Tiểu luận lý luận chung về chính sách công hay nhất

Chính sách trong tiếng Anh là Policy. Chính sách được hiểu là những hướng dẫn, phương pháp, thủ tục, luật lệ, biểu mẫu cụ thể và những công việc hành chính được thiết lập để hỗ trợ và thúc đẩy công việc hướng tới các mục tiêu đề ra. Chính sách công là chính sách có bản chất thuộc về chính trị. Quá trình ra quyết định chính sách là một quá trình chính trị. Nhưng sản phẩm của quá trình hoạch định chính sách thì dễ nhận thấy hơn, ví dụ như các quy định cụ thể, chi tiết của pháp luật, và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống xã hội, đến sinh kế của mỗi người. Vì thế, chúng ta có lý do chính đáng để nên quan tâm tìm hiểu về chính sách. Chính sách công được làm ra bởi nhà nước. Điều này có nghĩa nhà nước là chủ thể có thẩm quyền quyết định ban hành chính sách công, với những nguồn lực công để đảm bảo chính sách được làm ra theo cách tốt nhất có thể, và thực thi sao cho hiệu lực, hiệu quả. Vai trò cơ bản của chính sách công thể hiện ở chỗ là công cụ hữu hiệu chủ yếu để nhà nước thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình, duy trì sự tồn tại và phát triển của nhà nước, phát triển kinh tế - xã hội và phục vụ người dân. Dưới góc độ quản lý, quản trị quốc gia, nhà nước sử dụng chính sách công như một công cụ quan trọng tác động vào các lĩnh vực đời sống xã hội để đạt được mục tiêu định hướng của nhà nước. Chính vì vậy, để tìm hiểu cơ bản về chính sách, sau khi học tập môn Hoạch định và thực thi chính sách công, người học chọn chủ đề “Lý luận chung về chính sách công” làm bài thu hoạch.

BÀI THU HOẠCH HỌC PHẦN: HOẠCH ĐỊNH VÀ THỰC THI CHÍNH

SÁCH CÔNG

TÊN ĐỀ TÀI:

LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHÍNH SÁCH CÔNG

Họ và tên học viên: Lương ………

Mã số học viên: MP

Lớp: Cao học XDĐ&CQNN, hệ ……….

CT - 2022

* MỤC LỤC 1

MỞ ĐẦU 2

NỘI DUNG 3

3

2 Các đặc trưng cơ bản của chính sách công 4

5

KẾT LUẬN 11

TÀI LIỆU THAM KHẢO 13

MỞ ĐẦU

*

Chính sách trong tiếng Anh là Policy Chính sách được hiểu là những hướng dẫn, phương pháp, thủ tục, luật lệ, biểu mẫu cụ thể và những công việc hành chính được thiết lập để hỗ trợ và thúc đẩy công việc hướng tới các mục tiêu đề ra

Chính sách công là chính sách có bản chất thuộc về chính trị Quá trình ra quyết định chính sách là một quá trình chính trị Nhưng sản phẩm của quá trình hoạch định chính sách thì dễ nhận thấy hơn, ví dụ như các quy định cụ thể, chi tiết của pháp luật, và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống xã hội, đến sinh kế của mỗi người Vì thế, chúng ta có lý do chính đáng để nên quan tâm tìm hiểu về chính sách

Chính sách công được làm ra bởi nhà nước Điều này có nghĩa nhà nước là chủ thể có thẩm quyền quyết định ban hành chính sách công, với những nguồn lực công để đảm bảo chính sách được làm ra theo cách tốt nhất có thể, và thực thi sao cho hiệu lực, hiệu quả

Vai trò cơ bản của chính sách công thể hiện ở chỗ là công cụ hữu hiệu chủ yếu để nhà nước thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình, duy trì sự tồn tại và

phát triển của nhà nước, phát triển kinh tế - xã hội và phục vụ người dân Dưới góc độ quản lý, quản trị quốc gia, nhà nước sử dụng chính sách công như một công cụ quan trọng tác động vào các lĩnh vực đời sống xã hội để đạt được mục tiêu định hướng của nhà nước

Chính vì vậy, để tìm hiểu cơ bản về chính sách, sau khi học tập môn Hoạch

định và thực thi chính sách công, người học chọn chủ đề “Lý luận chung về

chính sách công” làm bài thu hoạch.

NỘI DUNG

*

1 Khái niệm chính sách công

Hiện nay có nhiều quan niệm khác nhau về chính sách, nhưng theo James Anderson (2003): "Chính sách là một quá trình hành động có mục đích được theo đuổi một cách kiên định bởi một hoặc nhiều chủ thể trong việc giải quyết các vấn đề mà họ quan tâm"; Chính sách là hành động của các chủ thể nhằm quyết định cái gì được thực hiện

Căn cứ vào phạm vi, quy mô ảnh hưởng và tính chất của các chủ thể hoạch định chính sách mà người ta chia chính sách thành chính sách công và chính sách tư Cho đến nay trên thế giới, cuộc tranh luận về định nghĩa chính sách công vẫn là một chủ đề sôi động và khó đạt được sự nhất trí rộng rãi

Ở Việt Nam, có quan điểm cho rằng chính sách công được hiểu là đường lối

cụ thể của chủ thể quyền lực công về một lĩnh vực nhất định trong một giai đoạn xác định cùng các biện pháp, kế hoạch thực hiện đường lối ấy

Theo định nghĩa này, một chính sách thường gồm ba bộ phận cấu thành: 1) đường lối cụ thể về một lĩnh vực nhất định trong một thời gian xác định, 2) biện pháp thực hiện, 3) kế hoạch thực hiện đường lối ấy

Ví dụ: Nghị quyết 36 ngày 26/3/2004 của Bộ Chính trị BCH Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam là đường lối của Đảng về công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài, được thực hiện từ sau ngày ban hành Nghị quyết Đường lối

đó là một bộ phận của đường lối chung “đại đoàn kết, phát huy sức mạnh toàn dân tộc để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” mà Đại hội Đảng đã đề ra

Do đó có thể hiểu chính sách một cách chung nhất như sau: "Chính sách công là thuật ngữ dùng để chỉ một chuỗi các quyết định hoạt động của nhà nước nhằm giải quyết một vấn đề chung đang đặt ra trong đời sống kinh tế – xă hội theo mục tiêu xác định"

2 Các đặc trưng cơ bản của chính sách công

Thứ nhất, chính sách công tập trung giải quyết một vấn đề đang đặt ra

trong đời sống kinh tế – xã hội theo những mục tiêu xác định

Chính sách công là một quá trình hành động nhằm giải quyết một vấn đề nhất định Khác với các loại công cụ quản lý khác như chiến lược, kế hoạch của Nhà nước là những chương trình hành động tổng quát bao quát một hoặc nhiều lĩnh vực kinh tế – xã hội, đặc điểm của chính sách công là chúng được đề ra và được thực hiện nhằm giải quyết một hoặc một số vấn đề liên quan lẫn nhau đang đặt ra trong đời sống xă hội Chính sách công chỉ xuất hiện trước khi đó đã tồn tại hoặc có nguy cơ chắc chắn xuất hiện một vấn đề cần giải quyết

Thứ hai, chủ thể hoạch định chính sách cũng là chủ thể nắm quyền lực công

– đó là nhà nước, và vì vậy chính sách công được đảm bảo thực thi bởi khả năng

và công cụ cưỡng chế hợp pháp

Chính sách công vừa mang tính chính trị lại vừa mang tính pháp lý Tính chính trị của chính sách liên quan đến việc lựa chọn phương án hành động hoặc không hành động, đến việc phân bổ các giá trị xã hội của nhà nước, đến những quyết định chính trị động chạm tới lợi ích của nhiều người; còn tính pháp lý lại thể hiện ở những văn bản pháp luật chứa đựng nội dung chính sách, ở tính bắt

buộc phải tuân thủ những quy định pháp luật nhằm đảm bảo hiệu lực thực thi trên thực tế của chính sách

Thứ ba, chính sách công không phải các quyết định nhất thời (mang tính

tình thế) của nhà nước, mà là chương trình hoạt động được suy tính một cách

khoa học, liên quan với nhau một cách hữu cơ và nhằm những mục đích tương đối cụ thể

Chính sách công nhằm giải quyết các vấn đề xã hội phức tạp, bức thiết, liên quan đến nhiều người, đến những định hướng phát triển quan trọng nên nó cần phải có sự chuẩn bị, nghiên cứu một cách thận trọng trước khi ban hành Sự chuẩn bị này nhanh hay chậm phụ thuộc nhiều vào tính phức tạp của vấn đề chính sách, vào những kết quả nghiên cứu, những hoạt động khảo sát nhằm làm

rõ bản chất của vấn đề, các phương án được lựa chọn và các giải pháp được đưa

ra cũng như trình độ của những người nghiên cứu, soạn thảo và ý chí, hành động chính trị của chủ thể thông qua chính sách

Thứ tư, chính sách công bao gồm những gì được thực sự thi hành chứ

không phải chỉ là những tuyên bố

Chính sách công không phải là những ý tưởng của các nhà lãnh đạo thể hiện trong lời nói và hành động của họ Chính sách công trước hết thể hiện dự định của các nhà hoạch định chính sách nhằm làm thay đổi hoặc duy trì một hiện trạng nào đó Song, nếu chính sách chỉ là những dự định, dù được ghi thành văn bản thì nó vẫn chưa phải là một chính sách Chính sách công còn phải bao gồm các hành vi thực hiện những dự định nói trên và đưa lại những kết quả thực tế

3 Phân loại chính sách công

Chính sách công là công cụ quản lý của nhà nước trên các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội nên chúng rất đa dạng và phong phú Tuy nhiên, căn cứ vào các tiêu chí cụ thể có thể phân chính sách công thành các loại khác nhau

3.1 Phân loại theo chức năng

- Chính sách điều tiết là những chính sách được hoạch định nhằm hạn chế

sự phát triển của bộ phận này hoặc tạo điều kiện cho sự phát triển của bộ phận khác nhằm kiềm chế sự phát triển thái quá hoặc duy trì sự công bằng cần thiết

Ví dụ: chính sách điều tiết trong lĩnh vực kinh tế, luật chống độc quyền, luật cạnh tranh, chính sách thu hút đầu tư vào các vùng khó khăn, chính sách bảo hộ một số mặt hàng trong nước, chính sách bảo vệ môi trường, v.v

Chính sách điều tiết giống với chính sách phân phối lợi ích, song khác ở chỗ mục tiêu của chính sách điều tiết là nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho nhóm thiệt thòi có điều kiện vươn lên, tuân theo nguyên tắc bổ trợ

- Chính sách tự điều tiết là những chính sách tạo ra một cơ chế tự bảo vệ

quyền lợi của nhóm người nhất định trong xã hội Ví dụ: chính sách trợ giá nông phẩm (cơ chế tự bảo vệ lợi ích của những người nông dân), chính sách tuyển dụng chỉ giành cho những đối tượng có chứng chỉ nghề nghiệp và đăng ký hộ khẩu tại địa phương (cơ chế bảo đảm tự giải quyết lao động giành riêng cho địa phương), chính sách về hoạt động của Hội nhà báo, bác sỹ, v.v

- Chính sách phân phối là những chính sách bao hàm phân phối hàng hóa

công cộng đến những bộ phận nhất định trong nhân dân Đặc trưng của chính sách phân phối là chỉ có những đối tượng trong quy định của chính sách mới được hưởng lợi ích từ chính sách, còn những đối tượng không thuộc phạm vi điều chỉnh của chính sách thì không được hưởng lợi ích từ chính sách Với cách

hiểu như vậy, chính sách phân phối có hai điểm cần lưu ý: thứ nhất, không nảy

sinh cạnh tranh trong quá trình áp dụng mà nảy sinh sức ép giành giật chính sách

giữa các nhóm lợi ích trước khi chính sách được thông qua; thứ hai, vấn đề chủ

yếu của chính sách phân phối là sử dụng ngân sách nhà nước để hỗ trợ có trọng điểm cho các nhóm lợi ích hay các bộ phận dân cư Do vậy các nhóm lợi ích hay các bộ phận dân cư thường tìm mọi cách tác động đến quá trình chính sách để tranh thủ sự hỗ trợ cho chương trình riêng/lợi ích riêng của họ

- Chính sách phân phối lại là chính sách hướng đến việc đảm bảo sự công

bằng ở mức độ nhất định trong việc thụ hưởng các giá trị/lợi ích xã hội giữa các

bộ phận dân cư khác nhau Chính sách này thường mang nhiều tính xã hội Mục tiêu căn bản của chính sách này là tạo lập sự công bằng tương đối trong cộng đồng về quyền được hưởng các vấn đề thiết yếu của đời sống như: nhà ở, thu nhập, y tế, giáo dục, v.v Ví dụ, chính sách thuế thu nhập của những người có thu nhập cao nhằm chuyển một phận thu nhập của người giàu sang phúc lợi cho người nghèo

- Chính sách phát triển là nhóm chính sách có tác dụng tạo điều kiện thúc

đẩy sự phát triển của từng ngành, từng lĩnh vực cụ thể trong đời sống xã hội Chẳng hạn: chính sách phát triển giáo dục - đào tạo, chính sách phát triển kinh

tế, chính sách phát triển khoa học - công nghệ, v.v

3.2 Phân loại theo tính chất

- Chính sách chủ động là chính sách được Nhà nước chủ động đưa ra mặc

dù chưa có nhu cầu cụ thể, hoặc có nhưng chỉ mới được nhận biết ở một bộ phận nào đó của xã hội, ở những người sở hữu thông tin đầu tiên Trong khi đó, đại bộ phận cộng đồng còn chưa ý thức hoặc chưa thể nhìn thấy được nhu cầu và tính cấp thiết của vấn đề mà chính sách đưa ra

Hiệu quả của chính sách chủ động phụ thuộc nhiều vào năng lực và tầm nhìn của nhà lãnh đạo, năng lực và trình độ của đội ngũ chuyên gia, sự đầy đủ thông tin, có sự kế thừa và thực hiện liên tục cũng như tài chính để thực hiện nó Chính sách chủ động nếu được xây dựng tốt, bao quát được các khả năng thay đổi thì hiệu quả đối với cộng đồng là rất lớn Ngược lại, nếu không được xây dựng tốt thì hậu quả của nó hết sức tai hại và lâu dài, thậm chí vài thế hệ sẽ phải trả giá Ví dụ: tài nguyên quốc gia, nguồn nhân lực, vốn, v.v bị thất thoát, lãng phí, kìm hãm sự phát triển kinh tế - xã hội

- Chính sách bị động là chính sách được đưa ra để xử lý một tình huống đã

phát sinh hay sắp xảy ra trong xã hội Mục tiêu của chính sách bị động là sửa sai

một chính sách cũ; Bổ sung, điều chỉnh hoạch giải thích rõ nghĩa một chính sách hiện hành khác; chi tiết hóa một chính sách đã có; Xử lý một vấn đề xã hội đã xảy ra hoặc đang được cảnh báo; Đáp ứng yêu cầu của một tập thể cử tri hoặc một nhóm xã hội nào đó; hoặc giải quyết những nguy cơ hay khó khăn mà người làm chính sách đang phải đối mặt

Chính sách bị động có một số ưu điểm như: mục tiêu của chính sách là cụ thể, không trừu tượng, dễ lượng hóa được chi phí - lợi ích; vì giai đoạn soạn thảo chính sách thường theo sau những biến cố, sự kiện nên những dữ liệu đầu vào, diễn biến có sẵn làm cho chính sách có khả năng thuyết phục cao, dễ được chấp nhận; chính sách dễ được thi hành

Tuy nhiên, chính sách bị động cũng có một số hạn chế như: chính sách chủ yếu mang tính đối phó, điều chỉnh và sửa sai nên tính chủ động và sáng tạo thấp; hơn nữa, vì nhằm xử lý các vấn đề đang hoặc sắp xảy ra nên chính sách thường

bị sức ép về mặt thời gian trong quá trình xây dựng Chủ thể hoạch định chính sách thường bị sức ép về tâm lý và sức ép từ nhiều phía

3.3 Phân loại theo thời gian

Căn cứ vào độ dài hay ngắn của thời gian hiệu lực chính sách người ta chia thành chính sách ngắn hạn và chính sách dài hạn

- Chính sách ngắn hạn: là chính sách gắn với đối tượng và mục tiêu dễ thay

đổi Chính sách ngắn hạn thường có hiệu lực trong khoảng thời gian dưới 2 năm

Ví dụ: Chính sách tiền tệ (lãi suất, tỷ giá hối đoái), chính sách tài chính, chính sách thương mại, chính sách ngoại giao, chính sách công nghiệp, v.v

- Chính sách dài hạn: là chính sách gắn với những mục tiêu và đối tượng

khó thay đổi Hiệu lực của chính sách dài hạn thường kéo dài trên 10 năm Chẳng hạn, các chính sách gắn với tài nguyên quốc gia: rừng, đất đai, biển, khoáng sản, môi trường; chính sách liên quan đến quyền cơ bản của con người (luật dân sự, luật hôn nhân gia đình, luật bầu cử)

3.4.Phân loại theo cấp độ của chính sách

- Chính sách toàn thể là chính sách mà đối tượng chịu sự điều chỉnh của nó

là như nhau trên phạm vi toàn quốc và không có giới hạn về đối tượng Mặt khác dịch vụ mà chính sách mang lại cho mọi người là như nhau và không có sự phân biệt Ví dụ: chính sách an toàn giao thông, chính sách an ninh quốc phòng, chính sách bảo đảm quyền con người, quyền công dân, v.v

- Chính sách bộ phận là những chính sách chỉ áp dụng cho những đối tượng

hoặc bộ phận đáp ứng được điều kiện của sự ưu tiên Chính sách bộ phận đi kèm với các giới hạn nhất định cho các đối tượng hưởng thụ chứ không mang tính phổ quát như chính sách toàn thể Ví dụ, chính sách đối với người có công với cách mạng, chính sách ưu đã tín dụng cho người nghèo, chính sách đối với cán

bộ dân tộc thiểu số, v.v

3.5 Phân loại theo khu vực áp dụng chính sách

- Chính sách thuộc khu vực công là những chính sách chỉ áp dụng đối với

các cơ quan công quyền, bộ máy nhà nước, về phối hợp công việc, về quyền lợi

và trách nhiệm của công chức Ví dụ, chính sách cải cách hành chính, chính sách cán bộ, công chức; chính sách đổi mới khu vực kinh tế nhà nước, v.v

- Chính sách cho khu vực tư nhân cũng đồng nghĩa với chính sách cho nhân

dân như: chính sách anh sinh xã hội, chính sách giáo dục, chính sách y tế, v.v

- Chính sách cho khu vực có yếu tố nước ngoài là chính sách mà đối tượng

áp dụng là công dân người nước ngoài hoặc các doanh nghiệp, tổ chức nước ngoài hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam Ví dụ, chính sách về xuất nhập cảnh, về thời hạn cư trú, chính sách thu hút đầu tư nước ngoài, chính sách chuyển giao công nghệ, v.v

3.6 Phân loại theo định hướng chính sách

Định hướng chính sách ở đây được hiểu là quan điểm và nội dung chính sách phản ánh sự so sánh với ý kiến hay nhận thức chung của thời đại

- Chính sách cấp tiến là những chính sách có thiên hướng tạo ra sự thay đổi

trong xã hội, chú trọng đón bắt những nhu cầu mới, có tinh thần cải cách mạnh mẽ

- Chính sách bảo thủ là những chính sách thích tuân theo những cái đã có

và không muốn thay đổi trật tự đang tồn tại Chính sách này coi trọng những quy luật xa xưa, không muốn vươn xa hơn, tạo ra những thay đổi mang tính bản chất

3.7 Phân loại theo hiệu quả chính sách (hay còn gọi là phân loại theo

mức độ tác động của chính sách)

- Chính sách thực chất là những chính sách kèm theo những hoạt động cụ

thể của nhà nước ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống xã hội Những hoạt động này tạo ra những thay đổi nhất định về vật chất, thu nhập, công việc sinh hoạt thường ngày của người dân Đặc trưng của chính sách thực chất là: tính hiệu quả của nó

dễ nhìn, dễ thấy, dễ đo lường Ví dụ: chính sách tăng lương, chính giảm giờ làm

từ 48h/tuần xuống 40h/tuần, v.v

- Chính sách thủ tục là những chính sách đi kèm và hướng dẫn việc thực

hiện chính sách thực chất Tuy mang tính hình thức, nhưng bằng việc quy định các cách thức triển khai, thủ tục thực hiện, các chính sách thủ tục có thể chi phối các chính sách khác Trong quá trình thực hiện, chính sách thủ tục thường được tiến hành đồng thời hoặc song song với một hay nhiều chính sách thực chất khác

Ví dụ: quy định về đăng ký kết hôn; thủ tục đăng ký khai sinh, khai tử, đăng ký tạm trú, tạm vắng; quy định về đăng ký thành lập doanh nghiệp, cấp phép kinh doanh, v.v

3.8 Phân loại theo phương pháp triển khai

Trên thực tế có nhiều phương thức để triển khai chính sách, nhưng khái quát lại có 2 loại: triển khai bằng quyền lực, bằng ép buộc gọi là chính sách có tính cưỡng chế; triển khai bằng thuyết phục, động viên gọi là chính sách có tính thuyết phục