hiện lên muôn màu muôn v ẻ Nếu như các nhà thơ cùng th ời thư ờng chọn điểm nhìn về Đất Nước bằng những hình ảnh kỳ vĩ, mỹ lệ hay cảm hứng về lịch sử qua các triều đại thì Nguyễn Khoa Điềm lại chọn điểm nhìn g ần gũi, quen thuộc bình dị để miêu tả về Đất Nước Đến với bài thơ Đất Nước của Nguyễn Khoa Điềm ta như đứng trước muôn màu văn hóa, truy ền

thống, phong tục tươi đẹp vô ngần Vẻ đẹp ấy được hiện lên sâu s ắc nhất qua chín câu thơ đầu

Khi ta lớn lên Đất Nước đã có r ồi

Đất Nước có trong những cái “ngày xửa ngày xưa” mẹ thường hay kể

Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn

Đất Nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc

Tóc mẹ thì bới sau đầu

Cha mẹ thương nhau b ằng gừng cay muối mặn

Cái kèo, cái c ột thành tên

Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, gi ần, sàng

Đất Nước có từ ngày đó…

Đất nước là nguồn cảm hứng bất tận của thơ ca Ở bài thơ này, Nguyễn Khoa Điềm đã chọn điểm nhìn gần gũi để miêu tả một đất nước tự nhiên, bình dị mà không kém ph ần thiêng liêng, tươi đ ẹp Hình ảnh đất nước trong đoạn thơ đầu hiện lên muôn màu muôn vẻ, sinh động lạ thường, lắng đọng trong tâm tưởng ta qua những nét đẹp về phong tục, tập quán, văn hóa, truyền thống mang đậm dấu ấn con người Việt

Câu thơ mở đầu được viết theo thể câu khẳng định “Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi” Với cách vào đầu rất tự nhiên ấy, nhà thơ khẳng định: Đất Nước đã có từ rất lâu, có trước khi ta sinh ra vì thế khi ta lớn lên thì ta đã thấy Đất Nước Bốn chữ cuối của câu thơ vang lên đ ầy tự hào “Đ ất Nư ớc

đã có rồi” Đó là lời khẳng định chắc nịch về sự trường tồn của đất nước qua mấy ngàn năm lịch sử dựng nước và giữ nước.Hai câu thơ ti ếp theo nhà thơ diễn tả cụ thể về sự ra đời của đất nước

Đất Nước có trong những cái “ngày xửa ngày xưa” mẹ thường hay kể

Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn

Câu thơ thứ nhất, tác giả cho rằng Đất Nước có trong cái “ngày xửa ngày xưa” Nghĩa là Đất Nước có từ rất lâu đời, có tự ngày xưa Đất Nước có từ trước khi những câu truyện cổ ra đời rồi khi những câu truyện cổ có mặt trong đời sống tinh thần của ta, ta lại thấy Đất Nước hiện diện trong truyện

cổ

Đó là Đất Nước của một nền văn học dân gian đặc sắc với những câu

chuyện cổ tích, th ần thoại, truyền thuyết Chính những câu chuyện cổ và những bài hát ru thu ở ta còn n ằm nôi là ngu ồn sữa ngọt lành chăm b ẵm cho

ta cái chân thiện mĩ và l ớn lên ta biết yêu đất nước con người Về ý nghĩa của truyện cổ với đời sống tinh th ần con ngư ời, nhà thơ Lâm Th ị Mỹ Dạ đã xúc động mà viết nên:

Tôi yêu truyện cổ nước tôi

Vừa nhân h ậu lại tuyệt vời sâu xa

Thương người rồi mới thương ta

Yêu nhau dù m ấy cách xa cũng gần

(Truyện cổ nước mình)

Câu thơ thứ hai, nhà thơ diễn tả Đất Nước có trong “miếng trầu bây giờ bà ăn” Gợi nhắc phong tục ăn trầu của người Việt Câu thơ gợi nhớ về câu truyện cổ tích “Sự tích trầu cau” được xem là xưa nhất trong những câu truyện cổ Tục ăn tr ầu cũng từ câu chuyện này mà nên

Như vậy là thẩm thấu vào trong miếng trầu dung dị ấy là 4000 năm phong tục, 4000 năm dân ta gìn gi ữ phong t ục ăn trầu Miếng trầu là bi ểu tư ợng của tình yêu, vật chứng cho lứa đôi cũng là bi ểu tư ợng tâm linh c ủa người Việt Từ phong t ục ăn tr ầu, tục nhuộm răng đen cũng ra đ ời:

Những cô hàng xén răng đen

Cười như mùa thu tỏa nắng

(Hoàng Cầm)

Câu thơ thứ tư, nhà thơ diễn tả sự trưởng thành của Đất Nước Đó là sự trưởng thành từ truyền thống đánh giặc giữ nước qua hình tượng Thánh Gióng và cây tre: “Đất Nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc” Câu thơ g ợi nhắc cho ta nh ớ đến truyền thuyết Thánh Gióng, chàng trai Phù Đổng Thiên Vương nhổ tre làng Ngà đánh giặc, gợi lên vẻ đẹp khỏe khoắn của tuổi trẻ Việt Nam kiên cư ờng, bất khuất:

Ta như thuở xưa thần Phù Đổng

Vụt lớn lên đánh đu ổi giặc Ân

Sức nhân dân kho ẻ như ngựa sắt

Chí căm thù ta rèn thép thành roi

Lửa chiến đấu ta phun vào m ặt

Lũ sát nhân cướp nước hại nòi

(Tố Hữu)

Truyền thống vẻ vang ấy đã theo su ốt chặng đư ờng dài của lịch sử dân tộc mãi đến hôm nay trong thời đại chống Mỹ bao tấm gương tuổi trẻ đã anh dũng chiến đấu bảo vệ giống nòi Phải chăng, đó chính là vẻ đẹp của các chị, các anh đã tạc vào l ịch sử Việt Nam dáng đứng kiêu hùng b ất khuất:

Võ Thị Sáu, Trần Văn Ơn, Nguy ễn Văn Tr ỗi… Vẻ đẹp ấy song hành với hình ảnh cây tre Vi ệt Nam Cây tre hi ền hậu trên mỗi làng quê

Nó như là sự đồng hiện những phẩm chất trong cốt cách con người Việt Nam: thật thà ch ất phác, đôn hậu thuỷ chung, yêu chuộng hoà bình nhưng cũng kiên cường bất khuất trong tranh đấu Tre đứng thẳng hiên ngang bất khuất cùng chia lửa với dân tộc "Một cây chông cũng ti ến công gi ặc Mỹ ", bởi:

"Nòi tre đâu chịu mọc cong

Chưa lên đã nhọn như chông lạ thường"

Bốn câu thơ tiếp theo nhà thơ mang đ ến cho người đọc vẻ đẹp thu ần phong

mỹ tục của con ngư ời Việt:

Tóc mẹ thì bới sau đầu

Cha mẹ thương nhau b ằng gừng cay muối mặn

Cái kèo, cái c ột thành tên

Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, gi ần, sàng

Đó là vẻ đẹp giản dị của người phụ nữ Việt Nam Không ai khác là những người mẹ với phong tục “búi tóc sau đầu” (tóc cuộn thành búi sau gáy tạo cho người phụ nữ một vẻ đẹp nữ tính, thuần hậu rất riêng) Nét đẹp ấy gợi nhớ ca dao:

Tóc ngang lưng vừa chừng em bới

Để chi dài cho rối lòng anh

Nguyễn Khoa Điềm tiếp tục gắn dòng suy tư ởng đến con người ngàn đ ời cư trú, lao động, chiến đấu trên mảnh đất Việt để giữ gìn tôn tạo mảnh đất thân yêu Ở đó đạo lí ân nghĩa th ủy chung đã tr ở thành truyền thống ngàn đời của dân tộc: "Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn" Ý thơ được toát lên từ những câu ca dao đẹp:

“Tay bưng đĩa muối chén gừng

Gừng cay muối mặn xin đừng quên nhau”

Thành ngữ “gừng cay mu ối mặn” được vận dụng một cách đặc sắc trong câu thơ nhẹ nhàng mà thấm đượm biết bao ân tình Nó gợi lên được ân nghĩa thủy chung ở đời: gừng càng già càng cay, muối càng lâu năm càng mặn, con ngư ời sống với nhau lâu năm thì tình nghĩa càng đong đ ầy Có lẽ chính vì vậy mà Đất Nước còn ghi d ấu ấn của cha của mẹ bằng Hòn tr ống mái, núi Vọng Phu, Hòn Tr ống Mái… đi vào năm tháng

Câu thơ "Cái kèo cái cột thành tên", gợi nhắc cho người đọc nhớ đến tục làm nhà c ổ của ngư ời Việt Đó là t ục làm nhà sử dụng kèo cột giằng giữ vào nhau làm cho nhà v ững chãi, b ền chặt tránh đư ợc mưa gió, thú dữ Đó cũng là ngôi nhà tổ ấm cho mọi gia đình đoàn tụ bên nhau; siêng năng tích góp mỡ màu dồn thành sự sống Từ đó, tục đặt tên con “cái Kèo, cái C ột” cũng ra đời

Đâu chỉ có những vẻ đẹp trên, dân tộc ta còn có truyền thống lao động cần

cù, chịu thương chịu khó “Hạt gạo phải một nắng hai sương xay giã d ần sàng” Thành ngữ “Một nắng hai sương” gợi nên sự cần cù chăm chỉ của cha ông ta những ngày long đong, l ận đận trong đ ời sống nông nghi ệp lạc hậu Đó là truyền thống lao động cần cù, chịu thương chịu khó Các động

từ “Xay - giã - dần - sàng” là quy trình s ản xuất ra hạt gạo

Để làm ra hạt gạo ta ăn hằng ngày, người nông dân phải trải qua bao nắng sương vất vả gieo cấy, xay giã, giần sàng Thấm vào trong hạt gạo bé nhỏ

ấy là mồ hôi vị mặn nhọc nhằn của giai cấp nông dân Bởi vậy, ăn hạt gạo dẻo thơm ta phải nhớ công ơn ngư ời đã làm ra nó:

Ai ơi bưng bát cơm đầy

Dẻo thơm m ột hạt đắng cay muôn ph ần

Câu thơ cuối cùng khép lại một câu khẳng định với niềm tự hào: “Đất Nước

có từ ngày đó”.“Ngày đó” là ngày nào ta không rõ nhưng ch ắc chắn “ngày đó” là ngày ta có truyền thống, có phong tục tập quán, có văn hóa mà có văn hóa nghĩa là có đất nước Đúng như lời Bác dặn trước lúc đi xa “Rằng muốn yêu tổ quốc mình, phải yêu những câu hát dân ca”

Dân ca, ca dao là đặc trưng văn hóa của Việt Nam, muốn yêu Đất Nước trước hết phải yêu và quý trọng văn hóa nước nhà Bởi văn hóa chính là Đất Nước Thật đáng yêu đáng quý, đáng tự hào biết bao lời thơ dung dị, ngọt ngào c ủa Nguyễn Khoa Đi ềm

Thành công của đoạn thơ trên là nhờ vào việc vận dụng khéo léo ch ất liệu văn hóa dân gian như phong t ục ăn trầu, tục búi tóc, truyền thống đánh giặc, truyền thống nông nghi ệp Nhà thơ sáng t ạo thành ngữ dân gian, ca dao tục ngữ, thành ngữ…Điệp ngữ Đất Nư ớc đư ợc nhắc lại nhiều lần

Nhà thơ luôn viết hoa hai từ Đất Nước tạo nên sự thành kính, thiêng

liêng… Tất cả làm nên một đoạn thơ đậm đà không gian văn hóa ngư ời Việt Ngôn ngữ mộc mạc, giản dị, lời thơ nhẹ nhàng đúng giọng thủ thỉ tâm tình nhưng vẫn mang đậm hồn thơ triết lí Đoạn thơ ta vừa phân tích ở trên

là đoạn thơ hay nhất trong bài thơ Đất Nước

Qua đoạn thơ, nhà thơ đã mang đến cho người đọc vẻ đẹp của một Đất Nước giàu văn hóa cổ truyền Đất Nước của truyền thống, phong tục tươi đẹp mang đậm dấu ấn của tư tưởng Đất Nước của nhân dân

4 Phân tích Đất nước - mẫu 2

Đất nước” là một trong những bài thơ hay nói về khát vọng yêu nước trong mỗi một con người Việt Nam Dư ới đây là bài phân tích v ề các trích đo ạn trong bài thơ “Đất Nước” (trích trường ca “Mặt đường khát vọng”) của Nguyễn Khoa Điềm

“Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi

(…) Đất Nước có từ ngày đó”

Nguyễn Khoa Điềm thuộc lớp thi sĩ trư ởng thành trong kháng chi ến chống

Mĩ Những năm 1970, 1971,… ông sống và hoạt động tại chiến trường Trị - Thiên; trường ca “Mặt đường khát vọng” được ông sáng tác vào thời gian

ấy Chương V “Đất Nước” trích trong trường ca “Mặt đường khát vọng” Phần đầu 42 câu tác gi ả nhận diện Đất Nư ớc có ngu ồn gốc lâu đ ời Tục ăn trầu, cổ tích Trầu - Cau, truy ền thuyết Thánh Gióng dùng g ốc tre đánh đuổi giặc Ân mà “m ẹ thường hay k ể”:

“Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn

Đất Nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc”

Nhà thơ cảm nhận Đất Nước trong dòng chảy thời gian “đằng đẵng”, trên không gian địa lí “mênh mông”, qua sự tích “Trăm trứng” và giỗ Tổ Hương Vương Nhà thơ bằng giọng tâm tình đã dẫn hồn ta ngược thời gian bốn nghìn năm trở về cội nguồn Đất Nước:

Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ Tổ”

Tục “bới tóc xăm mình” c ủa ngư ời Lạc Việt, câu ca dao “g ừng cay mu ối mặn” nói về đạo vợ chồng, ngôn ngữ dân tộc hình thành, phát tri ển, nên

“cái kèo, cái cột thành tên”, công việc cấy cày làm ăn “xay, giã, giần,

sàng” được chỉ rõ Cội nguồn “Đất Nước có từ ngày đó” Đất Nước trong quá khứ mang vẻ đẹp kì diệu, huyền thoại:

“Đất là nơi “con chim Phượng Hoàng bay về hòn núi bạc”

Nước là nơi “con cá Ngư Ông móng nư ớc biển khơi”

Đất Nước hiện tại gắn bó yêu thương với mọi người, “trong anh và em hôm nay - Đều có một phần Đất Nư ớc” Mai này Đ ất Nư ớc nhiều “mơ m ộng” Yêu nước là nghĩa vụ thiêng liêng:

“Em ơi em Đất Nước là máu xương của mình

Phải biết gắn bó và san sẻ

Phải biết hóa thân cho dáng hình x ứ sở

Làm nên Đất Nước muôn đời”

Phần thứ hai có 68 câu (Văn 12 ch ỉ trích học 47 câu) nói về tư tưởng “Đất Nước của Nhân Dân” Nhân Dân sáng tạo ra Đất Nước Các danh lam thắng cảnh đều biểu tư ợng cho phẩm chất cao đ ẹp, “lối sống” của ông cha như tình nghĩa vợ chồng thủy chung, tình yêu lứa đôi thắm thiết, sức mạnh quật khởi, tinh th ần đại đoàn kết của dân tộc, truy ền thống hiếu học của Nhân Dân ta:

“Những người vợ nhớ chồng còn góp cho Đất Nước những núi Vọng Phu Cặp vợ chồng yêu nhau góp nên hòn Tr ống Mái

Gót ngựa của Thánh Gióng đi qua còn trăm ao đ ầm để lại

99 con voi góp mình d ựng đất Tổ Hùng Vương”

Núi Bút non Nghiên, v ịnh Hạ Long, ông Đ ốc Ông Trang… đều do Nhân Dân ta “góp cho”, “cùng góp cho”, “góp tên” - mà Đất Nước đẹp tươi, hùng

vĩ “Bốn nghìn lớp người” đã đem mồ hôi, xương máu ra xây dựng và bảo

vệ Đất Nước: “Khi có gi ặc người con trai ra tr ận - Người con gái tr ở về nuôi cái cùng con - Ngày giặc đến nhà thì đàn bà cũng đánh” Nhân Dân đã sáng tạo ra Đất Nư ớc và làm chủ Đất Nước Họ là những con ngư ời vô danh mà vĩ đại:

“Có ngoại xâm thì chống ngoại xâm

Có nội thù thì vùng lên đánh b ại

Để Đất Nước này là Đất Nước Nhân Dân

Đất Nước của Nhân Dân, Đất Nước của ca dao thần thoại”

Tóm lại, Nguy ễn Khoa Đ iềm đã vận dụng sáng t ạo tục ngữ, ca dao, dân ca, truyện cổ, phong t ục, ngôn ngữ để cảm nhận về nguồn gốc lâu đời của Đất Nước, khẳng định Nhân Dân vĩ đại đã sáng tạo ra Đất Nước và làm chủ Đất Nước Chương “Đất Nước” chứa chan tình yêu và niềm tự hào dân tộc

Đoạn thơ 9 câu dưới đây trích trong phần đầu chương “Đất Nước” thuộc trường ca “Mặt đường khát vọng” (1971) của Nguyễn Khoa Điềm:

“Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi

………

Đất Nước có từ ngày đó”

Đoạn thơ đã nói lên một cách dung dị mà thấm thía về cội nguồn sâu xa của Đất Nước Giọng điệu thủ thỉ tâm tình, nhà thơ gợi lên một không khí trầm lắng như k ể chuyện cổ tích, như d ẫn hồn ta ngược thời gian tr ở về cội

nguồn Đất Nư ớc và dân tộc Bốn chữ “ngày xửa ngày xưa” dùng r ất khéo:

“Khi ta lớn lớn Đất Nước đã có rồi

Đất Nước có trong những cái “ngày xửa ngày xưa” mẹ thường hay kể” Chữ “có” trong “đã có r ồi”, “Đất Nư ớc có trong những cái…” đã làm cho ý thơ khẳng định, tỏa sáng niềm tin Tục ăn trầu, truyện cổ tích Trầu - Cau gợi lên hình ảnh Đất Nước Nư ớc xa xưa, “Đ ất Nư ớc bắt đầu”… Truyền thuyết Thánh Gióng cho bi ết sự vươn mình c ủa dân tộc, đánh dấu sức mạnh quật khởi “Đất Nước lớn lên” Câu thơ m ở rộng đến 12, 13 chữ, với cách gieo vần lưng (đầu - trầu, ăn - dân) nên v ẫn thanh thoát, giàu âm điệu:

“Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn

Đất Nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc”

Hai chữ “lớn lên” liên tư ởng đến hình ảnh chú bé làng Gióng lên ba vươn vai thành m ột tráng sĩ oai phong l ẫm liệt khi Đất Nước bị giặc Ân xâm lược Rồi nhà thơ nói đến phong tục và đạo lí tốt đẹp lâu đời của nhân dân

ta Phong t ục “búi tóc” c ủa người Lạc Việt Câu ca dao nói v ề đạo vợ

chồng: “Tay bưng chén mu ối đĩa gừng - Gừng cay muối mặn xin đừng quên nhau” đã nhập hồn vào câu thơ Nguyễn Khoa Điềm:

“Tóc mẹ thì bới sau đầu

Cha mẹ thương nhau b ằng gừng cay muối mặn”

Chuyện “ngày xửa ngày xưa” nhưng v ẫn hiện diện trên “tóc mẹ”, trong tình thương của “cha mẹ” bây giờ “Đất Nước đã có rồi”, “Đất Nước có…”,

“Đất Nước bắt đầu”, “Đất Nước lớn lên” và Đất Nước đang hiện diện quanh

ta, gần gũi ta Tiếp theo, nhà thơ l ấy sự hình thành và phát tri ển ngôn ng ữ dân tộc để nói về nguồn gốc lâu đời của Đất Nư ớc Mỗi vật dụng đều có một cái tên riêng: “Cái c ột, cái kèo thành tên”

Nhân Dân ta có ngh ề trồng lúa nư ớc lâu đ ời Nghề trồng lúa nư ớc tạo nên nền văn minh sông H ồng Khi h ạt gạo được sáng tạo nên bằng công sức

“một nắng hai sương”, thì ngôn từ “xay, giã, giần, sàng” cũng xuất hiện Tiếng Việt là của quý lâu đời của Đất Nước ta, Nhân Dân ta Cách nói c ủa Nguyễn Khoa Điềm thật ý vị:

“Cái kèo, cái cột thành tên

Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, gi ần, sàng

Đất Nước có từ ngày đó”

Lấp lánh trong đoạn thơ là hình ảnh Đất Nư ớc thân yêu Quá kh ứ của Đất Nước “ngày xửa ngày xưa” đồng hiện trong “miếng trầu bây giờ bà ăn” Có Đất Nước anh hùng “biết trồng tre mà đánh giặc” Có Đất Nước cần cù trong lao động sản xuất: “Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, giần, sàng” Có nền văn hóa giàu bản sắc, nền văn hiến rực rỡ hội tụ qua thuần phong mĩ tục (tục ăn trầu, tục bới tóc), qua tục ngữ ca dao “gừng cay muối mặn”, qua c ổ tích thần thoại, truyền thuyết

Đoạn thơ 9 câu, 85 chữ mà không hề có một từ Hán Việt nào Ngôn từ bình

dị, cách nói biểu cảm thân mật Hiện diện trong đo ạn thơ là: ta, dân mình,

bà, cha, mẹ Có miếng trầu, cây tre, tóc m ẹ,… Có “gừng cay mu ối mặn”,

cái kèo, cái c ột, hạt gạo, v.v… Th ật là thân thuộc và gần gũi, sâu xa và thấm thía, rung động Tư ởng tư ợng thì phong phú, liên tư ởng thì bao la Đoạn thơ đã “nhịp mãi lên một tấm lòng sứ điệp” để ta yêu thêm Đất Nước

và tự hào về Đất Nước Cấu trúc đo ạn thơ: “t ổng - phân - hợp”; mở đầu là câu “Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi”, khép lại đoạn thơ là câu “Đất Nước có từ ngày đó” Tính chính luận đã làm sáng đẹp chất trí tuệ kết hợp hài hòa v ới chất trữ tình đậm đà Đoạn thơ mang vẻ đẹp độc đáo nói về cội nguồn Đất Nư ớc thân yêu

5 Phân tích Đất nước - mẫu 3

Nền văn học Việt Nam giai đoạn năm 1945-1975 là n ền văn h ọc mang

khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn, bên cạnh các đề tài “lực lượng

vũ trang- chiến tranh cách mạng” thì các đề tài xây dựng đất nước, hoặc ca ngợi đất nước cũng đư ợc nhiều tác giả chọn đưa vào tác phẩm của mình mới những vần thơ, lời văn chân thành tha thi ết, thấm đẫm hào khí dân t ộc Nguyễn Khoa Điềm là m ột trong nh ững nhà thơ trư ởng thành từ cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, cũng chọn cho mình đề tài đất nư ớc, giữa những năm tháng cuộc chiến đấu của nhân dân đang vào lúc cao trào s ục sôi máu lửa Thế nhưng Nguyễn Khoa Điềm không đ ặt nặng trong tác ph ẩm của mình màu sắc tuyên truy ền, không ồn ào, rộn rã mà ông cho riêng cho mình một chất giọng êm dịu, thiết tha, gần gũi và thân thu ộc Nguyễn Khoa

Điềm đã nhìn đất nước bằng một cách rất riêng, bằng một cảm xúc mới lạ giữa thời chinh chi ến “hoa lửa”, ông nhìn nh ận Tổ quốc từ những điều giản

dị, từ những con ngư ời rất đỗi bình thư ờng Sử dụng thành công gi ọng thơ mang tính triết luận trữ tình, đặc biệt là sự kết hợp với các chất liệu văn hóa dân gian l ấy từ vốn hiểu biết rộng lớn của nhà thơ về văn hóa ngàn đ ời của dân tộc Tất cả đã tạo nên một Đất Nước với vẻ giản dị, thân thương, Đất Nước của nhân dân, một Đất Nước bước ra từ những câu chuyện kể,

những truyền thuyết, những phong t ục tập quán của 4000 năm văn hi ến tự hào

“Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi

Đất Nước có trong những cái “ngày xửa ngày xưa ” mẹ thường hay kể Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn

Đất Nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc

Tóc mẹ thì bới sau đầu

Cha mẹ thương nhau b ằng gừng cay muối mặn

Cái kèo, cái c ột thành tên

Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, gi ần, sàng

Đất Nước có từ ngày đó…”

Trong trích đoạn Đất Nước, đầu tiên tác giả đi vào phân tích và làm rõ v ấn

đề Đất Nước có từ bao giờ Trong 9 câu thơ đầu, Nguyễn Khoa Điềm đã chỉ

ra rằng Đất Nư ớc đã có từ rất lâu đời, gắn liền với những truyền thuyết, với những câu chuy ện cổ tích đã có từ những ngày xửa, ngày xưa Câu “Đ ất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn” gợi cho chúng ta nhớ đến sự tích Trầu Cau, khơi g ợi lại truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam, ấy

là tình nghĩa anh em sâu đ ậm, tình nghĩa vợ chồng son sắt thủy chung Không chỉ vậy từ hình ảnh miếng trầu bà ăn tác gi ả còn gợi lại những cái phong tục đẹp của nhân dân ta ấy là tục ăn trầu nhuộm răng có có t ừ thuở vua Hùng dựng nư ớc và giữ nước Cùng v ới sự tích Trầu Cau, thì qua câu thơ “Đất Nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc” tác giả lại tiếp tục gợi nhắc chúng ta nh ớ về truyền thuyết Thánh Gióng vô cùng quen thuộc, gợi nhắc về truyền thống yêu nư ớc, bất khuất đứng lên chống giặc ngoại xâm c ủa dân tộc Như v ậy, có th ể thấy rằng Đất Nư ớc hình thành t ừ

nền tảng là tình nghĩa sâu n ặng của dân t ộc, thế nhưng Đất Nư ớc chỉ có thể lớn lên khi nhân dân ta có đư ợc tinh th ần yêu nước, có đư ợc lòng dũng cảm, kiên cư ờng đấu tranh chống giặc ngoại xâm để giữ nước Đi từ những câu chuyện cổ tích, những truyền thuyết xa xư a thì tác gi ả lại tiếp tục chỉ

ra Đất Nước có từ rất lâu đời, bắt đầu từ những thuần phong mỹ tục “Tóc

mẹ thì bới sau đầu”, nhắc ngư ời đọc nhớ lại phong t ục búi tóc thành búi tóc tròn, thấp sau gáy c ủa các bà, các m ẹ thời xưa Mà dù cho đã qua hàng ngàn năm bị phong kiến phương Bắc đô h ộ, mấy chục năm trời Pháp thu ộc, thế nhưng cho đến khi Nguyễn Khoa Điềm viết Trư ờng ca Mặt đường khát vọng, búi tóc ấy vẫn giữ cho mình dáng v ẻ ban đầu không đổi, vẫn kiên cường trụ vững sau gáy của người phụ nữ Việt Nam “Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay mu ối mặn”, chính là đ ại diện cho truy ền thống coi trọng tình nghĩa vợ chồng, càng trong những thử thách, gian lao thì vợ chồng lại càng trở nên thương yêu và g ắn kết bền chặt với nhau hơn

Thứ ba nữa, Đất Nư ớc có từ rất lâu đời được hình thành cùng v ới tiến trình phát triển của con người Việt Nam trong cuộc sống đời thư ờng “Cái kèo cái cột thành tên”, t ừ chỗ con ngư ời ta sống tạm bợ trong những hang đá thô sơ, từ nhân dân ta đã bắt đầu chủ động hơn trong cuộc sống biết xây dựng nên các mái nhà che mưa, che n ắng cho mình Rồi “Hạt gạo phải một nắng hai sương xay giã d ần, sàng”, ta cũng th ấy đư ợc từ cái chỗ nhân dân

ta sống phụ thuộc vào thiên nhiên v ới công vi ệc hái lượm bấp bênh, thì người Việt Nam đã bắt đầu biết đến nền văn minh lúa nước, biết tạo ra hạt thóc hạt gạo làm lương thực chính đ ể phục vụ cuộc sống Và cu ối cùng sau khi dùng ba ý trên để trả lời cho câu hỏi Đất Nước có từ khi nào, tác giả đã chốt lại bằng câu thơ “Đất Nư ớc có từ ngày đó”, “ngày đó” là ngày nh ững truyền thuyết, cổ tích ra đ ời, là ngày chúng ta có thu ần phong mỹ tục, là ngày mà chúng ta bi ết trồng tre di ệt giặc, cũng là ngày bà con ngư ời Việt Nam ta bi ết dựng nhà, trồng lúa Có th ể nói Đất Nư ớc mà Nguy ễn Khoa

Điềm gợi lại thông qua các chất liệu văn hóa dân gian lâu đời của dân tộc

đã đem đến cho người đọc những xúc cảm gần gũi, thân thuộc và bình dị,

để lại trong tâm hồn con người cảm giác tha thiết và gắn bó vô cùng

“Đất là nơi anh đến trường

Nước là nơi em tắm

Đất Nước là nơi ta hò hẹn

Đất Nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm

Đất là nơi “con chim phư ợng hoàng bay về hòn núi bạc”

Nước là nơi “con cá ngư ông móng nư ớc biển khơi

Thời gian đ ằng đẵng

Không gian mênh mông

Đất Nước là nơi dân mình đoàn tụ”

Sau câu h ỏi Đất Nư ớc có từ bao giờ, Nguyễn Khoa Đi ềm lại tiếp tục khai thác hình tượng Đất Nước ở câu hỏi “Đất Nước là gì?” Ông không trả lời khái niệm này theo cách c ủa các nhà khoa h ọc mà là dư ới cương vị của một nhà thơ, dùng lối chiết tự, tách Đất Nước thành hai thành tố là “Đất” và

“Nước” để mà định nghĩa, giúp người đọc có được cách hiểu chính xác nhất, đầy đủ nhất về khái niệm Đất Nư ớc Về phương di ện địa lý Nguyễn Khoa Điềm ví ““Đất là nơi anh đến trường/Nước là nơi em tắm” là không gian gần gũi, thân thu ộc đối với mỗi người trong cuộc sống đời thư ờng Rồi “Đất Nước là nơi ta hò h ẹn/Đất Nư ớc là nơi em đánh rơi chi ếc khăn trong n ỗi nhớ thầm”, tác giả đã hợp hai thành t ố lại thành “Đất Nư ớc” theo thời gian anh và em l ớn dần lên, nếu trước đây anh và em là hai cá th ể và Đất Nước cũng tách riêng ra thì bây giờ anh và em đã hợp lại thành một cặp tình nhân “hò h ẹn” và Đất Nước trở thành một cái không gian riêng tư,