Chỉ ra sự giống và khác nhau trong quan điểm về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong bài viết Nhận thức về mối quan hệ giữa pháp luật với đạo đức” của tác giả Nguyễn Văn Năm (Tạp chí Luật học, số 42006) với tác giả Hoàng Thị Kim Quế trong bài viết: “Một số suy nghĩ về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong hệ thống điều chỉnh xã hội” (Tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 71999).
Trang 1MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU 0 PHẦN NỘI DUNG Câu 1 : Tóm tắt nội dung bài viết : “Nhận thức về mối quan hệ giữa pháp luật với đạo đức” của tác giả Nguyễn Văn Năm (Tạp chí Luật học, số 4/2006) 1 Câu 2 : Chỉ ra sự giống và khác nhau trong quan điểm về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức của tác giả bài viết trên với tác giả Hoàng Thị Kim Quế trong bài viết: “Một số suy nghĩ về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong hệ thống điều chỉnh xã hội” (Tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 7/1999) 4 Câu 3:Nhận xét về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức ở Việt Nam hiện nay 6 KẾT LUẬN 7 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 8 PHỤ LỤC 9
Trang 2
LỜI MỞ ĐẦU
Trong đời sống xã hội, pháp luật và đạo đức là hai hệ thống quy phạm quan trọng nhất
tác động đến nhận thức và xử sự của con người Chính vì vậy, quản lí xã hội dựa trên
pháp luật kết hợp với nâng cao đạo đức là một điều tất yếu, là mục đích cao cả mà mọi
quốc gia văn minh và phát triển luôn hướng tới.Để hiểu rõ ràng và sâu sắc hơn vai trò,
mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức, em xin lựa chọn đề bài số 7 để tìm hiểu về công
trình nghiên cứu chuyên sâu của GS.TS Nguyễn Văn Năm với nhan đề : “Nhận thức
về mối quan hệ giữa pháp luật với đạo đức” (Tạp chí Luật học, số 4/2006)
PHẦN NỘI DUNG
đạo đức” của tác giả Nguyễn Văn Năm (Tạp chí Luật học, số 4/2006)
Có rất nhiều công cụ khác nhau để điều chỉnh hành vi con người nhưng trong đó,
pháp luật và đạo đức là những công cụ rất quan trọng Tiến sĩ Nguyễn Văn Năm cho
rằng“Pháp luật và đạo đức có mối quan hệ mật thiết với nhau, giữa chúng vừa có sự
thống nhất, vừa có sự khác biệt và có sự tác động qua lại lẫn nhau.” Để góp phần
nhận thức và sử dụng pháp luật cũng như đạo đức một cách có hiệu quả trong quản lí
xã hội, trong bài viết, TS Nguyễn Văn Năm nêu ra những điểm giống, khác nhau
giữa pháp luật với đạo đức và sự tác động qua lại giữa chúng
1 Những điểm giống nhau cơ bản giữa pháp luật với đạo đức
Một là, pháp luật và đạo đức giữ vị trí trung tâm, “có vai trò quan trong bậc nhất đối
với các quan hệ xã hội” Nhà nước sử dụng pháp luật, đạo đức để bảo vệ, phát triển
những quan hệ xã hội có ích, hạn chế và đi tới loại bỏ những quan hệ xã hội có hại
Hai là, cả pháp luật và đạo đức đều mang tính quy phạm phổ biến Chúng đều là
những khuôn mẫu, chuẩn mực cho hành vi của con người Phạm vi điều chỉnh rộng,
bao quát tất cả các lĩnh vực quan hệ xã hội; tác động đến hầu hết các lĩnh vực của đời
sống
Ba là, giữa pháp luật và đạo đức luôn có sự phù hợp ở mức độ nhất định Đặc biệt
Trang 3với xã hội xã hội chủ nghĩa,sự thống nhất giữa pháp luật và đạo đức càng lớn, thậm chí pháp luật còn được coi là “những chuẩn mực đạo đức cần có”
Bốn là, pháp luật và đạo đức đều thuộc phạm trù ý thức của xã hội, đều là sản phẩm của bộ óc con người.Chúng phản ánh tồn tại xã hội trong những giai đoạn phát triển
nhất định của lịch sử nên chúng đều chịu sự chi phối của đời sống kinh tế xã
hội, Đồng thời, pháp luật và đạo đức đều có sự tác động trở lại đời sống xã hội, thúc đẩy hoặc kĩm hãm ở những mức độ nhất định sự phát triển của đời sống xã hội
Năm là, trong xã hội có tính giai cấp, pháp luật và đạo đức vừa có tính giai cấp vừa mang tính xã hội Chúng đều là công cụ để tổ chức và quản lí đời sống xã hội, giữ gìn
ổn định và trật từ xã hội, phù hợp với ý chí và lợi ích chung của cộng đồng xã hội
2 Những điểm khác nhau cơ bản giữa pháp luật và đạo đức
Một là, con đường hình thành Pháp luật chỉ có thể hình thành thông qua hoạt động
xây dựng pháp luật của nhà nước, còn đạo đức có thể hình thành một cách tự phát trong đời sống chung của cộng đồng,
Hai là, hình thức thể hiện Pháp luật luôn được thể hiện dưới những hình thức xác
định và ngày càng tồn tại phổ biến dưới hình thức văn bản quy phạm pháp luật; còn đạo đức tồn tại ở dạng bất thành văn, thông qua ca dao, tục ngữ,
Ba là, tính xác định về hình thức Ở điểm này có thể thấy rõ tính trội của pháp luật so
với đạo đức Tính xác định về hình thức của đạo đức thường không chặt chẽ như pháp luật, các quy phạm đạo đức thường không nêu ra biện pháp chế tài
Bốn là, phạm vi điều chỉnh Theo TS Nguyễn Văn Năm thì “phạm vi điều chỉnh của đạo đức rộng hơn pháp luật” Pháp luật chỉ điều chỉnh những quan hệ xã hội bị chi
phối bởi ý chí, lí trí của các chủ thể là những con người đã đạt đến độ tuổi nhất định
và có khả năng nhận thức, điều khiển hành vi của mình Vượt ra ngoài phạm vi đó, đạo đức còn điều chỉnh cả những quan hệ xã hội bị chi phối bởi tình cảm của các chủ
thể, không kể tuổi tác, địa vị xã hội, của họ
Năm là, cách thức điều chỉnh Pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội bằng cách xác
định quyền, nghĩa vụ cho chủ thể còn đạo đức điều chỉnh các quan hệ xã hội chủ yếu
bằng cách xác định nghĩa vụ, bổn phận cho chủ thể
Sáu là, cơ chế điều chỉnh + Trong điều chỉnh pháp luật, việc thiết lập khuôn mẫu
Trang 4hành vi con người do nhà nước thay mặt toàn thể xã hội đưa ra quy tắc xử sự chung Còn với đạo đức,việc xây dựng các quy tắc đạo đức được tiến hành bởi rất nhiều chủ thể khác nhau
+ Trong điều chỉnh pháp luật, việc cá biệt hóa các quy phạm pháp luật thành quyền, nghĩa vụ cho chủ thể có thể do chủ thể thực hiện hoặc do các chủ thể có thẩm quyền thực hiện Còn việc cá biệt hóa quy phạm đạo đức thành nghĩa vụ, bổn phận cho chủ thể hầu hết là do chủ thể tự tiến hành
Bảy là, biện pháp bảo đảm thực hiện Pháp luật được nhà nước bảo đảm thực hiện
bằng biện pháp nhà nước, trong đó cưỡng chế nhà nước là quan trọng nhất Còn đạo đức chỉ được đảm bảo bằng biện pháp xã hội (lương tâm hay dư luận xã hội) Ngoài
ra, các biện pháp nhà nước chỉ được áp dụng trong hiện tại và sự phán xét đối với người vi phạm trong một thời gian nhất định Ngược lại, trong đạo đức, hậu quả mà chủ thể phải gánh chịu sẽ “triền miên, day dứt, lâu dài ”
3 Sự tác động qua lại giữa pháp luật và đạo đức
- Sự tác động của đạo đức với pháp luật :
+ Đạo đức tác động đến việc hình thành quy định trong hệ thống pháp luật Những quan điểm, quan niệm, chuẩn mực đạo đức đóng vai trò là tiền đề tư tưởng chỉ đạo việc xây dựng pháp luật
+ Đạo đức tác động đến việc thực hiện pháp luật của các chủ thể Ý thức đạo đức cá nhân giữ vai trò rất quan trọng để pháp luật được thực hiện nghiêm chỉnh Thêm vào
đó, đạo đức cá nhân còn có ảnh hưởng khá mạnh mẽ đến hoạt động áp dụng pháp
luật
- Sự tác động của pháp luật đến đạo đức
+ Phát luật ghi nhận những quan niệm, tư tưởng, chuẩn mực đạo đức Từ đó, pháp luật đã phần củng cố, giữ gìn và phát huy các giá trị đạo đức xã hội
+ Pháp luật có những quy định, chế tài cụ thể nhằm loại trừ các quan niệm, tư tưởng, đạo đức lạc hậu, trái với lợi ích giai cấp ống trị, lợi ích chung của cộng đồng cũng như tiến bộ xã hội
+ Pháp luật góp phần ngăn chặn sự thoái hóa, xuống cấp của đạo đức; đồng thời góp
phần làm hình thành những quan niệm đạo đức mới
Trang 5Tóm lại, trong bài viết TS Nguyễn Văn Năm khẳng định mối quan hệ mật thiết, tác
động qua lại lẫn nhau giữa pháp luật và đạo đức Theo tác giả “ khi phù hợp với nhau, chúng khẳng định nhau, bổ sung cho nhau, tạo nên sự điều chỉnh mạnh mẽ nhất đối với hành vi con người Khi mâu thuẫn nhau, pháp luật sẽ phải thay đổi nếu trái với những đạo đức xã hội, ngược lại đạo đức sẽ bị loại bỏ nếu trái với lợi ích của giai cấp cầm quyền, lợi ích chung của cộng đồng hay trái với tiến bộ xã hội
Câu 2 : Chỉ ra sự giống và khác nhau trong quan điểm về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức của tác giả bài viết trên với tác giả Hoàng Thị Kim Quế trong bài viết: “Một số suy nghĩ về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong hệ thống điều chỉnh xã hội” (Tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 7/1999)
I Sự giống nhau trong quan niệm về mối quan hệ giữa đạo đức và pháp luật của tác giả Nguyễn Văn Năm và Hoàng Thị Kim Quế
Thứ nhất, xét về mục đích, cả hai tác giả đều đồng nhất quan điểm pháp luật và đạo
đức không có một sự đối lập nào, cả hai đều hướng tới sự công bằng, vì con người, bảo vệ con người và định hướng phát triển những quan hệ xã hội phù hợp với lợi ích lực lượng cầm quyền cũng như của xã hội
Thứ hai, xét về vị trí, cả hai tác giả đều cho rằng đạo đức và pháp luât là công cụ quan
trọng, giữ vị trí trung tâm Và cả hai tác giả đều đồng nhất quan điểm, cho rằng đạo đức có phạm vi điều chỉnh rộng hơn pháp luật
Thứ ba, về hình thức thể hiện, cả hai tác giả đều công nhận đạo đức chủ yếu tồn tại ở
dạng bất thành văn, thường được thể hiện dưới dạng ca dao, tục ngữ, phong tục, tập quán,… còn pháp luật được thể hiện dưới dạng các văn bản quy phạm pháp luật
Thứ tư, về sự tác động qua lại lẫn nhau, cả hai tác giả đều đều khẳng định pháp luật
có vai trò trong việc giữ gìn và phát huy các giá trị đạo đức truyền thống; đồng thời hạn chế, đi đến loại bỏ những quan niệm đạo đức sai trái, lạc hậu
Thứ năm, cả hai tác giả đều khẳng định pháp luật và đạo đức có mối quan hệ mật thiết
với nhau, giữa chúng vừa có sự thống nhất, vừa có sự khác biệt và có sự tác động qua lại lẫn nhau
II Sự khác nhau trong quan niệm về mối quan hệ giữa đạo đức và pháp luật của tác giả Nguyễn Văn Năm và Hoàng Thị Kim Quế
Trang 61 Về sự thống nhất giữa pháp luật và đạo đức:
Nếu như tác giả Hoàng Thị Kim Quế cho rằng, giữa pháp luật và đạo đức có mối quan
hệ hữu cơ, tạo nên sự điều chỉnh mạnh mẽ nhất đối với hành vi của con người thì tác giả Nguyễn Văn Năm lại cho rằng, gi ữa pháp luật và đạo đức luôn có sự phù hợp ở những mức độ khác nhau với các chuẩn mực đạo đức, pháp luật còn được coi là
những chuẩn mực đạo đức cần có
Theo như tác giả Hoàng Thị Kim Quế, pháp luật và đạo đức tác động trực tiếp đến hành vi của con người, hướng dẫn, kiểm tra, đánh giá các hành vi đó theo những tiêu chí nhất định Còn tác giả Nguyễn Văn Năm lại cho rằng pháp luật và đạo đức đều là những chuẩn mực cho hành vi con người, tác động đến tất cả các cá nhân, tổ chức trong xã hội, tác động đến hầu hết các lĩnh vực của đời sống
2 Về sự khác nhau giữa pháp luật và đạo đức
Về phạm vi điều chỉnh : Tác giả Hoàng Thị Kim Quế đưa ra quan niệm Pháp luật điều
chỉnh những quan hệ xã hội quan trọng, cơ bản, ít nhiều mang ý nghĩa quốc gia Đạo đức điều chỉnh một phạm vi rộng lớn các quan hệ xã hội hơn là pháp luật Khi đề cập đến vấn đề này, TS Nguyễn Văn Năm cũng cho rằng phạm vi điều chỉnh của đạo đức rộng hơn pháp luật, thế nhưng tác giả còn đưa ra ý kiến rõ ràng hơn khi chỉ ra pháp luật chỉ điều chỉnh những quan hệ xã hội bị chi phối bởi ý chí, lí trí của các chủ thể là những con người đã đạt đến độ tuổi nhất định và có khả năng nhận thức, điều khiển hành vi của mình Vượt ra ngoài phạm vi đó, đạo đức còn điều chỉnh cả những quan
hệ xã hội bị chi phối bởi tình cảm của các chủ thể, không kể tuổi tác, địa vị xã
hội, của họ “Cứ ở đâu có con người ở đó có đạo đức”
Về phương pháp đảm bảo thực hiện, tác giả Hoàng Thị Kim Quế đưa ra một điểm
khác là khi so sánh khác nhau giữa đạo đức và pháp luật không nên tuyệt đối hóa rằng các chế tài pháp luật bao giờ cũng cụ thể hơn chế tài đạo đức, cho rằng đạo đức kém hiệu quả hơn trong việc điều chỉnh hành vi con người
Tác giả Nguyễn Văn Năm còn nêu rõ ràng hơn những điểm khác nhau giữa pháp luật
và đạo đức hơn ở các khía cạnh : con đường hình thành, cơ chế điều chỉnh
Trang 73 Về sự tác động qua lại giữa pháp luật và đạo đức
Ở vấn đề này, hai tác giả có những ý kiến tương đồng nhưng cũng có một số điểm khác biệt Theo quan điểm của tác giả Nguyễn Văn Năm, đạo đức là môi trường cho sự phát sinh, tồn tại và phát triển, là tiền đề tư tưởng chỉ đạo việc xây dựng pháp luật Sự tác động của đạo đức đến việc hình thành các quy định trong pháp luật diễn ra ở nhiều cấp
độ, các quy phạm pháp luật được xây dựng phù hợp với đạo đức xã hội Còn tác giả Hoàng Thị Kim Quế đưa ra ý kiến Pháp luật ghi nhận những nguyên tắc, chuẩn mực theo nhiều cách khác nhau, là phương tiện đảm bảo cho đạo đức được thực hiện trong cuộc sống thông qua các biện pháp tác động của nhà nước Quy phạm đạo đức có vai trò là định hướng cho nhà làm luật trong việc xác định tội phạm hóa hay phi tội phạm hóa các hành vi
Câu 3:Nhận xét về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức ở Việt Nam hiện nay
Ở nước ta hiện nay, vị trí, vai trò cũng như mối quan hệ của pháp luật và đạo đức ngày càng được nhìn nhận đúng đắn, tích cực Cụ thể:
Thứ nhất, hiện nay pháp luật không những thể hiện được tư tưởng đạo đức cách
mạng, đạo đức truyền thống dân tộc, đạo đức tiến bộ mà còn thể hiện được ý chí, nguyện vọng và hướng tới lợi ích của toàn nhân dân lao động Trong đại hội đại biểu
toàn quốc lần thứ XI, Đảng ta đã khẳng định quan điểm: “Quản lý xã hội bằng pháp luật, đồng thời coi trọng giáo dục, nâng cao đạo đức”
Thứ hai, hệ thống pháp luật Việt Nam được xây dựng trên nền tảng đạo đức xã hội chủ nghĩa nhằm đảm bảo lợi ích của nhân dân, bảo vệ quyền con người, quyền công dân Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, các quyền con người, quyền công dân ngày
càng được ghi nhận một cách đầy đủ
Thứ ba, pháp luật hiện nay không ngừng sửa đổi để củng cố, phản ánh rõ nét tinh thần nhân đạo - tưởng đạo đức cơ bản của nhân dân ta Điều này được thể hiện rất rõ
trong các qui định về các chính sách ưu đãi, quan tâm đặc biệt tới các thương binh, liệt sĩ, người già, trẻ em không nơi nương tựa, và người tàn tật
Thứ tư, đạo đức trong xã hội đã thực sự hỗ trợ, bổ sung, hoàn thiện cho pháp luật, tạo điều kiện cho pháp luật được thực thi nghiêm chỉnh trong đời sống Đồng thời,
Trang 8pháp luật cũng góp phần quan trọng trong việc, gìn giữ và phát huy các quan niệm đạo đức tốt đẹp,hình thành những tư tưởng đạo đức tiến bộ, ngăn chặn sự thoái hóa xuống cấp của đạo đức, loại trừ những tư tưởng đạo đức lạc hậu, phản tiến bộ
Hiện nay, trong một số trường hợp thì ranh giới điều chỉnh giữa đạo đức và pháp luật chưa rõ ràng hay sự pháp luật hóa các quy tắc các quan niệm, quan điểm đạo đức không cụ thể dẫn đến khó ứng dụng vào thực tế Chẳng hạn, Bộ luật dân sự qui định,
các giao dịch dân sự không được trái với đạo đức xã hội Trên thực tế, đánh giá một hành vi nào đó là trái hay không trái với đạo đức xã hội không phải là vấn đề đơn giản, cùng một hành vi những có thể có các đánh giá khác nhau, thậm chí đối lập
nhau
Trong xã hội hiện đại ngày nay, nhiều quan niệm, tư tưởng, đạo đức cổ hủ, lạc hậu vẫn còn tồn tại mà chưa bị ngăn chặn đúng mức cần thiết Thí dụ như tư tưởng gia
trưởng, trọng nam khinh nữ… vẫn có ảnh hưởng không nhỏ trong đại bộ phận dân cư
Cuối cùng, đạo đức trong xã hội xuống cấp là nguyên nhân chính làm gia tăng các vi phạm pháp luật cả về số lượng và mức độ ngiêm trọng Trong văn kiện Đại hội lần
thứ XI, Đảng và Nhà nước đã khẳng định“Tình trạng tham nhũng ở một bộ phận
không nhỏ cán bộ, đảng viên là rất nghiêm trọng”
KẾT LUẬN
Như vậy, qua việc tìm hiểu và làm đề bài tập số 7, ta có thể nhận thấy rằng giữa pháp luật và đạo đức xét về mức độ ảnh hưởng, hình thức thể hiện, phạm vi điều chỉnh ở một mức độ tương đối có một số nét khác biệt Vấn đề quan trọng ở đây đó là phải tìm
được "điểm tốt" để kết hợp hài hòa giữa pháp luật_ tính răn đe trừng trị nghiêm khắc cùng với đạo đức_tính giáo dục thuyết phục, cảm hoá đối tượng, chủ thể vi phạm
nhằm đạt được tính hiệu quả tốt nhất trong quản lý xã hội, con người, “khai thác, phát huy tối ưu những ưu thế , sức mạnh riêng của đạo đức, bổ sung vào những khiếm khuyết của đạo đức và pháp luật là triết lí quản lí xã hội đúng đắn”
Trang 9DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1) Nguyễn Văn Năm, Nhận thức về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức, Tạp
chí Luật học, số 4/2006
2) Hoàng Thị Kim Quế, Một số suy nghĩ về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong hệ thống điều chỉnh xã hội, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 7/1999
3) Nguyễn Văn Năm, (2003) Luận văn Thạc Sĩ Luật học, “ Mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức ở Việt Nam ”, Hà Nội
4) Nguyễn Văn Năm, (2012) Luận văn Tiến học Luật học “Quan hệ giữa pháp luật
và đạo đức trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam hiện
nay”, Hà Nội
5) Hoàng Thị Kim Quế (2006) “ Những vấn đề hôm nay của pháp luật và đạo đức” ( Tạp chí Luật học số 7/2006)
6) Vũ Khiêu, Thành Duy, Đạo đức và pháp luật trong triết lý phát triển ở Việt Nam, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 2000
Trang web
1) https://thegioiluat.vn/bai-viet-hoc-thuat/Moi-quan-he-giua-phap-luat-va-dao- duc-trong-nha-nuoc-phap-quyen-va-nhung-van-de-dat-ra-doi-voi-Viet-Nam-hien-nay-5397/
Ngày truy cập : 22/11/2019
2) http://doc.edu.vn/tai-lieu/tieu-luan-ban-ve-moi-quan-he-giua-phap-luat-va-dao-duc-37434/
Ngày truy cập : 27/11/2019
Trang 10PHỤ LỤC
Đề xuất một số giải pháp để củng cố, phát triển mối quan hệ pháp luật và đạo đức
Thứ nhất, xã hội và nhà nước quan tâm xây dựng môi trường xã hội- pháp lí mà trong
đó con người có điều kiện tự do, bình đẳng để lao động, sáng tạo đồng thời lên án những hành vi vi phạm đạo đức và pháp luật; ủng hộ, khuyến khích tạo điều kiện cho những hành vi hợp pháp, hợp đạo đức
Thứ hai, cần đổi mới đề nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức, giáo dục pháp luật cho
người dân, nhất là đối với công chức, viên chức nhà nước đồng thời xây dựng các chế tài đủ độ răn đe cả về pháp luật và về đạo đức xã hội
Thứ ba, cần rà soát và hoàn thiện chế độ trách nhiệm pháp lí trách nhiệm chính trị đối
với các cá nhân công quyền thay vì cơ chế trách nhiệm tập thể, hô hào, giáo dục đạo đức, lí tưởng chung
Thứ tư, chúng ta cần tham khảo, vận dụng những tri thức và kinh nghiệm thực tiễn pháp
luật, đạo đức của thế giới áp dụng phù hợp vào điều kiện của Việt Nam