kl ha tuong uyen 064665v

Vì ñó là thời kì mọi người chú trọng làm kinh tế chứ không phải làm ñẹp nên ngành trang sức của nước ta ñang tụt hậu so với sự phát triển của thế giới cũng như nhu cầu thẩm mỹ của người

PHẦN MỞ đẦU

1 Lắ do chọn ựề tài:

Từ xưa ựến nay trong mọi lĩnh vực của ựời sống, người ta luôn luôn cố gắng cải thiện

ựể có thể ựáp ứng ựược nguyện vọng và nhu cầu của con người Một trong những cái ựắch mà người ta luôn hướng ựến chắnh là cái mỹ trong chân- thiện- mỹ Mỹ là cái ựẹp,

mà nói về cái ựẹp thì ựó là ựiều bất cứ ai cũng trân trọng và yêu quắ, cái ựẹp có thể có nhiều hình dạng và kiểu cách khác nhau, nhưng mỗi con người ai cũng luôn muốn ựạt ựến cái ựẹp mà họ công nhận và ngưỡng mộ

Con người ta từ thời xa xưa cũng ựã biết tự làm trang sức ựể làm ựẹp, bên cạnh ựó là những công cụ ựược gọt ựẽo và khắc hoa văn trang trắ, ựiều ựó chứng tỏ ngay từ thời

sơ khai thì con người ựã biết hướng ựến cái ựẹp Trải qua bao nhiêu thời ựại, bao nhiêu thay ựổi về ựời sống thì cái ựẹp vẫn ựược người ta tìm kiếm, nghiên cứu ựể có thể thỏa mãn ựược nhu cầu về thẩm mỹ của con người

đất nước ta sau bao nhiêu năm phát triển, kinh tế ựang dần ựi vào ổn ựịnh, không như thời kì kinh tế còn khó khăn người dân chỉ cần ăn no thì bây giờ còn cần cả mặc ựẹp Nhu cầu làm ựẹp ngày một tăng, dẫn ựến không chỉ các ngành nghề ựặc thù phục vụ cho việc làm ựẹp phát triển mà tất cả các ngành sản xuất dân dụng khác cũng phải ựẩy mạnh tắnh thẩm mỹ trên sản phẩm của mình, ựể có thể phục vụ nhu cầu của người dân Một trong những ngành nghề vừa có tắnh ựặc thù phục vụ cho việc làm ựẹp, vừa có truyền thống lâu ựời ở Việt Nam chắnh là ngành trang sức Trước khi con người hiểu ựược thế nào là công nghiệp, thế nào là ngành nghề thì trang sức ựã ựược con người phát minh ra một cách tự nhiên, như một nhu cầu tự phát, một bước tiến mới trong quá trình văn minh hóa của loài người Dù có thể mục ựắch ban ựầu của những vật dụng ấy không ựơn thuần chỉ là trang trắ, nhưng dần dần nó ựã trở thành một thứ công cụ làm ựẹp cho con người đã có biết bao nhiêu món trang sức từ thời xa xưa ựược khai quật

và lưu giữ khiến giới chuyên môn phải ngỡ ngàng vì tắnh thẩm mỹ cao, tinh tế và trình

ựộ kĩ thuật chế tác tinh xảo của chúng Những món trang sức cổ có giá trị như thế cũng ựược tìm thấy ở nước ta, chứng tỏ trang sức là một nghề có nguồn gốc lịch sử lâu ựời ở Việt Nam và ựang ngày càng phát triển

đất nước ựang hội nhập và mở cửa nên việc các ngành nghề của nước ta ựang phải cạnh tranh với các nhà ựầu tư nước ngoài là việc không thể tránh khỏi và ngành trang sức cũng không phải là một ngoại lệ Tuy nước ta có ngành trang sức lâu ựời và ổn

ñịnh nhưng vì các khó khăn do chiến tranh gây ra trước ñây nên trong một thời gian ngành trang sức của nước ta dường như không phát triển Vì ñó là thời kì mọi người chú trọng làm kinh tế chứ không phải làm ñẹp nên ngành trang sức của nước ta ñang tụt hậu so với sự phát triển của thế giới cũng như nhu cầu thẩm mỹ của người dân trong nước

Vậy vấn ñề là làm thế nào ñể ngành trang sức có thể ñáp ứng ñược thị hiếu thẩm mỹ của mọi người, khi mà ñất nước ñang phát triển và hội nhập thì thị hiếu của người tiêu dùng cũng thay ñổi và khó tính hơn, bởi họ ñã ñược tiếp cận với hàng hóa của nước ngoài, ñã có sự so sánh giữa trong và ngoài nước ðây cũng chính là lí do mà nghề thiết kế mỹ thuật công nghiệp ở nước ta cũng ñang phát triển, bởi ñó ñã trở thành một nhu cầu cấp thiết Các ngành sản xuất ở nước ta không riêng gì ngành trang sức ñang cần những nhà thiết kế có thể giúp họ giải ñược bài toán khó là làm thế nào ñáp ứng ñược nhu cầu làm ñẹp và sở thích thẩm mỹ của người tiêu dùng

Thẩm mỹ của mỗi người có thể khác nhau nhưng tất cả ñều tuân theo một quy luật nhất ñịnh, mà ngành mỹ thuật công nghiệp ñã có sự nghiên cứu và phát triển, cũng như trong nghệ thuật cũng có những quy luật chung không thay ñổi Bên cạnh việc ñáp ứng ñược những quy ñịnh chung về tính thẩm mỹ cho một sản phẩm thì việc tìm kiếm một

ñề tài, nội dung thích hợp có ñủ khả năng gây hứng thú với người tiêu dùng cũng là việc của một nhà thiết kế Nhất là trong ngành trang sức làm ñẹp thì ý tưởng hay và hấp dẫn là một yếu tố vô cùng quan trọng và mang tính quyết ñịnh

Bên cạnh tính thẩm mỹ thì chất lượng cũng là ñiểm quan trọng của một sản phẩm, là ñiều tất cả các nhà sản xuất và kỹ thuật luôn tìm cách nâng cao công nghệ ñể sản xuất

ra những sản phẩm có chất lượng vượt trội hơn Trong ngành trang sức thì chất lượng không chỉ nằm ở chất liệu sản phẩm mà còn ở kỹ nghệ tinh xảo Dường như trong trang sức thì chất lượng và công nghệ của sản phẩm gắn liền với tính thẩm mỹ của sản phẩm Vì sản phẩm ñẹp và cầu kì sẽ thể hiện ñược công nghệ kỹ thuật và chất liệu cao cấp làm ra nó, và chỉ có một tay nghề ñiêu luyện, kỹ thuật công nghệ cao cộng với chất lượng vật liệu tốt mới cho ra ñược một sản phẩm trang sức ñẹp hoàn mỹ

Sau một thời gian nghiên cứu và tìm hiểu về tình hình ngành trang sức, sự phát triển của các ngành sản xuất hiện tại ở nước ta, tôi ñã quyết ñịnh chọn ñề tài thiết kế trang sức dạ hội và trình diễn ñể làm ñề tài tốt nghiệp của mình Thông qua ñề tài tốt nghiệp này, tôi muốn thiết kế ra một sản phẩm có thể vừa ñáp ứng ñược nhu cầu thẩm mỹ cao

cấp của người tiêu dùng, vừa thể hiện ựược trình ựộ chế tác cao của các nhà kim hoàn Việt Nam, bên cạnh ựó là một nội dung chủ ựề có thể tạo ựược sự ựồng cảm và hấp dẫn với mọi người

2 Mục ựắch nghiên cứu:

2.1 Tắnh thẩm mỹ:

đó là tìm ra ựược xu hướng thẩm mỹ hiện tại của người tiêu dùng trong ngành trang sức

Ớ Nghiên cứu và phân tắch thị hiếu thẩm mỹ hiện tại của người tiêu dùng

Ớ Phân loại các xu hướng thẫm mỹ và phong cách hiện có

Ớ Tìm hiểu phong cách mà người tiêu dùng ựang tìm kiếm

Ớ Tìm ra ựiểm chung nhất giữa các xu hướng thẫm mỹ

Tìm cách áp dụng những xu hướng thẩm mỹ hiện tại vào các sản phẩm thiết kế Bên cạnh ựó là tìm tòi, nghiên cứu tạo ra một xu hướng thẩm mỹ mới mà người tiêu dùng ựang tìm kiếm và hướng ựến

2.2 Kĩ thuật và công nghệ:

Ngành trang sức có hai mảng chắnh phục vụ cho việc gia công chế tác sản phẩm:

Ớ Kĩ thuật thủ công

Ớ Các loại máy móc phục vụ cho sản xuất hàng loạt

đối với kĩ thuật thủ công thì nước ta cũng là một trong những nước có lịch sử lâu ựời

và phát triển trong ngành Vậy về kĩ thuật thủ công thì chúng ta ựã có sẵn một nền tảng

ựể phát triển nâng cao Tuy về phần công nghệ tiên tiến nước ta có phần thua kém nhưng vẫn không ngừng học hỏi và tìm kiếm những máy móc công nghệ có sẵn và thắch hợp ở nước ngoài ựể phục vụ cho ngành trang sức trong nước

Việc thiết kế chỉ tạo ra những sản phẩm trên giấy và kĩ thuật chắnh là thứ giúp cho những ý tưởng ựó có thể trở thành hiện thực Phải có sự hiểu biết cặn kẽ về công nghệ

và thành thạo về kĩ thuật thì mới có thể làm ra ựược một sản phẩm ựúng như ý tưởng phác thảo, nhất là những sản phẩm mang tắnh chất trình diễn thì càng ựòi hỏi trình ựộ

kĩ thuật cao

Có thể nắm bắt và hiểu ựược các kĩ thuật công nghệ trong việc chế tác trang sức giữ vai trò rất quan trọng trong việc thực hiện ý tưởng thiết kế cũng như việc thiết kế ựơn thuần Bởi một nhà thiết kế chuyên nghiệp phải thiết kế ra ựược một sản phẩm mà kĩ

có thể phục vụ cho những ý tưởng thiết kế ñó

2.3 Văn hóa và xã hội:

Nghiên cứu về các ñặc ñiểm phong tục, văn hóa và xã hội ñể có thể thiết kế những sản phẩm phù hợp với các yếu tố ñó

Dùng những tư liệu nghiên cứu về văn hóa, phong tục tập quán ñể làm ý tưởng cho việc thiết kế Nhất là văn hóa của nước ta là một trong những nền văn hóa phong phú, ñộc ñáo và mang bản sắc dân tộc riêng trên thế giới, ñó sẽ trở thành một nguồn cảm hứng và ý tưởng phong phú, dồi dào cho công việc thiết kế

Những nét văn hóa ñộc ñáo và riêng biệt của dân tộc sẽ trở thành ñiểm nhấn trong các

ý tưởng của một nhà thiết kế bên cạnh ñó còn tạo ra ñược sự gần gũi từ trong tiềm thức ñối với người tiêu dùng trong nước và sự mới lạ, tò mò ñối với người nước ngoài

2.4 Kinh tế:

Tìm ra ñược tâm lý lựa chọn và nhu cầu của người tiêu dùng bao gồm:

• Khả năng kinh tế

• Phân loại từng nhóm ñối tượng dựa theo khả năng kinh tế

• Nhu cầu cần thiết vào những sự kiện nào?

• Nhu cầu thỏa mãn về mặt tâm lý

Phải bắt kịp với sự thay ñổi của thị trường tiêu thụ, ñể bảo ñảm số lượng tiêu thụ ổn ñịnh thì các thiết kế phải phù hợp với số ñông, với những sản phẩm mang tính chất phục vụ riêng cho một nhóm ñối tượng thì phải có sự tìm hiểu ñánh giá kĩ lưỡng và chi tiết về số lượng người và nhu cầu ñể tiến hành sản xuất vừa ñủ

3 ðối tượng nghiên cứu:

ðối tượng nghiên cứu ñược ưu tiên và quan trọng nhất trong tất cả các ngành sản xuất chính là con người, bởi tất cả các lĩnh vực và ngành công nghiệp sản xuất ñều có một mục ñích chung là phục vụ cho con người

ðối với ngành mỹ thuật công nghiệp thì ñã có nhiều nghiên cứu về con người trong nhân trắc học hay còn gọi là Ergonomics Trong nhân trắc học con người ñã ñược nghiên cứu cặn kẽ ở nhiều khía cạnh từ tâm lý, sức khỏe ñến khả năng lao ñộng, qua

ñó giúp cho ngành mỹ thuật công nghiệp thiết kế ra những sản phẩm phù hợp với từng nhóm ñối tượng, tùy tâm lý của từng nhóm người sử dụng Qua từng thời kì những tài liệu nhân trắc học luôn ñược cập nhật thường xuyên ñể bắt kịp với sự thay ñổi của con người

Giữa các nhà sản xuất tiêu dùng thì một trong những ñiểm giúp họ cạnh tranh chính là mẫu mã sản phẩm, vì vậy phải luôn có những cuộc nghiên cứu về thị hiếu và ý thích của khách hàng như:

• Những màu sắc và kiểu dáng nào ñang ñược ưa chuộng?

• Như thế nào mới phù hợp với sản phẩm?

• Làm thế nào ñể thu hút ñược sự chú ý của khách hàng?

Riêng với ngành trang sức nói riêng thì mẫu mã ñẹp là ñiểm quyết ñịnh, vì trang sức là

ñể làm ñẹp nên yêu cầu phải ñẹp là ñầu tiên Do ñó cần phải có những nghiên cứu thường xuyên về sở thích của từng nhóm người tiêu dùng ñối với từng loại chất liệu như vàng, bạch kim, bạc… các loại ñá quý như kim cương, hồng ngọc hay bán quý khác… hay kiểu dáng nào có thể ñáp ứng ñược thị hiếu thẩm mỹ hiện tại của người tiêu dùng

Trang sức không chỉ là vật trang trí làm ñẹp ñơn thuần mà ñôi khi còn mang ý nghĩa giá trị tinh thần ñối với người sử dụng Do ñó trang sức ngoài ñẹp còn phải mang theo

nó một ý tưởng phù hợp với giá trị tinh thần mà người mua ñang tìm kiếm, có như vậy món trang sức ấy mới có khả năng gây chú ý với người tiêu dùng Việc tìm hiểu và nghiên cứu về những giá trị tinh thần ñó cũng là một cách ñể người thiết kế tìm ra ý tưởng sáng tác

4 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Muốn hiểu ñược một con người thì trước hết phải hiểu ñược về văn hóa, môi trường sống, tính cách, sở thích của người ñó Sau khi tìm hiểu về nhiều ñối tượng chúng ta sẽ

có sự so sánh ñối chiếu, sau ñó sẽ phân loại thành nhiều nhóm ñối tượng Mỗi nhóm ñối tượng sẽ có những thị hiếu và xu hướng thẫm mỹ khác nhau Từ những nghiên cứu chi tiết về văn hóa, môi trường và sở thích của những ñối tượng ñó, người thiết kế có thể ñề xuất ra những ý tưởng thiết kế phù hợp với từng loại ñối tượng

Riêng với ngành trang sức thì yếu tố văn hóa và môi trường ảnh hưởng một phần không nhỏ ñến xu hướng thẩm mỹ của một người, vì vậy ngoài tâm lý chung, chúng ta cũng cần có những tìm hiểu sâu sát về những khía cạnh ñó, ñể có thể tìm ra những ý tưởng sáng tác phù hợp với từng nhóm ñối tượng tiêu dùng, ñồng thời tìm ra ñược một mẫu số chung giữa những ñối tượng ñó, từ ñó nghiên cứu sáng tác những sản phẩm có thể phục vụ cho số ñông

Những nghiên cứu chung về tâm lý của người sử dụng trang sức bao gồm:

• Phân loại tâm lý các ñối tượng sử dụng theo tuổi tác, giới tính và môi trường sống

• Tìm hiểu ñược xu hướng thẩm mỹ và khả năng kinh tế của từng nhóm ñối tượng nghiên cứu

• Tìm ra xu hướng thẩm mỹ chung giữa nhiều nhóm ñối tượng

• Người sử dụng sẽ cần trang sức vào những dịp và sự kiện nào?

• Loại trang sức nào ñang ñược người tiêu dùng ưa chuộng?

• Chất liệu ñang ñược ưa thích?

• Những nhu cầu và mong muốn trong ñời sống tâm lý và tâm linh của người sử dụng

5 Phương pháp nghiên cứu:

5.1 Nghiên cứu về thẩm mỹ nghệ thuật:

Như ñã nói trên thì thẫm mỹ chính là yếu tố quyết ñịnh của một sản phẩm trang sức vì vậy việc nghiên cứu về thẩm mỹ phải ñược ñặt lên hàng ñầu Từ xưa ñến nay trong các lĩnh vực nghệ thuật và mỹ học thì ai cũng công nhận rất khó ñể mà ñịnh nghĩa ñược một cách rõ ràng thế nào mới là ñẹp, dù vậy người ta vẫn có những sự nghiên cứu và lí luận rất khoa học về vấn ñề này Những nghiên cứu ñó ñã ñúc kết ra những nguyên tắc, ñịnh luật chung nhất trong thẩm mỹ, nghệ thuật từ ñó tạo ra những ñịnh luật dành riêng cho thiết kế, ñược các nhà thiết kế nghiên cứu và áp dụng vào công việc thiết kế của mình Những ñịnh luật thiết kế ñó bao gồm:

• Luật cân bằng có hai loại, ñó là:

o Cân bằng ñối xứng là việc sắp xếp tất cả các chi tiết và các yếu tố về chiều dài, chiều rộng một cách ñối xứng trong không gian Cân bằng ñối xứng ñược chia

ra làm nhiều loại như cân bằng ñảo ngược, cân bằng hai trục, cân bằng xuyên tâm

o Cân bằng bất ñối xứng ñạt ñược khi không có sự ñối xứng Khi tất cả các chi tiết và yếu tố ñược xếp ñặt không có sự ñối xứng với nhau, cân bằng bất ñối xứng ñược thiết lập

• Nhịp ñiệu dùng ñể tạo nên sự dịch chuyển và ñiều hướng của tầm nhìn

Nó xảy ra khi các yếu tố trong một bố cục ñược lặp lại Nhịp ñiệu ñược tạo ra bằng cách tạo nên một dòng chảy êm ñềm của tầm nhìn Nhịp ñiệu giúp chúng ta nhìn nhận

ra trật tự của thế giới chung quanh Nhịp ñiệu có thể tạo nên bằng ba cách ñó là:

o Sự lặp lại

o Dùng chuỗi

o Sự liên tục

Người nghệ sĩ và thiết kế thường sử dụng tất cả các hình thức của nhịp ñiệu trong một

bố cục Họ phát triển sự liên kết của nhịp ñiệu trong kiến trúc, hội họa, thiết kế một cách nhuần nhuyễn và khéo léo ñể tạo nên một tổng thể tuyệt vời

• Nhấn mạnh:

Những yếu tố cần phải nổi bật thì sẽ ñược nhấn mạnh Sự nhấn mạnh ñược tạo ra bởi việc sắp ñặt các yếu tố một cách hợp lý hay ở một vị trí gây ñược sự chú ý, hoặc là làm chúng nổi bật lên bằng những nét ñặc trưng như màu sắc, hình dạng, tỉ lệ

Một trong những phương pháp tạo ra ñiểm nhấn là tạo ra sự tương phản giữa các yếu

tố trong một bố cục hoặc không gian Một số loại tương phản phổ biến là: cong và thẳng, rộng và hẹp, trơn nhẵn và xù xì Nhấn mạnh bằng tương phản có rất nhiều phương cách, nhưng cách phổ biến nhất có lẽ là dùng màu sắc Sự tương phản về ñường nét, hình dạng và kích thước làm nên ưu thế của một chi tiết so với tổng thể Việc tạo ra ñiểm nhấn sẽ khiến cho các tác phẩm và sản phẩm nghệ thuật có ñược nét ñộc ñáo và thu hút

• ðồng nhất hay hài hòa tạo nên sự liên kết giữa các yếu tố trong một bố cục

Nó là sự cân bằng giữa tất cả các yếu tố ñể tạo nên một tổng thể dễ chịu Sự ñồng nhất ñược tìm thấy trong tổng thể hài hòa Sự ñồng nhất là ñiểm chung của tất cả các yếu tố trong một sản phẩm, nơi mà mỗi phần khác nhau hỗ trợ cho nhau và tất cả sự kết hợp

ñó làm thành khối nghệ thuật ñồng nhất

Những nguyên tắc trên góp phần giúp cho một người thiết kế có thể tìm tòi sáng tạo ra những sản phẩm cũng như các tác phẩm nghệ thuật có giá trị thẩm mỹ cao Bởi những nguyên tắc này ñã ñược nghiên cứu và phát triển trong nhiều năm kể từ khi có ngành

nghiên cứu về mỹ học cũng như nghiên cứu về con người, và ñã ñược ứng dụng trong thực tế từ rất lâu, từ ñó chứng tỏ chúng là những quy ước chung rất cần thiết trong quá trình thiết kế một sản phẩm công nghiệp lẫn một tác phẩm nghệ thuật

5.2 ði tìm ý tưởng:

Bên cạnh tính thẩm mỹ thì ý tưởng của một tác phẩm cũng rất quan trọng, ñối với một sản phẩm trang sức còn có ý nghĩ hết sức quan trọng, bởi một sản phẩm ñẹp nhưng vô nghĩa, không nắm bắt ñược tâm tư của người tiêu dùng sẽ không ñược ñánh giá cao Vì vậy phương pháp tìm kiếm và phát triển ý tưởng thiết kế cũng là giai ñoạn quan trọng của quá trình thiết kế

Các bước tìm kiếm và phát triển ý tưởng bao gồm:

• Tìm kiếm ý tưởng từ trong thiên nhiên, cuộc sống, văn hóa, tập quán, trong nhu cầu tâm lý, tâm linh và sở thích của con người…

• Xác ñịnh ý tưởng của mình Tìm hiểu cặn kẽ và sâu sắc về ý tưởng mà mình ñang thực hiện

• Xác ñịnh ñối tượng mà mình muốn nhắm ñến Tìm hiểu sâu sát về tâm lý và nhu cầu của những ñối tượng ñó

• Phát triển ý tưởng thành nhiều hình ảnh và hình tượng cụ thể bằng các phương pháp cách ñiệu như là mảng nét, kỉ hà…

• Lựa chọn những hình ảnh chủ ñạo, hình tượng cô ñọng nhất

• ðưa những hình ảnh ñã ñược lựa chọn thể hiện lên sản phẩm thiết kế

PHẦN NỘI DUNG

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn

1.1 Tổng quan lịch sử của ñề tài:

1.1.1 Lịch sử ñề tài nghiên cứu :

1.1.1.1 Quá trình phát triển của trang sức thế giới qua từng thời kì lịch sử:

• Thời kỳ ñồ ñá:

Sự xuất hiện của trang sức vào ñầu thời kỳ ñồ ñá cũ cách ñây hơn 70000 năm ñã ñược chứng minh từ các dữ liệu khảo cổ học Trong các hang ñộng có những hình vẽ thú, cảnh người săn bắn và sinh hoạt trên vách hang của con người thời tiền sử, người ta ñã tìm thấy những vật dụng của người tiền sử Trong ñó có những vật dụng ñược xem như là tiền thân của trang sức sau này, ñó là những vỏ sò và ñá ñược ñẽo gọt khéo léo xâu thành từng chuỗi dùng làm vòng tay, vòng cổ, hoặc chuốt nhọn làm hoa tai

Nhóm các nhà khảo cổ học của Trường ðại học Bergen (Na Uy) từng phát hiện ñược trên 40 vỏ sò cỡ bằng hạt ñậu Hà Lan có niên ñại 75.000 năm ở Hang Blombos – cực Nam của Nam Phi Những vỏ sò này có các lỗ khoan và các vết mòn chứng tỏ chúng

ñã ñược xâu thành vòng ñeo cổ, vòng tay hay trang trí trên quần áo ðây ñược xem là

ñồ trang sức cổ nhất ñược phát hiện từ trước tới nay

Theo các nhà khảo cổ, cách thức trang trí những ñồ trang sức như nhẫn cưới hay chuỗi vòng ñeo cổ của thầy tu thời kỳ này ñều thể hiện rõ vị trí xã hội của người ñeo chúng

và ít nhiều liên quan tới văn hóa hiện ñại

Các nhà nghiên cứu cho rằng nguyên liệu làm ñồ trang sức thuộc ñộng vật thân mềm ñược lấy ở các cửa biển cách hang ñộng khoảng 20 km Phần lớn ñược tìm thấy ở tầng cát có niên ñại khoảng 75.000 năm trước Những vỏ sò này có màu da cam và ñen mang dấu vết nhuộm ñỏ từ hoàng thổ

Những dấu hiệu xác thực về ñồ trang sức thời tiền sử cũng ñược tìm thấy trong một ngôi mộ ñược khai quật ở Nga, người ta tìm thấy rất nhiều vòng chuỗi nhỏ làm từ vỏ nhuyễn thể ñược mài và ñục lỗ Sau khi nghiên cứu, các nhà khảo cổ học cho rằng, ñây

ñó, trong quá trình lao ñộng, con người tìm ñược các vật liệu quý hoặc các vỏ nhuyễn thể ñể tạo ra ñồ trang sức ðối với những trang sức ñược làm từ xương ñộng vật như răng nanh thì món trang sức ñó còn mang ý nghĩa biểu hiện sức mạnh của cá nhân sở hữu nó Và những món trang sức ñược làm từ những vật liệu quý hiếm, nhiều màu sắc còn mang ý nghĩa thần bí tâm linh và thể hiện vị trí trong cộng ñồng

Các nhà khảo cổ từng tìm thấy một mảng ñá bằng mã não có màu sắc ñẹp, và khuyên tai, vòng tay và những chuỗi vòng dây bằng ñá có màu sắc ñẹp ñược khoan và xâu khá

kỹ lưỡng có niên ñại vào khoảng 12000 – 15000 năm, khi thời kỳ băng hà kết thúc

đồ trang sức thời tiền sử là một bằng chứng xác thực cho tư duy sáng tạo và thẩm

mỹ của con người từ thời sơ khai đó là những dấu hiệu ựánh dấu bước phát triển ựầu tiên trong lịch sử trang sức và vǎn minh của loài người

Việc nghiên cứu trang sức thời tiền sử giúp các nhà khảo cổ ựi sâu vào tìm hiểu sự phát triển về nhiều mặt của con người thời ựó Thứ nhất là tìm hiểu về quá trình phát triển tư duy và nhận thức về cái ựẹp của con người từ thời tiền sử Thứ hai là nghiên cứu về khả năng sử dụng tư duy của con người tiền sử trong lao ựộng, cũng như việc sáng tạo ra những ra những ựồ vật ấy Thứ ba là thông qua những món trang sức chứa ựựng nhiều nhiều nội dung về tinh thần và xã hội thời ựó, góp phần giúp các nhà khảo cổ tìm hiểu về ựời sống cộng ựồng, tầng lớp xã hội của con người thời nguyên thủy

Ớ Thời kỳ ựồ ựồng và sắt:

Dù có tên gọi là thời kì ựồ ựồng và sắt nhưng vàng và bạc cũng bắt ựầu ựược con người sử dụng, vì vậy ngoài những trang sức bằng chất liệu ựồng và sắt thì có cả trang sức bằng vàng và bạc Vào ựầu thời kì này giá trị của ựồng và vàng là gần như nhau, giá trị của một món trang sức bằng vàng hay ựồng không khác nhau là mấy

Những trang sức vào ựầu thời kì ựồ ựồng

Việc con người sử dụng ựồng trong ựời sống sinh hoạt và lao ựộng bắt ựầu vào các thời ựiểm khác nhau ở những khu vực khác nhau Nhưng dần dần những công cụ bằng ựồng bắt ựầu chiếm ưu thế so với các loại dụng cụ bằng ựá, bởi chúng có thể sửa chữa ựược, có ưu thế của chất liệu là mềm hơn, dễ sử dụng và thao tác hơn Khi việc khai thác ựồng và những kĩ thuật giúp cho việc chế tác loại vật liệu mới này trở nên dễ dàng

hơn, những công cụ bằng ñồng dần dần chiếm chỗ trong ñời sống sinh hoạt của con người Sự xuất hiện của trang sức bằng ñồng thay thế cho trang sức bằng ñá và xương ñộng vật trước ñó cũng là ñiều tự nhiên trong quá trình phát triển này

Những trang sức vào cuối thời kì ñồ ñồng cho thấy kĩ thuật gia công chế tác của con người ñối với các loại vật liệu, ñặc biệt là vàng, ñã trở nên ñiêu luyện và tinh xảo hơn

Ai Cập là một trong những khu vực tìm thấy nhiều ñồ trang sức tinh xảo nhất ở thời

ñồ ñồng này Mức ñộ tinh xảo của những món trang sức này ñôi khi khiến người ta kinh ngạc, có thể nói kỹ thuật chế tác của những nghệ nhân ở Ai Cập không thua kém gì so với hiện tại ðồ trang sức Ai Cập nặng về tính biểu tượng và cân ñối,

Một số mẫu trang sức ñặc sắc thể hiện ñược sự phát triển của công nghệ chế tác ñiêu luyện vào thời kì này ñược tìm thấy ở một số khu vực ở Châu Âu và Trung Á

Sự phát triển của trang sức vào thời kì này có thể nói là một bước tiến rất ñáng kể về

cả chất liệu lẫn kĩ thuật Sự phát triển vượt bậc này là nhờ vào việc phát minh ra các công cụ chế tác và kĩ thuật luyện kim mới Bên cạnh ñó thông thương buôn bán ñã phát triển giúp việc trao ñổi mua bán vật liệu như kim loại, ñá quý và giao lưu công nghệ giữa các khu vực vùng miền trở nên dễ dàng hơn, tạo nên ưu thế cho các loại chất liệu mới này phát triển Những món trang sức ñược tìm thấy vào thời kì này là bằng chứng cho sự phát triển của văn mình loài người về trình ñộ kĩ thuật lẫn thẩm

mỹ nghệ thuật

• Thời kì trung cổ:

Trang sức bằng vàng và nạm ñá quý ñã bắt ñầu xuất hiện rộng rãi vào thời kì này Kế thừa sự tỉ mỉ và hoành tráng của thời kì trước, cộng với ảnh hưởng của Thiên Chúa Giáo và ñế chế La Mã tạo nên dấu ấn ñặc biệt của trang sức vào thời kỳ này

Một số trang sức vào ñầu thời trung cổ không ñơn thuần chỉ là vật trang trí trên người

mà còn mang theo công năng nào ñó như là dây buột, dây nịt, dây cột mũ Những trang sức như vòng cổ, vòng tay, nhẫn rất phổ biến nhưng hoa tai lại không ñược ưa chuộng

Phong cách Gothic cũng bắt ñầu từ thời kì này và có sự ảnh hướng ñối với trang sức vào khoảng năm 1284, ñây là phong cách kế thừa của ñế chế La Mã và ảnh hưởng từ phong cách kiến trúc Ả Rập Sau này vào thời Phục Hưng phong cách này càng ñược phát triển thành công hơn

Sự chuyển ñổi giữa các phong cách dần dần ñược thể hiện trên trang sức của phụ nữ thời kì này Một số kiểu trang sức dần dần biến mất cùng với sự ảnh hưởng của một

ñế chế hay phong cách của món trang sức ñó Các thiết kế càng lúc càng trở nên ñơn giản và trang nhã hơn

Tiếp ñến là các loại trang sức ốp và lát bằng sứ và tráng men

ðối với các loại ñá quý và bán quý cũng ñã có sự phát triển trong công nghệ chế tác, ñặt biệt là ñối với kim cương, lúc này ñã có sự nghiên cứu về việc cắt và mài ñể tạo ra

ñộ nhẵn bóng và phản chiếu ánh sáng tốt nhất Những viên kim cương ñược cắt mặt ñầu tiên ñược cho là ở Venice, Ý, vào ñầu thế kỷ 14 Trước ñây việc cắt và ñánh bóng kim cương ñồng thời hạn chế hao hụt là một việc rất khó khăn do ñộ cứng của nó, hơn nữa do sự mê tính người ta thường giữ nguyên hình dạng của nó khi vừa ñược khai thác

Các kĩ thuật và các kiểu cắt mặt cũng dần dần ñược nghiên cứu, thử nghiệm ñể cải tiến ñộ phản sáng của những viên ñá này

• Thời kì Phục Hưng:

Suốt thời kì phục hưng, ñồ trang sức một lần nữa trở thành những tác phẩm nghệ thuật phát triển cao ñộ Khả năng mỹ thuật của người thợ kim hoàn ñã làm cho ñồ trang sức tinh xảo hơn nhiều và có giá trị thẩm mỹ tuyệt diệu hơn cả giá trị tiền tệ của vàng bạc

ñá quý ñược dùng ðồ trang sức ñã phổ biến ñến mức chưa bao giờ thấy so với trước ñây và cả nam lẫn nữ ñều cố vượt qua nhau bằng cách chưng diện sang trọng với vàng

và ñá quý ðể thể hiện sự giàu có, họ còn trang ñiểm cho nón và quần áo bằng những viên ñá quý lớn ñầy màu sắc

Trong khi kim cương, ruby và saphire ñược ưa chuộng ở phương Tây, tại các quốc gia Châu Á thì ưa chuộng ngọc trai và các loại ñá cẩm thạch

Một trong những bằng chứng cho trình ñộ chế tác tuyệt vời ở thời kì này chính là những viên kim cương ñược cắt từ 6 ñến 18 mặt và ñáy phẳng Những kiểu cắt này nhằm ñể giảm thiểu chi phí cũng như tăng chất lượng phản chiếu ánh sáng của những viên kim cương Những viên kim cương kiểu này ñược thịnh hành ñến cuối thế kỉ 16

Một kiểu dáng trang sức ñược phát triển và thịnh hành vào thời kì này là những món trang sức với kim loại viền quanh ñá quý ñể tạo hình, tạo ra hiệu ứng như tranh kính Chất liệu bạch kim cũng bắt ñầu ñược sử dụng rộng rãi cho trang sức khi người ta ñã tìm ra ñược phương pháp hóa học ñể tách ñược loại chất liệu này Dù trước ñây từng ñược xem là chất liệu không cần thiết nhưng dần trở nên thịnh hành và quý tới mức vua Louis XVI từng ban hành sắc lệnh bạch kim chỉ dành cho vua và quý tộc cao cấp

Có thể kết luận thời kì Phục Hưng là giai ñoạn trang sức ñạt ñược sự phát triển và thịnh hành vượt bậc, khi mà nhiều phong cách lần lượt xuất hiện và mất ñi Và những món trang sức dù có ñạt ñược ñộ tinh tế như thế nào cũng sẽ dần biến mất nếu chúng

bị xem là lỗi thời vào thời kì này Có thể thấy thị hiếu thẩm mỹ và phong cách ñã bắt ñầu ảnh hưởng ñến sự tồn tại và ñược ưa chuộng của một món trang sức Tính quan trọng và quyết ñịnh của thẩm mỹ, nghệ thuật và công nghệ của trang sức ñã ñược khẳng ñịnh vào thời ñại này

• Từ thế kỉ 17 ñến thế kỉ 18:

Phong cách Ba-rốc (Baroque) bắt ñầu trở nên thịnh hành, phong cách này tồn tại ñược khoảng 150 năm, tuy nhiên cũng như các phong cách nghệ thuật trước ñây, xuất hiện, trở nên thịnh hành và bị thay thế

Nhìn chung thì vào thế kỉ 17 thì các loại trang sức có ñính ñá quý và kích thước lớn rất ñược ưa chuộng Một số trào lưu của thời kì ñó như nghệ thuật cắm hoa cũng ñược ứng dụng vào việc thiết kế trang sức

Vào thế kỉ 18 trang sức ñược thiết kế nhỏ gọn và thanh mảnh hơn, ñá quý nhất là kim cương càng ñược ưa chuộng, một món trang sức phần nhiều ñều là ñính ñá Và phong cách thịnh hành nhất thời này chính là việc phô diễn sự lấp lánh và hoa mỹ của những viên ñá quý, vật liệu kim loại chỉ làm nền

Những viên kim cương với mặt cắt và kiểu dáng giống như với thời hiện ñại ñã ñược phát triển và thành hình vào thời kì này ðây là viên kim cương với 58 mặt cắt

Trang sức sử dụng pha lê giả ñá quý cũng ñược sáng chế và ưa chuộng vào thế kỉ 18 Georges Frédéric Strass là nghệ nhân sống vào thế kỉ 18 trở nên nổi tiếng với việc thiết kế và sản xuất loại trang sức này

Một số kĩ thuật kim hoàn mới cũng ñược khám phá vào thế kỉ 18 như việc nấu chảy bạch kim từ trong quặng bằng phương pháp oxygen, hay tách bớt tạp chất khỏi kim loại quý Người ta cũng tìm ra phương pháp phân biệt ñược ñá quý thật sự với một số

ñá khoáng có màu sắc và ñộ sáng gần giống như spinel

Ớ Thế kỉ 19 ựến nay:

Cách mạng công nghiệp ựã thay ựổi nhiều thứ trong ựời sống xã hội, trang sức không còn là thứ ựồ xa xỉ chỉ dành cho giới thượng lưu, quý tộc giàu có nữa Với sự phát triển của ựá nhân tạo và sản xuất công nghiệp phát triển, trang sức trở nên ựa dạng phong phú về phong cách và chất liệu hơn, giá thành cũng thấp hơn, nên ngay cả giới bình dân và trung lưu cũng có thể sở hữu một món trang sức ựẹp và hợp túi tiền

Ngày nay, trang sức có nhiều loại, nhiều chất liệu khác nhau Dù bạn là ai, sở thắch thế nào và khả năng tài chắnh ra sao, vẫn có những thiết kế phù hợp với bạn Trong thế kỷ

20, khi mà quần áo thời trang ựã giành ựược một vị trắ ựáng kể thì hàng trang sức theo mốt cũng rất phát triển Ngày nay, thời trang và trang sức ựang cùng nhau phát triển song song, bạn không thể có cái này mà không có cái kia Cùng với các xu hướng và phong cách thời trang thay ựổi hằng năm thì xu hướng dành cho trang sức cũng thay ựổi như vậy Và khi các xu hướng hiện ựại không còn ựược ưa chuộng người ta lại trở

về với các phong cách cổ ựiển nhưng ựã ựược cách tân và thay ựổi cho phù hợp với thời ựại

1.1.1.2 Lịch sử phát triển của trang sức ở Việt Nam:

Trang sức người Việt cổ thường làm bằng chất liệu ựơn giản, dễ tìm, nhiều màu sắc Các nhà khảo cổ học ựã thống kê vào thời ựồ ựá cũ, con người ựã biết sử dụng ựến 12 chất liệu ựể làm ựẹp như: gỗ, xương, sừng, xà cừ, sò ốc, trai, vàng, bạc, ngọc, ựất, ựá, tre đặc biệt, ựồ trang sức bằng vỏ ốc biển rất ựược người Việt cổ ở thời kỳ ựầu ựồ

ựá mới ưa chuộng Ở các di tắch khảo cổ có niên ựại cách ựây 3000 ựến 3500, các nhà nghiên cứu tìm ựược nhiều trang sức làm bằng ựá đó là những bộ vòng tay bằng ựá với nhiều hình thù, kiểu dáng Mặt ựá ngoài khá mịn, màu xanh rêu, màu gốm Một

số chiếc vòng tay có kắch thước khá lớn, dày ựến 4, 5 cm, nặng chừng 200 - 300 gam, tạo hình bởi những ựường khoáy, mài nước hết sức tinh xảo, hầu như không có một vết gờ, một lỗi nhỏ điều ựó chứng tỏ trang sức của người Việt cổ dù ựược làm bằng những chất liệu thô sơ vẫn rất có giá trị thẩm mỹ và trình ựộ chế tác rất tinh tế và tỉ

mỉ.

Ở vùng ựồng bằng Bắc Bộ, nhờ vào quá trình bồi ựắp của sông Hồng tạo ra những mảng phù sa rất lớn làm cho ựất ựai màu mỡ cộng với sự ựầy ựủ của nước, ựã hình thành nên những khu vực quần cư Khi cuộc sống ựầy ựủ cũng là lúc văn hóa của con người phát triển, nền văn hóa đông Sơn ở vùng ựất này chắnh là minh chứng cho sự

thăng hoa trong quá trình phát triển văn hóa của người Việt cổ Bên cạnh những chiếc trống ựồng quá nổi tiếng và ựộc ựáo, ựồ trang sức của thời kì đông Sơn ựã ựược khai quật cũng góp phần nói lên nét tinh hoa ựặc sắc của nền văn hóa cách ựây 2500 năm

ựó Bộ khuyên tai bằng ựá bán quý ựược phát hiện có niên ựại 2.000 ựến 2.500 năm có hình ựường tròn không khép kắn với ựủ kắch cỡ Vòng khuyên có bản tròn, dày hoặc dẹt, rộng từ 3 ựến 6 mm, chiếc lớn nhất với bản rộng có thể từ 12 ựến 13 mm Những vòng khuyên ựá rất lớn hẳn ựã gắn với tục căng tai của một số dân tộc Nhiều chiếc vòng khuyên tròn, xinh như những bông hoa nhỏ bằng ựá: xanh rêu, trắng, ngà (mỗi khuôn màu lại có nhiều sắc ựộ khác nhau) Đa số hoa tai bằng ựá ựược các nhà khảo

cổ tìm thấy ở trong những ngôi mộ cổ ựều nằm ở cạnh tai những bộ xương người, kể

cả bộ xương ựàn ông, chứng tỏ nam, nữ thời ựó ựều ựeo ựồ trang sức Vào thời này,

ựồ trang sức không chỉ dành riêng cho phụ nữ Trong lịch sử trang sức, phái ựẹp ựầu tiên thuộc về ựàn ông: ựó là trang sức cho các thủ lĩnh bộ lạc, những chiến binh, những thợ săn và những người thầy cúng Chỉ có phụ nữ có vị trắ cao trong xã hội mẫu

hệ mới ựược dùng ựồ trang sức

đồ trang sức bằng ựồng đông Sơn ựặc biệt hấp dẫn với những sản phẩm tinh tế của một nền văn hóa rực rỡ Trong một bộ trang sức bằng ựồng, người ta tìm thấy: ựai ựầu, trâm cài ựầu ựến vòng cổ, vòng tay, bao tay, vòng chân, bao chân, ựai áo, gương ựồng đai ựầu có bản rộng, bao gồm hai nửa vành, một ựầu có khuy móc lớn ựể liên kết hai nửa vành với nhau Những chiếc ựai ựầu gắn lông chim là món trang sức quý giá, sang trọng trong những dịp lễ tết, hội hè, những hội nhảy múa, ca hát Ấn tượng trong trang sức đông Sơn còn ở những chiếc bao tay, bao chân có gắn những quả chuông nho nhỏ

Rất ựẹp và sống ựộng là những chiếc trâm cài ựầu có 3 nhánh lược dài, ựầu trâm cài có hình cong như dáng chim bay, ở giữa là hình người nhảy múa Nhưng những chiếc khuy áo mới là ựiểm nhấn bất ngờ nhất Thân khuy có hình dáng cong mềm mại, hai ựầu uốn lại rất khéo hướng vào phắa trong thân khuy, hoặc thon dần và tận cùng ựường lượn lại hướng ra phắa ngoài, ở giữa gắn một khuy móc tròn đặc biệt, một chiếc khuy ựai áo lớn dài ựến 13 - 14 cm, có lẽ của một chiếc áo quý tộc, hoặc một chiếc áo khoác lớn trong mùa rét

Những bức tượng trên cán dao găm đông Sơn cho thấy cả nam và nữ thời ấy ựều mang những ựồ trang sức ựẹp Họ ựeo vòng ở tai, chân và tay Tuy nhiên ựể có thể

phân biệt, vòng của nam thường ắt về số lượng nhưng lại lớn hơn về kắch thước so với vòng của phụ nữ Phụ nữ thường dùng rất nhiều vòng, ựặc biệt ở cổ tay, trong khi nam giới hay ựeo vòng lớn ở cánh tay Riêng vòng cổ ựược làm bằng những chuỗi ựá quý hoặc thủy tinh nhiều màu, thường thấy trên cổ các tượng nữ Những vành ựồng trên vương miện và ựai thắt lưng ựồng hình thú thường là vật trang sức của thủ lĩnh và quý tộc đặc biệt, những ựồ trang sức bằng ựồng thau có nhạc treo phát ra những âm thanh kim loại là của những thủ lĩnh hoặc quý tộc cao cấp đông Sơn

Văn hóa Sa Huỳnh là một nền văn hóa ựược xác ựịnh ở vào khoảng năm 1000 TCN ựến cuối thế kỷ thứ 2 Nền văn hóa Sa Huỳnh là một trong ba cái nôi cổ xưa về văn minh trên lãnh thổ Việt Nam Văn hóa Sa Huỳnh ựược nhà khảo cổ người Pháp M Vinet phát hiện lần ựầu tiên vào năm 1909 khi ông tìm thấy bên ựầm An Khê, một ựầm nước ngọt ở Sa Huỳnh đức Phổ Quảng Ngãi, một số lượng lớn quan tài bằng chum (khoảng 200 chiếc) Nền văn hóa Sa Huỳnh ựã ựược các nhà khảo cổ trên thế giới nghiên cứu từ ựó ựến nay và ngày càng sáng tỏ nhiều ựiều về ựời sống của các tộc người thời tiền sơ sử ở miền Trung Việt Nam Các nhà khảo cổ ựã tìm thấy, ở những khu mộ táng của văn hóa Sa Huỳnh, các bộ hạt chuỗi giá trị ở Lai Nghi Trong khi rây bằng sàng phát hiện ựược hơn 8.600 hạt cườm bằng thủy tinh màu xanh, vàng hoặc nâu có ựường kắnh 1-3 mm Ngoài bộ hạt chuỗi gồm khoảng 1.500 hạt bằng ựá mã não, achat, crystal, amethyst, nephrite và bằng vàng - còn có 4 khuyên tai bằng vàng

Người thuộc thời văn hóa Sa Huỳnh ở Lai Nghi thích sự dụng loại ñá ngọc mã não làm

ñồ trang sức Hơn 15 hình dạng hạt chuỗi khác nhau ñươc chế tác - có lẽ bằng ñá mã não ñến từ khu vực Myanma hoặc Ấn ðộ

Trong tổng số 1.136 hạt chuỗi bằng ñá mã não tìm thấy ở Lai Nghi có 3 chiếc rất ñặc biệt: chiếc thứ nhất có hình con chim nước, chiếc thứ hai có hình con hổ hoặc sư tử và chiếc thứ ba là hạt chuỗi khắc axít Cả 3 hạt chuỗi này ñược phát hiện trong 3 mộ chum khác nhau cùng với nhiều ñồ tùy táng quý khác có niên ñại vào thế kỷ 1-2 TCN Những di vật hiếm thấy khác ở miền Trung Việt Nam ñược kể ñến là hai cái gương bằng ñồng của thời kỳ Tây Hán

Thủy tinh nhân tạo là một thành tựu rực rỡ của văn hóa Sa Huỳnh ðây là một trong những nơi làm ra thủy tinh nhân tạo sớm trên thế giới Chúng không những ña dạng về kiểu dáng mà còn phong phú về màu sắc như xanh lơ, xanh ñen, xanh lá mạ, xám, tím,

ñỏ và nâu Sử Trung Hoa ñã từng ghi chép về một chén thủy tinh xuất phát từ vùng ñất này mà họ gọi là chén lưu ly với một sự trân trọng và khâm phục

Nổi bật trong những vật trang sức của người Sa Huỳnh là khuyên tai ba mấu dành cho phụ nữ và khuyên tai hai ñầu thú của nam giới Nếu khuyên tai ba mấu dịu dàng, tinh

tế và khá duyên dáng thì khuyên tai hai ñầu thú lại thể hiện chất dũng mãnh, kiêu hãnh

và cường tráng của nam giới Những vật trang sức chế tác từ ựá, mã não và thủy tinh

có thể nói là những tinh hoa ựặc sắc nhất mà nền văn minh này sáng tạo ra và ựược phổ biến khắp vùng đông Nam Á

Tắnh thẩm mỹ và trình ựộ chế tạo ựồ trang sức của người Việt cổ phát triển ngày càng tinh tế và hoàn thiện hơn, ựặc biệt từ khi có sự chuyển biến từ thời ựại ựồ ựá sang thời

kì ựồ ựồng và sắt (cách ựây khoảng 3000 năm ) điều làm nhiều nhà nghiên cứu ngạc nhiên nhất chắnh là ựồ trang sức thủy tinh ựã sớm xuất hiện ở nước ta vào khoảng thế

kỷ 4 hoặc 3 TCN, tức là vào giai ựoạn ựỉnh cao của kỹ nghệ luyện ựồng và giai ựoạn thoái trào của kỹ thuật chế tác ựá đồ trang sức thủy tinh có mặt từ Bắc vào Nam theo ựường sông và ven biển với những món như vòng cổ, hạt chuỗi ựược tạo dáng bằng cách ép khuôn.Nhu cầu làm ựẹp (khuyên ựeo tai, vòng ựeo cổ, bao tay, bao chân ) ở các nền văn hoá thời này ựã phản ánh rất rõ quan niệm thẩm mỹ, nhu cầu thiết yếu của cái ựẹp trong ựời sống của người Việt cổ

Những mẫu trang sức từ thế kỉ 18 ựến 19:

Nghề kim hoàn ở Việt Nam có từ lâu ựời, ựược xem là nghề thủ công truyền thống Từ thời của vua Hùng, việc chế tác vàng ựã phát triển từ nhu cầu ựúc vàng, bạc ựể tạo ra những giá trị trao ựổi mang tắnh thương mại, trình ựộ kĩ thuật tinh xảo của nghề ựúc ựược thể hiện qua các nét hoa văn trên mặt trống ựồng, vòng tay, hoa tai bằng ựồng Những kĩ thuật ựó ngày càng phát triển tinh xảo hơn cùng với sự phát triển của văn hóa dân tộc

Lịch sử cổ Trung Quốc ựã từng ca tụng Giao Châu (tên nước ta hồi ựó) là nơi có nhiều vàng bạc châu báu và việc khai thác những kim loại quý này ựã khá phát triển Sử

Trung Quốc những năm 187 - 226 sau công nguyên ghi rõ: Giao Châu ñã cống sang Trung Quốc nhiều cống phẩm, ñứng hàng ñầu là những ñồ vật bằng vàng, bạc Trong nhiều mộ ở thế kỷ 2, 3, ñã thấy ñồ trang sức bằng vàng, bằng ngọc như vòng tay, nhẫn, trâm, lược, hoa tai, hạt chuỗi ñược gia công tinh tế

ðể có thể chế tác ñược các sản phẩm vàng bạc tinh xảo ñòi hỏi người thợ phải nắm vững 3 khâu kỹ thuật quan trọng của nghề là:

• Chạm tức là chạm trổ các hình vẽ, hoa văn, hoạ tiết trên mặt các ñồ trang sức hay các ñồ bằng vàng, bạc ðồ chạm ngày trước thường là các loại khánh, vòng, kiềng, chóp nón, ống nhổ, ống vôi

• ðậu tức là kéo vàng bạc ñã nung chảy thành những sợi chỉ vàng, bạc rồi từ những sợi chỉ này chuyển thành những hình hoa lá, chim muông gắn vào những

ñồ trang sức Khâu này ñòi hỏi phải có bàn tay khéo léo và nhỏ nhắn nên phần nhiều do phụ nữ làm

• Trơn tức là làm những ñồ vàng bạc không cần chạm trổ mà chỉ cườm cho nhẵn, bóng, trơn

Người thợ kim hoàn lành nghề không những phải nắm vững cả ba mặt chuyên môn mà trước hết phải nắm vững những thủ thuật luyện kim cổ truyền Muốn có vàng tốt tức là vàng 10 tuổi (còn gọi là vàng lá, vàng diệp) người ta tiến hành theo kỹ xảo cổ truyền gọi là "chở vàng" Sau khi những ñồ vật ñã ñược tạo thành hình thì ñến khâu cuối cùng

là ñánh bóng ðồ dùng bằng bạc ñược xoa bằng cát rồi trải lên trên một dung dịch gồm

bồ tạt và vôi sau ñó hơ trên lửa Khi ñã nguội ñồ vật ñược ngâm vào một dung dịch phèn ñun sôi rồi lại dùng cát cọ lên một lần nữa và cuối cùng lại cọ bằng những mảnh chai ðồ dùng bằng vàng thì ñược chải bằng một chất lỏng sánh gồm gạch giã với muối nước, hơ qua lửa rồi làm sạch Sau ñó người ta lại ngâm ñồ vật vào một dung dịch có quả tai chua ñun sôi, rồi cuối cùng cũng cọ bằng cát và bằng mảnh chai

Qua những hoa văn, hoạ tiết trang trí trên các sản phẩm, ta nhận thấy rõ ñức tính kiên trì, sự thông minh khéo léo, óc sáng tạo của những người thợ kim hoàn Việt Nam

• Những làng nghề kim hoàn nổi tiếng và ñiển hình ở Việt Nam:

Làng nghề ở Châu Khê huyện Cẩm Bình tĩnh Hải Dương Thành lập xưởng từ việc ñúc bạc, cho ñến Triều Nguyễn , ñược chuyển vào Kinh ñô Huế, sau ñó nữa là kinh thành Thăng Long và xây dựng lên phố hàng bạc

• Trang sức ñược làm bằng kim loại rẻ tiền và ñá giả, có thể sản xuất hàng loạt

Mẫu mã ña dạng nhưng bình thường, chất liệu không bền và ñộ an toàn ñối với người

sử dụng khó có thể kiểm chứng rõ ràng, phù hợp với khả năng kinh tế bình dân

• Trang sức cao cấp bằng kim loại quý, ñá quý và bán quý

Kiểu dáng sang trọng ñộc ñáo, có ý tưởng và nghệ thuật, nhưng thường ñi theo xu hướng từng mùa, từng năm, thị hiếu của người tiêu dùng Thị trường nhắm vào ñối tượng trung lưu trở lên

• Trang sức nghệ thuật không theo bất cứ xu hướng hay thị trường nào

Chúng là những tác phẩm nghệ thuật thật sự như hội họa hay âm nhạc, người nghệ sĩ

ñã tìm ñến chất liệu và kĩ thuật của ngành kim hoàn ñể thể hiện nghệ thuật của mình Các tác phẩm trang sức này có thể tạo nên một xu hướng mới cho thị trường trang sức ðồng thời nó còn thể hiện trình ñộ kĩ thuật cao của nhà sản xuất kim hoàn

ðối với các dòng trang sức ñi theo thị trường tiêu thụ, thì các nhà sản xuất và thiết kế rất chú trọng ñến thị hiếu và xu hướng thẩm mỹ của người tiêu dùng, họ luôn nắm bắt rất nhanh các xu hướng và phong cách ñang ñược mọi lứa tuổi ưa chuộng Một người thiết kế công nghiệp hay trang sức chuyên nghiệp trước khi thiết kế một sản phẩm ñều phải nắm rõ những mục sau:

• Lứa tuổi, trình ñộ học vấn, khả năng kinh tế của ñối tượng sử dụng

• Sản phẩm ñược thiết kế nhằm vào nhu cầu sử dụng nào? Sự kiện nào?

Màu sắc của kim loại và ñá nào thích hợp cho những sự kiện cụ thể nào? Lứa tuổi?