Bệnh lý đại tràng doc

TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG* Đau bụng kiểu đại tràng - Dọc khung ĐT, cảm giác muốn đi tiêu, sau khi tiêu giảm đau - Đau quặng từng cơn trên nền đau âm ỉ - Thường đau ở 2 hố chậu * Rối loạn đi t

BỆNH LÝ ĐẠI TRÀNG

Triệu chứng lâm sàng khá giống nhau

- Đau bụng kiểu đại tràng

- Rối loạn đi tiêu

- Rối loạn tính chất phân

Điều trị và tiên lượng khác nhau

VIÊM ĐẠI TRÀNG MÃN

Th.S Nguyễn Thị Bạch Huệ

VIÊM ĐẠI TRÀNG MÃN

MỤC TIÊU :

1 Kể được các nguyên nhân gây VĐTM

2 Liệt kê các TCLS của VĐTM

3 Liệt kê cận LS trong chẩn đoán VĐTM

4 Trình bày các thể lâm sàng của VĐTM

5 Nêu chẩn đoán xác định và phân biệt

6 Trình bày các cấp phòng bệnh

7 Nêu hướng điều trị

NGUYÊN NHÂN

Bệnh nhiễm trùng

1 Nhiễm vi trùng : Lao, Samonella, Shigella, Yersinia

2 Nhiễm KST : Amip, Giardia, Bilharzia

3 Nhiễm nấm : Candida, Cryptococcus

NGUYÊN NHÂN ( tt )

Không rõ nguyên nhân :

1 Viêm trực - đại tràng xuất huyết

1 Tổn thương không đặc hiệu : các tế bào viêm mạn

2 Tổn thương viêm đặc hiệu : lao, amip

TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG

* Đau bụng kiểu đại tràng

- Dọc khung ĐT, cảm giác muốn đi tiêu, sau khi tiêu giảm đau

- Đau quặng từng cơn trên nền đau âm ỉ

- Thường đau ở 2 hố chậu

* Rối loạn đi tiêu

- Táo bón, tiêu chảy hoặc cả hai.

TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG (tt)

* Mót rặn

Khi có tổn thương niêm mạc đại tràng phần thấp gây cảm giác mót rặn

- Lao : sốt nhẹ về chiều, chán ăn, sụt cân

- Viêm loét đt : biểu hiện miễn dịch, dị ứng.

* Khám bụng :

- Thừng ĐT sigma

- Khối u, hạch ổ bụng

* Thăm trực tràng :

CẬN LÂM SÀNG

* Xét nghiệm phân: tìm KSTĐR, vi trùng, HC, BC

* X quang khung đại tràng :

- X quang cổ điển bỏ sót nhiều tổn thương

- Chụp đối quang kép : giúp chẩn đóan tốt hơn.

* Nội soi đại tràng và sinh thiết: là xét nghiệm giúp chẩn đoán xác định

* Xét nghiệm khác để tìm nguyên nhân

Viêm đại tràng do lao

Sinh bệnh học

- Có thể lao nguyên phát

- Hay thứ phát sau lao phổi, lao cơ quan

- Lao thường gặp ở hồi - manh tràng

- Đôi khi lao ở các vị trí khác của đại tràng.

Viêm đại tràng do lao

Triệu chứng lâm sàng

- Hội chứng nhiễm lao

- Triệu chứng tại chỗ :

+ Đau bụng

+ Tiêu chảy kéo dài, phân có đàm, ít khi có máu

+ Dấu Koenig - nếu lao hồi- manh tràng:

Một khối u nổi gò lên vùng HC phải làm bệnh nhân rất đau, nghe

rõ tiếng hơi di động trong ruột và có cảm giác hơi thoát qua chổ hẹp,

khối u từ từ xẹp bệnh nhân hết đau Dấu Koenig có thể tái phát nhiều lần trong ngày

Triệu chứng lao phối hợp : lao hạch, lao phổi, lao màng bụng

Viêm đại tràng do lao

Cận lâm sàng:

- Tìm BK trong phân : không có giá trị chẩn đoán

- X quang khung đại tràng :

Dấu Stirling:

Manh tràng ngấm thuốc cản quang không đều Hồi tràng hẹp

- Nội soi đại tràng , sinh thiết tìm tổn thương lao

- Thăm dò dấu nhiễm lao

Viêm đại tràng do lao

Viêm đại tràng mãn do amip

Sinh bệnh học

Nhiễm amip qua đường miệng gây ra :

- Lỵ cấp

- Lỵ tái phát hoặc tái nhiễm

- Lỵ mạn : lỵ tái phát, tái nhiễm nhiều gây ra lỵ mạn > viêm đại tràng.

Viêm đại tràng mãn do amip

Viêm đại tràng mãn do amip

Cận lâm sàng :

Xét nghiệm phân :

- Đợt cấp : Thấy kén amip hoặc thể tư dưỡng

- Ngoài đợt cấp : tìm amip trong phân rất khó.

X quang : cho hình ảnh không điển hình

Nội soi : thấy tổn thương loét do amip (dấu ấn ngón tay) Sinh thiết thấy amip ở đáy ổ loét (50%).

Huyết thanh chẩn đoán : chẩn đoán xác định # 50%

Viêm đại tràng mãn do amip

- Tại chỗ : U amip > vỡ > thủng > VFM.

- Ap xe gan do amip

- Di căn : vào não , phổi.

Viêm trực - đại tràng xuất huyết

Sinh bệnh học :

- Không rõ nguyên nhân

- Có thể tìm thấy kháng thể kháng nhân, kháng cơ trơn

Viêm trực - đại tràng xuất huyết

Viêm trực - đại tràng xuất huyết

Cận lâm sàng

- X quang khung đại tràng

+ Rối loạn co thắt, rối loạn trương lực, loét

+ Niêm mạc ngấm thuốc không đều

+ Xơ chay đoạn ĐT

- Nội soi ĐT và sinh thiết :

Tổn thương lan tỏa từ bóng trực tràng >ĐT sigma > ĐT (P): + Viêm đỏ lan tỏa, phù nề niêm mạc

+ Nhiều ổ loét nhỏ rãi rác do khung đại tràng

+ Niêm mạc viêm dễ chảy máu, có chất nhầy, mủ.

Viêm trực - đại tràng xuất huyết

Bệnh Crohn

( Viêm mô hạt, viêm ruột từng vùng )

Sinh bệnh học :

- Không rõ nguyên nhân

- Chưa xác định được yếu tố di truyền hay miễn dịch

- Tổn thương toàn bộ đường tiêu hóa từ thực quản đến ruột non, đại tràng.

Bệnh Crohn

( Viêm mô hạt, viêm ruột từng vùng )

Cận lâm sàng

X quang :

Tổn thương khu trú từng vùng giống lao hồi -

manh tràng, hoặc viêm trực - đại tràng xuất huyết Nội soi và sinh thiết :

- Niêm mạc đại tràng phù nề, loét dễ chảy máu, có đoạn bình thường

- Sinh thiết giúp chẩn đoán xác định : tế bào dạng biểu mô, tế bào khổng lồ, không bả đậu hóa.

Viêm đại tràng màng giả

- Tiêu chảy vài lần > vài chục lần

- Có thể sốt (10%)

- Đau bụng

- Nôn ói

Triệu chứng lâm sàng xảy ra sau dùng kháng sinh

4 ngày hoặc sau ngưng thuốc 2 tuần.

Viêm đại tràng màng giả

Triệu chứng lâm sàng xảy ra sau dùng kháng sinh

4 ngày hoặc sau ngưng thuốc 2 tuần.

c) Cận lâm sàng :

- X quang : tổn thương viêm không đặc hiệu

- Nội soi đại tràng : có nhiều màng giả, đó là những màng màu trắng ngà dính vào niêm mạc đại tràng phù nề, có thể có loét.

- Cấy phân : có Clostridium difficile

Viêm đại tràng màng giả

Cận lâm sàng

- X quang : tổn thương viêm không đặc hiệu

- Nội soi đại tràng : có nhiều màng giả, màu trắng ngà niêm mạc đại tràng phù nề, có thể có loét.

- Cấy phân : Clostridium difficile (+)

Viêm túi thừa

Sinh bệnh học

- Chức năng : hình thành túi thừa từ những điểm yếu trên thành đại tràng do tăng áp lực thường

xuyên trong lòng đại tràng : Táo bón.

- Do chế độ ăn : nhiều thịt, ít xơ -> bón -> rặn nhiều khi đi tiêu, ít gặp ở nước ta.

- Tuổi : < 40 tuổi (10%)

Viêm túi thừa

Triệu chứng lâm sàng

- Đau bụng, sốt

- Tiêu chảy phân có máu, nhầy

- Dấu VFM khu trú hố chậu (T) , đáp ứng với điều trị nội do xì của túi thừa.

c) Cận lâm sàng :

- X quang đại tràng : là những chuỗi đọng thuốc

- Nội soi đại tràng : cho hình ảnh viêm túi thừa hoặc hình ảnh biến chứng : teo hẹp 1 đọan do xơ chai, dò

Viêm túi thừa

Cận lâm sàng

- X quang đại tràng : là những chuỗi đọng thuốc

- Nội soi đại tràng : hình ảnh viêm túi thừa hoặc

hình ảnh biến chứng : teo hẹp 1 đọan do xơ chai, dò

Viêm túi thừa

Viêm đại tràng sau xạ trị

Bệnh xảy ra sau khi

+ Điều trị xạ trị ung thư tử cung hay buồng trứng.

+ Điều trị K tiền liệt tuyến

Bệnh có thể xảy ra sớm hay muộn bởi :

+ Hội chứng lỵ và tiêu ra máu + Rối loạn đại tiện : tiêu chảy xen lẫn táo bón + Đau trực tràng

Bệnh xảy ra sau khi

Điều trị xạ trị ung thư tử cung, buồng trứng, tiền liệt tuyến

TC lâm sàng: ( xảy ra sớm hay muộn )

+ Hội chứng lỵ và tiêu ra máu

+ Rối loạn đại tiện : tiêu chảy xen lẫn táo bón.

+ Đau trực tràng

Viêm đại tràng do thiếu máu cục bộ

Do huyết khối hoặc tắc động mạch mạc treo tràng dưới

Lâm sàng

+ Đau hố chậu (T) + Sốt

+ Buồn nôn, nôn + Tiểu chảy có máu + Nặng kèm hoại tử > sốc, VFM, tăng bạch cầu,

Viêm đại tràng do thiếu máu cục bộ

Viêm đại tràng do thiếu máu cục bộ

Chẩn đoán xác định : Đau hố chậu (T) đột ngột, kèm tiêu chảy có máu ở người lớn tuổi., X quang và nội soi giúp chẩn đoán xác định.

Chẩn đoán phân biệt : Nhồi máu mạc treo, viêm tụy cấp, viêm túi thừa đại tràng sigma, đau thận (T), vỡ phình ĐMC.

CHẨN ĐOÁN

Chẩn đoán xác định :

Lâm sàng : điển hình

- Đau bụng kiểu đại tràng

- Rối loạn đi tiêu, phân bất thường

- Mót rặn

Cận lâm sàng :

- Xét nghiệm phân

- X quang đại tràng

CHẨN ĐOÁN

Chẩn đoán phân biệt

Ung thư đại tràng

- Cơ địa > 50 tuổi, có thể gặp ở người trẻ, thể trạng gầy sút, sụt cân

- Tiền sử gia đình

- Tiêu phân có máu

- Cận lâm sàng : x quang, nội soi, sinh thiết giúp chẩn đoán xác định

CHẨN ĐOÁN

Chẩn đoán phân biệt

Hội chứng ruột kích thích

( Irritable bowel syndrome = IBS )

- Đây là rối loạn chức năng của ruột

- Chẩn đoán dựa vào Tiêu chuẩn ROME II, III

Tiêu chuẩn ROME II

Có ít nhất là 12 tuần ( không cần phải liên tiếp) và kéo dài

trong 12 tháng của triệu chứng:

Đau bụng hay khó chịu vùng bụng không giải thích được và có 2 trong 3 dấu hiệu dưới đây:

1 Giảm đau sau khi đi tiêu hoặc trung tiện

2 Bắt đầu cùng với sự thay đổi về nhịp độ nhu động ruột ( tiêu chảy hoặc táo bón

3 Bắt đầu có kết hợp với sự thay đổi hình dạng phân ( mềm, lỏng hoặc rắn )

Tiêu chuẩn ROME II

Các đặc điểm của các triệu chứng :

Tiêu chuẩn ROME II

Các đặc điểm của các triệu chứng

Có hiện diện của niêm dịch trong phân: đàm nhầy ( không quan trọng ), không bao giờ có máu trong phân.

cấp, cảm giác đi tiêu không trọn vẹn).

CHẨN ĐOÁN

Chẩn đoán phân biệt

Hội chứng kém hấp thu

- Tiêu chảy mãn -> suy dinh dưỡng

- Tiền sử cắt đọan dạ dày, ruột, viêm tụy mạn,

- Cận lâm sàng :

+ Xét nghiệm phân : đạm > 1,5g/ngày

lipid > 3,5g/ngày + Test schilling

PHÒNG BỆNH

Cấp 1 : chính sách kinh tế, cải thiện đời sống (lao, amip)

Cấp 2 :

+ Vệ sinh môi trường ăn uống (amip)

+ Uống thuốc đúng chỉ định (VĐT màng giả)

+ Chủng ngừa lao , cách ly để khỏi bị nhiễm lao (lao ruột)

Cấp 3 : phát hiện và điều trị sớm (Lao)

Cấp 4 : điều trị biến chứng

HƯỚNG ĐIỀU TRỊ

Tiết chế ăn uống : giảm mở, rau sống, rau quả xanh

Điều chỉnh rối loạn đi tiêu :

Nhuận tràng, cầm tiêu chảy

Điều trị triệu chứng : giảm đau,

KẾT LUẬN

- Viêm đại tràng mãn do nhiều nguyên nhân

- Một số nguyên nhân có thể phòng ngừa được: lao, amip

- Cần chẩn đóan phân biệt với bệnh lý đại tràng

chức năng, K đại tràng.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Manual of Gastroenterology 2002

2 Textbook of Gastroenterology 2005

3 The Washington of Medical Therapeutics, 2007

XIN CÁM ƠN