Slide bài giảng MÔN HỌC PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG

PowerPoint Presentation UBND TỈNH SÓC TRĂNG TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ MÔN HỌC PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG GIẢNG VIÊN ThS QUÁCH THÁI KỲ Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG Mục đích môn học 2 Mục.

UBND TỈNH SÓC TRĂNG TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ

MÔN HỌC PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG

GIẢNG VIÊN: ThS QUÁCH THÁI KỲ

Chương 1:

NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA PHÁT

TRIỂN CỘNG ĐỒNG

Mục đích môn học

2

Mục đích phát triển tiềm năng và khả năng con người làm chủ môi trường sống của mình và của cộng đồng:

Hướng tới cải thiện chất lượng sống của cộng đồng, qua

đó tạo sự chuyển biến xã hội trong cộng đồng.

Củng cố các thiết chế, tổ chức tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình chuyển biến và sự tăng trưởng của cộng đồng Tạo sự bình đẳng giữa các nhóm xã hội khác nhau, đẩy

1 Lịch sử Phát triển cộng đồng

6

- Phát triển cộng đồng được dịch từ tiếng AnhCommunity Development xuất hiện vào những năm

1940 tại các thuộc địa đầu tiên của Anh

- Năm 1950, Liên Hiệp Quốc công nhận khái niệmPhát triển cộng đồng và khuyến khích các quốc gia sửdụng Phát triển cộng đồng như một công cụ để thựchiện các chương trình phát triển quốc gia

- - Thập kỷ 1960 được Liên Hiệp Quốc chọn làm thập

kỷ phát triển thứ I (The first development decade) đối vớicác nước chậm phát triển bằng các hoạt động phát triểncộng đồng (PTCĐ)

1 Lịch sử Phát triển cộng đồng

7

- Ở Việt Nam khái niệm PTCĐ cũng đã được đưa vào

từ giữa thập kỷ 1950, thông qua các hoạt động pháttriển giáo dục ở miền Nam

- Sang thập kỷ 1960 – 1970 thì hoạt động PTCĐchuyển sang lĩnh vực xã hội

- Từ thập kỷ 1980 đến nay, PTCĐ được biết đến mộtcách rộng rãi hơn qua các chương trình viện trợ pháttriển của nước ngoài

- Trong giai đoạn này, sự đổi mới trong cách tiếp cận

đó là những người làm công tác PTCĐ đã tập trung chú

ý đến sự tham gia của người dân và coi đây là nhân tốquyết định cho sự thành công và có hiệu quả bền vững

1 Lịch sử Phát triển cộng đồng

7

- Từ cuộc lượng giá trên các phương hướng sau đây được nhấn mạnh:

- Sự tham gia của quần chúng là yếu tố cơ bản.

- Yếu tố tổ chức hết sức quan trọng Cần phải xây dựng các thiết chế xã hội để làm công cụ, môi trường cho sự tham gia của người dân, các tổ chức chính quyền địa phương phải được điều chỉnh để thực hiện chức năng phát triển.

- - Trong PTCĐ không đặt nặng chương trình, dự án từ bên trên, bên ngoài đưa vào mà khuyến khích các sáng kiến, các công trình vừa sức do người dân tự đề xướng và thực hiện với sự hỗ trợ từ bên ngoài.

1 Lịch sử Phát triển cộng đồng

7

- Tạo được chuyển biến xã hội mới là quan trọng, baogồm sự thay đổi nhận thức, hành vi người dân nhằmmục đích phát triển, và sự chuyển biến trong tổ chức, cơcấu và các mối tương quan lực lượng trong xã hội

- PTCĐ chỉ có hiệu quả, khi nằm trong một chiến lượcphát triển quốc gia đúng đắn, phát triển làng xã phải đặttrong kế hoạch phát triển cấp vùng

- Huấn luyện để trang bị cho dân và những người cótrách nhiệm kỹ năng tổ chức, lãnh đạo là một hoạt độngkhông thể thiếu

2.1 Khái niệm cộng đồng

11

2 Khái niệm cộng đồng và phát triển

- “Cộng đồng là một tập thể có tổ chức, bao gồm các cá

nhân con người sống chung ở một địa bàn nhất định, có

chung một đặc tính xã hội hoặc sinh học nào đó và cùng

chia sẻ với nhau một lợi ích vật chất hoặc tinh thần nào

đấy” (Trung tâm Nghiên cứu và Tập huấn PTCĐ)

- “Cộng đồng là tập thể người sống trong cùng một khu vực, một tỉnh hoặc một quốc gia và được xem như một khối thống nhất”; “Cộng đồng là một nhóm người có cùng tín ngưỡng, chủng tộc, cùng loại hình nghề nghiệp, hoặc cùng mối quan tâm”; “Cộng đồng là một tập thể cùng chia sẻ, hoặc có tài nguyên chung, hoặc có tình trạng tương tự nhau về một số khía cạnh nào đó” (Tự điển Đại học Oxford)

- Cộng đồng chức năng gồm những người có thể cư trúgần nhau hoặc không gần nhau nhưng có lợi ích chung.

Họ liên kết với nhau trên cơ sở nghề nghiệp, sở thích,hợp tác hay hiệp hội có tổ chức (NGO Training Project)

đồng được biểu thị bởi các vị thế khác nhau.

2 Khái niệm cộng đồng và phát triển

2.1 Khái niệm cộng đồng

Đặc trưng của cộng đồng nghèo, kém phát triển:

Trong CĐ đa số là người nghèo khổ khi chính bản thân họ:

Thiếu thốn những nguồn để đạt được các kiểu ăn uống

thường ngày, tham gia vào các hoạt động và sống trong

những điều kiện và những tiện nghi sinh hoạt được coi là

bình thường, hay ít nhất cũng được chấp nhận một cách

rộng rãi trong xã hội mà họ là thành viên.

Những nguồn của họ là nằm dưới những đòi hỏi đúng mức của một cá nhân, một gia đình hay một cộng đồng trung bình, bao gồm những mô thức sống, những cơ may, những hoạt động sống thông thường

2 Khái niệm cộng đồng và phát triển

2.1 Khái niệm cộng đồng

Yếu tố cấu thành một cộng đồng: 03 yếu tố

2.2 Khái niệm phát triển

2 Khái niệm cộng đồng và phát triển

- “Phát triển là làm cho biến đồi từ ít đến nhiều, từ thấp đến cao, hẹp đến rộng, đơn giản đến phức tạp” (Tự điển tiếng Việt)

- “Phát triển mang tính so sánh, mang tính thời gian

Phát triển là sự thay đổi theo hướng khác biệt đi theo

hướng tốt hơn, hài lòng và ổn định hơn” (Trung tâm

Nghiên cứu và Tập huấn PTCĐ)

“Phát triển là tạo ra sự thay đổi theo chiều hướng tốt

hơn, chất lượng hơn”

2.2 Khái niệm phát triển

2 Khái niệm cộng đồng và phát triển

Mục đích của phát triển

- Nâng cao chất lượng đời sống của người dân

- Cung cấp cho con người những cơ hội để phát triển toàn diện các tiềm năng

2.2 Khái niệm phát triển

2 Khái niệm cộng đồng và phát triển

Nội dung của phát triển

- Trước tiên quan tâm đến nhân phẩm và tiềm năng của người dân

- Là một tiến trình nhằm cải thiện an sinh của người

dân, nhấn mạnh đến sự tham gia của dân vào tiến trình phát triển để đạt mục đích trên

- Là một mô hình phát triển xuất phát từ kinh nghiệm

của người dân, văn hóa của địa phương và lợi ích của phát triển phải tới dân, đặc biệt là người nghèo

2.2 Khái niệm phát triển

2 Khái niệm cộng đồng và phát triển

Nội dung của phát triển con người gồm 4 thành tố

- Tăng năng suất

- Bình đẳng

- Tính bền vững

- Tăng năng lực / quyền lực

3 Khái niệm Phát triển cộng đồng

Đặc điểm của cộng đồng kém phát triển

- Nhu cầu cơ bản

3 Khái niệm Phát triển cộng đồng

Đặc điểm của cộng đồng phát triển

3 Khái niệm Phát triển cộng đồng

Để phát triển một cộng đồng người thiệt thòi thì phải tạo

ra sự thay đổi trong:

- Phương cách làm ăn, kinh tế

- Nâng cao cơ sở hạ tầng

- Đặc biệt chú trọng tạo điều kiện thuận lợi trong việc lấy quyết định chung về phân phối tài nguyên trong cộng đồng

Nói cách khác, tạo thêm cơ hội để người dân nghèo tiếp cận tài nguyên và tham gia quản lý dự án phát triển có liên quan đến đời sống của họ

3 Khái niệm Phát triển cộng đồng

“Phát triển cộng đồng là một chiến lược phát triển nhằm vận động sức dân trong các cộng đồng nông thôn cũng như đô thị để phối hợp cùng những nỗ lực của nhà

nước để cải thiện hạ tầng cơ sở và tăng khả năng tự lực của cộng đồng”

“Phát triển cộng đồng là một diễn tiến qua đó cộng

đồng nhận rõ nhu cầu hoặc mục tiêu phát triển của cộng đồng; biết sắp xếp ưu tiên các nhu cầu vì mục tiêu này; phát huy sự tự tin và ý muốn thực hiện chúng; biết tìm đến tài nguyên bên trong và ngoài cộng đồng để đáp

ứng chúng, thông qua đó sẽ phát huy những thái độ và

kỹ năng hợp tác trong cộng đồng”

3.1 Khái niệm

3 Khái niệm Phát triển cộng đồng

“Phát triển cộng đồng là những tiến trình qua đó nỗ lực của dân chúng kết hợp với nỗ lực của chính quyền để cải thiện các điều kiện kinh tế, xã hội, văn hoá của các cộng đồng và giúp các cộng đồng này hội nhập và đồng thời đóng góp vào đời sống quốc gia”

“Phát triển cộng đồng là một tiến trình làm chuyển biến cộng đồng nghèo, thiếu tự tin thành cộng đồng tự lực

thông qua việc giáo dục gây nhận thức về tình hình, vấn

đề hiện tại của họ, phát huy các khả năng và tài nguyên sẵn có, tổ chức các hoạt động tự giúp, bồi dưỡng và

củng cố tổ chức, và tiến tới tự lực, phát triển”

3.1 Khái niệm

Một định nghĩa khác:

“PTCĐ là một tiến trình giải quyết vấn đề qua đó cộng

đồng được tăng cường sức mạnh bởi các kiến thức

cuộc sống, kỹ năng phát hiện nhu cầu và vấn đề, ưu tiên hóa chúng, huy động nguồn lực để giải quyết chúng

Phát triển cộng đồng không phải là một cứu cánh

mà là một kỹ thuật, nó nhằm tăng sức mạnh cho cộng đồng tự quyết về sự phát triển và định hình tương lai

của mình…” [Tô Duy Hợp và Lương Hồng Quang]

3 Khái niệm phát triển cộng đồng

3.1 Khái niệm

Những điểm chung định nghĩa về PTCĐ:

3 Khái niệm phát triển cộng đồng

- Cộng đồng phải tự xác định được các vấn đề khó khăn cần giải quyết cho đời sống của chính cộng đồng mình

- Cộng đồng phải tự chọn được những vấn đề cần ưu

tiên bằng cách phân tích định lượng và định tính

- Cộng đồng phải xây dựng được các chương trình hành động trên cơ sở phối hợp các nguồn lực bên ngoài

- Triển khai và thực hiện các hoạt động theo kế hoạch

3.1 Khái niệm

3 Khái niệm phát triển cộng đồng

- An sinh của người dân

- Công bằng xã hội

- Tinh thần cộng đồng và trách nhiệm xã hội

3.2 Các gía trị của phát triển cộng đồng

3.3 Nguyên lý phát triển cộng đồng

3 Khái niệm phát triển cộng đồng

- Nguyên lý PTCĐ dựa trên nguyên lý phát triển xã hội, còn nguyên lý phát triển xã hội dựa vào nguyên lý pháttriển phổ quát:

+ Phát triển (Development) là quá trình biến đổi về chất lượng, nếu chỉ biến đổi làm tăng về lượng thì đó chỉ là tăng trưởng.

-+ Phát triển xã hội là sự biến đổi xã hội về mặt chất – lượng, bao gồm tăng trưởng kinh tế, đẩy mạnh giáo dục,

y tế về số lượng cũng như chất lượng và các chỉ số về cơ

sở hạ tầng, các dịch vụ và có sự biến đổi theo hướng tiến

bộ hơn, đẹp hơn, tốt hơn…

3.3 Nguyên lý phát triển cộng đồng

3 Khái niệm phát triển cộng đồng

- Nguyên lý tính tương đối: nghĩa là không nên tuyệt đối hóa một vấn đề, một hiện tượng xã hội theo một quan

điểm cụ thể nào cả Với nguyên lý này thì phát triển chỉ là tương đối.

=> Lý thuyết này xem xét sự phát triển của cộngđồng trong tính toàn diện

- Nguyên lý tính đa dạng: cộng đồng được biểu hiện đa dạng, phong phú nên PTCĐ cũng mang tính đa dạng và phong phú tùy theo sự nhận diện cộng đồng.

- Nguyên lý tính bền vững: bởi mức độ đoàn kết tập thể trong cộng đồng mà cộng đồng luôn có tính bền vững

- Hướng tới cải thiện chất lượng sống của cộng đồng, với

sự cân bằng cả vật chất - tinh thần, qua đó tạo sự chuyển biến xã hội trong cộng đồng.

3 Khái niệm phát triển cộng đồng

- Củng cố các thiết chế, tổ chức tạo điều kiện thuận lợi

cho quá trình chuyển biến và sự tăng trưởng của cộng

đồng.

- Tạo sự bình đẳng giữa các nhóm xã hội khác nhau trong việc tham gia vào các hoạt động phát triển cộng đồng, đẩy mạnh công bằng xã hội.

- Thu hút sự tham gia tối đa của người dân vào tiến trình phát triển Giúp cho cộng đồng từ một tình trạng kém phát triển, tiến tới tự lực, tự cường.

3.3 Nguyên lý phát triển cộng đồng

Gồm 03 lĩnh vực:

3 Khái niệm phát triển cộng đồng

- Quản lý tài nguyên cộng đồng

- Giáo dục cộng đồng

- Tổ chức cộng đồng

3.3 Nguyên lý phát triển cộng đồng

4.1 Quan điểm định hướng PTCĐ

24

4 Quan điểm và nguyên tắc hành động trong PTCĐ

- Dựa trên phương pháp luận từ dưới lên (Bottom up) tức là phải xuất phát từ nhu cầu của chính người dân

- Phải đồng bộ dựa trên mọi khía cạnh của cuộc sốngkinh tế, văn hóa, xã hội

- Chỉ đạt được hiệu quả khi nằm trong chiến lược pháttriển đúng đắn của quốc gia

4.1 Quan điểm định hướng PTCĐ

4 Quan điểm và nguyên tắc hành động trong PTCĐ

- Sự tham gia của người dân là yếu tố cơ bản

- Cần tập trung vào phát triển năng lực trên cơ sởkhông “làm thay”, “làm cho” người dân

- Phải tạo được sự thay đổi nhận thức, hành vi củangười dân và tạo được sự chuyển biến trong tổ chức,

cơ cấu và các mối tương quan lực lượng trong xã hội

- Xu hướng tăng cường năng lực (Capability Building)

và tạo sức mạnh (Empowerment) cho cộng đồng

4 Quan điểm và nguyên tắc hành động trong

PTCĐ 4.2 Xu hướng PTCĐ hiện nay

- Phát triển cộng đồng và tổ chức cộng đồng phải luôn

đi đôi với nhau

-Phát triển cộng đồng được xem như một nghề có quy chế chính thức

4.3 Nguyên tắc hành động trong PTCĐ

4 Quan điểm và nguyên tắc hành động trong PTCĐ

- Tin tưởng mọi người dân đều có khả năng tự quản lý

cuộc sống và vấn đề của chính mình

- Việc tạo sự công bằng cần phải thể hiện bằng những

hành động cụ thể, không chỉ là một khẩu hiệu.

- Dân chủ là nguyên tắc cần đề cao và hướng tới để đảm bảo rằng lợi ích chung sẽ được tôn trọng.

- Mọi chương trình hành động trong PTCĐ phải do cộng đồng tự giải quyết, nhằm bảo đảm tính tự chịu trách nhiệm.

4.3 Nguyên tắc hành động trong PTCĐ

4 Quan điểm và nguyên tắc hành động trong PTCĐ

- Không nên áp đặt chương trình PTCĐ từ trên hoặc từ bên ngoài vào cộng đồng.

- Không nên đổ lỗi cho người dân bởi “hạn chế về nhận thức”, hoặc “ít học, khó tiếp thu” mà phải thấy lỗi này do chính tay nghề của tác viên PTCĐ

- Đối tượng ưu tiên của PTCĐ là người nghèo và người thiệt thòi

- Các hoạt động PTCĐ là các hoạt động mang tính nhân quả, muốn tạo ra hiệu quả mang tính tổng thể phải có một chuỗi các hoạt động liên quan và phụ thuộc nhau.

(1) Thức tỉnh cộng đồng:

Là việc giúp người dân trong cộng đồng hiểu về chính họ thông qua: trao đổi, thảo luận, điều tra những vấn đề khó khăn và nhu cầu của họ ◊ xác định những vấn đề, nhu cầu cần ưu tiên xây dựng các chương trình, dự án để giải quyết…

(2) Tăng cường năng lực cho cộng đồng:

Là việc giúp cho cộng đồng nhận biết các nguồn lực vốn có,

những tiềm năng của họ, nâng cao năng lực trong việc khai thác

và sử dụng nguồn lực này Đồng thời, hỗ trợ thêm nguồn lực từ bên ngoài (như: vốn, kiến thức, năng lực tổ chức, phương pháp thực hiện…) để các hoạt động thực hiện có hiệu quả

5 Tiến trình phát triển cộng đồng

Phát huy tiềm năng

Hình thành các nhóm liên kết

Tăng cường động lực

CĐ tăng năng lực

CĐ tự lực

+ Vai trò của tác viên PTCĐ

6 Vai trò và nhiệm vụ của tác viên PTCD

Tác viên cộng đồng là người có vai trò đến với những cộng đồng nghèo, kém phát triển, là người biết phương pháp và mục tiêu cuối cùng giúp cho cộng đồng đi từ tình trạng yếu kém, không hành động được tiến tới sự tự lực trong hành động.

Vai trò chủ động của tác viên trong chương trình phát triển cộng đồng sẽ giảm dần khi năng lực của cộng đồng được tăng lên và vai trò thụ động của tác viên dần dần tăng lên cho đến khi cộng đồng tự lực, tự cường

+ Nhiệm vụ của tác viên cộng đồng

6 Vai trò và nhiệm vụ của tác viên PTCD

- Về chuyên môn (nghiên cứu, huấn luyện, tổ chức )

- Về xúc tác (tạo thuận lợi, biện hộ, giải quyết mâu

thuẫn…)

- Về xây dựng kế hoạch hành động, quản lý tổ chức, kiểm tra và giám sát hoạt động

+ Năng lực của tác viên PTCĐ

7 Phẩm chất của tác viên của tác viên PTCD

- Học vấn

- Sức khỏe

- Kiến thức về phát triển xã hội nông thôn

- Kỹ năng lập kế hoạch

- Kỹ năng quản lý tài chính

- Kỹ năng theo dõi

- Kỹ năng xúc tác và thúc đẩy hoạt động phát triển

- Kỹ năng giao tiếp và giải quyết mâu thuẫn

Chương 2:

TỔ CHỨC CÁC HÌNH THỨC HOẠT ĐỘNG

TRONG PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG

Là một tiến trình giải quyết vấn đề qua đó cộng đồng

được tăng sức mạnh bởi các kiến thức, kỹ năng, phát

hiện nhu cầu và các vấn đề, lựa chọn ưu tiên, huy động tài nguyên và cùng giải quyết vấn đề

1 Khái niệm tổ chức cộng đồng

Tổ chức cộng đồng là một kỹ thuật với mục đích cuối

cùng là sự tham gia chủ động với tư cách tập thể của

người dân vào phát triển Nó nhằm tăng sức mạnh cho cộng đồng để tự quyết định về sự phát triển của mình và

sự định hình của tương lai mình (REDO-Trường Công tác Xã hội và Phát triển Cộng đồng – Đại học

Philippines)