Một số giải pháp để đạt được các mục tiêu .DOC

Một số giải pháp để đạt được các mục tiêu

lời nói đầu

Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá là con đờng tất yếu phải tiến hành đối vớibất cứ nớc nào, nhất là những nớc có xuất phát điểm từ nền kinh tế nông nghiệpkém phát triển muốn xây dựng nền kinh tế phát triển hiện đại

Trong quá trình thực hiện công nghiệp hoá - hiện đại hoá nông thôn, côngnghiệp nông thôn đóng một vai trò cực kỳ quan trọng, có quan hệ mật thiết với

sự phát triển kinh tế xã hội nông thôn, khái niệm công nghiệp nông thôn mức chỉnêu ra từ những năm 70 thập kỷ này nhng thực tế công nghiệp nông thôn đã đợchình thành nh một thực thể kinh tế độc lập với các trình độ phát triển khác nhau,gắn liền với sự phát triển của nông nghiệp, nông thôn từ rất lâu

Hiện nay ở nhiều nớc, nhất là các nớc đang phát triển, phát triển côngnghiệp nông thôn đợc coi là vấn đề tất yếu có ý nghĩa chiến lợc lâu dài Đối vớiViệt Nam một quốc gia lạc hậu, 80% dân số sống ở khu vực nông thôn với mộtcơ cấu kinh tế độc canh thuần nông, năng suất lao động thấp, nhu cầu việc làmrất bức bách Đại hội lần thứ VIII Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định tính

đúng đắn đờng lối công nghiệp hoá - hiện đại hoá ở nớc ta, trong đó đặc biệt coitrọng phát triển công nghiệp nông thôn, từ đó làm chuyển dịch cơ cấu kinh tếthực hiện công nghiệp hoá - hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn

Từ thực tiễn và trên cơ sở tham khảo ý kiến của giáo viên hớng dẫn, em đã

chọn đề tài nghiên cứu sau: “Một số giải pháp để đạt đợc các mục tiêu

cho thị trờng tiêu thụ sản phẩm công nghiệp nông thôn”.

Với đề tài này, em mong góp phần vào những cố gắng chung đáp ứng nhucầu nghiên cứu tình hình phát triển công nghiệp nông thôn trong công cuộc côngnghiệp hoá - hiện đại hoá của đất nớc

Ngoài phần mở đầu, kết luận, đề tài gồm 4 phần:

Chơng I - Vai trò của thị trờng đối với phát triển công nghiệp nông thôn Chơng II - Thực trạng thị trờng tiêu thụ sản phẩm cho công nghiệp

nông thôn nớc ta.

Chơng III - Giải pháp mở rộng thị trờng tiêu thụ sản phẩm cho công

nghiệp nông thôn.

ch ơng I

vai trò của thị trờng đối với phát triển công nghiệp nông thôn

I Định nghĩa công nghiệp nông thôn

1.1 Định nghĩa:

Một quan niệm coi công nghiệp nông thôn (CNNT) là công nghiệp đóngtrên địa bàn nông thôn, sử dụng chủ yếu các nguồn lực tại chỗ (vốn, nguyên liệu,lao động, ) phục vụ trực tiếp cho phát triển kinh tế - xã hội ở nông thôn Khôngloại trừ các trờng hợp: một phần vốn hoặc nguyên liệu hay thậm chí cả lao động

đợc mang từ nơi khác tới và quá trình sản xuất đợc thực hiện ngay trên địa bànnông thôn

Chúng tôi đồng tình với quan niệm này Và nh vậy, có thể coi CNNT làcông nghiệp ngoài quốc doanh, trừ công nghiệp ngoài quốc doanh ở một số đôthi lớn nh Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng

1.2 Các loại hình tổ chức của CNNT Việt Nam

Qua khảo sát ở một số địa phơng cho thấy CNNT Việt Nam đợc tổ chức dới

3 dạng là hợp tác xã, công ty (công ty TNHH, công ty cổ phần, doanh nghiệp tnhân) và các hộ cá thể Trong đó, tới khoảng 95-97% số cơ sở sản xuất đợc tổchức dới dạng hộ cá thể (bao gồm cả hộ chuyên và hộ kiêm)

Hiện tại, ở nhiều địa phơng CNNT đang có xu hớng chuyển hoá về loạihình tổ chức Cụ thể là:

- Các hợp tác xã, do sản xuất kém hiệu quả, trong quá trình chuyển đổithành HTX cổ phần (theo luật HTX) nhng cha tìm đợc hớng đi thích hợp nênkhông phát triển đợc Trừ một số HTX chuyển đổi thành công, chỉ khoảng 50%,

số còn lại hoạt động cầm chừng, hoặc không hoạt động, thậm chí phân rã vàchuyển hoá thành các cơ sở sản xuất t nhân mà hình thức vẫn mang danh HTX(vì nhiều lý do không giải thể đợc)

- Kể từ khi luật thuế giá trị gia tăng đợc thi hành, một số công ty t nhân(bao gồm cả công ty TNHH, doanh nghiệp t nhân) do không trang trải đợc mứcthuế do Nhà nớc qui định, đã xin ngừng sản xuất hoặc giải thể để trở về hìnhthức tổ chức hộ cá thể, lý do là với loại hình tổ chức này, sẽ đợc nộp thuế theohình thức khoán (thờng thấp hơn so với mức thuế đợc áp dụng cho các doanhnghiệp cùng ngành nghề)

Tình trạng này khiến cho, nếu chỉ nhìn vào các con số thống kê đơn thuần,

dễ đi đến những nhận định sai lầm, không phản ánh đợc bức tranh thật củaCNNT Việt Nam

1.3 Cơ cấu ngành nghề của CNNT Việt Nam

Kết quả khảo sát ở các địa phơng, sau khi xử lý đợc trình bày bằng bảng dới

1.4 Một số chỉ tiêu chủ yếu đánh giá hiệu quả của CNNT Việt Nam

Qua thống kê ở nhiều tỉnh (ở nhiều vùng kinh tế trong cả nớc) một số nămgần đây, giá trị sản xuất của CNNT thờng chiếm từ 22-25% giá trị sản xuất củacông nghiệp toàn quốc Năm 1998 đạt khoảng 20.000 tỷ

- Giá trị gia tăng tính cho mỗi lao động trong các doanh nghiệp đạt khoảngtrên 7 triệu đồng Còn ở các hộ gia đình phi nông nghiệp và các hộ kiêm, con sốnày lần lợt là 6,5 triệu đồng và 4,5 triệu đồng

Con số này là nhỏ so với giá trị khoảng trên 10 triệu đồng giá trị gia tăngtính cho mỗi lao động mà các DNNN tạo ra Nhng thực tế, nó lại hiệu quả hơnnếu xét ở góc độ vốn đầu t, vì ở các DNNN, vốn đầu t cho mỗi lao động thờnggấp khoảng 2 lần so với các DNNQD (14,5 triệu đồng) gấp 2,5 lần so với các hộphi nông nghiệp (8 triệu đồng) và gấp 7 lần so với các hộ kiêm (4 triệu đồng).Trong khu vực chế biến nông sản, trong khi các DNNN ở nông thôn phíaBắc chịu mức lỗ trung bình tơng đơng 13,8% doanh thu, hay mức lãi âm (lỗ) tínhtrên vốn cố định trớc thuế là 23%, thì các DNNQD có mức lãi trung bình trớcthuế là 5,1% và mức lãi tính trên vốn cố định trớc thuế là 27% Tơng tự nh vậy,trong khu vực công nghiệp và xây dựng (trừ ngành chế biến nông sản), trong khicác DNNN (cùng hoạt động ở khu vực nông thôn) có mức lỗ trung bình tơng đ-

ơng với 8,6% doanh thu, hay mức lãi âm (lỗ) tính trên vốn cố định trớc thuế là15% thì các DNNQD trong cùng lĩnh vực có mức lãi trung bình trớc thuế là1,2% doanh thu hay mức lãi tính trên vốn cố định trớc thuế là 4,3%

Một hiệu quả rất lớn nữa về mặt xã hội là thu hút lao động Thờng xuyen cókhoảng 2,2 triệu ngời và nguồn thu nhập chủ yếu từ các hoạt động trong lĩnh vực

công nghiệp và xây dựng (ở khu vực CNNT), chiếm 55% tổng số lao động trongngành công nghiệp và xây dựng toàn quốc.

Không có sự khác biệt về thu nhập trung bình của ngời lao động trong cácdoanh nghiệp quốc doanh và ngoài quốc doanh đang hoạt động ở khu vực nôngthôn Mức thu nhập thay đổi trong khoảng từ 160.000đ-260.000/đ/ngời/tháng.Con số này cao hơn mức lơng trung bình của cả nớc là khoảng 230.000đ/ng-ời/tháng (số liệu 1996)

Trong khi đó, mức thu nhập ở cách phi nông nghiệp và hộ kiêm còn caohơn nữa Các con số tơng ứng là 350.000đ và 300.000đ/ngời/tháng

II Vai trò của công nghiệp nông thôn trong quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá nông thôn Việt Nam

1 Công nghiệp nông thôn trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế và phát triển nông thôn.

1.1 Cơ cấu kinh tế nông thôn và công nghiệp nông thôn.

Trong lịch sử và cho đến nay, cơ cấu kinh tế Việt Nam đợc tổ chức gắn liềnvới các ngành nghề và lãnh thổ nh sau:

(1) Làng xã thuần nông nghiệp

(2) Làng nông nghiệp, kiêm thêm nghề phụ

(3) Làng chuyên các ngành nghề truyền thống, thí dụ nh làng gốm sứ, làngdệt, làng thêu ren, làng sơn mài, làng nghề chạm khắc bạc và gỗ, làng luyện đúckim loại

(4) Làng nghề mới hình thành (ven đô thị, ven các trục đờng giao thông) thí

dụ nh các làng vận tải, làng xây dựng, làng may mặc, làng làm đồ da dụng caocấp, làng vật liệu xây dựng, làng chế biến và cung cấp thực phẩm cho các thànhphố

(5) Các cơ sở và doanh nghiệp phi nông nghiệp (trang trại, xí nghiệp phinông nghiệp ở các thị trấn, thị tứ) thờng là quy mô nhỏ, thí dụ nh các trạm giấy,trạm sửa chữa cơ khí, ngân hàng huyện, chi nhánh điện, hạt giao thông, bu điện,trờng học, y tế

(6) Các xí nghiệp công thơng nghiệp dịch vụ của tỉnh (thờng là quy mônhỏ)

(7) Các xí nghiệp công thơng nghiệp dịch vụ của trung ơng đặt tại địa bàntỉnh và các thành phố (quy mô lớn)

Trong cơ cấu kinh tế hiện tại ở Việt Nam, có một thực thể bao gồm các hoạt

động phi nông nghiệp ở nông thôn với phạm vi trải rộng từ các dạng hình tổ chứchoạt động kinh tế từ (2) đến (5) đợc quy ớc là các dạng hoạt động công nghiệpnông thôn

1.2 Vai trò của công nghiệp nông thôn trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế

và thực hiện công nghiệp hoá.

- Công nghiệp nông thôn là một bộ phận của công nghiệp với các trình độkhác nhau, phân bổ ở nông thôn, gắn liền với sự phát triển kinh tế xã hội ở nôngthôn, bao gồm nhiều ngành nghề, đan xen chặt chẽ với kinh tế nông thôn, nhất làsản xuất nông nghiệp Công nghiệp nông thôn không phải là toàn bộ các hoạt

động phi nông nghiệp hoặc bó hẹp trong các hoạt động tiểu thủ công nghiệp ởnông thôn mà bao gồm bộ phận sản xuất công nghiệp và các dịch vụ có tính chấtcông nghiệp ở nông thôn của thợ thủ công chuyên nghiệp và không chuyênnghiệp; các doanh nghiệp t nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, các hợp tác xã vàcác tổ hợp, tổ sản xuất công nghiệp và thủ công nghiệp; các xí nghiệp côngnghiệp quốc doanh chế biến lơng thực thực phẩm hoặc các xí nghiệp côngnghiệp khác, quy mô vừa và nhỏ mà hoạt động của nó trực tiếp gắn với kinh tế

địa phơng (nông thôn)

- Công nghiệp nông thôn có vai trò ngày càng to lớn, hiện đang thu hút60% tổng số lao động và tạo ra khoảng 40% giá trị tổng sản lợng của tiểu thủcông nghiệp trong cả nớc Công nghiệp nông thôn thúc đẩy sự hình thành hoànthiện và mở rộng thị trờng, góp phần nâng cao trình độ kỹ thuật, mở rộng quymô của quá trình sản xuất và tái sản xuất kinh tế nông thôn Công nghiệp nôngthôn gắn chặt với sự phát triển kinh tế xã hội nông thôn, nó có tác động đến sảnxuất nông nghiệp ở cả đầu vào lẫn đầu ra trong sản xuất nông nghiệp

+ Tác động ở đầu vào: tại vị trí đầu vào, công nghiệp nông thôn cung cấpcho sản xuất nông nghiệp điện để mở rộng hoạt động hệ thống tới tiêu, mở rộngdiện tích canh tác thúc đẩy áp dụng các loại máy động lực phục vụ công tác chếbiến nông sản phân hoá học là yếu tố đầu vào quan trọng đối với sản xuất nôngnghiệp, nhất là đối với các loại giống lúa mới, các loại máy nông nghiệp phục vụcông tác làm đất, chăm sóc cây trồng, bơm nớc, chống úng

+ Tác động ở đầu ra: Công nghiệp nông thôn cung cấp máy và công cụphục vụ thu hoạch phơi sấy, bảo quản, sơ chế, chế biến và vận chuyển nông sảntrớc khi tới tay ngời tiêu dùng Công nghệ sau thu hoạch bao gồm nhiều công

đoạn từ thu hoạch phân loại, chế biến, bảo quản nông sản phẩm

* Những thách thức đối với nông nghiệp Việt Nam trong quá trình pháttriển

- Hiện nay khu vực nông thôn vẫn đang ở trong tình trạng xuất phát thấpkhi chuyển sang giai đoạn mới: GDP từ nông nghiệp chỉ chiếm 30% tổng sảnphẩm quốc nội, thu nhập bình quân một lao động/tháng chỉ khoảng 100.000đthấp hơn rất nhiều so với thành thị Thêm vào đó tình trạng phân hoá lớn giữakhu vực thuần nông và phi thuần nông

- Khu vực nông thôn tỷ lệ ngời nghèo còn quá lớn: thành thị số hộ nghèo

đói khoảng 2,4%, còn nông thôn 35 - 40%, đặc biệt vùng cao, vùng xa

- Sự phát triển không đồng đều giữa các khu vực nông thôn: Đồng bằngsông Cửu Long, miền đông Nam Bộ, đồng bằng sông Hồng là ba khu vực tơng

đối phát triển, còn lại là khu vực chậm phát triển

- Sự bùng nổ ngành nghề ở nông thôn với vấn đề môi trờng sinh thái.

- Vấn đề tỷ lệ thất nghiệp cao ở nông thôn trên 15%

Từ việc phân tích những thách thức này để xác định đợc những đòi hỏi củathị trờng, đi tìm khu vực thuận lợi để sản xuất các mặt hàng, sau đó mới triểnkhai phát triển các công nghiệp nông thôn

* Những điều kiện tiền đề cho công nghiệp hoá nông thôn

- Quá trình phân công lao động trong nông thôn phải thực sự chuyển đổimạnh mẽ theo hớng giỏi nghề nào làm nghề đó, không nên quá phụ thuộc vàonghề nghiệp thuần nông Sau cải cách ruộng đất, việc chia đều ruộng đất chomọi ngời dân, sẽ diễn ra quá trình tập trung ruộng đất vào trong tay một số trungnông làm ăn giỏi phát triển thành nhà quản lý trang trại, còn bộ phận nông dânvốn có ruộng đất nhng không có khả năng canh tác buộc phải chuyển nhợngruộng đất để sẵn sàng chuyển sang hoạt động phi nông nghiệp Muốn vậy cần cóthể chế cho tồn tại thị trờng, trao đổi, chuyển nhợng ruộng đất và thị trờng lao

động ở nông thôn

- Năng suất lao động trong nông nghiệp phải đủ cao để nuôi sống số ngờikhông có việc làm nông nghiệp, nhng cha tìm đợc việc làm phi nông nghiệp màvẫn không phải quay về làm nghề nông Điều kiện này giúp duy trì một đội ngũnhững ngời lao động nông nghiệp bị bứt ra khỏi hoạt động nông nghiệp làm tăngsức ép tạo ra các việc làm phi nông nghiệp ở nông thôn

- Phải có các trung tâm ngành nghề mới (phi nông nghiệp), thơng mại dịch

vụ đợc mở ra với thu nhập cao hơn sản xuất nông nghiệp để thu hút lao độngnông nghiệp

- Văn hoá, tâm lý, tập quán của nông dân địa phơng phải phù hợp và thuậnlợi cho việc di chuyển ngành nghề chuyển đổi lao động, yếu tố này cũng hìnhthành nên nhu cầu chi phối sự phát triển của các hoạt động nông nghiệp hay phinông nghiệp

2 Công nghiệp nông thôn một số nớc và lãnh thổ trên thế giới.

2.1 Trung Quốc.

Công nghiệp nông thôn Trung Quốc hình thành và phát triển theo phơngchâm “ly nông bất ly hơng, nhập xởng bất nhập thành” đợc biểu hiện ở sự pháttriển của các xí nghiệp hơng trấn Xí nghiệp hơng trấn là một hình thức mới củacông nghiệp hoà nông thôn mang màu sắc Trung Quốc đã góp phần đẩy mạnhtốc độ, công nghiệp hoá đất nớc, làm giảm sự chênh lệch giữa thành thị nôngthôn, đời sống công nhân nông dân

Xí nghiệp hơng trấn từ sản xuất thủ công và chế biến sản phẩm phụ nôngnghiệp đã phát triển thành 5 ngành: công nghiệp chế biến sản phẩm nông nghiệp,công nghiệp kiến trúc, giao thông vận tải và các ngành dịch vụ thơng nghiệp, cóquy mô tơng đối lớn

- Đặc điểm: - Xí nghiệp có quyền tự chủ kinh doanh

- Thực hiện chế độ phân phối làm nhiều hởng nhiều.

- Thực hiện chế độ trách nhiệm đối với cán bộ, chế độ hợp

đồng đối với công nhân

- Quan điểm về kinh tế hàng hoá mạnh

- Khả năng ứng biến thích nghi với thị trờng

- Chú trọng sản phẩm mới và ứng dụng công nghệ mới

- Vấn đề tồn tại: - Xí nghiệp hơng trấn phân bố không đồng đều ở các vùng

- Lãng phí vốn xây dựng thừa năng lực sản xuất, khó tiêuthụ sản phẩm

- Chất lợng sản phẩm xí nghiệp kém, mất uy tín

- Trang bị kỹ thuật lạc hậu, chắp vá

- Gây nên tình trạng ô nhiễm môi trờng sinh thái của nôngnghiệp

nông nghiệp dới hình thức lấy công bù nông, lấy côngdựng nông

- Tăng thu nhập cho nông dân, tăng đầu t của nông dâncho nông nghiệp

- Thu hút số lợng lao động dôi thừa của nông nghiệp

2.2 ấn độ.

- ấn Độ phát triển công nghiệp nông thôn trên cơ sở t nhân và hợp tác ởvùng nông thôn và đã đề cập đến các lợi thế của khu vực công nghiệp nhỏ trongnền kinh tế nh đảm bảo việc làm tối đa ở quy mô lớn, tạo ra một phơng thức bảo

đảm phân chia hợp lý hơn thu nhập quốc gia và huy động có hiệu quả các nguồnlực, vốn và tay nghề còn cha đợc sử dụng hết

- ở ấn Độ, công nghiệp nông thôn đợc hiểu là những xí nghiệp mà nhu cầuvốn tín dụng không quá 25.000 rupi, bao gồm thủ công nghiệp và các xí nghiệpnhỏ mà hoạt động của chúng là chế tạo, chế biến và bảo quản và các hoạt độngdịch vụ ở các làng và thị trấn nhỏ

- Các xí nghiệp này sử dụng các tài nguyên thiên nhiên và tay nghề sẵn cócủa địa phơng

- Các hoạt động công nghiệp nông thôn bao gồm một loạt các ngành chếbiến sản phẩm sơ cấp (lơng thực, thực phẩm, các hoạt động gắn với nông nghiệp

và khai thác mỏ ), các xởng chế tạo cho nông nghiệp và sản xuất hàng tiêudùng tiêu thụ ở nông thôn chính với những ngành công nghiệp mà ngời nghèo cóthể tham gia dễ dàng hơn

- Khuyến khích phát triển ngành thủ công nghiệp độc lập và mỹ nghệ dângian mà ấn Độ có truyền thống rất phong phú

- Thành lập các trung tâm công nghiệp huyện cung cấp mọi sự giúp đỡ cầnthiết cho xí nghiệp nông thôn: tiềm năng khu vực, máy móc thiết bị, tín dụng,

đào tạo

2.3 Đài Loan.

Đài Loan rất chú trọng vào phát triển nông thôn với phơng châm “côngnghiệp hỗ trợ nông nghiệp phát triển Nhà nớc đã ra các chính sách phát triểncông nghiệp để hỗ trợ cho nông nghiệp

- Bãi bỏ việc dùng lúa đổi lấy phân bón hoá học

- Hủy bỏ các khoản phụ thu thuế ruộng

- Giảm nhẹ lãi suất tín dụng nông nghiệp

- Cải thiện điều kiện giao thông chuyển chở nông sản

Đài Loan đã biết kết hợp nhuần nhuyễn cả hai quan niệm đặt sự phát triểncủa công nghiệp nông thôn trên nền tảng và trong quan hệ khăng khít với côngnghiệp ngay từ đầu của quá trình công nghiệp hoá

Ch ơng II

Biểu 2: Cơ cấu mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam - 1999

4,230,37870,210

965477114,91.489

Trên cơ sở tổng hợp và phân tich tình hình dự báo, các chuyên gia bộ thơngmại báo cáo tổng kim ngạch xuất khẩu 1999 ớc11ty USD, tăng 17,5% so với

1998, vợt 10,5% so với kế hoạch Trong đó DNVN 8,55 ty USD, chiếm 77,7%,tăng 15,8%, dn có vốn đầu t nớc ngoài là 2,45 ty USD chiếm 22,3%, tăng 23,6%.Mặt hàng xuất khẩu chủ yếu: gạo, dệt may, cà phê Tính đến tháng 11/99 4 mặthàng công nghiệp đạt giá trị KNXK trên 1ty USD là: dầu thô,dệt may,da giầy,gạo Một số mặt hàng tuy KN cha lớn nhng có mức tăng cao: máy động lực, máycông nghiệp, sữa bột,dầu thực vật Cơ cấu xuất khẩu chuyển dịch theo hớng tíchcực hơn: tỷ trọng nguyên liệu thô và sơ chế giảm

Biểu 3: Tỷ trọng ngành hàng xuất khẩu

Dệt may+Da giầyThủ công mỹ nghệLĩnh vực khác

18,28,6281,519,4

200095031001802130

1 Ngành cà phê

Theo thống kê của hiệp hội cà phê ca cao Việt Nam (VICOFA) niên vụ càphê 1998-1999 Việt Nam XK 404.206 tấn cà phê nhân, tăng so với 97/98 khoảng10.000 tấn

Biểu 4: Danh sách 10 công ty XK cà phê lớn nhất Việt Nam

(tấn)

Giá trị (triệu USD)

Công ty Tín NghĩaCông ty cà phê Phớc AnCông ty PETEC

Công ty Thắng LợiCông ty TM XNK Gia Lai

52.30051.78946.18428.74026.04420.26817.13113.0279.8809.803

72,27770,50964,17440,734,227,124,03617,85314,19413,18

Những cây cà phê đầu tiên đợc trồng trên đất Việt Nam là do các giáo sỹtruyền giáo đa vào trồng từ năm 1857 ở khu vực các nhà thờ tu viện thiên chúagiáo thuộc 2 tỉnh Quảng Bình,Quảng Trị Đến cuối thế kỷ 19 các đồn điền trồng

cà phê đầu tiên là ở các tỉnh miền bắc: Hà Nam,Sơn Tây, Hoà Bình, TuyênQuang, Phú Thọ, Phủ Quỳ Vào những năm 1920-1925 khi phát hiện ra vùng caonguyên Bazan ở miền trung.Ngời ta mới mở ra các đồn điền cà phê ở TâyNguyên Nhng cả một thời gian dài diện tích trồng cà phê cha đợc mở rộng,đếntrớc năm 1995 miền bắc có 14000 ha miền nam có 14.420 ha,cả nớc25.420ha Sau ngày đất nơc thống nhất 1975, ngang cà phê Việt Nam đi vào thơi kìphát triển,sản lợng sản xuất ra chủ yếu để XK thu ngoại tệ.theo số liệu tổng cụcthống kê và ngành Cà phê thì sản xuất Cà phê của ta mỗi năm một tăng

Biểu 5: Tình hình sản xuất, XK cà phê qua các năm

Năm Diện tích (ha) Sản lợng sản suất Khối lợng XK theo niên vụ (tấn) Kim ngạch

240.000350.000360.000410.530

233.000246.000350.000390.000360.000

520420400600540

Sản xuât Cà phê Việt Nam có những điều kiện thuận lợi về khí hậu, đất đai,tập chung ở Tây Nguyên, Dông Nam Bộ, các tỉnh miền trung và miền núi phíabắc (Sơn La, Lai châu, Yên Bái, Hà Giang),điều kiện thổ nhỡng khí hậu ở vùngnày thích hợp với loại Cà phê Arabica nên năng xuất khá cao Tây nguyên vớibốn tỉnh: Đắc Lắc, Lâm Đồng, Gia Lai, Kom Tum là khu vực chủ lực của ngành

Cà phê Việt Nam Diện tích Cà phê của khu vực này lên tới 180.000 ha chiếmhơn 78% tổng diện tích trồng Cà phê cả nớc trong đó Đắc Lắc với diện tích vàsản lợng Cà phê là lớn nhất, chiếm 60% của cả khu Tây Nguyên sự mở rộng củachính sách XNK theo nghị định số 57/1998/ND – CP của chính phủ đã tạonhiều thuận lợi cho các DN có thể tham gia xuất khẩu Cà phê Từ 30 DN XK Càphê vụt tăng lên 100 DN Riêng Đắc Lắc từ 16 DN tăng lên 26 DN Hiẹn nay sảnlợng sản xuất Cà phê của Đắc Lắc chiếm 60% tổng sản lợng Cà phê cả nớc Theothống kê của sở thơng mại Đắc Lắc Sản lợng Cà phê xuất khẩu niên vụ 98 / 99(1/10/98 – 30/9/99) đạt 218.596 tấn, tăng 3,5% so với niên vụ 97/98, kim ngạchkhoảng 300 triệu USD, giảm 7,2% Sản lợng tăng, kim ngạch giảm là do giágiảm, giá XK bình quân khoảng 1.372 USD/tấn, giảm 10% so với 97/98 đây làlần đầu tiên sau nhiều năm KNXK Cà phê Đắc Lắc giảm do giá thế giới giảm tỷ

lệ Cà phê R1 của Đắc Lắc vùa qua đạt thấp, khoảng 18000 tấn, chiếm 8% tổng ợng xuất khẩu thấp hơn tỷ lệ R1 chung của cả nớc 11% làm giảm KNXK (Chỉriêng hai loại Cà phê chất lợng R1,R2 chênh lệch 100 USD/tấn, giữa R2 –5%

645445

760276

167257

Thị trờng XK ngày nay càng đợc mở rộng Trớc năm 90 khoảng 50% khốilợng cà phê XK của Việt Nam là sang thị trờng Liên Xô và Đông Âu,50% cònlại là sang thị trờng Singapore thực chất là một thị trờng trung chuyển Đến năm

1996 XK cà phê Việt Nam đã sang tới 30 quốc gia, chủ yếu là XK trực tiếp Đặcbiệt cà phê Việt Nam đã đợc XKtrực tiếp sang các thị trờng khó tính nh Đức,Anh,ý Đáng lu ý là Mỹ thị trờng nổi tiếng là khó xâm nhập nhng năm 1996 đãtiêu thụ khoảng 1/3 khối lợng cà phê XK của Việt Nam.Hiên nay Đức đă trởthành nhà nhập khẩu cà phê lớn nhất của Việt Nam.Trong 11 tháng năm 99 vừaqua tổng lợng xuất khẩu : 362000 tấn kim ngạch khoảng 500 triệu USD

Biểu 7: Thị trờng xuất khẩu cà phê của Việt Nam

Thị trờng xuất khẩu cà phê của Việt Nam Tỷ lệ %

ĐứcMỹItaliaTây Ban NhaAnhBỉ

16,515,510,68,87,76,3

Cà phê đặc sản (Gounmet coffee) đợc quảng cáo bằng tên hấp dẫn: Cà phêtrăng rằm (full moon coffee) hay cà phê gã chăn bò thứ thiệt (real Cowboycoffee) tiêu thụ đang tăng nhanh chóng trên thế giới, các cửa hiệu chuyên bán

cà phê đặc sản đang mọc lên nh nấm tại Mỹ,các thành phố lớn ở Châu Âu vàNhật Bản nhng mức tiêu thụ của Mỹ giảm từ 10kg/ngời/năm nay chỉ ở mức 4kg.Nguyên nhân của tình trạng này là phần lớn cà phê tiêu thụ ở Mỹ không phải làloại có phẩm chất cao nhất nên hiện nay Mỹ đang tích cực quảng cáo, khuyến tr-

ơng cho loại cà phê này ngời tiêu dùng Mỹ thích loại cà phê này và thị trờngtăng tốc độ 30%/năm đây là một thị trờng đầy hứa hẹn cho xuất khẩu cà phêViệt Nam sang Mỹ, nếu chất lợng cà phê của Việt Nam đạt đợc tiêu chuẩn quốc

tế về độ axit, mùi quả và các mùi vị khác

Theo dự đoán mới nhất của Bộ nông nghiệp Mỹ sản lợng cà phê thế giới99/2000 giảm 20%(2,13tr bao)so vụ trớc còn 104,5 tr bao:

Biểu 8: Sản lợng cà phê thế giới

BrazinCôlômbiaIndônêxiaViệt NamMêxicô

23,512,037,26,674,97

34,7116,856,334,95

26,512,77,26,455,3

Sau niên vụ cà phê 97/98 bội thu,KNXK đạt khoảng 600 tr USD,thì niên vụ98/99 lại chịu nhều biến đọng.Sản lợng cà phê quả năm nay giảm khôngnhiều,nhng sản lợng cà phê hạt đạt thấp 394.000 tấn cà phê nhân,bằng 90-98%

so vụ trớc.Chất lợng cà phê không đợc cải thiện: cỡ hạt nhỏ, tỉ lệ hạt đen,vỡnhiều do thời tiết khô hạn,ở giữa năm rồi ma kéo dài cuối năm 98,ma cuối vụ ởTây Nguyên gây ảnh hởng đến quá trình chăm sóc,thu hoạch,bảo quản,phơisây.Trong khi đó cà phê thế giới lại đợc mùa lớn ớc đạt 106,8tr bao(1 bao=60kg)tăng khoảng 9,1tr bao so vụ trớc,riêng Brazin đạt trên 3tr bao.Mặt khác nhu cầutiêu thụ càphê trên thế giới có phần giảm sút do khủng hoảng tài chính khu vực Tình hình đó làm giá càphê giảm nhanh chóng ở mức 1305USD/tấn,giảmkhảng 250USD/tấn so với cùng kì năm ngoái,giảm 200USd/tânso với đầu nămnay.Giá cà phê Rôbusta loạI 2 có 5% hạt đen vỡ đã xuống ở mức 1280-1290USD/tấn,giảm 18% so với tháng 1 năm 99(1567USD/tấn).Sáu tháng đầunăm 99, khó khăn đang chồng chất thì các DNXK cà phê lại phải chịu thêm giácớc vận chuyển tăng.Từ ngày 1/4/99 giá cớc tăng thêm 150USD đi các nớc Châu

Âu và 750USD đi các nớc Băc Mỹ trên mỗi container 20 feet.Năm 1998 ViệtNam xuất khẩu cà phê vào 36 thị trờng nớc ngoài,nhng riêng 4 tháng đầu năm99,12 thị trờng giảm tỉ trọng nhâp khẩu.Các thị trờng có tỉ trọng giảm mạnh

đáng lu ý là Mỹ giảm 9,5% Thái Lan giảm 2,5%, Pháp – 1,6%, Iran năm 98nhập khẩu 2% thì bốn tháng đầu năm cha nhập nhng cũng có một số thị trờngtăng tỉ trọng nhập khẩu cà phê Việt Nam Trong 4 tháng đầu năm 99 Thuỵ Sĩtăng 5% Italia tăng 2,1% so cùng kỳ

Điều đáng quan tâm là năm nay do nắm đợc thông tin giá cả cho nên ngờitrồng cà phê đã không bán ồ ạt, khống chế số lợng nhằm giữ giá cà phê Hiệnnay lợng lu kho trong DN và trong dân còn khá lớn khỏng 65 đến 60000 tấnriêng các DN của VINACOFFE còn năm nghìn tấn

2 Ngành dệt

2.1 Tình hình sản xuất.

Trong những năm của thập kỷ 90, ngành dệt có tốc độ phát triển không ổn

định, tốc độ tăng trởng đạt 13% năm 1994, sau giảm xuống dới 1% vào năm

1995, và lại tăng lên 14% vào năm 1997 Tốc độ phát triển không đều nói trên

một phần là do sự yếu kém của ngành dệt trong việc chiếm lĩnh thị trờng trongnớc của các sản phẩm dệt Việt Nam so với sản phẩm dệt ngoại, phần khác là dothiếu nguồn vốn nhập trang thiết bị và nguyên liệu cho sản xuất vào những năm

1995 và 1996 (Xem Vietnam Investment Review ngày 18/2/1996)

Giá trị tổng sản lợng của ngành dệt - may 1806 2180 9126 9774 11587 12282

Tỷ trọng giá trị tổng sản lợng dệt trong giá

trị tổng sản lợng ngành dệt - may 79,6 74,5 67,7 64,2 62,7 62,7Tốc độ tăng trởng giá trị tổng sản lợng của

Nguồn: Niên giám thống kê

Ghi chú: số liệu của năm 1993 và 1994 tính theo giá cố định năm 1989, số

liệu của các năm khác tính theo giá cố định năm 1994

* Số liệu năm 1998 là ớc tính

Tỷ trọng giá trị tổng sản lợng ngành dệt trong GDP có xu hớng giảm dần,chiếm gần 4% GDP năm 1993 xuống còn gần 2% GDP năm 1998 Và ngaytrong ngành dệt - may cũng phản ánh xu hớng này Mặc dù dệt vẫn chiếm tỷtrọng cao trong ngành dệt - may, nhng tỷ trọng của ngành dệt đã giảm đi rấtnhiều, từ gần 80% năm 1993, xuống còn hơn 6% năm 1998

Bảng 10: Tốc độ tăng trởng hàng năm của một số mặt hàng dệt quan trọng trong những năm 1994-1998 (tính theo hiện vật)

hoàn tất Mặc dù ngành đã có nỗ lực đầu t đổi mới trang thiếtbị, xong nhìnchung toàn ngành, công nghệ, trang thiết bị vẫn ở trong tình trạng lạc hậu so vớicác nớc trong khu vực.

Đối với lĩnh vực kéo sợi: đến năm 1996 ngành có 800.124 suốt kéo sợi và

3.520 rô tơ kéo sợi Trong số đó có 90.600 là suốt mới mua (chiếm 11,32%), với55.960 suốt mua cũ của các nớc Tây Âu; 107.000 suốt đợc cải tiến (chiếm13,4%) Công suất kéo sợi hàng năm tăng lên 70.000 tấn, với chỉ số Nm là 61(Báo cáo của VINATEX)

Đối với lĩnh vực dệt thoi: năm 1996 ngành có 10.500 máy dệt thoi Máy

nhập mới chỉ chiếm 15% Khoảng 50% máy dệt thoi là quá cũ và không còn khảnăng sản xuất

Đối với lĩnh vực dệt kim: công nghệ dệt kim của ngành khá hiện đại so với

các công nghệ khác Phần lớn các máy dệt kim nhập của Trung Quốc, Tiệp và

Đông Đức từ trớc năm 1986 đều đã thanh lý và chuyển nhợng cho địa phơng.Hiện nay các doanh nghiệp dệt lớn của Nhà nớc đều sử dụng máy dệt kim nhậpcủa các nớc nh Nhật, Hàn Quốc, Đài Loan và Đức từ sau năm 1996; 30% số máynày thuộc thế hệ mới, một số máy đã đợc vi tính hoá Vì chất lợng sợi bông kémnên hầu hết các doanh nghiệp chọn phơng án sản xuất sử dụng sợi Pe/Co để sảnxuất những sản phẩm dệt đơn giản nh vải màn, vải valise, cha quan tâm đến sảnxuất các loại vải cao cấp nh vải trang trí, vải thảm, vải dùng trong xây dựng,

Đối với lĩnh vực nhuộm, in và hoàn tất: Tất cả các thiết bị in, nhuộm và

hoàn tất là nhập từ nớc ngoài Hiện nay 35% thiết bị in và nhuộm trong ngànhnhập từ năm 1986 trở lại đây (khoảng 300 máy) Tất cả các thiết bị này đềuthuộc thế hệ A2, A3 và vẫn hoạt động tốt Số còn lại nhập từ tr ớc năm 1985,thậm chí có những máy nhập từ những năm 60 Theo chủ trơng của VINATEXnhững máy này cần phải giải quyết dần

Năm 1997, công suất sử dụng máy móc, thiết bị của ngành là 75% Năm

1998, tình hình còn xấu đi nhiều do tác động của khủng hoảng tài chính khu vực.Nhìn chung, tình trạng công nghệ lạc hậu đã làm cho ngành dệt không cókhả năng đáp ứng yêu cầu về chất lợng của nguyên liệu đầu vào cho ngành may,ngành may phải phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu, và nh vậy đất nớc mất đi nhiềucơ hội cho sản xuất thay thế nhập khẩu trong các khâu sử dụng khá nhiều lao

Theo thống kê của VINATEX, trong những năm vừa qua tỷ trọng tiêu thụnội địa trong tổng số hàng dệt sản xuất trong nớc chỉ chiếm khoảng 55% Điều

này chứng tỏ hàng dệt Việt Nam cha đáp ứng đợc nhu cầu trong nớc cả về chất ợng và số lợng.

l-b Thị trờng xuất nhập khẩu

Từ khi Việt Nam thực hiện quá trình đổi mới (từ năm 1989), giá trị xuấtkhẩu hàng dệt có tăng lên, tuy là mức tăng không bằng ngành may Cũng nhngành may, ngành dệt đã chuyển từ thị trờng Liên Xô cũ và Đông Âu sang thị tr-ờng phơng Tây và Châu á Thị trờng xuất khẩu hàng dệt hiện nay của Việt Nambao gồm thị trờng có quota và phi quota Thị trờng Eu là thị trờng xuất khẩu cóquota Dệt Việt Nam bắt đầu xâm nhập thị trờng này từ năm 1993 khi Hiệp địnhbuôn bán hàng dệt may giữa Việt Nam và EU đợc ký kết và có hiệu lực Cho đếnnay kim ngạch xuất khẩu hàng dệt vào thị trờng EU tăng lên hàng năm Canada

và NaUy cũng là thị trờng có quota, nhng giá trị xuất khẩu sang hai thị trờng nàyrất không đáng kể Thị trờng xuất khẩu phi quota đợc mở rộng mạnh trongnhững năm gần đây Nhật Bản là thị trờng phi quota lớn nhất về mặt hàng dệt.Hồng Công, Singapore, Đài Loan, Hàn Quốc là những nớc nhập khẩu khá nhiềuhàng dệt của Việt Nam Hiện nay Việt Nam vẫn tiếp tục xuất khẩu hàng dệt sangNga và các nớc Đông Âu, nhng chủ yếu dới hình thức đổi hàng và thanh toán nợ

Bảng 11: Trị giá xuất khẩu của ngành dệt - may Việt Nam

Việt Nam là một nớc nhập khẩu ròng lớn về hàng dệt Tỷ lệ thơng mại ròng âm

ở mức cao trong suốt 10 năm vừa qua (UNIDO and DSI/MPI, 1998) Trong khi

đó các nớc Trung Quốc, Inđônêxia, Thái Lan đều có một ngành công nghiệp dệt

xuất khẩu khá lớn Điều này cho thấy là trong một môi trờng chính sách thíchhợp, Việt Nam có thể đi theo hớng của các nớc kể trên.

Việt Nam thực thi chính sách bảo hộ đối với một số mặt hàng dệt sản xuất đợctrong nớc Thuế xuất nhập khẩu đối với các sản phẩm này tơng đối cao (40-50%) Tuy vậy ngành dệt Việt Nam vẫn chịu sự cạnh tranh rất mạnh từ phíahàng ngoại Hàng năm nhập khẩu các mặt hàng dệt (kể cả nguyên liệu chongành dệt và sản phẩm dệt) chiếm 6-7% tổng giá trị nhập khẩu của cả nớc Nhậpkhẩu hàng dệt cho mục đích tiêu dùng chiếm phần lớn số hàng dệt nhập (4-5%tổng giá trị nhập khẩu của cả nớc)

Tóm lại, từ những trình bày trên cho thấy là ngành dệt Việt Nam trong nhữngnăm 90 là ngành công nghiệp thực hiện chiến lợc thay thế nhập khẩu, đã phấn

đấu vơn lên xuất khẩu Và ngành đã thu đợc những thành công nhất định Nhngnhìn chung khả năng cạnh tranh còn yếu, cha đủ mạnh để chiếm lĩnh thị trờngtrong nớc và tăng cờng xuất khẩu, tốc độ tăng trởng của ngành không cao vàkhông ổn định Thực trạng này của ngành là do nhiều yếu tố tác động Có nhữngyếu tố là khách quan, nhng cũng có những yếu tố chủ quan

II Thực trạng tiêu thụ sản phẩm ở thị trờng nội địa

Thị trờng trong nớc số cung ngày càng vợt quá số cầu cạnh tranh ngày cànggay gắt:

Số cung: thêm nhiều DN ra nhập thị trờng, năng lực sản xuất của các DNngày càng ra tăng- sự hiện diện của các DN có vốn nớc ngoài – hàng ngoạinhập đặc biệt là hàng nhập lậu không ngừng tấn công vào thị trờng nội địa

Số cầu: gia tăng chậm hơn so với số cung – sức mua có khả năng thanhtoán còn hạn chế – nhu cầu ngày càng đa dạng và ngày càng trở nên khó tính Nền kinh tế nớc ta đang ở trong giai đoạn cuối cùng của thế kỷ XX, saunhiều năm hoạt động mức tăng trởng cao thì hiện nay tốc độ tăng trởng đã chậmlại và giảm sút 6 tháng đầu năm 1999 GDP tăng 4,3% mức thấp nhất so cùng kỳ

+9,1

+13,7+2,0

+6,7

+12,6+2,0

+4,3+10,4

Chỉ số giá tám tháng đầu năm tăng 0,8% so tháng 12/98 là mức thấp nhất

so cùng kỳ 5 năm trở lại đây Chỉ số giá giảm liên tục trong 6 tháng liền từ tháng3dến tháng 8

Biểu 13: Chỉ số giá tiêu dùng 8 tháng đầu năm 1999

2001700160220150100

Tỷ lệ lao động không có việc làm tăng lên Mỗi năm nớc ta có từ 1,8 đến2,0tr ngời đến tuổi lao động cần phải đợc thu hút vào khu vực sản xuất Tuynhiên do kinh tế 6 tháng đầu năm gặp khó khăn nên số ngời đến tuổi lao độngkhông đợc thu hút vào khu vực sản xuất, đồng thời có hiện tợng “chảy ngợc “lao

động từ một số ngành sản xuất gặp khó khăn ra thị trờng lao động tự do, làmtăng áp lực lao động d thừa, tạo sức ép giảm giá trị ngày công

Tóm lại, giá cả thị trờng liên tục giảm xảy ra đồng thời với sự suy giảm tốc

độ tăng trởng GDP tăng tỷ lệ lao động khong có việc làm là những đặc trng cơbản tạo ra hiện tợng thiểu phát của nền kinh tế trong 7 tháng đầu năm 1999.Tuy nhiên cho đến nay các giải pháp kích cầu của nhà nớc đã bắt đầu pháthuy tác dụng, chỉ số giá tiêu dùng bắt đầu nhích lên.Tháng 11 giá tiêu dùng tăng0,4% so với tháng10.Trong 11 nhóm hàng hoá dịch vụ có 5 nhóm gia tăng (lơngthực,thực phẩm,thiết bị đồ dùng gia đình văn hoá thể thao giải trí ) đáng chú ý làlơng thực tăng cao nhất 1,7%.theo dự đoán tháng 12 chỉ số giá tiêu dùng có xuhớng tăng thậm chí còn cao hơn tháng 11

* Ngành dệt.

Từ những phân tích về thực trạng của ngành dệt và những yếu tố ảnh hởng

đến năng lực của ngành, chúng ta thấy rằng khả năng cạnh tranh của ngành cònkhá khiêm tốn, ngành dệt mới chỉ đang ở giai đoạn đầu của quá trình thực hiệnchiến lợc thay thế nhập khẩu, phấn đấu vơn lên xuất khẩu Trong chiến lợc pháttriển các ngành thì ngành dệt may thuộc nhóm ngành có tính cạnh tranh cao và

đợc u tiễn hỗ trợ phát triển từ phía Nhà nớc Nhà nớc đã thi hành một số chínhsách hỗ trợ cho ngành Nhng từ thực tế ngành dệt đang gặp rất nhiều khó khăn và

có xu hớng giảm sút, nên một câu hỏi đợc đặt ra ở đây là ngành dệt có khả năngphát triển thực sự hay không trong điều kiện môi trờng chính sách phù hợp hơn.Câu trả lời là có, bởi vì so với may ngành dệt có sức cạnh tranh kém hơn, xong

dệt vẫn là ngành sử dụng khá nhiều lao động so với nhiều ngành khác và sự yếukém của ngành dệt hôm nay hoàn toàn có thể đợc cải thiện bằng những thay đổi

về điều kiện sản xuất, năng lực quản lý, về thể chế, Phần này xin tập trung vàophân tích một số chính sách của Nhà nớc có tác động tới ngành dệt, đó là:

- Chính sách tài chính và đầu t :

Nhà nớc có chính sách u tiên đầu t từ nguồn vốn ngân sách Nhà nớc chocác doanh nghiệp của ngành dệt với lãi suất u đãi và có sự bảo lãnh của Chínhphủ Trên thực tế chỉ các doanh nghiệp dệt quốc doanh đợc hởng sự u đãi này Ví

dụ, nếu nh doanh nghiệp nào đợc hởng chính sách u tiên đầu t của Nhà nớc,doanh nghiệp đó chỉ phải chịu lãi suất là 0,3%/tháng, thấp hơn nhiều so với vốnvay đầu t thông thờng khác là 0,7%/tháng (theo kết quả điều tra các doanhnghiệp dệt do Viện kinh tế tiến hành năm 1998-1999) Tuy nhiên sự hỗ trợ nàycủa Nhà nớc rất không đáng kể Kết quả điều tra kể trên cho thấy là chỉ có 6trong số 24 doanh nghiệp dệt quốc doanh đợc hởng chính sách này Và trong số

đó thì 3 doanh nghiệp đợc hỗ trợ 80-100% vốn đầu t, còn 3 doanh nghiệp chỉ đợc

hỗ trợ không quá 50% vốn đầu t Nguồn vốn cho vay đầu t lớn nhất chỉ khoảng

50 triệu đồng

Doanh nghiệp dệt t nhân rất khó khăn trong việc tiếp cận với nguồn tàichính cho cả vốn đầu t và vốn lu động Thứ nhất, các doanh nghiệp dệt t nhân th-ờng là mới thành lập, có quy mô nhỏ Các ngân hàng Nhà nớc rất ngại cho doanhnghiệp t nhân vay vì các doanh nghiệp này không có sự bảo lãnh và không có độtin cậy (kinh doanh t nhân ở Việt Nam vẫn cha gây đợc lòng tin trong dânchúng) Thứ hai, các doanh nghiệp t nhân thờng không đáp ứng đợc yêu cầu thếchấp theo thủ tục cho vay của ngân hàng Rõ ràng là khu vực dệt t nhân pháttriển mà không có sự giúp đỡ từ khu vực tài chính chính thức Chi phí vay vốn đểhoạt động từ các nguồn tài chính không chính thức cao hơn khá nhiều là từ cácnguồn tài chính chính thức Điều này làm tổn hại đến khu vực dệt t nhân nóiriêng và đến khả năng cạnh tranh của ngành nói chung

Mặc dù các doanh nghiệp dệt quốc doanh có thuận lợi hơn trong việc vayvốn từ khu vực tài chính chính thức, xong trên thực tế không hoàn toàn nh vậy.Theo kết quả điều tra các doanh nghiệp dệt may của Viện kinh tế học thì mức lãisuất trung bình cho vốn vay lu động mà các doanh nghiệp quốc doanh phải trảcao hơn là mức lãi suất trần do Ngân hàng Nhà nớc ấn định Điều đó cho thấy làcả các doanh nghiệp quốc doanh đôi khi cũng phải đi vay từ các nguồn tài chínhkhông chính thức

Bảng 15: Mức lãi suất trần cho vốn lu động Năm Tiền Mức lãi suất Quy định bởi

- Chính sách th ơng mại:

Cơ cấu thuế nhập khẩu hiện nay đối với các mặt hàng dệt đợc thể hiện ởmức thuế suất cao đối với các sản phẩm sản xuất đợc trong nớc và thấp đối vớinguyên vật liệu, trang thiết bị phải nhập Thuế nhập khẩu có cấu trúc nh sau:

Một chính sách khác có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triểncủa ngành là chính sách phân bổ quota xuất khẩu Quata xuất khẩu hàng dệt -may của Việt Nam là do EU, Na Uy, Canada quy định thông qua các Hiệp địnhsong phơng với mục đích giúp các nớc đang phát triển đẩy mạnh xuất khẩu ViệtNam đã có sự tăng trởng khá về quota trong những năm qua Xuất khẩu hàng dệtmay vào thị trờng quota chiếm tỷ trọng cao trong tổng kim ngạch xuất khẩu Dovậy cơ chế phân bổ quota cho các doanh nghiệp có tác động tích cực đến sự tăngtrởng của ngành

Nhà nớc đã thờng xuyên cải tiến cơ chế này nhằm bảo đảm sử dụng triệt đểquota Cơ chế phân bổ quota hiện hành đợc quy định trong Thông t liên bộ số20/1998/TTLT/BTM/BKHDT/BCN ngày 10/12/1998 Hiện nay Bộ Thơng mại

đang áp dụng thí điểm đấu thầu phân bổ quota

Có một số điểm không hợp lý trong chính sách thơng mại đối với ngành dệtcần phải đợc cải tiến là:

Thứ nhất, mục tiêu bảo hộ ngành thể hiện trong cơ cấu thuế nhập khẩu trở

nên không có ý nghĩa do tình trạng buôn lậu diễn ra phổ biến Điều đó chứng tỏcơ cấu thuế nhập khẩu hàng dệt là hợp lý, không có tác dụng bảo hộ các nhà sản

xuất dệt nh mục tiêu đề ra Thứ hai, có sự khác biệt rất lớn về thuế suất cho các

sản phẩm giống nhau với mục đích sử dụng khác nhau, gây ra sự tuỳ tiện cho các

bộ hải quan Thứ ba, quy chế phân bổ quota vẫn còn nhiều điểm cha rõ ràng và

thể hiện sự u đãi đối với doanh nghiệp Nhà nớc hơn là các doanh nghiệp t nhân

và nớc ngoài Thứ t, thủ tục xuất - nhập khẩu rất phức tạo và mất thời gian Đây

là hạn chế lớn cho ngành dệt vốn phải tham gia nhiều vào hoạt động này

Ngành dệt trong mấy năm gần đây tuy đạt đợc một số thành công nhất định,nhng cha ổn định và còn nhiều bất cập Tiếp tục phát triển ngành dệt đòi hỏi phải

có nỗ lực rất lớn của ngành và quyết tâm của Chính phủ Bên cạnh đó, nỗ lực củachính cách doanh nghiệp dệt đóng vai trò rất quan trọng Sự phát triển của công

ty dệt Thái Tuấn là một điển hình minh chứng cho tiềm năng hứa hẹn của ngành

III Nguyên nhân

1 Nguyên nhân về phía nhà nớc.

1.1 Quy hoạch, kế hoạch và đầu t của nhà nớc mất cân đối.

Khi mà nền kinh tế đang trong quá trình chuyển đổi cơ chế quản lý và mỏcửa hội nhập thị trờng trong nớc và thế giới có diễn biến phức tạp, thì việc địnhhớng, dự báo, quy hoạch, kế hoạch, xác định chính sách, đầu t phải tính đến mộtcách kỹ lỡng, khoa học, những quan hệ cân đối lớn nh cung _ cầu, xuất nhập,cán cân thanh toán để tránh phải thay đổi lớn hoặc phà vỡ quy hoạch, kế hoạch.Kéo theo nhiều sự thay đổi khác

Việc xây dựng các nhà máy đờng đã tiến hành không đồng bộ gắn với vùngnhiên liệu ở phía Nam ngoài 4 nhà máy ép của tổng công ty mía đờng, 2 nhàmáy của các địa phơng và 13 nhà máy 100% vốn đầu t nớc ngoài đang hoạt độngvới tổng công suất 20.250 tấn /ngày hiện có thêm 8 nhà máy đa tổng số lên 25nhà máy với tổng công suất 367500 tấn/ngày tiêu thụ 5,5 tấn mía cây Trữ lợngmía dùng để ăn tơi, làm giống là giành cho khu vực chế biến đờng thủ công, sảnlợng trên khó đợc đáp ứng đủ Việc đầu t xây dựng tràn lan các nhà máy đờng,mía không có quy hoạch cho các vùng nguyên liệu nên ngành mía đờng có sự

ờng các nớc cần hàng gì để xuất khẩu, hoàn toàn thiếu thông tin về thị trờng nớcngoài nhu cầu khách hàng, đối thủ cạnh tranh, các quy định, tiêu chuẩn hànghoá, luật phấp nớc sở tại Đây là nhữngyếu tố cơ bản hết sức quan trọng giúp DN

ra các quyết định cho chính xác: sản xuất hàng gì cho xuất khẩu, sản xuất trêncông nghệ nào theo tiêu chuẩn nào, xuất khẩu cho ai, số lợng bao nhiêu và khinào xuất

Hiện nay, các DNXK hàng công nghiệp chỉ khai thác thông tin về thị trờngnớc ngoài chủ yếu theo “kênh” gián tiếp là dựa vào Bộ Thơng Mại, phòng ThơngMại và Công Nghiệp Việt Nam, ban vật giá Chính Phủ, các phái đoàn ngoại giaocủa Việt Nam cung cấp nhng những thông tin đó mang tính chất tổng hợp,không đầy đủ nên không đáp ứng đầy đủ những đòi hỏi của từng DN Mặt khácviệc thu thập thông tin về thị trờng của DN từ “kênh này” cũng không dễ dàng vàthuận tiện do trở ngại của thủ tục hành chính đối với DN có văn phòng đại diệnhay trụ sở đóng tại thành phố lớn thì còn có điều kiện tiếp xúc với nhiều nguồnthông tin khác nhau, nhng đối với DN vừa và nhỏ và ở xa trung tâm lớn thì việcthu thập thông tin cực kỳ khó khăn, nếu họ có thông tin thì cơ hội kinh doanhcũng qua rồi Còn “kênh” thông tin trực tiếp giữa DN và thị trờng nớc ngoài thìvợt xa khả năng của DN do “tài chính eo hẹp”

1.3 Do sự mất cân đối cơ cấu kinh tế giữa các khu vực, vùng trong cả nớc.

Cơ cấu tăng trởng giữa các khu vực của nền kinh tế không hợp lý làm chothu nhập và theo đó là nhu câu của một bộ phận dân c lớn nhất nớc ta (khu vựcnông thôn chiếm 76,5% dân số cả nớc) không tăng lên đợc Theo số liệu củatổng cục thống kê, tơng quan thu nhập của một lao động nông nghiệp với mộtlao động cong nghiệp nh sau: năm 1996 – 65,95%, năm 1997 – 62,91%, năm

1998 – 56,69% mặc dù tơng quan già giữa sản phẩm nông nghiệp và sản phẩmcông nghiệp trong những năm gần đây có lợi cho nông nghiệp, tốc độ tăng trởngcủa khu vực này thấp (đến cuối năm 1998 so với 1990 công nghiệp tăng 2,7 lầntrong khi nông nghiệp tăng 1,4 lần), sự suy giảm về thu nhập đẫn đến sức mua ởkhu vực nông thôn luôn duy trì ở mức thấp

Tiền lơng thực tế cúa cong nhân viên khu vực hành chính – sự nghiệpgiảm do lạm phát Tiền lơng danh nghĩa kể từ năm 1993 đến nay về cơ bảnkhông thay đổi, trong khi tỷ lệ lạm phát của 6 năm 1993 – 1999 gần 50% Nhànớc mới bù trợt giá khoảng 20% ( năm 1995) Nh vậy thu nhập thực tế của côngnhân viên khu vực hành chính sự nghiệp hiện nay chỉ còn 30% thu nhập danhnghĩa, ảnh hởng đến sức mua của một bộ phận dân c

1.4 Sự phối hợp không đồng bộ của các cơ quản chức năng, hệ thống các văn bản của cơ quan nhà nớc bị chồng chéo.

Tình hình sản xuất buôn bán hàng giả 6 tháng đầu năm 1999 có xu hớngngày càng tăng Hàng giả phổ biến là sử dụng nhãn mác bao bì của hang thậtnhái theo kiểu dáng của hàng thật, cả hàng thật trong nớc và ngoài nớc hàng giảbao gồm hầu hết các chủng loại từ mặt hàng đơn giản rẻ tiền nh nớc giảikhát,bánh kựo, đá quý hàng giả trực tiếp gây ảnh hởng đến sức khoẻ, tínhmạng của con ngời và nguy hại hơn là làm cho uy tín của nhà sản xuất kinhdoanh,hàng không bán đợc tồn kho.Sáu tháng đàu năm 1999bột ngọt

AJINOMOTO giả chiếm 90%thị phàn.hàng rau câu của công ty đồ hộp HạLong bị nhái nhãn mác có thời diểm lên tới 90% thị phần khu vực mièn TayNam Bộ.Trong khi tệ nạn làm hàng giả ngày càng gia tăng thì việc phân công,phân cấp quản lý của các cơ quan quản lý Nhà Nớc về chất lợng hàng hoá cònthiếu nhất quán, thhậm chí còn phủ định lẫn nhau.Điều 6 Nghị định 140HĐBTban hành ngày 25/4/1991 quy định 7 cơ quan có thẩm quyền kiếm tra, xử lý việcsản xuât buôn bán hàng giả: Hệ thống cơ quan quản lý thị trờng thuọc Bộ ThơngMại ;cơ quan Tiêu chuẩn đo lơng chất lợng sở hữu công nghiệp,y tế,Thanh tranhà nớc, Công an hải quan.khi có nhiều ngời cùng chịu trách nhiệm làm mộtviệc thì dễ dẫn đến mạnh ai nấy làm,dễ làm khó bỏ chồng chéo ‘lấn sân” nhau.Hiện nay, nhản hiệu sản phẩm hàng hoá lu thông trên thị trờng có nhiều văn bản

điều tiết.Bộ Thơng Mại có quyết định 636/TMQLCL ngày 26/7/1996 ban hành

“quy chế nhãn sản phẩm đối vởi hàng hoá lu thông trên thị trờng”.Ba tháng sau,ngày27/2/1996 Bộ khoa học công nghệ và môi trờng có quyết định 2576/QD-TDC cvề đăng ký chất lợng hàng hoá quy định về nhãn sản phẩm hàng hoá.Vậy cơ sở sản xuất, lực lợng kiểm tra kiểm soát phải tuân theo văn bản nào.Trong xử lý vi phạm có tới bốn nghị định 92/CP và 93/CP ngày 27/11/93; 46/CPngày6/8/96 và 57/CP ngày 31/5/97 Cùng điều chỉnh xử lý đối với hành vi giảmạo nhãn sản phẩm theo tiết b, khoản 3, điều 15 nghị định 57/CP bị phạt từ 1—5

tr đồng Nhng đi vào cụ thể từng loại hàng hoá thì số tiền phạt cao nhất còn thấphơn mức trần thấp nhất ở nghị định trên (VD:giả nhãn thuốc thú y đang lu hành

đã đợc đăng ký phạt 100.000-500.000đ theo tiết c, khoản 1 điều 5 nghị định 93/CP; giả mạo nhãn thuốc bảo vệ thực vật phạt 100.000-500.000đ theo tiết c,khoản 3 điều 5 nghị định 92/CP ) áp dụng văn bản nào trong 4 nghị định trêncho một hành vi vi phạm là điều băn khoăn của những ngời thực thi nhiệm vụ

Sự chồng chéo mà ngời sản xuất kinh doanh rất e ngại là chòng chéo tronghoạt động thanh tra kiểm tra hàng giả Mặc dù điều 7 nghị định 140/HDBT nêurất rõ ràng, một trong 7 cơ quan có chức năng chống hàng giả khi nhận đợcnguồn tin tố cáo thì phải phối hợp với cơ quan khác tiến hành kiểm tra xử lý song trên thực tế sự phối hợp ấy chẳng những hãn hữu mà nhiều khi còn hoàntoàn mâu thuẫn với nhau Tháng 3/1997 đội quản lý thị trờng quận Bình Thạnh

TP Hồ Chí Minh đã kiểm tra phát hiện và lập biên bản đối với chi nhánh công ty

đồ hộp Hạ Long tại TP Hồ Chí Minh vì vi phạm quy chế nhãn sản phẩm,chocông nhân bóc nhãn cũ có thời gian sử dung đến 1996, thay nhãn mới có thờihạn sử dụng đến năm 2000 Sau đó chi cục thú yTP Hồ Chí Minh tiến hành kiểmtra, láy mẫu đồ hộp để kiểm nghiệm.Tiếp đến Bộ Y tế, Bộ Thuỷ Sản, Bộ Khoahọc Công nghệ và Môi trờng lại phối hợp kiểm tra và đa ra kết quả trái nghợc vớiChi cục thú y.Ai cũng nói mình có quyền, ngành thú y bảo đấy là sản phẩm độngvật nên là đối tợng thanh tra của mình, ngành Thuỷ Sản bảo là sản phẩm thuỷsản, ngành y tế cho rằng đây thuộc chức năng quản lý nhà nớc về hàng thựcphẩm, bộ KH-CN-MT bảo là thống nhất quản lý nhà nớc về chất lợng hàng hoá

sự việc gây xôn xao d luận và tốn không biết bao mực của các nhà bào và cuốicùng đi đên kết luận là “ chi nhánh Đồ hộp Hạ Long không vi phạm

1.5 Nhà nớc khống chế quảng cáo khuyến mại.

Trong sự cạnh tranh gay gắt trên thị trờng, quảng cáo là một công cụ hữuhiệu góp phần TTSP của DN Nhng theo luật thuế thu nhập DN “chi phí quảngcaó khuyến mại liên quan trực tiếp đến hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụvàg các khoản chi phí khác đợc khống chế tối đa không quá 7% tổng số chi phí”.Việc khống chế quảng cáo khuyến mại chỉ ở mức 7% chi phí đã làm sảnxuất kinh doanh của ngành bia chững lại Nếu nh năm 1997 doanh thu của tổngcông ty Rợi - bia- nớc giải khát đạt 2.385,574 tỷ đ nộp ngân sách 1.232,714 tỷ đ.Năm 1998 doanh thu đạt 2.529,594 tỷ đồng nộp ngân sách 1.295,151 tỷ đồng.Nhng bắt đầu từ cuối năm 1998 ngành bia đã gặp rất nhiều khó khăn trong khâuTTSP Lợng bia tồn kho của 2 công ty bia Sài Gòn và bia Hà Nọi tính đến cuốitháng 5 năm 99 là khoảng 9 tr lít Trong đó công ty bia Sài Gòn tồn 8tr lít, bia

Hà Nội tồn 1tr lít Theo báo cáo của Tổng công ty, tính đến tháng 6/1999, giá trịtổng sản lợng của tổng công ty ớc đạt 1.055,876 tỷ đ bằng 93,5% so với cùng kỳnăm 1998 và bằng 45,31% so với kế hoạch Do sản phẩm tiêu thụ chậm thị trờngtiêu thụ khó khăn và ngày càng bị thu hẹp Tổng công ty đãc tăng c ờng công táckhuyến mại để hỗ trợ khách hàng tiêu thụ sản phẩm Nhng chi phí cho quảng cáokhuyến mại bị khống chế ở mức 7% giá thành Với các ngành hàng sản xuấtkinh doanh khác, tổng chi phí chiếm tới 80-90% doanh thu thì 7% chi phí là con

số không nhỏ nhng ngành bia thì do phải chịu thuế tiêu thụ đặc biệt chiếm tới60-70% doanh thu ( bia hơi chịu thuế TTĐB 50%, bia lon 65%, bia chai 75%),nên phần chi phí ngoài thuế thấp, 7% chi phí này là không đáng kể Dự kiến nhucầu chi phí riêng cho khuyến mại để hỗ trợ khach hàng của công ty bia Sài Gòn

là 80 tỷ đ (khoảng 10% tổng chi phí) trong khi chi phí cho phép dùng trongkhuyến mại là 22 tỷ đ, số còn lại của7% đợc dùng cho các chi phí hội họp, tiếpkhách, quảng cáo mặc dù rất nỗ lực giúp đỡ khách hàng nhng do chi phí hạnhẹp, sự hỗ trợ không đợc bao nhiêu trong khi các hãng bia nớc ngoài không bịhạn chế về quảng cáo, khuyến mại đã có đủ các biện pháp hỗ trợ cho khách hàngvới những quà tặng phần thởng hấp dẫn khách hàng quen bắt đầu bỏ sản phẩmcủa tổng công ty để bán những sản phẩm nớc ngoài thu lợi nhuận cao

định điển hình là số lợng hạt lỗi, vỡ, đen còn khà lớn làm cho chất lợng nớc uống bị

ảnh hởng Hiên nay Việt Nam đang sử dụng hai phơng pháp chế biến: phơng phápchế biến kho và phơng pháp chế biến ớt nên mặc dù ngành cà phê đã nỗ lực đầu tvaò thiết bị chế biến để hạn chế tối đa sự mất cân đối giữa sản lơng thu hoạch vàkhả năng chế biến nhng nhìn lại hệ thống thiết bị hiện có từ máy móc có công suấtlớn đến bán cơ khí và thủ công phần lớn còn lạc hậu, chắp vá, không đồng bộ, chất