HỌC KÌ I Ngày soạn 13/11/2022 Buổi 1 CHỦ ĐỀ VĂN XUÔI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1930 1945 VĂN BẢN TÔI ĐI HỌC ÔN TẬP TỔNG QUÁT VỀ VĂN BẢN I MỤC TIÊU BÀI HỌC 1 Kiến thức Nắm được bối cảnh lịch sử xã hội Việt Na[.]
Trang 1HỌC KÌ I Ngày soạn : 13/11/2022
Buổi 1
CHỦ ĐỀ: VĂN XUÔI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1930-1945
VĂN BẢN: TÔI ĐI HỌC
ÔN TẬP TỔNG QUÁT VỀ VĂN BẢN
I MỤC TIÊU BÀI HỌC:
1 Kiến thức:
- Nắm được bối cảnh lịch sử- xã hội Việt Nam những năm 1930-1945
- Biết và chỉ ra được những đặc trưng của văn xuôi Việt Nam giai đoạn 1930-1945 (theo hai dòng chính là: văn xuôi lãng mạn và văn xuôi hiện thực)
- Cảm nhận được tâm trạng của nhân vật “ tôi” buổi đầu tiên đến trường
- Hiểu và phân tích được tính thống nhất về chủ đề trong văn bản
2 Kĩ năng: Rèn kĩ năng đọc, hiểu VB, phân tích tâm trạng của nhân vật
3 Thái độ: - Xác định đúng đắn động cơ học tập.
- Biết cảm thông chia sẻ với những cuộc đời bất hạnh
4 Năng lực hướng tới: Giải quyết vấn đề, tư duy sáng tạo, giao tiếp, thưởng
thức văn học
II TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1 Kiểm tra bài cũ
2 Giới thiệu bài mới
CHỦ ĐỀ: VĂN XUÔI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1930-1945
HĐ của GV và HS Kiến thức cần đạt
GV dẫn dắt về lịch sử
cai trị của Pháp ở Đông
Dương những năm
1930- 1945, tình hình xã
hội VN dưới tác động
của những chính sách
cai trị của Pháp.
GV: chia nhóm, giao
nhiệm vụ để các nhóm
HS thực hiện:
I Khái quát tình hình chính trị - xã hội ở nước ta trong những năm 1930 – 1945
1 Sự phát triển của các phong trào yêu nước trong những năm từ 30-45
- Những biến đổi của các phong trào yêu nước trong thập niên 20 phong trào quốc gia mang màu sắc tư sản và phong trào cộng sản
Trang 2(chia lớp thành 4 hoặc 8
nhóm, mỗi nhóm thực
hiện một câu hỏi)
1 Bằng kiến thức lịch
sử đã học em hãy liệt kê
các phong trào yêu nước
nước ở VN những năm
1930-1945?
- GV bổ sung: Do vai trò
độc quyền cách mạng của
Ðảng, do đường lối chiến
lược sách lược vững vàng
sáng suốt của Ðảng đã
đoàn kết và phát huy
được mạnh mẽ tính tích
cực, tính sáng tạo của
quần chúng nhất là công
nông
2 Trong bối cảnh lịch
sử nêu trên tình hình
kinh tế- xã hội ở nước ta
có đặc điểm gì nổi bật?
- Những năm 36-39, sự đột khởi của phong trào cộng sản Giai đoạn hoà hoãn và hợp tác
- sự trỗi dậy của những đảng phái quốc gia với khuynh hướng thân Nhật và sự lớn mạnh của phong trào cộng sản những năm 40-45
2 Một xã hội rối ren, đen tối về kinh tế cũng như
về kiến trúc thượng tầng.
- Nền kinh tê kiệt quệ dưới ách thực dân phong kiến:
Chế độ sưu thuế, chế độ bắt phu bắt lính của thực dân Pháp và chế độ Phong kiến
Xã hội Việt Nam là một địa ngục, khắp nơi nạn đói hoành hành, bọn đầu trâu mặt ngựa tác oai tác quái, người chết hàng loạt và khủng khiếp nhất là nạn đói vào mùa xuân năm 1945, hai triệu người bị chết đói
- Những thế lực thống trị mâu thuẫn nhau:
Mâu thuẫn giữa thực dân phong kiến
Mâu thuẫn giữa phong kiến với tư sản
Mâu thuẫn giữa tư sản với thực dân
- Những lực lượng đối kháng giao tranh, có
những chiến tuyến rõ rệt như cách mạng, phản cách mạng; có người yêu nước nhưng hoang mang, có người lơ láo, bàng quang, lẩn trốn
3 Sự biến đổi tích cực trong cơ cấu xã hội Việt Nam và những khuynh hướng vận động của xã hội trong những năm 32-45
- Sự trưởng thành của một cơ cấu xã hội hiện đại với
ba tầng lớp : phú hào tân đạt, tư bản bản xứ; trí thức
Trang 33 Giai đoạn này có phải
xã hội nước ta chỉ toàn
những khó khăn, lạc
hậu? hãy chỉ ra những
biến đổi tích cực trong
lòng xã hội VN giai
đoạn này?
4 Hãy chỉ ra những nét
mới về văn hóa, tư
tưởng trong bộ phận tư
sản Việt Nam thời kì
này?
mới và thị dân (theo cách định danh của Phạm Thế Ngũ)
- sự canh cải về phong hoá và thẩm quan
- phong trào cải cách xã hội có tính cách cải lương trong những năm 36-39
- cuộc khủng hoảng của xã hội Đông Dương trong những năm 40-45
4 Một ý thức mới, một tâm lí mới lan tràn.
- Ý thức tâm lí tư sản và tiểu tư sản:
Trí thức, thành thị âu hóa, chịu ảnh hưởng của những sinh hoạt mới, của giai cấp mới và của văn hóa tư sản phương Tây
Lối sống hưởng lạc phát triển ở thành thị: ăn mặc theo mốt thời trang, lối sống tài hoa son trẻ, vui vẻ trẻ trung, dạy họ cách hưởng thụ cuộc đời một cách hiện đại và thú vị nhất
Báo chí tư sản, tiểu tư sản nhất là tờ báo Phong hóa, Ngày nay thường huấn luyện phụ nữ cách cải tiến y phục, huấn luyện thanh niên cách chinh phục gái đẹp
- Giai cấp tư sản Việt Nam thất bại về mặt kinh tế và chính trị hoang mang, dao động, xoay ra đấu trang về mặt văn hóa chống giáo lí phong kiến
để đòi tự do cá nhân:
Chống giáo lí phong kiến như cảnh mẹ chồng nàng dâu, mẹ ghẻ con chồng, chế độ đa thê v.v
Ðề cao hạnh phúc cá nhân, đề cao tình yêu lứa đôi
II QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN VÀ NHỮNG ÐẶC ÐIỂM NỔI BẬT
Quá trình phát triển văn xuôi trong 15 năm này đi theo 2 khuynh hướng cơ bản là Hiện thực và Lãng mạn, chia làm 3 thời kỳ :
1 Thời kỳ 1930-1935: Mở đầu là sáng tác
Trang 4GV: 1 dựa trên ý kiến
“văn học là tấm gương
phản chiếu lịch sử” em
hãy phân chia các giai
đoạn phát triển của văn
xuôi nước ta trong
chặng đường 15 năm
(1930-1945) này?
GV giảng về khái niệm
VHHT, VHLM cho HS
2 Hãy nêu những
đặc điểm cơ bản của văn
xuôi hiện thực VN trong
từng giai đoạn kể trên?
3 Trong từng giai
đoạn trên văn xuôi lãng
mạn VN có đặc điểm gì
giống và khác với văn
xuôi hiện thực?
thơ văn gắn liền với cao trào cách mạng
1930-1931 mà đỉnh cao nhất là Xô Viết Ngệ Tỉnh.
Bộ phận văn học tư sản, tiểu tư sản thời kỳ này là văn học lãng mạn: Tiểu thuyết Tự lực văn đoàn và thơ mới
Xu hướng văn học phê phán có từ trước 1930 đến thời kỳ này phát triển hơn và xác định rõ ràng hơn về phương pháp thể tài
2 Thời kỳ 1936-1939
2.1:- Văn học hiện thực phê phán phát triển mạnh mẽ và đạt được nhiều thành tựu xuất sắc:
Vấn đề nông dân, nông thôn được đặt ra trong tác phẩm hiện thực phê phán Bước đường cùng của Nguyễn Công Hoan, Vỡ đê của Vũ Trọng Phụng, Tắt đèn của Ngô Tất Tố
Vấn đề phong kiến thực dân được nêu lên một cách gay gắt trong các tác phẩm hiện thực phê phán: Số
đỏ, Giông tố của Vũ Trọng Phụng, Tắt đèn của Ngô Tất Tố
Tác phẩm hiện thực phê phán không dừng lại ở truyện ngắn, phóng sự mà phát triển mạnh mẽ thể tài tiểu thuyết Ðây chính là một thành công lớn của văn học hiện thực phê phán thời kì này
2.2:- Văn học lãng mạn tư sản, tiểu tư sản vẫn tiếp tục phát triển song nó phân hóa theo các hướng khác nhau.
Bên cạnh chủ đề cũ chống lễ giáo phong kiến
và đề cao hạnh phúc cá nhân, Tự lực văn đoàn còn nêu chủ đề mới: chủ trương cải cách bộ mặt nông thôn và cải thiện đời sống cho nông dân Gia đình của Khái Hưng, Con đường sáng của Hoàng Ðạo Tiểu thuyết Tự lực văn đoàn đề cập tới hình tượng người chiến sĩ Ðoạn tuyệt, Ðôi bạn của nhà văn Nhất Linh
Trang 5- GV dẫn dắt về truyện
kí và chuyển ý vào tác
3 Thời kỳ 1939-1945:
3.1 Văn học hiện thực phê phán có sự phân hóa:
Có nhà văn thì chết (Vũ Trọng Phụng);
Có nhà văn không viết tiểu thuyết nữa chuyển sang khảo cứu dịch thuật như Ngô Tất Tố
Có nhà văn mắc phải sai lầm như Nguyễn Công Hoan viết tiểu thuyết Thanh Ðạm
Một thế hệ nhà văn hiện thực mới ra đời:Nam Cao, Nguyễn Tuân, Mạnh Phú Tư, Nguyễn Ðình Lạp, Bùi Hiển,
Nhà văn hiện thực vẫn tiếp tục miêu tả cuộc sống tăm tối của người nông dân Chí Phèo, lão Hạc của Nam Cao; Sống nhờ của Mạnh Phú Tư Cuộc sống
bế tắc mòn mỏi của người trí thức tiểu tư sản cũng được các nhà hiện thực đề cập một cách sâu sắc Sống mòn, Ðời thừa, Trăng sáng của Nam Cao Các nhà văn nêu lên mâu thuẫn gay gắt giữa giai cấp thống trị với tầng lớp nhân dân lao động
3.2 Văn học lãng mạn:
- Cái Tôi bế tắc, cực đoan, có sự phân hóa
+ Tự lực văn đoàn: Mang một tâm trạng Nhất Linh, Khái Hưng đưa ra một chủ nghĩa vô luân, đó là tác phẩm Bướm trắng của Nhất Linh và tác phẩm Thanh đức của Khái Hưng Thạch Lam miêu tả những sinh hoạt nâng lên thành nghệ thuật như nghệ thuật ăn tết, Hà Nội 36 phố phường
+ Thế Lữ - thành viên của Tự lực văn đoàn đi vào truyện trinh thám đường rừng, truyện ma quỷ như truyện Cái đầu lâu
+ Nguyễn Tuân là cây bút tiêu biểu cho trào lưu lãng mạn tư sản, tiểu tư sản trong văn xuôi Cái ngông của Nguyễn Tuân xuất hiện, đó là một thứ ngông lịch lãm tài hoa Ở Nguyễn Tuân còn xuất hiện chủ nghĩa xê dịch, đó cũng là thứ xê dịch chân
Trang 6phẩm “Tôi đi học” sẽ
tìm hiểu lại ở tiết 2.
thành và những rung cảm rất tinh tế
- Thời kì này ghi nhận sự phát triển của thể loại truyện kí, tiêu biểu là tập truyện “Quê mẹ” (Thanh Tĩnh) và Hồi kí “Những ngày thơ ấu” (Nguyên Hồng) Mỗi tác phẩm như chứa đựng câu chuyện của chính nhà văn, là sự hồi tưởng lại những sự việc và những cảm xúc đã nảy nở trong lòng tác giả
VĂN BẢN: TÔI ĐI HỌC
HĐ của GV và HS Kiến thức cần đạt
?Em hãy nêu những
nét sơ lược về nhà văn
Thanh Tịnh?
?Nêu xuất xứ của
truyện ngắn “Tôi đi
học”?
?Truyện ngắn “Tôi đi
học” có kết cấu như
thế nào?
?Trong truyện ngắn
“Tôi đi học”, Thanh
Tịnh đã kết hợp những
phương thức biểu đạt
nào để thể hiện những
I Khái quát lí thuyết
1 Vài nét về tác giả Thanh Tịnh:
- Thanh Tịnh ( 1911 – 1988 ) là bút danh của Trần Văn Ninh, quê ở tỉnh Thừa Thiên - Huế, có gần 50 năm cầm bút sáng tác
- Sự nghiệp văn học của ông phong phú, đa dạng
- Thơ văn ông đậm chất trữ tình đằm thắm, giàu cảm xúc
êm dịu, trong trẻo Nổi bật nhất có thể kể là các tác phẩm:
Quê mẹ ( truyện ngắn, 1941 ), Ngậm ngải tìm trầm ( truyện ngắn, 1943 ), Đi từ giữa mùa sen ( truyện thơ,
1973 ),
2 Truyện ngắn “Tôi đi học”.
a Những nét chung:
- Xuất xứ: “Tôi đi học” in trong tập “Quê mẹ” (1941),
một tập văn xuôi nổi bật nhất của Thanh Tịnh
- Kết cấu: Truyện được kết cấu theo dòng hồi tưởng của
nhân vật “tôi” Dòng hồi tưởng được khơi gợi hết sức tự nhiên bằng một khung cảnh mùa thu hiện tại và từ đó nhớ lại lần lượt từng không gian, thời gian, từng con người, cảnh vật với những cảm giác cụ thể trong quá khứ
- Phương thức biểu đạt: Nhà văn đã kết hơp các
phương thức tự sự, miêu tả và biểu cảm để thể hiện những hồi ức của mình
Trang 7hồi ức của mình?
? Nét đặc sắc về nghệ
thuật của văn bản?
? Nêu nội dung chính
của văn bản “Tôi đi
học”?
- GV đọc, ghi đề lên
bảng
- HS chép đề và tìm
các hình ảnh so sánh và
chỉ ra hiệu quả nghệ
thuật của các hình ảnh
so sánh đó
b Khái quát nội dung và nghệ thuật :
+ Nghệ thuật:
- So sánh đặc sắc, miêu tả tâm lý sinh động, phong phú
- Ngôn ngữ, hình ảnh giàu sức gợi
- Biểu cảm nhẹ nhàng, sâu lắng
- Kết hợp hài hoà giữa kể, tả với bộc lộ tâm trạng, cảm xúc
+ Nội dung chính: Bằng giọng văn giàu chất thơ, chất
nhạc, ngôn ngữ tinh tế và sinh động, tác giả đã diễn tả những kỉ niệm của buổi tựu trường đầu tiên Đó là tâm trạng bỡ ngỡ mà thiêng liêng, mới mẻ mà sâu sắc của nhân vật “tôi” trong ngày đầu tiên đi học
II Bài tập vận dụng và nâng cao:
Đề 1: Tìm những hình ảnh so sánh đặc sắc trong văn bản “Tôi đi học” Hãy chỉ ra hiệu quả nghệ thuật của các hình ảnh so sánh đó?
*Gợi ý:
+ Có 3 hình ảnh so sánh đặc sắc:
- “Tôi quên thế nào được những cảm giác trong sáng
ấy nảy nở trong lòng tôi như mấy cành hoa tươi mỉm cười giữa bầu trời quang đãng”.
- “Ý nghĩ ấy thoáng qua trong trí tôi nhẹ nhàng như
một làn mây lướt ngang trên ngọn núi”.
- “Họ như con chim con đứng bên bờ tổ khỏi phải
rụt rè trong cảnh lạ”.
+ Hiệu quả nghệ thuật:
- Ba hình ảnh này xuất hiện trong ba thời điểm khác nhau, vì thế diễn tả rất rõ nét sự vận động tâm trạng của nhân vật “tôi”
- Những hình ảnh này giúp ta hiểu rõ hơn tâm lí của các
em nhỏ lần đầu đi học
- Hình ảnh so sánh tươi sáng, nhẹ nhàng đã tăng thêm màu sắc trữ tình cho tác phẩm
- Lưu ý: Ngoài 3 hình ảnh trên HS có thể kể thêm
Trang 8- HS đọc đề, tìm ý và
lập dàn bài theo gợi ý
- Câu hỏi gợi mở:
? Xuất phát từ đâu mà
nhân vật tôi lại hồi
tưởng lại những cảm
xúc cũ trong ngày tựu
trường đầu tiên của
mình?
? Tâm trạng của tôi
thay đổi như thế nào ở
các thời gian và không
gian khác nhau?
- HS trả lời diễn biến
tâm trạng tôi ở 3 thời
điểm gắn với 3 không
gian khác nhau là:
+Trên đường tới
trường cùng mẹ
+ Khi ở sân trường
+ Lúc ở trong lớp học
những câu văn khác trong văn bản có sử dụng phép so sánh
Đề 2: Hãy phân tích những biến đổi trong tâm trạng của nhân vật tôi trong buổi tựu trường đầu tiên?
I Mở bài
- Giới thiệu đôi nét về tác giả Thanh Tịnh: Nhà văn với những sáng tác toát lên vẻ đẹp đằm thắm, tình cảm êm dịu, trong trẻo
- Vài nét về văn bản “Tôi đi học”: in trong tập “Quê mẹ”, xuất bản 1941, kể lại những kỉ niệm và cảm xúc của nhân vật “tôi” trong buổi tựu trường đầu tiên
II Thân bài
1 Cơ sở để nhân vật tôi có những liên tưởng về ngày đầu tiên đi học của mình
- Biến chuyển của cảnh vật sang thu: Cuối thu, thời điểm tựu trường, cảnh thiên nhiên với lá rụng nhiều, mây bàng bạc khiến lòng người nhẹ nhàng mà bồi hồi nhớ lại
“Hằng năm cứ vào cuối thu, lá ngoài đường rụng nhiều
và trên không có những đám mây bàng bạc, lòng tôi lại nao nức mơn man những kỉ niệm của buổi tựu trường”.
- Hình ảnh những em bé núp dưới nón mẹ lần đầu
tiên đến trường “mỗi lần thấy mấy em nhỏ rụt rè núp dưới
nón mẹ lần đầu tiên đi đén trường, lòng tôi lại tưng bừng rộn rã”.
⇒ gợi nhớ, cơ sở liên tưởng tương đồng tự nhiên
2 Những hồi tưởng của nhân vật tôi
a Tâm trạng khi cùng mẹ đi trên đường đến trường
- Cảnh vật, con đường vốn rất quen nhưng lần này cảm
thấy lạ: “con đường này tôi đã quen đi lại lắm lần, nhưng
lần này tự nhiên thấy lạ”.
- Tự cảm thấy có sự thay đổi lớn trong lòng mình, cảm
thấy trang trọng, đứng đắn hơn: “Cảnh vật chung quanh
tôi đều thay đổi, vì chính lòng tôi đang có sự thay đổi lớn: hôm nay tôi đi học”…
Trang 9- Bỡ ngỡ, lúng túng: cố ghì chặt quyển vở nhưng 1 quyển vẫn xệch ra và chúi đầu xuống đất; nghĩ rằng chỉ những người thạo mới cầm nổi bút thước…
⇒ Từ ngữ gợi tả, nghệ thuật so sánh, chọn lọc chi tiết tiêu biểu, cụ thể: tâm trạng bỡ ngỡ của “tôi” trong bổi tựu trường đầu tiên
b Khi đứng giữa sân trường và nghe gọi tên vào lớp học
- Không khí của ngày hội tựu trường: náo nức, vui vẻ
nhưng cũng rất trang trọng: “sân trường: dày đặc cả
người Người nào cũng áo quần sạch sẽ, gương mặt vui tươi sáng sủa”.
- Cảm thấy nhỏ bé so với trường, lo sợ vẩn vơ: “cũng như
tôi, mấy cậu học trò mới đứng nép bên người thân… Họ như con chim non đứng bên bờ tổ nhìn quãng trời rộng muốn bay, nhưng còn ngập ngừng e sợ”.
- Hồi hộp, lo sợ chờ nghe gọi tên mình: Nghe tiếng trống
giục thì bước chân cứ “dềnh dàng mãi”, “toàn thân các
cậu đang run run theo nhịp bước rộn ràng”, “Tôi cảm thấy quả tim tôi như ngừng đập”, “tự nhiên giật mình lúng túng”
- Khi sắp vào lớp học thì lo sợ, bật khóc “Tôi bất giác
quay lưng lại dúi đầu vào lòng mẹ tôi nức nở khóc theo”…
⇒ Diễn tả sinh động tâm trạng của nhân vật “tôi” với từng cung bậc, cảm xúc, có nhiều trạng thái cảm xúc đối lập, tâm trạng phức tạp
c Khi ngồi trong lớp học
- Khi rời vòng tay mẹ để vào lớp cảm thấy nhớ mẹ: “trong
thời thơ ấu tôi chưa lần nào thấy xa mẹ tôi như lần này”.
- Cảm thấy vừa xa lạ, vừa gần gũi với mọi vật, với nguời
bạn ngồi bên: “Một mùi hương lạ xông lên trong lớp”,
“trông hình gì treo trên tường tôi cũng thấy lạ lạ và hay hay”, “lạm nhận” bàn ghế chỗ ngồi là của riêng mình,
“nhìn người bạn tôi chưa hề quen biết, nhưng lòng tôi lại
Trang 10không cảm thấy xa lạ chút nào”
+ Làm quen, tìm hiểu phòng học, bàn ghế, … ⇒ thấy quyến luyến
⇒ Tâm trạng, cảm giác của nv “tôi” khi ngồi trong lớp học, đón nhận giờ học đầu tiên hợp tự nhiên, sinh động, hấp dẫn
III Kết bài
- Khẳng định lại những nét tiêu biểu về nghệ thuật làm nên thành công của đoạn trích: Miêu tả tinh tế, chân thật diễn biến tâm trạng, ngôn ngữ giàu yếu tố biểu cảm, hình ảnh so sánh độc đáo và giọng điệu trữ tình, trong sáng
- Đoạn trích ngắn gọn nhưng để lại trong lòng người bao niềm bồi hồi, xúc động khi nhớ về ngày đầu tiên đi học của mình
Yêu cầu HS: viết hoàn thành bài văn vào vở.
3 Luyện tập, củng cố:
- Giáo viên hướng dẫn học sinh hệ thống lại nội dung kiến thức của bài.
4 Hoạt động tiếp nối::
- Học bài Tập phân tích truyện ngắn Tôi đi học
- Hãy phân tích làm sáng tỏ chất thơ toát lên từ thiên truyện '' Tôi đi học''?
Gợi ý:
+ Chất thơ là một nét đẹp tạo nên giá trị tư tưởng và nghệ thuật của truyện ngắn này, thể hiện ở những vấn đề sau:
- Trước hết, chất thơ thể hiện ở chổ: truyện ngắn không có cốt truyện mà chỉ
là dòng chảy cảm xúc, là những tâm tư tình cảm của một tâm hồn trẻ dại trong buổi khai trường đầu tiên Những cảm xúc êm dịu ngọt ngào, man mác buồn, thơ ngây trong sáng làm lòng ta rung lên những cảm xúc
- Chất thơ toát lên từ những tình tiết sự việc dào dạt cảm xúc( mẹ âu yếm dẫn đi , các cậu học trò , con đường tới trường )
- Chất thơ toát lên từ cảnh sắc thiên nhiên rất thơ mộng và nên thơ trong trẻo
- Chất thơ còn toả ra từ giọng nói ân cần, cặp mắt hiền từ của ông đốc và khuôn mặt tười cười của thấy giáo