tiểu luận Nguyên lý thống kê kinh tế

Phương pháp điểu tra dữ liệu thống kê * Điều tra thống kê: Là việc tổ chức một cách khoa học theo một kế hoạch thống nhất việc thu thập, ghi chép nguồn tài liệu ban đầu về hiện tượng ngh

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

KHOA KINH TẾ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG

KỲ THI KẾT THÚC HỌC PHẦN HỌC KỲ II; NĂM HỌC 2020-2021

Tên chủ đề bài tập lớn: Đề số 06

Họ và tên sinh viên: Nguyễn Văn Tuynh

Mã sinh viên: 20111141941

Lớp: DH10QTDL5

Tên học phần: Nguyên lý thống kê kinh tế

Giảng viên hướng dẫn: Trần Đình Trình

Hà Nội, ngày 06 tháng 10 năm 2021

MỤC LỤC

PHẦN 1 TRÌNH BÀY LÝ THUYẾT VỀ THU THẬP, ĐIỀU TRA,

TỔNG HỢP DỮ LIỆU THỐNG KÊ 3

1 PHƯƠNG PHÁP THU THẬP DỮ LIỆU THỐNG KÊ 3

2 PHƯƠNG PHÁP ĐIỂU TRA DỮ LIỆU THỐNG KÊ 5

3 PHƯƠNG PHÁP TỔNG HỢP DỮ LIỆU THỐNG KÊ 6

PHẦN 2: VẬN DỤNG 6

1 XÁC ĐỊNH PHƯƠNG PHÁP CHỌN MẪU NGẪU NHIÊN ĐƠN GIẢN 6

2 TRÌNH BÀY CÁC HÌNH THỨC PHÂN TỔ GIẢN ĐƠN VÀO BẢNG THỐNG KÊ 7

3 SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP PHÂN TỔ THỐNG KÊ CÓ KHOẢNG CÁCH TỔ ĐỀU ĐỂ NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN THỜI GIAN HỌC Ở NHÀ CỦA SINH VIÊN 9

4 TÍNH CÁC CHỈ TIÊU THỂ HIỆN ĐIỂN HÌNH VÀ CÁC CHỈ TIÊU ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ ĐIỂN HÌNH CỦA SỐ BÌNH QUÂN VỀ THỜI GIAN HỌC Ở NHÀ CỦA SINH VIÊN .9

PHẦN 3: XÂY DỰNG PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC ĐIỀU TRA THỐNG KÊ CHO DỮ LIỆU TRÊN 11

1 MỤC ĐÍCH ĐIỀU TRA 11

2 TỔNG THỂ NGHIÊN CỨU 12

3 KÍCH THƯỚC MẪU VÀ PHƯƠNG PHÁP CHỌN MẪU 12

4 PHƯƠNG PHÁP THU THẬP VÀ TÍNH TOÁN THÔNG TIN 17

5 SUY RỘNG CÁC ĐẶC TRƯNG CỦA TỔNG THỂ 19

6 KẾT LUẬN VỀ TỔNG THỂ 19

TÀI LIỆU THAM KHẢO 19

PHẦN 1 TRÌNH BÀY LÝ THUYẾT VỀ THU THẬP, ĐIỀU TRA, TỔNG HỢP DỮ LIỆU THỐNG KÊ

1 Phương pháp thu thập dữ liệu thống kê

* Thu thập dữ liệu thống kê là quá trình: Tổ chức thu thập, ghi chép nguồn tàiliệu ban đầu một cách khoa học và theo một kế hoạch thống nhất về các hiện tượng và quá trình kinh tế - xã hội

* Các phương pháp thu thập dữ liệu thống kê Thu thập trực tiếp Thu thập gián tiếp

- Thu thập dữ liệu thống kê trực tiếp: Là phương pháp mà nhân viên điều tra phải: Trực tiếp tiếp xúc với đối tượng điều tra, trực tiếp tiến hành hoặc giám sát việc cân, đo, đếm và sau đó ghi chép những thông tin thu được vào phiếu điều tra

+ Các phương pháp thu thập trực tiếp

 Phỏng vấn (trực tiếp, gián tiếp): Là phương pháp mà việc ghi chép, thu thập tài liệu ban đầu được thực hiện thông qua quá trình hỏi - đáp giữa nhân viên điều tra và người cung cấp thông tin

 Quan sát: Là phương pháp thu thập dữ liệu bằng mắt về hành động, hành

vi thái độ của đối tượng được điều tra

+ Ưu điểm: Dữ liệu thu được tương đối chính xác

+ Nhược điểm: Tốn kém (kinh phí, nhân lực, thời gian )

- Thu thập dữ liệu thống kê gián tiếp: Là phương pháp điều tra thu thập tài liệu qua bản viết của đơn vị điều tra, qua điện thoại hoặc qua chứng từ sổ sách, văn bản sẵn có

+ Các phương pháp thu thập gián tiếp:

 Gửi thư (gửi phiếu điều tra): Theo phương pháp này nhân viên điều tra gửibảng câu hỏi đến đối tượng cung cấp thông tin qua đường bưu điện hoặc gửi gián tiếp qua đối tượng liên quan

 Thu thập qua tài liệu văn bản có sẵn: Theo phương pháp này, điều tra viên

sẽ thu thập mọi thông tin qua sách báo, tài liệu qua các phương tiện truyền hình, truyền thanh, internet

+ Ưu điểm: Ít tốn kém (kinh phí, nhân lực, thời gian )

+ Nhược điểm: Mức độ đầy đủ và chính xác không cao

2 Phương pháp điểu tra dữ liệu thống kê

* Điều tra thống kê: Là việc tổ chức một cách khoa học theo một kế hoạch thống nhất việc thu thập, ghi chép nguồn tài liệu ban đầu về hiện tượng

nghiên cứu trong điều kiện cụ thể về thời gian, không gian

- Điều tra thống kê, nếu được tổ chức theo những nguyên tắc khoa học, chặt chẽ, sẽ đáp ứng được nhiều yêu cầu khác nhau cả về lý thuyết cũng như thực

tế đặt ra Để đạt được những yêu cầu đó, trong mỗi cuộc điều tra, người ta thường xây dựng phương án điều tra thống kê với những nội chủ yếu sau:

1 Xác định mục đích điều tra

2 Xác định phạm vi, đối tượng và đơn vị điều tra

3 Xác định nội dung điều tra và thiết lập phiếu điều tra

4 Chọn thời điểm, thời kỳ và thời hạn điều tra

- Các loại điều tra thống kê:

+ Căn cứ vào tính liên tục của việc thu thập thông tin

 Điều tra thường xuyên: Là việc tiến hành thu thập, ghi chép tài liệu ban đầu của hiện tượng nghiên cứu một cách liên tục, có hệ thống và thường làtheo sát quá trình phát sinh, phát triển của hiện tượng

 Điều tra không thường xuyên: là tiến hành thu thập, ghi chép tài liệu ban đầu của hiện tượng một cách không liên tục, không gắn với quá trình phát sinh, phát triển của hiện tượng Điều tra không thường xuyên thường được tiến hành đối với những hiện tượng ít biến động, biến động chậm hoặc không cần theo dõi thường xuyên, liên tục Chỉ khi nào cần nghiên cứu, người ta mới tổ chức điều tra

+ Căn cứ vào phạm vi của đối tượng được điều tra thực tế:

 Điều tra toàn bộ: Là tiến hành thu thập tài liệu ban đầu trên toàn thể các đơn vị thuộc đối tượng điều tra, không loại trừ bất kỳ đơn vị nào

Điều tra toàn bộ là nguồn cung cấp tài liệu đầy đủ nhất cho các nghiên cứu thống kê Do tài liệu được thu thập trên toàn bộ các đơn vị thuộc đối tượng nghiên cứu, nên nó vừa là cơ sở để tính được các chỉ tiêu tổng hợp cho cả tổng thể, lại vừa cung cấp số liệu chi tiết cho từng đơn vị Có thể nói, điều tra toàn bộ là nguồn cung cấp thông tin thống kê đầy đủ, toàn diện và trực tiếp, nên nó có thể đáp ứng được nhiều yêu cầu nghiên cứu khác nhau, đặc biệt là trong điều tra nắm bắt tình hình cơ bản về hiện tượng Tuy nhiên, với những hiện tượng lớn và phức tạp, điều tra toàn bộ thường đòi hỏi phải có nguồn tài chính lớn, số người tham gia đông, thời gian dài Vì vậy, điều tra toàn bộ ít được tiến hành thường xuyên và thường được giới hạn ở một số nội dung chủ yếu

 Điều tra không toàn bộ: Là tiến hành thu thập tài liệu ban đầu trên một số đơn vị được chọn trong toàn bộ các đơn vị của tổng thể chung Căn cứ vàophương pháp lựa chọn các đơn vị để điều tra, có thể phân điều tra không toàn bộ thành 3 loại khác nhau:

o Điều tra chọn mẫu: Là người ta chỉ chọn ra một số đơn vị đại diện để điều tra thực tế Các đơn vị này được chọn theo những nguyên tắc khoa học nhất định để đảm bảo tính đại diện của chúng cho tổng thể chung Kết quả điều tra thường được dùng để đánh giá, suy rộng cho toàn bộ hiện tượng

o Điều tra trọng điểm: Là việc điều tra được tiến hành ở bộ phận chủ yếu nhất của tổng thể chung Kết quả điều tra không được dùng để suy rộng thành các đặc điểm chung của toàn bộ tổng thể, nhưng vẫn giúp nắm được tình hình cơ bản của hiện tượng Loại điều tra này thích hợp với những đốitượng có những bộ phận tương đối tập trung, chiếm tỷ trọng lớn trong tổngthể

o Điều tra chuyên đề: Chỉ được tiến hành trên một số rất ít, thậm chí chỉ mộtđơn vị của tổng thể, nhưng lại đi sâu nghiên cứu chi tiết nhiều khía cạnh khác nhau của đơn vị đó nhằm rút ra vấn đề cốt lõi, tìm những bài học kinh nghiệm chung để chỉ đạo phong trào Tài liệu thu được trong điều tra chuyên đề không dùng để suy rộng hoặc làm căn cứ đánh giá tình hình cơ bản của hiện tượng nghiên cứu Loại điều tra này thường được dùng để nghiên cứu những vấn đề mới phát sinh, nghiên cứu kinh nghiệm của các đơn vị tiên tiến hoặc phân tích tìm nguyên nhân yếu kém của các đơn vị lạc hậu

* Phương pháp tổ chức điều tra chọn mẫu

1 Xác định mục đích điều tra

2 Xác định tổng thể nghiên cứu

3 Xác định kích thước mẫu và phương pháp chọn mẫu

4 Lựa chọn phương pháp thu thập và tính toán thông tin

5 Suy rộng các đặc trưng của tổng thể

6 Kết luận về tổng thể

3 Phương pháp tổng hợp dữ liệu thống kê

* Phân tổ thống kê: Là căn cứ vào một (hay một số) tiêu thức nào đó để tiến hành phân chia các đơn vị của hiện tượng nghiên cứu thành các tổ (và các tiểutổ) có tính chất khác nhau

VD: Nghiên cứu tình hình nhân khẩu Căn cứ vào tiêu thức giới tính chia tổng

số nhân khẩu thành hai tổ: nam và nữ

* Tiêu thức phân tổ thống kê: Tiêu thức phân tổ là tiêu thức được chọn làm căn cứ để tiến hành phân tổ thống kê

- Yêu cầu khi lựa chọn tiêu thức phân tổ:

+ Phải dựa trên cơ sở phân tích lý luận sâu sắc để chọn ra tiêu thức bản chất nhất, phù hợp với mục đích nghiên cứu

+ Phải căn cứ vào điều kiện lịch sử cụ thể của hiện tượng nghiên cứu để chọn

2 Đặc điểm, tính chất của đối tượng nghiên cứu

3 Khả năng nhân lực, vật lực và thời gian của đơn vị

4 So sánh chi phí và hiệu quả

- Phương pháp phân tổ thống kê

+ Căn cứ phân loại

 Nhiệm vụ của phân tổ thống kê: Phân tổ phân loại, phân tổ kết cấu, phân

tổ liên hệ

 Số lượng tiêu thức phân tổ: Phân tổ theo một tiêu thức, phân tổ theo nhiều tiêu thức

+ Phân loại phân tổ thống kê

 Phân tổ phân loại: Nghiên cứu một cách có phân biệt các loại hình kinh tế

- xã hội, nêu lên đặc trưng và mối quan hệ giữa chúng với nhau Ví dụ: Phân loại theo thành phần kinh tế, theo cấp quản lý, theo nhóm, theo ngành, theo quy mô,…

 Phân tổ kết cấu: nêu lên bản chất của hiện tượng trong điều kiện nhất định

và để nghiên cứu xu hướng phát triển của hiện tượng qua thời gian Kết cấu của tổng thể phản ánh một trong các đặc trưng cơ bản của hiện tượng trong điều kiện thời gian và địa điểm cụ thể

Trong đó: Phân tổ theo nhiều tiêu thức gồm:

+ Phân tổ kết hợp: Là tiến hành phân tổ lần lượt theo từng tiêu thức một.+ Phân tổ nhiều chiều: Là cùng một lúc phân tổ theo nhiều tiêu thức khác nhau nhưng có vai trò như nhau trong việc đánh giá hiện tượng

- Xác định số tổ và khoảng cách tổ

+ Xác định số tổ:

 Phân tổ theo tiêu thức thuộc tính

o TH các loại hình tương đối ít, thì mỗi loại hình có thể hình thành nên 1 tổ

o TH số loại hình thực tế nhiều, cần ghép những loại hình giống nhau hoặc gần giống nhau vào cùng một tổ

 Phân tổ theo tiêu thức số lượng

o TH1: Tiêu thức phân tổ có ít biểu hiện hoặc lượng biến của tiêu thức thay đổi ít Coi mỗi biểu hiện hoặc mỗi lượng biến là cơ sở hình thành một tổ

o TH2 : Tiêu thức phân tổ có nhiều biểu hiện hoặc lượng biến của tiêu thức thay đổi lớn Với tiêu thức có nhiều biểu hiện,ghép những biểu hiện tương

tự nhau thành một tổ.Với tiêu thức có lượng biến thay đổi lớn, dựa trên quan hệ lượng chất để phân tổ

- Phân tổ theo tiêu thức số lượng

+ Xác định khoảng cách tổ: hi = xi max – xi min

xi min : Lượng biến nhỏ nhất của tổ làm cho tổ đó hình thành gọi là giới hạn dưới của tổ

xi max : Lượng biến lớn nhất của tổ mà vượt qua giới hạn đó sẽ chuyển sang tổ khác gọi là giới hạn trên của tổ

Xmax: Lượng biến lớn nhất của dãy phân tổ

Xmin: Lượng biến nhỏ nhất của dãy phân tổ

 Các biểu hiện hoặc các lượng biến của tiêu thức phân tổ (ký hiệu xi )

 Các tần số tương ứng với các biểu hiện hoặc các lượng biến của tiêu thức phân tổ (ký hiệu fi )

Ngoài ra có thể bổ sung thêm:

Tần suất (ký hiệu di )

Tần số tích lũy: (ký hiệu Si ) là tổng các tần số khi ta cộng dồn từ trên xuống

Si = fi + f2 + … + fi

PHẦN 2: VẬN DỤNG

1 Xác định phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên đơn giản

- Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên đơn giản: Là cách chọn các đơn vị từ tổng thể vào mẫu hoàn toàn ngẫu nhiên Đối với phương pháp này trước tiên người nghiên cứu cần lập danh sách các đơn vị của tổng thể chung theo một trật tự nào đó ví dụ như lập theo tên, theo quy mô hoặc địa chỉ…, sau đó đánhSTT vào trong danh sách; rồi dùng các phương pháp ngẫu nhiên như rút thăm,dùng bảng số ngẫu nhiên, dùng hàm random của máy tính để chọn ra từng đơn vị trong tổng thể chung vào mẫu

Phương pháp này thường vận dụng khi các đơn vị của tổng thể chung nằm ở

vị trí địa lý gần nhau, các đơn vị đồng đều nhau về đặc điểm Phương pháp này thông thường được áp dụng trong quá trình kiểm tra chất lượng sản

phẩm trong dây chuyền sản xuất hàng loạt

- Các bước tiến hành:

1 Xác định khung lấy mẫu (N đơn vị)

2 Xác định kích thước mẫu (n đơn vị)

3 Liệt kê và đánh số tất cả các phần tử chọn mẫu

4 Lấy ngẫu nhiên các phần tử

2 Trình bày các hình thức phân tổ giản đơn vào bảng thống kê

a) Theo tiêu thức giới tính

b) Theo tiêu thức thời gian học ở nhà

Stt Thời gian học ở nhà Số sinh viên

c) Theo tiêu thức thời gian học trên lớp

Stt Thời gian học trên lớp Số sinh viên

Stt Điểm tổng kết học phần Số sinh viên

+ Tổ chứa Me là tổ có tần số tích lũy lớn hơn hoặc bằng: ∑fi

- Khoảng biến thiên: R = Xmax – Xmin = 8 – 0 = 8

- Độ lệch tuyệt đối bình quân: d = ∑|Xi−X|fi

PHẦN 3: XÂY DỰNG PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC ĐIỀU TRA THỐNG

KÊ CHO DỮ LIỆU TRÊN

1 Mục đích điều tra

- Nhằm phân tích, so sánh và đánh giá tình hình thời gian học tập môn nguyên

lý thống kê của 30 sinh viên lớp ĐH9KE1 học kì 1 năm học 2019-2020 (thời

gian học ở nhà và thời gian học trên lớp) có tác động, ảnh hưởng như thế nào tới điểm tổng kết học phần, kết quả học tập của môn học Đồng thời, là cơ sở

để xây dựng kế hoạch, tiêu chuẩn thời gian học tập môn nguyên lý thống kê cho tổng thể sinh viên trong trường kì học mới có kết quả học tập cao

a) Chọn mẫu ngẫu nhiên đơn giản

* Khái niệm: Là phương pháp tổ chức chọn mẫu một cách hoàn toàn ngẫu nhiên không qua một sự sắp xếp nào và có thể dùng phương pháp chọn một lần hoặc chọn nhiều lần

Ví dụ: Bốc thăm, quay số hoặc chọn theo bảng số ngẫu nhiên hay chọn bất

kỳ

- Đánh giá phương pháp

+ Ưu điểm: Đơn giản, dễ làm

+ Nhược điểm: gặp khó khăn khi tổng thể chung có quy mô lớn hoặc kết cấu phức tạp Nếu gặp tổng thể không đồng đều thì tính chất đại biểu của mẫu không cao do các đơn vị được lựa chọn có thể phân bố không đều, tập trung vào một chỗ

- Điều kiện vận dụng: Chỉ thích hợp với những tổng thể tương đối đồng đều

và không quá lớn

- Các bước tiến hành:

1 Xác định khung lấy mẫu (N đơn vị)

2 Xác định kích thước mẫu (n đơn vị)

3 Liệt kê và đánh số tất cả các phần tử chọn mẫu

4 Lấy ngẫu nhiên các phần tử

b) Chọn mẫu hệ thống

* Khái niệm: Chọn các đơn vị từ tổng thể vào mẫu theo một khoảng cách (thời gian, không gian hoặc thứ hạng) cố định sau khi đã chọn ngẫu nhiên mộtnhóm nào đó trên cơ sở các đơn vị điều tra được sắp xếp theo thứ tự

- Ví dụ: Từ tổng thể chung có 1.000 công nhân, người ta chọn ra 100 công nhân để tiến hành điều tra, khi đó d = 1.000/100 = 10 Và cứ 10 người theo danh sách thì sẽ chọn ra 1 người để điều tra Người đầu tiên được chọn ra trong số 10 người đầu tiên của danh sách bằng cách ngẫu nhiên đơn thuần Giả sử trong 10 người này rút thăm được người thứ 5 thì những người được chọn tiếp theo là 15, 25

- Đánh giá phương pháp

+ Ưu điểm: Thủ tục đơn giản, rút ngắn được thời gian cũng như chi phí; các đơn vị rải đều ra trong toàn bộ tổng thể nên tính chất đại biểu của mẫu cao + Nhược điểm: Có khả năng xảy ra sai số hệ thống (sai số luôn lệch về một phía đối với số thực tế) do mẫu lấy ra phụ thuộc vào đơn vị đầu tiên được chọn từ nhóm đầu tiên Do đó, khi tổng thể chung không đồng đều, đây chưa phải là cách cho chúng ta mẫu tốt nhất Mặt khác, khi tổng thể chung lớn thì việc sắp xếp các đơn vị theo một thứ tự nào đó để chọn mẫu cũng gặp nhiều khó khăn.

- Điều kiện vận dụng: Trước khi tiến hành chọn phải sắp xếp các đơn vị trongtổng thể vào danh sách theo một thứ tự nào đó của tiêu thức nghiên cứu hoặc tiêu thức bất kỳ

- Các bước tiến hành

1 Xác định khung lấy mẫu (N đơn vị)

2 Xác định kích thước mẫu (n đơn vị)

3 Xác định khoảng cách mẫu (k=N/n)

4 Sắp xếp các phần tử theo thứ tự nhất định và đánh số lần lượt tất cả các phần tử chọn mẫu

5 Chọn ngẫu nhiên 1 phần tử (có thứ tự là a) trong k phần tử đầu tiên của dãythứ tự đưa vào mẫu

6 Các đơn vị mẫu tiếp theo có thứ tự là a+k, a+2k, a+(n-1)k

c) Chọn mẫu phân loại (phân tổ)