(TIỂU LUẬN) những vấn đề chung về php luật

Th@ hai: Quan niệm chung về nguồn gốc pháp luật Pháp luật hình thành bằng ba con đường chủ yếu sau: - Nhà nước thừa nhận những tập quán đã có từ trước phù hợp với lợi ích của mình và nân

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

BẢNG PHÂN CÔNG CÔNG VIỆC

MỤC LỤC

I NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ PHÁP LUẬT 3

1 Nguồn gốc ra đời ph&p luật 3

2 Kh&i niệm và đặc điểm chung ph&p luật 5

3 Bản chất của ph&p luật 7

4 Vai trò của ph&p luật 9

II QUY PHẠM PHÁP LUẬT 12

1 Kh&i niệm, Đặc điểm 12

2 Cơ cấu quy ph-m ph&p luật 13

III QUAN HÊ+ PHÁP LUÂ+T 18

1 Kh&i niệm và đặc điểm Quan hệ ph&p luật 18

2 Cấu thành của Quan hệ ph&p luật 18

3 Sự kiện ph&p lR của Quan hệ ph&p luật 22

I Những vấn đề chung về ph&p luật

1 Nguồn gốc ra đời ph&p luật

Nguồn gốc của pháp luật được xem xét dưới 2 góc độ

Th@ nhất: Theo quan điểm của Chủ nghĩa Mác Lê-nin

- Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, pháp luật ra đời cùng với sự ra đời của nhà nước

- Khi có bộ máy Nhà nước trong tay giai cấp đó trở thành giai cấpthống trị xã hội Trong điều kiện đó, để bảo vệ lợi ích của minh, giaicấp thống trị thông qua nhà nước đặt ra những quy tắc xử sự mới vàdùng sức mạnh của quyền lực nhà nước bắt buộc mọi người trong

xã hội phải tuân theo

Th@ hai: Quan niệm chung về nguồn gốc pháp luật

Pháp luật hình thành bằng ba con đường chủ yếu sau:

- Nhà nước thừa nhận những tập quán đã có từ trước phù hợp với lợi ích của mình và nâng lên thành pháp luật.;

- Nhà nước thừa nhận các quyết định có trước về từng vụ việc cụ thểcủa cơ quan xét xử hoặc cơ quan hành chính cấp trên để trở thànhkhuôn mẫu cho các cơ quan cấp dưới tương ứng giải quyết những

vụ việc tương tự xảy ra sau này Con đường này tạo ra hình thứcpháp luật là án lệ pháp

- Nhà nước ban hành những quy phạm pháp luật mới để điều chỉnh các quan hệ xã hội mới nảy sinh do nhu cầu quản lí và duy trì trật tự

xã hội

Ngoài ra Pháp luật trên thế giới còn có những phương thức hình thành khác:

 Chính s&ch của c&c nước Châu Âu về chuyển hóa luật

Chuyển hóa luật là sản phẩm và quá trình của việc mượn các kháiniệm, giải pháp và luật pháp từ một nền tài phán nước ngoài Thay vì tự

“làm” luật thì họ “mua” những luật có sẵn ở những quốc gia khác

Chuyển hóa luật rất phổ biến, đặc biệt trong phạm vi châu Âu và cả ởngoài châu Âu

Các nền tài phán có thể mượn từ bất cứ quốc gia và hệ thống pháp luậtnào, miễn là chúng có chung nhu cầu và tính hữu dụng: nói cách khác, miễn

là hai nền tài phán đang cố gắng xử lý cùng một hiện tượng xã hội, và giảipháp mà nước cho đạt được cũng hữu ích tương tự ở nước nhận

Chuyển hóa luật là vấn đề khó nghiên cứu, xác định và thực hiện.Nhưng những lợi ích của việc mượn một chính sách, giải pháp lập pháp đãcho thấy là rất hiệu quả trên thực tế

EU có kinh nghiệm phong phú về chuyển hóa luật và là một hình mẫutuyệt vời cho việc mượn lẫn nhau theo chiều dọc và giữa các quốc gia mộtcách thành công

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập mà Việt Nam đang tham giamột cách tích cực và chủ động, khi Việt Nam còn thiếu nhiều kinh nghiệmtrong việc xây dựng nền kinh tế thị trường dưới sự quản lý của nhà nướcpháp quyền XHCN, việc tham khảo kinh nghiệm pháp luật nước ngoài chophù hợp với điều kiện, thực tiễn Việt Nam để không mò mẫm, phát minh lạinhững điều đã biết là điều bình thường Điều đó cũng là chọn lựa phù hợpkhi nguồn lực đầu tư cho công tác nghiên cứu, xây dựng pháp luật ở ViệtNam còn khá hạn chế

( Nguồn: thuvien.phapluat.vn)

 Nội luật hóa

Nội luật hóa là chuyển hoá quy định trong điều ước quốc tế thành quy phạm pháp luật có giá trị bất buộc thực hiện đối với tổ chức, cá nhân ở một quốc gia

Ngày 18/12/1979, Liên Hợp Quốc đã thông qua Công ước CEDAW

“Công ước của Liên Hợp Quốc về xóa bỏ tất cả các hình thức phân biệt đối

xử chống lại phụ nữ” (Convention on the Elimination of all forms ofDiscrimination against Women) loại bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử vớiphụ nữ Việt Nam đã ký tham gia Công ước này vào ngày 29/7/1980 và phêchuẩn vào ngày 27/11/1981 Tham gia công ước, các quốc gia không nhữngphải cam kết bảo đảm pháp luật hiện hành không trực tiếp phân biệt đối xử

với phụ nữ mà còn phải có những hành động cần thiết để phụ nữ đượchưởng sự bình đẳng.

Để nội luật hóa các quy định của Công ước CEDAW, Việt Nam đãban hành một số luật, trong đó đáng chú ý là Luật Bình đẳng giới Nhiều quyđịnh của Luật Bình đẳng giới đã được xây dựng theo hướng nội luật hóa cácquy định của điều ước quốc tế về chống phân biệt đối xử và bình đẳng giới,đảm bảo thể chế hóa các quy định của các điều ước quốc tế này để thực hiện

Ví dụ Luật đã đưa vào những nội dung mới như quy định về việc lồngghép vấn đề bình đẳng giới trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật(Điều 21), thẩm tra lồng ghép vấn đề bình đẳng giới (Điều 22) Thông tư17/2014/TT-BTP

( Nguồn: moj.gov.vn - Cổng thông tin điện tử Bộ Tư ph&p )

2 Kh&i niệm và đặc điểm chung ph&p luật

Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự có tinh bắt buộc chung do Nhà nước đặt ra và đảm bảo thực hiện, thể hiện ý chí của giai cấp thống trị

và nhu cầu tồn tại của xã hội nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội, tạo lập trật tư ổn định cho sự phát triển xã hội.

Từ khái niệm trên, có thể rút ra những đặc điểm chung của pháp luật trongmọi nhà nước

biện pháp cần thiết, kể cả cưỡng chế để buộc họ tuân theo hoặc để khắc phụcnhững hậu quả do việc làm trái pháp luật của họ gây nên.

d Tính hệ thống

Mặc dù điều chỉnh các quan hệ xã hội trong nhiều lĩnh vực khác nhau,song các quy định của pháp luật không tồn tại biệt lập mà giữa chúng có mốiliên hệ nội tại thống nhất với nhaú, tạo nên một chỉnh thể thống nhất

e Tính xác định về hình thức

Ở dạng thành văn, các quy định của pháp luật được thể hiện một cách

rõ ràng, cụ thể, không trừu tượng, chung chung, bảo đảm có thể được hiểu

và thực hiện thống nhất trên toàn xã hội

 Ví dụ về mối quan hệ giữa Nhà nước và ph&p luật hiện nay

Mỗi quốc gia với những đặc điểm riêng về lịch sử, truyền thống, địa

lí, thành phần dân cư, trình độ phát triển kinh tế, chính trị, tôn giáo sẽ cónhững luật lệ, chính sách, kế hoạch khác nhau để phù hợp với quốc giamình

Chính s&ch “ Hộ chiếu vaccine” cúa c&c quốc gia trên thế giới

Sau hơn 1 năm chung sống với dịch bệnh thì hy vọng về cuộc sốngbình thường mới đã xuất hiện nhờ vào chiến dịch tiêm vaccine Cùng vớitiêm vaccine thì một số quốc gia đang và sẽ thực hiện kế hoạch “Hộ chiếuvaccine” để mở cửa lại thị trường hàng không, thương mại quốc tế, du lịch

Việc áp dụng hộ chiếu vaccine sẽ tùy theo miễn dịch cộng đồng củatừng quốc gia và chính sách của chính phủ quốc gia đó

+ Ngày 26/7, chính phủ Nhật Bản đã chính thức triển khai hộ chiếuvaccine phòng dịch Covid-19 Khi trình giấy chứng nhận vaccineCovid-19 tại thời điểm cấp thị thực hoặc nhập cảnh, người nhập cảnh sẽđược miễn áp dụng biện pháp xét nghiệm Covid-19 và cách ly tại địađiểm chỉ định

+ Ở các quốc gia EU sẽ cấp chứng nhận thông hành kỹ thuật số ( EUDigital Covid Certificate) lưu trên điện thoại cũng được coi như mộtphương thức thực hiện của hộ chiếu vaccine Hiện nay, EU và Anh vẫnđang xem xét và chưa công nhận vaccine của Nga, Trung Quốc và Ấn

Độ cho “chứng chỉ thông hành” Tuy thế, 1 số quốc gia thành viên EUvẫn có thể đơn phương công nhận vaccine của Trung Quốc, ví dụ nhưHungary.

+ Đối với Việt Nam, trong đợt bùng dịch thứ 3 ( từ tháng 1 đến tháng3/2021) miễn dịch cộng đồng của người dân Việt Nam thời điểm đó cóthể nói là rất thấp Nếu triển khai "hộ chiếu vaccine" với những ngườinhập cảnh vào mà không quản lý chặt có thể làm lây nhiễm dịch ra cộngđồng, nguy cơ không kiểm soát được

Trong bối cảnh hiện nay khi đang trải qua đợt bùng dịch lần thứ 4, việc tiêmchủng ở Việt Nam đã mở rộng, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chínhgiao Bộ Ngoại giao chủ trì, phối hợp với Bộ Y tế và các bộ, ngành liên quankhẩn trương làm việc với các cơ quan chức năng của các quốc gia ASEAN,

EU, Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và các quốc gia khác trên thếgiới để công nhận lẫn nhau về “Hộ chiếu vaccine”

( Nguồn: moh.gov.vn – Cổng thông tin Bộ Y tế )

3 Bản chất của ph&p luật

Theo học thuyết Mác – Lênin pháp luật chỉ phát sinh tồn tại và phát triển trong xã hội có giai cấp Bản chất của pháp luật thể hiện ở tính giai cấp của nó, không có “pháp luật tự nhiên” hay pháp luật không mang tính giai cấp.

a Tính xã hội

+ Quy phạm pháp luật là quy tắc xử sự chung, có hiệu lực bắt buộcchung, được áp dụng lặp đi lặp lại nhiều lần Đã là quy tắc ứng xửchung thì đương nhiên sẽ mang tính xã hội

+ Pháp luât bắt nguồn từ xã hội, do các thành viên của xã hội thực hiện,

vì sự phát triển của xã hội

+ Các quy phạm pháp luật bắt nguồn từ thực tiễn đời sống xã hội, phảnánh nhu cầu, lợi ích của các giai cấp và các tầng lớp xã hội, được các

cá nhân, các cộng đồng dân cư, các tầng lớp khác nhau trong xã hộichấp nhận, coi là chuẩn mực, là quy tắc xử sự chung

 Ví dụ: Nghị định 10/2015 quy định về sinh con bằng kỹ thuật thụ tinh

trong ống nghiệm và điều kiện mang thai hộ vì mục đích nhân đ-o

Có thể nói hỗ trợ sinh sản bằng thụ tinh nhân tạo ở Việt Nam đã giúprất nhiều các cặp vợ chồng vô sinh, hiếm muộn được làm cha, làm mẹ củađứa con mang huyết mạch của chính mình Nghị định 10/2015 cũng đã quyđịnh rõ ràng về phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, giải thích từ ngữ và

đã nêu rõ những nguyên tắc áp dụng kỹ thuật thụ tinh ống nghiệm và mangthai hộ vì mục đích nhân đạo (ví dụ như người mang thai hộ, trẻ sinh ra nhờmang thai hộ được bảo đảm an toàn về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bímật gia đình và được pháp luật tôn trọng, bảo vệ)

Đồng thời Nghị định 10/2015 cũng đã chỉ rõ điều kiện mang thai hộ vìmục đích nhân đạo, khi trước đó điều 6 Nghị định 12/2003/NĐ-CP về sinhcon theo phương pháp khoa học nghiêm cấm hành vi mang thai hộ Đó làmột trong những bước tiến lớn của pháp luật nước ta, cho thấy Nhà nước tanhận thức ngày càng rõ hơn về quyền con người và hết sức chú trọng đếnbảo đảm thực hiện quyền con người theo cam kết và phù hợp với các điềuước quốc tế mà Việt Nam là thành viên

Sau hơn một năm Nghị định cho phép mang thai hộ có hiệu lực(1/1/2015), hơn 60 hồ sơ mang thai hộ được duyệt tại Bệnh viện Phụ sảnTrung ương Cả nước có khoảng 100 hồ sơ, tương đương nước ngoài

Thứ trưởng Nguyễn Văn Tiến cho rằng đây là quy định mang tínhnhân đạo, nhằm tạo điều kiện cho các gia đình hiếm muộn có con Cáctrường hợp mang thai hộ thực hiện phần lớn là phụ nữ không có tử cung, sảythai thường xuyên không rõ nguyên nhân Người mang thai hộ hay ngườinhờ mang thai hộ đều chỉ được phép thực hiện 1 lần

( Nguồn: VnExpress )

b Tính giai cấp

+ Pháp luật phản ánh về ý chí nhà nước của giai cấp thống trị Chủ thểban hành pháp luật là nhà nước, việc ban hành các văn bản quy phạmpháp luật phải tuân theo thủ tục, trình tự mà nhà nước quy định.+ Pháp luật được xem là yếu tố giúp điều chỉnh về mặt giai cấp cácquan hệ xã hội nhằm hướng quan hệ xã hội phát triển theo một trật tựthích hợp nhất với ý chí của giai cấp thống trị

 Ví dụ: Luật cư trú Mỹ 2021

Vào ngày 24 tháng 2 năm 2021, Tổng thống Biden đã ký các Sắc lệnhhành pháp mới thu hồi các Sắc lệnh hành pháp “Tạm thời ngưng cấp một sốloại visa và hạn chế nhập cảnh Mỹ” do Cựu Tổng thống Trump ban hànhvào năm 2020

Sắc lệnh 10014 (Sắc lệnh hành pháp “Tạm thời ngưng cấp một số loại visa

và hạn chế nhập cảnh Mỹ) do Cựu Tổng thống Trump ban hành ngày 22tháng 4 năm 2020 là Sắc lệnh thực hiện việc tạm dừng nhập cảnh đối vớimột số loại visa được cho là mang rủi ro cho thị trường lao động Mỹ trongthời kỳ phục hồi kinh tế sau đợt bùng phát Covid-19 Sau đó Sắc lệnh 10052ngày 22 tháng 6 năm 2020 với phần 1 đã gia hạn thêm thời gian áp dụng củaSắc lệnh 10014 đến ngày 31 tháng 3 năm 2021 Trong đó các loại thị thựcdiện bảo lãnh gia đình cũng nằm trong danh sách bị ảnh hưởng

Tổng thống Biden cho rằng các Sắc lệnh nêu trên đã gây cản trở trong việccác công dân và thường trú nhân Mỹ đoàn tụ gia đình, ảnh hưởng đến lựclượng lao động nhập cư của Mỹ

( Nguồn: vn.usembassy.gov )

4 Vai trò của ph&p luật

a Ph&p luật góp phần tổ ch@c, điều tiết, quản lR nền kinh tế

 Ví dụ: Giảm 30% tiền thuê đất năm 2021 cho c&c đối tượng bị ảnh hưởng

bởi dịch COVID-19

Ngày 25/9/2021, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số

27/2021/QĐ-TTg về việc giảm tiền thuê đất của năm 2021 đối với các đối tượng bị ảnh hưởng bởi dịch COVID-19

Đối tượng áp dụng là tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp, hộ gia đình, cá nhân đang được Nhà nước cho thuê đất trực tiếp theo quyết định hoặc hợp đồng của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền dưới hình thức trả tiền thuê đất hàng năm (người thuê đất)

Quy định này áp dụng cho cả trường hợp người thuê đất không thuộc đốitượng miễn, giảm tiền thuê đất và trường hợp người thuê đất đang đượcgiảm tiền thuê đất theo quy định của pháp luật về đất đai và pháp luật khác

có liên quan

( Nguồn: gdt.gov.vn – Tổng Cục Thuế - Bộ Tài Chính )

b Là cơ sở cho việc tổ ch@c, ho-t động, gi&m s&t đối với bộ m&y Nhà nước

 Ví dụ: Luật chống độc quyền của Mỹ

Ngày 25 tháng 6 năm 2021, Uỷ ban tư pháp của Hạ viện Mỹ đã bỏphiếu thông qua một loạt các đề xuất nhằm làm suy yếu các gã khổng lồcông nghệ (Big Tech) Theo đó ủy ban đã thông qua một loạt các biện pháp

áp đặt các nghĩa vụ mới đối với các nền tảng kỹ thuật số hàng đầu và cấm họlạm dụng bất kỳ quyền lực nào gây ảnh hưởng đến các công ty cạnh tranhkhác Đây là sự thay đổi quan trọng nhất đối với luật chống độc quyền của

Mỹ trong nhều thập kỷ Các dự luật cứng rắn nhất ngoài vòng pháp luật màcác thành viên ủy ban cáo buộc là các chiến thuật chống cạnh tranh trắngtrợn nhất được Big Tech thực hiện

Theo đề xuất đó, Amazon sẽ bị cấm sở hữu cùng một nền tảng thươngmại điện tử nếu những công ty này cạnh tranh với các doanh nghiệp khác.Facebook không thể mua lại các công ty khởi nghiệp mà nó có thể coi là mộtmối đe dọa cạnh tranh trong tương lai

Trong khi đó, Google sẽ bị cẩm quảng cáo Youtube trong kết quả tìm kiếm

so với đối thủ video khác Và Apple có thể được yêu cầu để cho phép cáccửa hàng ứng dụng của bên thứ ba trên hệ điều hành IOS

Như vậy, các chính sách được đề xuất được coi là đang hướng thẳng vàotrọng tâm của một số mô hình kinh doanh chính của Big Tech

( Nguồn: B&o VietNamNet )

c Ph&p luật là cơ sở cho việc thiết lập c&c mối quan hệ ngo-i giao, hữu nghị và hợp t&c quốc tế

 Ví dụ: Lầu Năm Góc tuyên bố b&c bỏ quy định hàng hải mới của Trung

quốc

Luật An toàn giao thông hàng hải sửa đổi của Trung Quốc được thông quangày 29/4 và có hiệu lực từ ngày 1/9 Luật này sẽ buộc các tàu có quốc tịchnước ngoài đi vào lãnh hải của Trung Quốc phải báo cáo với cơ quan quản lýhàng hải Trung Quốc Nó cũng cho phép Cục Hải sự Trung Quốc ra lệnh các

tàu nước ngoài rời khỏi vùng biển mà nước này tự tuyên bố là lãnh hải củamình, nếu đánh giá tàu đó có thể đe dọa an ninh

Nhiều chuyên gia đã cho rằng những quy định mới này của luật An toàn giaothông hàng hải, cùng với Luật Hải cảnh (có hiệu lực vào ngày 1/2 vừa qua)

sẽ làm gia tăng xung đột khu vực, và tình hình đáng lo ngại Luật Hải cảnhcho phép lực lượng hải cảnh nổ súng chống tàu nước ngoài trong cái gọivùng biển thuộc quyền tài phán của Trung Quốc

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam đã khẳng định rằng các quốc giacần tuân thủ nghiêm túc các điều ước quốc tế, nhất là Công ước của Liênhợp quốc về luật Biển 1982 (UNCLOS), khuôn khổ pháp lý cho mọi hoạtđộng trên biển và đại dương khi ban hành các văn bản nội luật liên quan đếnbiển

(Nguồn: B&o VietNamNet )

II Quy ph-m Ph&p luật

1 Kh&i niệm, Đặc điểm

a Kh&i niệm

Quy phạm pháp luật là các quy tắc xử sự chung do nhà nước ban hành và bảo đảm thực hiện để điều chỉnh các quan hệ xã hội theo những định hướng

và nhằm đạt được những mục đích nhất định.

b Đặc điểm của Quy ph-m Ph&p luật

Quy phạm pháp luật là một loại quy phạm xã hội, vì vậy nó mang đầy đủ những đặc tính chung vốn có của một quy phạm xã hội

Th@ nhất: Quy phạm pháp luật mang tính quyền lực Nhà nước.

Th@ hai: Quy phạm pháp luật là những quy tắc xử sự có tính bắt buộc

chung

Th@ ba: Các quy phạm pháp luật có mối quan hệ mật thiết với nhau tạo

thành hệ thống thống nhất các quy phạm pháp luật

- Ngoài những đặc tính chung của quy phạm xã hội, quy phạm pháp luậtcòn có những đặc điểm riêng như:

 Quy phạm pháp luật luôn gắn liền với nhà nước Chúng do các

cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đặt ra, thừa nhận hoặc phê chuẩn,Nhà nước đảm bảo thực hiện bằng nhiều biện pháp

 Quy phạm pháp luật thể hiện ý chí Nhà nước

 Quy phạm pháp luật được đặt ra không phải cho một tổ chứchay cá nhân cụ thể mà cho tất cả các tổ chức và cá nhân tham gia quan

 Lực lượng vũ trang nhân dân tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, Nhân dân,với Đảng và Nhà nước, có nhiệm vụ bảo vệ độc lập, chủ quyền thống nhất, ,toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã hội;bảo vệ Nhân dân, Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa; cùng toàndân xây dựng đất nước và thực hiện nghĩa vụ quốc tế” (Điều 65 Hiến pháp2013)

Giả định: “Lực lượng vũ trang nhân dân” Phần giả định trong trường hợpnày nêu lên quan hệ xã hội mà quy phạm này điều chỉnh, xác định rõ đốitượng phải chịu sự điều chỉnh của quy phạm pháp luật này đó là lực lượng

vũ trang nhân dân

- Mục đích, ý nghĩa:

Phần giả định của quy phạm pháp luật trả lời cho câu hỏi: Tổ chức, cánhân nào? Trong những tình huống (hoàn cảnh, điều kiện) nào?Thông qua phần giả định của quy phạm pháp luật chúng ta biết được

tổ chức, cá nhân nào? khi ở vào những hoàn cảnh, điều kiện nào? thì