Vợ chồng A Phủ Tô Hoài VỢ CHỒNG A PHỦ NHÂN VẬT MỊ A, GIỚI THIỆU NHÂN VẬT MỊ 1 Mị là ai? Dân tộc Mông Hoàn cảnh gia đình con gái đầu lòng trong 1 gia đình nghèo làm nông ở Hồng Ngài, bố mẹ đều đã mất v.
Trang 1- Hoàn cảnh gia đình: con gái đầu lòng trong 1 gia đình nghèo làm nông ở Hồng Ngài, bố mẹ đều đã mất và
để lại một khoản nợ khổng lồ đã nghèo càng thêm nghèo, đã khổ càng thêm khổ
- Tuổi: đôi mươi, còn rất trẻ và đang ở lứa tuổi cập kê, độ tuổi đang trưởng thành, có nhiều hoài bão mơ
mộng
- Địa vị xã hội: là con dâu của gia đình quyền uy và giàu có nhất làng Là vợ của A Sử, con trai thống lí Pá
Tra
2 Mị được tác giả giới thiệu như thế nào?
- Ấn tượng về sự xuất hiện: “thường trông thấy có một cô con gái ngồi quay sợi gai…cô ấy cũng cúi mặt,
mặt buồn rười rượi”: Mị trở thành nhân vật, chi tiết mở đầu tác phẩm, đây là cách giới thiệu rất tự nhiên
mà tạo được ấn tượng sâu sắc với người đọc về nhân vật chính:
+ Nhân vật là ai: là người con gái
+ Nhân vật làm gì: quay sợi, thái cỏ ngựa, dệt vải…
+ Nhân vật thế nào: lúc nào cũng cúi mặt, mặt buồn rười rượi → với sắc thái ‘lúc nào” và “dù” cho tathấy được nhân vật này luôn ở trong trạng thái buồn bã, không có sức sống
⇨ Tô Hoài với lối vào truyện nhanh đã nhanh chóng kéo được hứng thú gây sự tò mò cho người đọc
đã khiến người đọc phải đặt ra các câu hỏi rằng tại sao Mị lại buồn? Mị là người như thế nào?
- Ấn tượng về nghệ thuật:
+ Thủ pháp đối lập gây chú ý cho người đọc vào số phận nhân vật: tác giả ngay từ đầu đã nêu bật cái
khác biệt giữa nội tâm bên trong nhân vật và ngoại cảnh bên ngoài gây tò mò cho người đọc vềdiễn biến và kết cục cuộc đời của nhân vật Mị
+ Xây dựng được chân dung nhân vật ấn tượng, độc đáo nhân vật của Tô Hoài hiện lên với nétriêng biệt, dễ dàng khắc sâu trong tâm trí độc giả
+ Nghệ thuật phân tích tâm lí nhân vật sắc sảo, tinh tế nét cảm xúc của nhân vật được lột tả trọnvẹn qua từng câu chữ Tô Hoài chọn lọc những khoảnh khắc có giá trị nhất, tạo thành một thướcphim ngắn đặt vào đầu tác phẩm nhằm đưa ra đoạn mở đầu hấp dẫn, thu hút với người đọc+ Đặt điểm nhìn vào những vị khách ở xa, vốn không quen biết với nhân vật có cái nhìn kháchquan nhất
Trang 23 Tại sao tác giả lại chọn nhân vật Mị?
- Xuất phát từ hoàn cảnh sáng tác: Truyện ngắn Vợ chồng A Phủ là kết quả của chuyến đi tham dự chiến
dịch giải phóng Tây Bắc của nhà văn Tô Hoài mà tác giả đã "cùng ăn, cùng ở, cùng làm" với đồng bào dântộc Tây Bắc trong suốt 8 tháng của năm 1952
Tác phẩm là sự kết tinh của suối nguồn tình yêu mảnh đất, tình yêu con người Tây Bắc sâu nặng
- Xuất phát từ sự quan tâm đến cuộc sống của những người sống kiếp nô lệ: Tác giả thương cảm trước
cuộc sống đầy tủi nhục, thấu hiểu nỗi thống khổ và ngưỡng mộ sức sống mãnh liệt của đồng bào dân tộcnghèo miền núi Tây Bắc khi phải chịu áp bức dưới ách thống trị của phong kiến
Tính hiện thực trong tác phẩm Giá trị hiện thực
- Xuất phát từ cái nhìn đầy tình người của Tô Hoài về người phụ nữ: Giá trị nhân đạo Nhân vật Mị là đại
diện miêu tả cuộc sống, hoàn cảnh của những cô gái của núi rừng Tây Bắc: bị cướp mất thanh xuân,không có cơ hội thực hiện những ước mơ, không còn niềm tin với tình yêu, bị áp bức, bóc lột… Bấy giờđịa vị của người phụ nữ trong xã hội còn thấp bé, không được coi trọng, không có tiếng nói đặc biệt là ởmiền núi xa xôi
Nhân vật Mị của Tô Hoài trở thành hình tượng điển hình về sức mạnh kiên cường của người phụ nữmiền ngược trong xã hội nhiều quyền thế bất công, đồng thời Mị cũng là nét mềm mại, cho thấy chấtlãng mạn trong văn Tô Hoài
CHỐT: Qua cách giới thiệu hình tượng nhân vật Mị, ta dường như vừa thấy được tư tình gửi gắm của Tô Hoài, vừa thấp thoáng đoán được diễn biến tâm lý nhân vật mà Tô Hoài xây dựng Tác giả không lựa chọn ngoại hình hay tính cách mà là hé lộ về phía thân phận Thân phận này sẽ là một dấu chấm hỏi lôi kéo người đọc Cứ như vậy phần giới thiệu này là lời mở đầu nhưng cũng như lời dự báo về một số phận đau khổ, bất hạnh đồng thời ngầm ẩn một sức mạnh tiềm tàng
1
B, TRƯỚC KHI VÀO NHÀ THỐNG LÍ PÁ TRA
1 Ngoại hình
- Là một người con gái mang nét đẹp đặc trưng hiếm có của núi rừng Tây Bắc
- Cô gái trẻ đang ở thời kì đẹp nhất của người con gái là tuổi dậy thì, có rất nhiều người đem lòng yêu và
cô cũng đã trao gửi tình yêu của mình cho một người trai làng yêu cô tha thiết
2 Nội tâm
a Tâm
- Trong sáng, hồn nhiên: Qua những chi tiết cụ thể, ta có thể thấy Mị là cô gái mang nét đẹp thuần khiết,
tinh khôi như một bông hoa ban trắng e ấp giữa núi rừng Tây Bắc ngút ngàn kia:
+ Vào những ngày Tết, Mị cũng đi vui chơi giống như những thanh niên gái trai trong làng
+ Mị đang ở độ tuổi đẹp nhất, vậy nên lúc nào cũng rạng rỡ, hạnh phúc
- Chăm chỉ, cần cù: câu nói khẳng định chắc nịch “con phải làm nương ngô giả nợ thay cho bố” đã làm sáng
ngời sự trách nhiệm, sự siêng năng của cô gái này
- Yêu tự do, khao khát được sống cho bản thân mình: Khi biết bố sẽ định gả mình cho nhà giàu để xoá nợ,
Mị đã cuơng quyết phản để được sống đúng lí tưởng cuộc đời mình Mị khác biệt vì trong hoàn cảnh khókhăn, ai cũng muốn được đổi đời để sống một cuộc sống khá hơn, không còn chồng chất gánh nặng vàđặc biệt trong xã hội phong kiến, gả bản thân cho những gia đình giàu có quyền qúy là cách nhanh nhất
để giải quyết những khoản nợ khổng lồ nhưng Mị thì khác, Mị muốn tự mình làm để trả nợ → ẩn sâumột sức mạnh phản kháng tiềm tàng
b Tài
Trang 3“ Ngày trước, Mị thổi sáo giỏi Mùa xuân này, Mị uống rượu bên bếp và thổi sáo Mị uốn chiếc lá trên môi, thổi lá cũng hay như thổi sáo Có biết bao nhiêu người mê, ngày đêm đã thổi sáo đi theo Mị”: Tài năng của
Mị là tài thổi sáo lá
- Là thứ nuôi dưỡng tâm hồn Mị
- Là thứ thể hiện tài năng và đam mê với âm nhạc của Mị
- Là thứ khiến bao nhiêu anh chàng say đắm, làm cho con trai đứng nhẵn cả chân vách đầu buồng Mịchứng tỏ tài năng của Mị phải đặc biệt lắm, phải hấp dẫn lắm mới có thể thu hút được sự yêu mến củanhững nam nhân trong làng
c Tình
- Tình cảm gia đình : “ Con nay đã biết cuốc nương làm ngô, con phải làm nương ngô giả nợ thay cho bố.
Bố đừng bán con cho nhà giàu”
+ Mị là người có hiếu và luôn yêu thương cha mẹ
+ Nhận thức được hoàn cảnh của gia đình là vô cùng thiếu thốn, cô luôn có ý thức làm lụng để giúp
đỡ bố mẹ từ sớm+ Là cô gái biết suy nghĩ cho gánh nặng của cha, biết chia sẻ
+ Thà chịu khổ còn hơn là phải ở nơi phù phiếm, thà chăm chỉ và được sống bên bố còn hơn phảisống trong ngôi nhà lộng lẫy kia nhưng không được gặp gia đình
- Tình cảm đôi lứa
+ Ở độ tuổi xuân thì đẹp nhất, Mị cũng đã và đang được yêu
+ Mị luôn mong muốn, khát khao được hạnh phúc bên người mình yêu, muốn được đi theo tiếng gọicủa tình yêu
+ Chi tiết “ Mị hồi hộp lặng lẽ quơ tay lên thì gặp hai nhón tay lách vào khe gỗ, sợ một ngón thấy có đeo nhẫn, Người yêu của Mị thường đeo nhẫn ngón tay ấy Mị bèn nhấc tấm vách gỗ”
● Đêm đó là đêm những người con trai sẽ đứng đợi ở dưới nhà con gái, hay theo phong tụccủa người Mông thì gọi là cướp vợ
● Mị luôn khao khát được theo tiếng gọi của tình yêu Mị cũng rất háo hức, mong chờ ngườiyêu đến
● Cái người con trai đứng bên nhà Mị kia, lại cũng đeo nhẫn giống như người yêu của Mị, vậynên Mị đã bước ra theo tiếng gọi của tình yêu, thế nhưng, đó lại là không phải người yêu của
Mị, mà là 1 người khác Bi kịch bắt đầu với cuộc đời Mị
CHỐT: Trước khi đến nhà thống lí Pá Tra, cuộc đời Mị đang tươi vui, rộn ràng, cô đang sống những ngày tháng hạnh phúc và đang được tận hưởng tuổi trẻ vừa mới bắt đầu của mình Có thể coi Mị là hình tượng đẹp về thiếu nữ người Tây Bắc Khi Mị chưa gả vào nhà Thống Lí cũng là một người con giá rất có “giá”, nàng đẹp người, đẹp nết và đời sống tình cảm rất phong phú, là một cô gái đáng được yêu Với những điều đó Mị xứng đáng có được một cuộc sống giản đơn mà hạnh phúc Tuy nhiên chi tiết cuối cùng đã là một bước ngoặt rẽ ngang cuộc đời Mị, mọi kế hoạch, định hướng, hoài bão cô gái trẻ này ấp ủ liệu còn có thể được thực hiện khi bi kịch phũ phàng bất ngờ ập đến?
C, SAU KHI VÀO NHÀ THỐNG LÍ PÁ TRA
1 Những ngày tháng nô lệ
a Tư cách
- Con dâu:
+ Mị về nhà thống lí Pá Tra với tư cách một người con dâu, người vợ của A Sử
+ Nghĩa vụ: Chăm lo nhà cửa, hầu hạ gia đình chồng
→ trở thành con dâu không phải là tự nguyện, một cuộc hôn nhân bắt ép khơi mở những bất hạnh về sau
- Con nợ:
+ Mị vì hoàn cảnh gia đình mà phải chấp nhận bán bản thân đến nhà thống lý để được trừ nợ+ Nghĩa vụ: Làm việc để trả nợ cho gia đình mình
Trang 4Mị sống với tư cách là người con dâu và con nợ, mỗi vị trí đều phải gồng gánh những nhiệm vụ nặng nhọckhác nhau, một bên là vì gia đình chồng, một bên là vì gia đình mình Cả hai tư cách đều có một điểm chung
là Mị đều miễn cưỡng, bất đắc dĩ phải gắn lên mình Làm con nợ có thể ngày một ngày hai, trong mộtkhoảng thời gian làm việc có thể trả được hết nhưng làm con dâu thời điểm bấy giờ là việc phải làm cả đời.Như vậy, Mị vô hình chung trở thành “con dâu gạt nợ” Chỉ cái tên thôi cũng đủ để ta hiểu Mị có lẽ phải sốngngày tháng nô lệ này cả đời
b Hoàn cảnh
- Tạo ra nỗi đau thể xác
+ Nơi sống
● Không gian xác định: “cái buồng Mị nằm, kín mít, có mỗi một chiếc cửa sổ một lỗ vuông bằng bàn tay”
● Thời gian vô định: “lúc nào trông ra cũng chỉ thấy trăng trắng, không biết là sương hay là nắng”
⇨ Nơi ở chật chội, bí bách, giới hạn sự phát triển con người, cách ly Mị ra khỏi thế giới Buồng là nơi đểnghỉ ngơi, thư giãn nhưng Mị phải sống với sự bức bối, thiếu thốn ánh sáng và không khí nên nó đã ảnhhưởng ít nhiều tới sinh lí cũng như tâm lí của Mị
+ Công việc
● “Tết xong thì lên núi hái thuốc phiện, giữa năm thì giặt đay, xe đay, đến mùa thì đi nương bẻ bắp, và dù
lúc đi hái củi, lúc bung ngô, lúc nào cùng gài một bó đay trong cánh tay để tước thành sợi”: Những công
việc Mị phải làm là những việc đồng áng, nhẹ nhàng có, nặng nhọc có nhưng với cường độ nhiều và dàyđặc như vậy thì sức lực một người phụ nữ chắc chắn sẽ cạn kiệt vì phải hoàn thành nhiều công việctrong một khoảng thời gian ngắn nên cô phải tận dụng, tranh thủ mọi thời gian và bản thân thì không cólúc nào nghỉ ngơi
● “Mỗi năm mỗi mùa, mỗi tháng lại làm đi làm lại” + “bao giờ cũng thế, suốt năm suốt đời như thế”: sự
tuần hoàn, vòng lặp vô tận của những ngày tháng kham khổ làm việc cực nhọc không điểm dừng, Mịkhông thể tìm ra cho mình lối thoát
● So sánh: “Mị tưởng mình là con trâu, mình cũng là con ngựa…biết đi làm mà thôi” + “Con ngựa con trâu làm còn có lúc, đêm nó còn được đứng gãi chân, đứng nhai cỏ”:
o Ở hình ảnh so sánh đầu tiên, Mị đã coi mình ngang hàng với con ngựa ngoài đồng nhằm làm bậtlên sự lam lũ, khổ sở trong cuộc sống và công việc của mình: chỉ biết ăn và làm thôi
o Ở hình ảnh so sánh thứ hai, Mị thậm chí còn so mình không bằng ngựa kia sau khi nhận ra nhữngcông việc mà mình phải làm thật sự quá sức và cực nhọc, không có thời gian nghỉ ngơi
⇨ Công việc của Mị là những việc đồng áng lặp đi lặp lại quanh năm suốt tháng, Mị phải làm việc cả ngày màkhông có một giây phút nào dành cho bản thân để nghỉ ngơi
- Tạo nỗi đau tinh thần: Chịu sự áp bức của 3 chế độ
+ Phụ quyền
● Khái niệm: là một hệ thống xã hội trong đó nam giới giữ vai trò là nhân vật quyền lực chủ yếu với tổ chức
xã hội, đồng thời là nơi mà người cha có quyền lực đối với phụ nữ, trẻ em và tài sản Từ này ngụ ý vềmột thể chế mà nam giới nắm quyền lực và phụ nữ phải chịu sự lệ thuộc
Trang 5● “đàn bà con gái nhà này thì vùi vào việc làm cả đêm cả ngày”: những nữ nhân một khi đã bước vào gia
đình thống lý đều phải chịu những cảnh bị bóc lột sức lao động như nhau Họ làm cả những việc nặngnhọc mà nam giới thường làm vì bị bắt buộc, không còn lựa chọn nào khác khi chồng và cha là nhữngngười điều khiển, chỉ đạo và nắm quyền trong gia đình
+ Thần quyền
● Khái niệm: Về mặt nghĩa đen và nghĩa hẹp, thần quyền nghĩa là sự cai trị của một hoặc nhiều thánh thần.Trong một nền chính trị thần quyền, người lãnh đạo là con người được cho là có kết nối cá nhân trựctiếp với thần thánh của nền văn hóa
● Theo phong tục của người Mông, khi cô dâu đã bị cướp về và đã được làm lễ cúng trình ma ở nhà chồng
thì không được phép làm trái, Ý thức phản kháng của Mị cũng dần tiêu tan chỉ vì ý nghĩ: mình đã bị đem trình ma thì có chết cũng trở thành ma nhà thống lí, chết cũng không được tự do Hủ tục đã giết chết
hạnh phúc của Mị
● “Bản Mèo ánh trăng sáng
Tay dắt cương giấu con ngựa dưới sàn
Chàng trai người Mông vắt em yêu ngang lưng ngựa đó
Ngựa mang thiên thần lên đỉnh núi.”
Những câu hát trong ca khúc “Cướp vợ” của ban nhạc Ngũ Cung đã phần nào nói lên phong tục cưới hỏicủa người H’mông
Ngòi bút hiện thực tỉnh táo của Tô Hoài, ông đã phanh phui bản chất bóc lột giai cấp được ẩn sau nhữngphong tục tập quán Mị danh phận là con dâu nhưng thực chất số phận chỉ như một nô lệ, thứ nô lệ người
ta không phải mua mà lại tha hồ được bóc lột, hành hạ, qua đây nêu bật những nỗi thống khổ của người phụ
nữ miền núi – những người vừa phải chịu gánh nặng của chế độ phong kiến, vừa bị trói chặt trong xiềng xíchcủa thần quyền, cường quyền và phụ quyền
c Thái độ
- Khi mới bị bắt đến nhà thống lý Pá Tra
+ “Có đến hàng mấy tháng, đêm nào Mị cũng khóc”: Đêm nào cô cũng khóc là khóc thương cho bản thân,
qua đây thể hiện sự bất lực của người phụ nữ trước số phận hẩm hiu của mình.
+ “Mị trốn về nhà, hai tròng mắt còn đỏ hoe Trông thấy bố, Mị quỳ lạy, úp mặt xuống đất, nức nở”: Mị đã
tự tìm cho mình lối thoát để quay về nhà, không chấp nhận phải sống trong sự đau khổ ở nhà chồng Mị
đã có hành động cầu cứu bố mình nhưng tất nhiên ông không thể giúp gì được
+ “Mị ném nắm lá ngón xuống đất”:
● Lá ngón là một loại lá của cây leo, lá có màu xanh và rất độc, có thể gây chết người
● Cô đã từng nghĩ tới con đường giải thoát tiêu cực nhất chính là tự kết liễu cuộc đời chán nản, đau đớn tột cùng
- Khi đã ở nhà thống lý Pá Tra một thời gian
+ “ở lâu trong cái khổ, Mị quen khổ rồi”: Mị dần chấp nhận với hiện thực, học cách quen dần với cuộc sống
vất vả, thiếu thốn Mị phải đau đớn mà thốt lên mình đã quen rồi
+ “mỗi ngày Mị càng không nói, lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa”: khóc quá nhiều, đau khổ quá nhiều
nên cảm xúc của Mị đã gần như chai sạn, cô không còn sức lực, không còn tâm trí để mà đấu tranh chống lại những gánh nặng đè nén, bủa vây Mị đã chấp nhận và cam chịu
- Lí do dẫn đến sự thay đổi trong thái độ của Mị
+ Từ câu nói của bố “mày về lạy chào tao để mày đi chết đấy à…không được, con ơi”: Mị nhận ra mình bây
giờ là người duy nhất có thể làm việc để giúp gia đình, nếu cô từ bỏ thì đồng nghĩa bố cô cũng sẽ phải đi
Trang 6vào con đường cùng Vì thế Mị quyết định đầu hàng trước số phận, chấp nhận trở lại nhà thống lý → Mị
nhận ra rằng cái chết của mình sẽ chỉ khiến bố mình khổ hơn
+ Mấy năm sau bố Mị chết: nguồn động lực, người thân duy nhất cũng chẳng còn, Mị không còn gì để tiếptục nỗ lực mà thoát ra khỏi cảnh khổ đau này nữa
→ Mị trước đó đã có hành động, thái độ phản kháng, chống lại số phận nhưng sau đó do người bố củamình, Mị buộc phải học cách chấp nhận và làm quen với cuộc sống mới-một cuộc sống tù túng và vất vả
Xã hội hành hạ con người một cách tàn nhẫn đến mức bị tê liệt cảm xúc, không còn sức sống tình yêu cuộcđời Từ một cô gái ham sống ham tự do nay chỉ còn lại một thể xác vô hồn vô thức Một sự hủy diệt đáng sợđến đau xót
CHỐT: Thời gian Mị bị “giam cầm” ở nhà thống lý Pá Tra là những ngày tháng tăm tối đối với cô gái trẻ Cô phải
sống trong hoàn cảnh khổ sở thiếu thốn nhưng vẫn phải ngày ngày nai lưng ra làm việc Từ đó nêu bật sự túng quẫn, bất lực của Mị nói riêng, của số phận phụ nữ thời phong kiến nói chung khi vừa phải chịu sự áp bức của các tầng áp bức, vừa phải nỗ lực sống để nuôi gia đình và bản thân Đây là hiện thực đau xót trong góc nhìn đầy nhân đạo của Tô Hoài
2 Đêm tình mùa xuân
a Ngoại cảnh
- Thời gian:
+ Bao quát: xuân đến, ở Hồng Ngài ăn Tết giữa lúc gió thổi vào cỏ gianh vàng ửng
+ Cụ thể: trong đêm tình mùa xuân
⇨ Đây là khoảng thời gian khiến cho cảnh vật trở nên có chiều sâu Thời gian ban đêm thường là thời điểm conngười dễ tâm trạng Ở đây lại còn là đêm tình mùa xuân phải chăng đang dần hé mở những thứ tình cảm nhưđang được hồi sinh như đang được sống dậy như vạn vật trong mùa xuân
- Không gian:
+ Trên đầu núi: các nương ngô, nương lúa vừa gặt xong; trẻ con đi hái bí đỏ, tinh nghịch, đã đốt những lều
canh nương để sưởi lửa; gió thổi cỏ gianh vàng ửng
+ Trong các làng Mèo Đỏ: những chiếc váy hoa đã đem ra phơi trên mỏm đá xòe như con bướm sặc sỡ; đám
trẻ đợi Tết cười ầm
+ Ngoài đầu núi: lấp ló tiếng sáo ai thổi rủ bạn đi chơi → có lẽ đây là thanh âm nổi bật quan trọng nhất trong
không gian Đó là âm thanh quen thuộc mang đến sự dân dã, là âm thanh cùng lớn lên cùng trưởng thànhvới nhiều người Và đây cũng là âm thanh khơi mở tác động đến nhân vật trung tâm
+ Mỗi đầu làng: có sân chơi trai gái trẻ con tụ tập đánh pao đánh quay thổi sáo thổi khèn và nhảy
+ Trong nhà thống lí Pá Tra: ăn xong bữa cơm tết cúng ma, có tiếng chiêng ầm ĩ, có cảnh người ốp đồng nhảy
lên nhảy xuống run bần bật và tiếp ngay bữa cơm là bữa rượu bên bếp lửa
⇨ Không gian mang đến bức tranh của thiên nhiên và cuộc sống của con người Tây Bắc khi xuân tới Ở nơi đó cóhình ảnh, có âm thanh, có màu sắc Tất cả hòa quyện tạo nên một nét vẽ thật riêng, một nét vẽ sinh động và thuhút, tươi mới và tràn trề Bức tranh đưa người đọc hướng về những bản sắc nơi Tây Bắc Không gian đa dạngdưới cái nhìn đa chiều và ngòi búi đa tài hiện lên thật giàu chất thơ giàu chất trữ tình Bức tranh mùa xuân vớisức sống ngập tràn xuất hiện trước để làm nền làm phông cho nhân vật Sức sống mùa xuân mang đến cho HồngNgài phải chăng cũng sẽ là sức sống đem đến hồi sinh cho nhân vật? Cứ như vậy Tô Hoài chuyển điểm nhìn từngoại cảnh để đi sâu vào tâm cảnh
CHỐT: Nghệ thuật tả cảnh với giọng văn nhẹ nhàng Tô Hoài đã mang đến phong vị dân tộc đậm đà bản sắc Ông
có sở trường quan sát những nét riêng về phong tục và lối sống của người Mông và ở đây ông đã thể hiện nó thật sự có hình có hồn có tình.
b Tâm cảnh
Trang 7- Mị sống lại với quá khứ:
+ Nhờ tiếng sáo:
● Tiếng sáo mang đến sức sống, tượng trưng cho tình yêu trai gái
● Ngày trước Mị thổi sáo rất giỏi vậy nên tiếng sáo gắn bó với cuộc sống và tuổi trẻ của Mị:tiếng sáo vốn đã
luôn hiện diện trong trang đời của Mị từ lúc còn là cô gái trẻ trung đến tận khi trở thành con dâu gạt nợ.tiếng sáo như tiếng gọi của quá khứ của tự do đưa Mị sống về những ngày trước, những tháng ngày xinh
đẹp tự do Hồi đó Mị xinh đẹp tài năng và có biết bao người mê, ngày đêm đã thổi sáo đi theo Mị → tiếng sáo trở thành tiếng vang vẽ lại những kỉ niệm đẹp đẽ
● Nghe tiếng sáo:
o Mị nghe thấy tiếng sáo thiết tha bổi hổi: khi về nhà thống lí Pá Tra Mị dường như vô cảm thờ ơ với
tất cả thế nhưng giờ đây với tiếng sáo Mị lại nhận ra nó mang cảm xúc thiết tha cùng tâm trạng bổi
hổi → tiếng sáo là tiếng gọi của mùa xuân của sức sống đánh thức cảm xúc sâu thẳm trong tâm hồn nhân vật
o Không chỉ vậy Mị còn “ngồi nhẩm theo bài hát”: Mị như bị tiếng sáo kéo đi và bất giác làm những thứ
khác hoàn toàn so với mình từ ngày làm dâu Có lẽ đó mới là sức sống con người thật của Mị Mị cứvậy nương theo những giai điệu đó mà dần đón nhận sự say mê nồng nàn
→ Thanh âm tuy chỉ là từ xa vọng lại nhưng quả thật sức vọng của nó thật mạnh thật giá trị
● Tiếng sáo từ ngoại cảnh bước vào tâm cảnh: là từ không gian thiên nhiên hòa nhập vào không gian tâmtưởng của nhân vật; tiếng sáo lấp ló đầu núi rồi tiếng sáo văng vẳng đầu làng đến tiếng sáo lửng lơ ngoàiđường và cuối cùng là tiếng sáo rập rờn trong đầu Mị
⇨ Tiếng sáo là một chi tiết quan trọng được tác giả xây dựng với những mục đích nghệ thuật nhất định Nó có sựtác động ảnh hưởng mạnh mẽ đến nhân vật Thanh âm ấy dường như có thể hồi sinh sức sống cho Mị để Mị vừađược sống lại với quá khứ trẻ trung say mê của mình vừa phần nào hé mở những khao khát, những thức tỉnh củanhân vật Tiếng sáo xuyên suốt trong diễn biến tâm lý lúc này của Mị Nó có ở thực tại nhưng cũng lại là quá khứ
Nó đứng ở ranh giới đó để đưa đẩy nhân vật giữa thực và mơ
o 2 từ “ừng ực” rất giàu chất gợi hình gợi tình Nó khiến ta hình dung được Mị uống như để say thật
nhanh, để quên đi hết những đau khổ của thực tại Một người phụ nữ tìm đến rượu mà lại uống ừng
ực quả là một cảm giác chua xót và buồn tủi
o Có lẽ Mị muốn dùng men say đó dìm đi những nuối tiếc và khát khao đột ngột bùng lên trong lòngmình Uống để dùng cái cay đắng của rượu xóa đi đắng cay trong lòng
● Và rồi Mị đã say, Mị lịm mặt ngồi nhìn thực tại nhưng lòng lại sống về ngày trước:
o 1 sự mơ hồ trong tâm thức, 1 sự nhen nhóm trong phản kháng
o Mị như đang sống với 2 con người: con người của thân xác và con người của tâm hồn → một conngười ở quá khứ còn một con người ở hiện tại
● Mị còn thấy phơi phới trở lại, trong lòng đột nhiên vui sướng như những đêm Tết ngày trước: cơn say làm
Mị càng như đang ở ngày trước hơn, quá khứ tươi đẹp mãnh liệt quả thực đã lấn át hết những bất hạnhhiện tại
- Mị thấm thía bi kịch:
Trang 8+ Sự kết hợp: giữa thực và tưởng → càng làm rõ Mị xứng đáng có hiện tại hạnh phúc và tương lai đáng
sống hơn thay vì là thực tại đau khổ này; đồng thời nó cũng khiến cho bi kịch được khắc họa rõ nét,dụng ý của tác giả được truyền tải và tâm lý nhân vật được bộc lộ
+ Sự đối lập:
● Sống lại với quá khứ vui vẻ tưởng chừng Mị sẽ ra đường đi chơi để tận hưởng niềm sung sướng tronglòng >< Mị lại bước vào buồng, chả buồn đi, ngồi xuống giường trông ra cái cửa sổ lỗ vuông mờ mờ trăngtrắng
→ tưởng tượng vẫn là tưởng tượng còn thực tại mới là cái Mị đang phải đối mặt thực tại ấy còn đang giữchân Mị lại, Mị chưa đủ khao khát để vùng lên khỏi đó
● Mị trẻ lắm Mị vẫn còn trẻ Mị muốn đi chơi >< Mị lại sống như thể mình không còn tuổi trẻ không cònsức sống, thời gian thì cứ trôi
o Đó là bi kịch, sự đối lập này cho thấy hiện thực áp bức đầy vô lí bất công Hiện thực ấy vùi dập Mị,chôn lấp tuổi xuân của cô để rồi cho đến tận lúc này Mị mới nhận ra
o 3 câu văn ngắn, 3 lần khẳng định, 3 từ “Mị” với 2 từ “trẻ” lặp lại kết hợp cùng “lắm, vẫn
còn,muốn” Tô Hoài đã thành công trong nghệ thuật miêu tả diễn biến tâm lý của mình Lời vănkhéo léo đó là lời thuật tiếng nói của tác giả hay là lời tự bộc tiếng nói của nhân vật Với cách kểnửa gián tiếp nửa trực tiếp này tác giả đã linh hoạt được góc nhìn và góc cảm
● A Sử không cho Mị đi chơi >< bao nhiêu người có chồng cũng đi chơi ngày Tết
A Sử với Mị không có lòng với nhau >< vẫn phải ở với nhau
→ càng đọc ta càng thấy cái bất hạnh đầy đau đớn của cuộc đời Mị Mị cũng như bao cô gái khác, còn xinhđẹp và có tài vậy mà sao Mị lại phải chịu một cuộc sống thiếu tự do đến vậy Sống cùng người mình khôngyêu và cũng không được yêu Đó là một trái ngang của người phụ nữ khi bị những quyền thế bất công giamhãm
● Nếu có nắm lá ngón lúc này Mị sẽ ăn cho chết ngay >< Mị ăn lá ngón lúc trước về tìm cha
o Dù đều là sự bế tắc không chịu được giam cầm thế nhưng 2 lần muốn chết này của Mị không giốngnhau Lúc trước Mị muốn ăn lá ngón là vì không chấp nhận được cuộc sống thay đổi, cuộc sốngkhông theo í mình Nhưng trong đêm tình mùa xuân này Mị muốn chết bởi Mị đã thực sự thấm thíacái bi kịch của mình, ý thức được quyền sống Mị không muốn sống cuộc sống chẳng bằng con trâucon ngựa này nữa Sức chịu đựng bao lâu, nay như không còn gì
→ muốn chết là biểu hiện mãnh liệt, dữ dội nhất của sự thức tỉnh lòng ham sống, khát khao hạnhphúc, khát khao xung đột gay gắt với cuộc hôn nhân thực tại
o Chết ngay để chẳng buồn nhớ lại: nhớ lại quá khứ chỉ thấy nước mắt ứa thêm thấy đau nhói vớitình cảnh lúc này
o Lồng ghép tiếng sáo gọi bạn yêu cùng lời bài hát về tình yêu liệu rằng Tô Hoài có đang nói lên khaokhát tình yêu đúng nghĩa đang cháy lên trong lòng Mị Tiếng sáo như thôi thúc, như dần dần giúp
Mị thoát ra khỏi tình trạng âm thầm thờ ơ bấy lâu nay
+ Sự phát triển:
● Trong tâm lí nhân vật Mị: từ quá khứ nhìn hiện tại, từ khát khao hạnh phúc để rồi thấm thía bi kịch, từnhững điều đó diễn biến tâm lí được xoay chuyển từ suy nghĩ tâm trạng này sang ý nghĩ cảm xúc kia Mịkhông còn được nhìn theo vẻ ngoài như từ hồi về làm dâu mà nay đã có những phát triển những đổi thaytrong nội tâm bên trong
● Trong cốt truyện: với diễn biến tâm lí đó thiên truyện dần được đẩy lên, thu hút người đọc về những gìxảy ra tiếp Liệu Mị vẫn chấp nhận hay Mị sẽ vùng dậy?
⇨ Cách dẫn dắt khéo léo để mạch truyện phát triển của Tô Hoài Đồng thời cũng phát triển được tính cách nhânvật Tác giả không mở ra ngay hết thảy mà để độc giả phải vừa đọc vừa ngẫm mới thấy được hết đặc sắc câuchuyện
Trang 9- Mị đấu tranh phản kháng:
+ Hành động
● Đến góc nhà, lấy ống mỡ, xắn một miếng bỏ thêm vào đĩa đèn cho sáng: Mị đang thắp sáng căn phònghay chính là thắp sáng cho chính mình, thắp sáng cái cuộc đời đầy tăm tối này và thắp sáng tâm hồn đầyước muốn
● Quấn lại tóc, với tay lấy cái váy hoa vắt ở phía trong vách: Mị sửa soạn cho bản thân để để đi chơi
→ đây vốn chỉ là những hành động bình thường thế nhưng nó lại chứa đựng những ý nghĩa đầy giá trị Mịlàm những điều mà ngỡ như sẽ chẳng bao giờ làm cho thấy Mị đã phần nào đứng lên để vì hạnh phúc bảnthân Không những vậy Mị còn làm trước mặt A Sử Sự sắp xếp chi tiết của Tô Hoài quả thực tinh tế Tất cảnhư đang ngầm nói lên rằng có thể sau này Mị sẽ thực sự đứng lên mà phản kháng đòi lại tự do cho mình
mà không còn e sợ quyền thế nào
● Khi bị A Sử trói đứng vào cột và với hơi rượu tiếng sáo “Mị vùng bước đi”
o Tiếp tục là một câu văn ngắn nhưng lại có đủ đầy những điều tác giả muốn truyền tải Dâytrói ấy chỉ trói được thể xác còn tâm hồn Mị lúc đó đã đi theo những cuộc chơi → ngay lúc đódường như không có gì có thể ngăn cản Mị với tình yêu với tự do
o Vùng bước đi để đi chơi để thỏa mãn tuổi xuân để thoát khỏi số phận và để bức mình rakhỏi vòng dây của cường quyền
o Điều gì khiến Mị thấy mình như không bị trói? Đó chính là nhờ tiếng sáo Mị như thoát khỏihiện tại để thả hồn theo tiếng sáo Nó như là một thế giới khác do tiếng sáo mở ra Thế giới ấy làthế giới của tự do
o Chi tiết A Sử trói đứng, quấn tóc Mị lên cột và tắt đèn đi ra khép cửa buồng: dây trói chính
là tượng trưng cho xã hội bấy giờ tàn nhẫn, giam hãm con người, trói buộc con người vào nhữngphi lý bất hạnh Mị thắp đèn còn A Sử tắt đèn Và như vậy có dập tắt được những gì đang dângtrào trong lòng Mị hay không?
⇨ Đây hoàn toàn là những hành động tự phát lại còn là những hành động trong cơn say thế nhưng nó lại là nhữnghành động mở đầu cho sự vùng lên phản kháng về sau của Mị, có tác động và ý nghĩa vô cùng lớn để Mị thay đổicuộc đời
+ Suy nghĩ:
● Mị muốn đi chơi, Mị cũng sắp đi chơi: đi chơi là một nghĩa nhưng hàm ẩn sau đó có lẽ là Mị muốn đứnglên và Mị cũng sắp đấu tranh thực sự → sự lặp lại của ham muốn này cho thấy nhà văn đang thắp lêncho nhân vật ngọn lửa của tự do của thức tỉnh
● Trong đầu rập rờn tiếng sáo và còn theo tiếng sáo để đi chơi: những hiện hữu trong tiềm thức lúc đó của
Mị hoàn toàn được chi phối bằng tiếng sáo Tiếng sáo là sự nhân đạo của tác giả Tiếng sáo là bước đệmđẹp đẽ cho mọi sự đấu tranh và phản kháng
⇨ Nếu không có tiếng sáo sẽ không có bất kì sự đổi thay nào Từ chức năng đánh thức giờ đây tiếng sáo đã hồisinh đã thúc giục Mị hành động Cái tiếng sáo cứ rập rờn cứ ám ảnh trong đầu Mị đã khiến Mị muốn thắp đènmuốn đi chơi Chỉ một âm thanh thôi nhưng lại đủ khiến tâm lí nhân vật có những chuyển biến không ngờ Âmthanh ấy phải quan trọng và phải có tầm ảnh hưởng như thế nào Nó là sự giải thoát là mồi lửa cho sức mạnhtiềm tàng mãnh liệt của nhân vật Tiếng sáo cứ vậy trở thành điểm tựa nâng đỡ tâm hồn Mị
- Mị trở lại với thực tại:
+ Vẫn còn mơ hồ:
● Khi dây trói làm Mị đau Mị nhận ra mình không nghe thấy tiếng sáo nữa Tiếng sáo có hay, quá khứ có đẹpthì cũng chỉ là trong tâm thức của Mị Nếu tiếng sáo men rượu đưa Mị về quá khứ thì dây trói và tiếngchân ngựa đã kéo Mị về thực tại
Trang 10● Mị thổn thức nghĩ mình không bằng con ngựa: con ngựa còn được ở bên ngoài gãi chân và nhai cỏ đầythoải mái với chính cuộc sống theo lẽ thường của nó Còn Mị chẳng có quyền làm gì dù những điều giảnđơn nhất → hiện tại tàn nhẫn chua xót
● Mị nín khóc và bồi hồi: dư âm của những thanh âm mà tiếng sáo mang lại chưa biến mất hoàn toàn, nóvẫn khiến cho xúc cảm tâm lí của Mị mơ hồ giữa thực và mơ Vì thế mà lúc thì Mị thấy đau nhức vì dâytrói thít lúc lại thấy nồng nàn tha thiết với hơi rượu tỏa, tiếng sáo → Mị cứ vậy mà lúc mê lúc tỉnh
● Tiếng sáo lúc này không còn rõ âm rõ điệu Nó đang lịm dần đi để cùng hòa vào cái khổ đau của Mị Tiếngsáo không còn trong không gian thực thế nhưng nó vẫn đang cựa quậy trong tâm hồn Mị Nó sẽ chắpcánh cho sức sống của Mị
+ Thực sự tỉnh:
● Điều mà Mị nghĩ đến ngay khi bàng hoàng tỉnh không phải là thực hiện những ước muốn như trong đêmtình kia mà là nghĩ về những hiện thực ngày ngày Mị phải đối mặt: tiếng lửa réo trong lò nấu lợn, các chị
vơ anh vợ chú của A Sử còn ở nhà không; sau những điều này Mị mới nghĩ đến mình và những người đàn
bà khốn khổ sa vào nhà quan: họ đã được đi chơi hay là họ đang phải trói như Mị
→ Mị nghĩ vậy nhưng Mị không trả lời được bởi số phận người đàn bà lấy chồng giàu ở Hồng Ngài hầunhư ai cũng giống ai, cũng đều tủi nhục và bất hạnh, bị nam quyền chà đạp
● Mị nhớ đến câu chuyện có một người trói vợ đời trước ở nhà thống lí Pá Tra 3 ngày và đến khi đi chơi vềthấy vợ chết Mị sợ quá, cựa quậy xem mình còn sống hay chết
o Mị lúc này không muốn chết nữa bởi ẩn sâu trong Mị là ngọn lửa khao khát tự do và khaokhát tình yêu Nó sẽ chỉ trực chờ cơ hội để thực sự hồi sinh Mị cứu lấy Mị 1 lần nữa
o Không muốn chết ở đây chính là sự ham sống thực sự, quý giá trị bản thân
o Đây cũng là một sự lên án của tác giả đối với xã hội ấy, quyền và tự do của người phụ nữhoàn toàn bị tước đoạt và rồi họ phải hứng chịu những bất hạnh tột cùng
→ tình tiết được lồng ghép khéo léo, mạch truyện không gay cấn dồn dập mà nhẹ nhàng nhưng lại đủ sâu
● NGHỆ THUẬT MIÊU TẢ TIẾNG SÁO
- Cách thức:
+ Tám lần nhắc đến tiếng sáo+ Ba lần đặc tả tiếng sáo: văng vẳng, lửng lơ, rập rờn+ Trước mỗi sự đổi thay trong nội tâm và hành động nhân vật đều có sự xuất hiện của tiếng sáo+ Dùng tiếng sáo để miêu tả tâm lí nhân vật, để gợi ra nhiều hàm ẩn nhiều lớp nghĩa
- Ý nghĩa:
+ Với nhân vật: cuộc đời Mị sẽ ra sao nếu không có đi tiếng sáo?
● Trước đó: là người bạn của tuổi trẻ của say mê thiếu nữ của những tình cảm đẹp đẽ
● Hiện nay: là người cứu lấy Mị, đem đến sự hồi sinh, tiếp thêm động lực cho nguồn sức mạnhtiềm tàng cùng khát khao hạnh phúc
Trang 11● Sau này: mãi là người ân nhân là giá trị tinh thần trân quý ở bên Mị, với người khác là âmthanh bình thường nhưng với Mị nó lớn lao hơn vậy, không thể nói hết bằng lời
● Thu hút, lôi cuốn, người đọc như cùng Mị nương theo tiếng sáo
● Là nét đẹp văn hóa đậm bản sắc dân tộc tác động đến tình yêu của con người
⇨ Qua thanh âm của nhạc cụ nhà văn đã tấu lên biết bao thanh sắc thanh điệu trong lòng người
● SO SÁNH MỞ RỘNG CHI TIẾT “uống rượu”
- Với Tự Tình 2 của Hồ Xuân Hương:
+ Nữ thi sĩ cũng mượn rượu để quên sầu để nói lên khao khát tình yêu của người phụ nữ có hoàn cảnh éo lebất hạnh
+ HXH ý thức được và uống rượu còn mị uống rượu xong mới thức tỉnh mới ý thức được và có khao khát
- Với Chí Phèo của Nam Cao:
+ Nam Cao để Chí Phèo uống rượu với nhiều dụng ý nghệ thuật tùy mỗi một đoạn truyện và ở cuối tác phẩmChí Phèo cũng đã uống rượu để quên đi những đau khổ tột cùng khi bị Thị từ chối và uống xong Chí cũngnhận ra được thực tại cay đắng như thế nào, số phận bất công với mình ra sao Đây là nét có phần tươngđồng với Mị
+ Nhưng Chí thức tỉnh và nhận ra sự bế tắc còn Mị thì không Mị chưa bế tắc chưa bị đẩy đến đường cùng →
sự khác biệt này là sự khác biệt trong giai đoạn văn học (Chí Phèo có sự hạn chế của thời đại)
NHÂN VẬT A PHỦ
A GIỚI THIỆU NHÂN VẬT A PHỦ
1. Hoàn cảnh xuất hiện:trong đêm xuân ấy đã xảy ra xô xát đánh nhau với con quan làng – A Sử, A Phủ đã
ra tay trừng trị thói con quan ỷ thế làm cản của A Sử
- Mạnh mẽ: một đoạn văn ngắn với hàng loạt các động từ cùng lối miêu tả các động tác nhanh, gấp: chạy
vụt ra, ném, lăng, xộc tới, nắm cái vòng cổ, kéo dập đầu xuống, xé lai áo, đánh tới tấp…
Sớm thể hiện được sức mạnh, khí chất ngút trời của A Phủ, đưa người đọc hình dung về một chàngtrai mạnh mẽ, gan góc với thân thủ nhanh nhẹn
- Quyết đoán:
Trang 12+ Đứng trước đối thủ mang theo cả 1 đám bè lũ đến gây sự nhưng A Phủ vẫn chẳng chần chừ, ngần ngại
gì mà thẳng tay trừng trị bọn con quan khi chúng dám quậy phá cuộc vui xuân của đám bạn mình
+ Những tiếng hò hét của người làng xung quanh dường như trở thành tiếng cổ cũ, khích lệ A Phủ khiếnchàng trai thêm khí thế Đó không chỉ là tiếng reo hò cho một trân đánh nhau thông thường mà tưởngnhư là tiếng reo hò của người dân khi được chứng kiến A Phủ giúp họ trả thù bọn địa chủ đã bóc lột họbao lâu nay
- Quả cảm:
+ Ở vùng núi cao, bọn chúa đất như thống lí Pá Tra là một thứ trời con, con trai thống lí là con trời, không
ai dám đụng tới Nhưng A Phủ không sợ Với A Phủ, A Sử chỉ là đứa phá đám cuộc chơi, cần phải đánh.Hành động này của A Phủ như 1 lời thách đấu tới bọn cường quyền, 1 lời khẳng định sẽ không chịu cúiđầu trước bọn chúng
+ A Phủ nắm lấy "cái vòng bạc có tua chỉ xanh của A Sử, kéo dập đầu nó xuống, xé áo nó ra mà đánh”
cái vòng bạc ấy như một tín vật để A Sử thể hiện rằng mình là con nhà quan, nhưng nó cũng chẳng khiến
A Phủ phải e sợ gì, thậm chí còn càng khiến A Phủ thêm tức giận, đánh hắn tới tấp
Nét tính cách của A Phủ được miêu tả là một người vô cùng ương ngạnh, không sợ cường quyền,không vì chức danh của A Sử mà bỏ qua, sẵn sàng xông vào dạy cho A Sử một bài học
b Ngoại hình
- Tương tự như tính cách, Tô Hoài không trực tiếp miêu tả ngoại hình nhân vật A Phủ, ông chủ yếu để ngườiđọc tưởng tượng ra bề ngoài của nhân vật qua hành động
- “Một người to lớn” là điều duy nhất Tô Hoài cho ta biết về ngoại hình của anh chàng nhưng qua đó kết hợp
với chuỗi hành động hết sức đặc biệt đã vẽ nên trong tâm tưởng người đọc hình ảnh một A Phủ với tầmvóc “không phải dạng vừa”
Dưới ngòi bút của Tô Hoài, nhân vật A Phủ đã xuất hiện như một vị anh hùng, một vị tướng quân trongtruyền thuyết với một thân hình cường tráng, to lớn nổi bật trong đám con trai trong làng
➤Nhân vật A Phủ chủ yếu được tác giả khắc họa qua chuỗi hành động để làm nổi bật cả diện mạo, tính cách
táo bạo, gan góc và tinh thần phản kháng của một chàng trai miền núi có tâm hồn tự do phóng khoáng mang khí chất của một anh hùng.
2 Ý nghĩa của sự xuất hiện
a Với nhân vật
- Tạo ra sự khác biệt giữa hai nhân vật chính: A Phủ và Mị Nếu như với nhân vật Mị, nhà văn tập trung miêu
tả diễn biến tâm trạng, chú trọng miêu tả vẻ đẹp nội tâm thì với A Phủ, Tô Hoài lại tập trung miêu tả quahành động để khắc họa nên những nét tính cách của nhân vật
- Nhân vật được cho xuất hiện nhanh chóng và cách xuất hiện mạnh mẽ như vậy phần nào giúp hình tượngnhân vật được định hình
Cách xuất hiện đặc biệt báo hiệu một số phận đặc biệt
b Với tác phẩm
- Tạo nên những giá trị nghệ thuật đặc sắc: nghệ thuật xây dựng hình tượng nhân vật
- Tạo nên nhiều tình tiết nội dung đặc sắc, gây ấn tượng sâu đậm về nhân vật trung tâm
- Là nhân vật xuất hiện sau, báo hiệu một bước ngoặt sẽ xuất hiện tạo nên giá trị nhân đạo cho tác phẩm
c Với độc giả
- Gây kích thích nên trí tò mò với người đọc, muốn khám phá, tìm hiểu tính cách của nhân vật
- Truyền cảm hứng, cổ vũ tinh thần đấu tranh chống cường quyền tới những người dân đang bị áp bức thờibấy giờ
Trang 13● SO SÁNH VỚI SỰ XUẤT HIỆN CỦA NHÂN VẬT MỊ
- Giống:
+ Đều là những người dân tộc Mông cùng sống trên mảnh đất Tây Bắc
+ Hai nhân vật đều xuất hiện đặc biệt trong những tình huống có phần éo le, có vấn đề
+ Đều đại diện cho tầng lớp nhân dân lao động
+ Qua 2 nhân vật, đều thấy được cái nhìn đầy tính người của tác giả
- Khác:
+ Địa vị xã hội :
● Mị : con dâu gia đình quyền quý
● A Phủ : một nông dân nghèo không có chỗ đứng trong XH
+ Thái độ
● Mị: buồn rười rượi
● A Phủ: tức tối, quyết liệt
+ Vị trí xuất hiện:
● Mị: đầu đoạn trích, gây ấn tượng về sự trung tâm
● A Phủ: giữa đoạn trích, xuất hiện khi Mị đã được miêu tả với tất cả những khổ đau giằng xé, báohiệu sẽ là “người gỡ bỏ những nút thắt” cho tác phẩm
+ Điểm nhìn:
● Mị : Tác giả đi thẳng vào nội tâm, tâm trạng nhân vật
● A Phủ : Tác giả miêu tả hàng loạt những hành động để khắc họa nét tính cách và ngoại hình+ Đại diện :
● Mị: Cho người con gái Tây Bắc, phải chịu những uất ức dưới các tầng bóc lột, không được làmnhững gì mình mong muốn
● A Phủ : Cho những người nông dân lao động nghèo, đồng thời còn đại diện cho những người sẵnsàng đứng lên chống lại cường quyền
Hai nhân vật trung tâm của tác phẩm có nhiều điểm đối lập nhau ngay từ những câu giới thiệu nhưng dường như vẫn xuất hiện một sơi dây kết nối vô hình, vì cùng được miêu tả với một hoàn cảnh éo le, bất trắc nên hứa hẹn sự kết hợp để thoát khỏi cuộc sống thực tại của cả hai.
I TRƯỚC KHI VÀO NHÀ THỐNG LÍ
1 Xuất thân:
- Dân tộc: Mông
- Tuổi: độ tuổi đôi mươi, còn đang rất trẻ, sống với những ước mơ của chàng trai tuổi đang trưởng thành
- Địa vị xã hội : chỉ là một nông dân bình thường, cụ thể chỉ là một người đi làm thuê, làm mướn cho người
ta, không có chỗ đứng trong xã hội
- Hoàn cảnh:
+ Đẻ ở Háng-bla
+ Là một đứa trẻ mồ côi: Năm xưa, vào năm A Phủ 10 tuổi, trận dịch bệnh đậu mùa đã cướp đi gia
đình, bố mẹ và cả anh chị em của A Phủ
Mồ côi cha mẹ, sống một mình, không người thân từ bé, sống một mình cù bất cù bơ
+ Bị bắt đi để bán: Dịch bệnh không chỉ cướp đi người thân của A Phủ, mà còn làm nhiều người dân
làng chết đói và có người đói quá đã còn “bắt A Phủ đem xuống bán đổi lấy thóc của người Thái”
Trang 14Không chỉ phải chịu nỗi đau khi bị mất đi người thân, A Phủ còn phải chịu sự uất ức khi bị đem bán Hoàncảnh đáng thương này của A Phủ này liệu có tác động gì đến tính cách và phẩm chất của anh chàng haykhông?
+ Nghèo:
● Suốt đời làm thuê làm mướn cho nhà người
● Không có ruộng, không có bạc, A Phủ không thể nào lấy được vợ
● Đến ngày Tết, lúc ai nấy đều xúng xính quần áo đi chơi, thì “A Phủ chẳng có quần áo mới như nhiều chàng trai khác, A Phủ chỉ có độc một chiếc vòng vía lằn trên cổ” Không có quần áo mới, A Phủ tận
dụng chiếc vòng hộ mệnh như món “trang sức” để diện đi chơi Tết
● Sau này mắc nợ với nhà Thống lí Pá Tra, vì không có tiền trả nên phải đi làm người ở
A Phủ - chàng trai đáng thương, được tác giả giới thiệu với một lai lịch cụ thể nhưng mang dang dấpcủa nhiều đồng bào dân tộc : chịu nhiều khó khăn do đói rét, bệnh tật và nghèo khổ Hình tượng nhânvật A Phủ vừa có tính cá thể, vừa mang tính cộng đồng
2 Phẩm chất:
- Khát khao tự do
+ “không chịu ở dưới cánh đồng thấp”
+ “trốn lên núi, lưu lạc đến Hồng Ngài”
● Bị người ta đem bán để đổi lấy thóc, bị nhốt ở dưới cánh đồng thấp, nhưng với bản tính gan bướng và bảntính luôn ước mơ được tự do của mình, nên A Phủ đã trốn lên núi và sang đến làng bên – Hồng Ngài
Bi kịch cuộc đời sắp bắt đầu và nó xuất phát từ một phần tính cách
● A Phủ không sợ mình sẽ bị bắt khi trốn, A Phủ chỉ quan tâm đến việc mình sẽ được ra ngoài, được tự do vàkhông bị gò bó nơi đây
Bướng bỉnh, không sợ điều gì
- Yêu lao động, có trách nhiệm
+ Biết đúc lưỡi cày, biết đục cuốc
+ Cày giỏi, đi săn bò tót rất bạo
+ Công việc làm hay đi săn, cái gì cũng làm phăng phăng
● Vì mồ côi cha mẹ từ khi còn nhỏ, nên A Phủ đã làm lụng để nuôi bản thân, có lẽ từ đó cũng đã hình thànhtrong anh chàng một niềm yêu thích, say mê lao động
Nhận thức được điều gì mình nên làm
● Là một đứa con của rừng núi, thành tạo tất cả công việc, từ làm nương, làm ruộng đến cả việc săn bắt,không gì là anh không làm được
Thuần thục tất cả mọi việc
● Dù chỉ đi làm thuê, làm mướn cho người ta nhưng A Phủ cũng rất chăm chỉ, cố gắng làm lụng, và cho có phảilàm những công việc đó một mình đi chăng nữa, anh cũng không hề kêu than hay là tính toán
● Với bản tính của một người khát khao tự do, mạo hiểm thì có lẽ việc làm những công việc nguy hiểm cũngkhông làm khó đươc anh, có khi nó còn làm A Phủ thích thú vì được làm điều mình thích
A Phủ giỏi lao động, không quản ngại những công việc nặng nhọc, khó khăn, nguy hiểm
- Dũng cảm, gan góc :
+ “ săn bò tót, bẫy hổ” :
● Bò tót và hổ là 2 con vật rất dữ, nguy hiểm đến tính mạng con người Khi mà bị săn, bò tót sẽ sẵn sàng tấncông con người và có thể húc chết người, vậy nhưng A Phủ lại vẫn thích săn, không chỉ ít mà là quanh năm
● Bản thân muốn khám phá nên có lẽ đây cũng là thứ anh chàng muốn chinh phục
+ A Phủ sẵn sàng ra tay trừng trị những kẻ xấu, kẻ gây rối : biết A Sử là con trai của nhà Thống Lý nhưnganh vẫn ra tay đánh
một tinh thần dũng cảm, không chùn bước trước cường quyền, sẵn sàng đấu tranh vì công lí
- Niềm khao khát hạnh phúc lứa đôi :
+ “không có ruộng, không có bạc, không thể lấy nổi vợ”
Trang 15+ “đi tìm người yêu trong những đêm tình mùa xuân”
● A Phủ đang ở độ tuổi mà biết yêu, vậy nên việc mà anh chàng có khát khao về một hạnh phúc đôi lứa không
có gì lạ, đặc biệt trong hoàn cảnh anh còn không có người thân bên cạnh, vậy nên việc mong muốn có ngườiyêu lại là một điều vô cùng to lớn
● Khát khao muốn có tình yêu lứa đôi, về 1 gia đình nhưng A Phủ nhận ra bản thân không có gì trong tay, vậythì ai lấy? Phải chăng đó chính là động lực để A Phủ cố gắng hơn từng ngày
➤A Phủ mang nhiều phẩm chất đáng quý của con người lao động, không chỉ vậy, A Phủ còn chính là hiện thân
cho những người lao động, đặc biệt là những con người lao động nghèo khổ với phẩm chất tốt đẹp, đồng thời khi miêu tả vẻ đẹp của A Phủ, Tô Hoài cũng đang muốn nâng cao vẻ đẹp người lao động nghèo
3 Thể chất:
- Là một chàng trai khoẻ mạnh, thể chất tốt: “chạy nhanh như ngựa”
Biện pháp so sánh kết hợp với cách dùng từ của Tô hoài đã cho ta thấy sức khoẻ của anh chàng Ngựa vốn
dĩ chạy rất nhanh nên khi so sánh A Phủ chạy nhanh như ngựa, ta vừa thấy đây là một phép so sánh lientưởng thú vị, vừa tạo ấn tượng cho người đọc về tốc độ của A Phủ
- Vì sở hữu một sức khoẻ như vậy nên người làng thường nói với nhau : “Đứa nào được A Phủ cũng bằng được con trâu tốt trong nhà, chả mấy lúc mà giàu”
+ Sức khoẻ của A Phủ đến đâu thì ai ai cũng biết, không chỉ chạy như bay tựa loài ngựa hay nhai đứtđược võng mây, mà A Phủ còn có sức khoẻ ngang một con trâu
+ Không những có sức khoẻ mà anh lại còn chăm chỉ Quả thực, ở A Phủ đã hội tụ đủ mọi thứ : sứckhoẻ hơn người, phẩm chất tốt và nhiệt huyết tuổi trẻ
Như vậy nên mới bao nhiêu cô nàng mong cưới được A Phủ, say mê a chàng
- Tại sao A Phủ lại có sức khoẻ phi thường đến thế?
+ Do A Phủ sinh ra ở nơi núi rừng Tây Bắc, lên rừng xuống ruộng, A Phủ có thể tự mình trải qua đượcPhần nào làm tăng sức mạnh cho A Phủ
+ Do A Phủ cả đời này đã đi làm thuê, làm mướn cho người ta từ khi còn rất nhỏ, không gì là anh khônglàm được, anh cứ chăm chỉ làm việc đến thế, từ việc nhỏ đến việc lớn
Sức khoẻ cũng từ ấy mà được tăng lên
➤Nhân vật A Phủ sở hữu vóc dáng cao lớn cùng thể trạng tuyệt vời, có thể làm mọi việc từ cày cuốc đến săn bắn, là một người sở hữu nhiều điểm mạnh nhưng cuộc đời trớ trêu đẩy anh vào một số phận bi kịch.
II Khi đã vào nhà thống lí
● Là một điều gì không may, một thứ tai họa xảy đến cách bất ngờ
● Trong Giáo Luật thì chữ “ Vạ” được dùng để chỉ các hình phạt với mục đích khiển trách phạm nhân, giúp họhối cải và kêu gọi họ từ bỏ sự ngoan cố
● Một hình phạt đối với những người phạm tội ở làng xã thời phong kiến, thường nộp bằng tiền: nộp vạ,phạt vạ
Từ “ vạ” ở đây đượng hiểu theo nghĩa thứ 3
Trang 16Phạt vạ : Bắt phạt vì đã phạm vào quy ước và tục lệ của làng (cũ), ở thời phong kiến
- Hình thức phạt vạ : Nếu đã vi phạm vào quy ước và tục lệ của làng, sẽ bị mang ra xử kiện và khi đó sẽ bịphạt tiền, nếu không thể trả được, sẽ lấy thân ra làm để trả nợ tiền
⇨ Phạt vạ chính là một hình thức xử phạt khi mắc sai lầm ở xã hội thời phong kiến, đồng thời nó còn thểhiện cái cường quyền, cái ưu lực của những người có chức có quyền với những người thấp bé, không cóchỗ đứng trong xã hội
b Nguyên nhân : trực tiếp, sâu xa
- Cảnh sự kiện phạt vạ diễn ra vì A Phủ đã dám đánh lại con quan chính là A Sử Hắn bị đánh đến mức: “A
Sử chệnh choạng vào buồng, áo nó rách toạc một mảnh vai… nằm lăn ra giường”
+ A Sử quay về máu me be bét bị thương không hề nhẹ
+ Sử dụng biện pháp liệt kê để miêu tả A Sử khi trở về: quần áo thì tả tơi mặt mũi thì bầm dập, đươngnhiên là biểu cảm và tâm trạng khác với những người vừa đi hội về
- Việc A Phủ đánh A Sử theo lý mà nói thì là hợp lí vì A Sử đã phá hỏng cuộc vui xuân của hội bạn A Phủ, cậymình quyền to mà đi phá làng phá xóm nên đáng bị đánh
Lỗi của A Phủ không phải là đánh nhau mà là đánh phải con quan Hành động đầy quyết liệt, dữ dội đócủa A Phủ có nguyên cớ sâu xa từ mối hận thù giai cấp
c Thời gian, không gian, thành phần tham gia
- Thời gian: vào buổi sáng ngay sau đêm tình mùa xuân kéo dài đến tận sáng hôm sau
+ Phiên tòa bắt đầu ngay sau khi A Sử vừa bị đánh xong, đúng hơn là khi A Sử đang bị đánh thì ngườicủa thống lí xô ra bắt sống A Phủ về, buổi xét xử bắt đầu ngay sau đó khi chưa có màn hỏi cungtrước Thời gian làm những thủ tục của phiên tòa một cách đúng nghĩa bị rút gọn, ngược lại nhữngviệc làm không cần thiết như hút thuốc phiện, ăn cỗ…lại được kèo dài thời gian hơn
+ Phiên xét xử kéo dài như vậy cũng đồng nghĩa với thời gian A Phủ bị hành hạ về mặt thể xác cànglâu
+ Thời gian buổi xét xử bắt đầu hay kết thúc đều đơn phương do 1 bên quyết định, tự đưa ra luật lệ
+ Có nhiều ngựa ở bên ngoài nhà : chứng tỏ một phiên toà có rất nhiều người đến dự
+ Trong nhà thống lí đã bày năm cái bàn đèn (bàn đèn là khay đặt đồ để hút thuốc phiện) vậy mà nhà
Pá Tra chuẩn bị tận 5 cái Sự sa đọa không hề phù hợp với tính chất một “tòa án”
+ Không gian bao trùm trong buổi xử kiện đó chính là khói thuốc phiện mù mịt tuôn ra các lỗ cửa sổ tun hút xanh như khói bếp :
● Khói thuốc phiện xuất hiện từ những quan chức,sử dụng chất kích thích, chất cấm ngay tại nơi xét xử
● Không chỉ là một lúc là một là liên tiếp từ sáng đến tối vậy nên việc khói mù mịt như vậy cũng không có gìlạ
Ngay từ không gian đã thấy được sự bất thường, không phải là một nơi mà thường xuyên diễn ra xửkiện Bởi nó chính là một phiên toà có một không hai với công đường là nhà thống Lí, không khí khóinghi ngút
- Thành phần tham gia : thành phần bất thường
+ Người kiện : A Sử : con trai nhà Thống Lí
+ Người xử kiện : thống lí Pá Tra- bố của người bị đánh
+ Người bị kiện : A Phủ - người vừa đánh con trai thống lí Pá Tra, người vừa nợ tiền thống lí, và chỉ
có một mình
+ Thành phần khác:
Trang 17● Những người chứng kiến A Phủ đánh A Sử, là bọn con trai làng A Phủ Đến phiên xử kiện phải ngồi khoanhtay cạnh A Phủ vì họ bị gọi sang hầu kiện Vốn dĩ, những nhân chứng này cũng rất khổ sở, luôn phải chịunhững áp bức, bóc lột của cường quyền, vậy nên họ bị gọi đến đây chỉ là để hầu hạ cho buổi xử kiện chứthực chất không phải dưới vai trò nhân chứng, không thể làm trái
● Cùng với đó là có các lí dịch, quan làng, thống quán, xéo phải, và bọn gọi người đi xử kiện ( toàn là nhữngngười dưới quyền của thống lí) Họ quấn khăn, xách gậy, cưỡi ngựa đến để xử kiện và ăn cỗ
Mục đích họ đến chính là để ăn cỗ, để hút thuốc phiện, để thác loạn, buổi xử kiện thực chất chỉ là hìnhthức
● Có sự xuất hiện của các chức việc của cả làng A Phủ và của khắp vùng Hồng Ngài nhưng chúng đến cũngnằm dài cả bên khay đèn
● Đàn bà ngồi trong buồng hoặc đi lại bên ngoài dòm ngó đám xử kiện, không được tham gia tiệc hút
Tất cả thành phần tham gia đều chìm vào hơi men của rượu, của thuốc phiện trừ duy nhất A Phủ vànhững người phụ nữ của nhà ấy
Sự sắp xếp quá phi lí Một cuộc xử kiện ta có thể thấy rõ được kết quả : một bên quá mạnh,đầy quyềnlực và một bên quá yếu, không có quyền lực Cán cân công lí đã xoay vần theo sức mạnh của quyền lực
và tiền bạc
⇨ Trước khi trở thành nô lệ nhà thống lí Pá Tra, A Phủ đã phải trải qua một cuộc xử kiện lạ lùng
● SO SÁNH VỚI PHIÊN TOÀ NGÀY NAY
- Giống : Đều dùng để xét xử một hành động sai, vi phạm vào quy ước hay luật lệ
- Khác :
Khái niệm
Bắt phạt vì đã phạm vào quy ước và tục
lệ của làng (cũ), ở thời phong kiến
Là hình thức hoạt động xét xử của Tòa án.Các vụ án hình sự, dân sự, hành chínhđược đưa ra xét xử công khai, trực tiếp tạiphiên tòa
Tuỳ theo độ nghiêm trọng của vụ án
- Nếu vụ án hay hành vi đó nhẹ :sáng đến chiều
- Nếu vụ án đó nghiêm trọng haykhó để xử : sẽ diễn ra trong vòng2-3 ngày, nhưng không xuyên đêm
Thành phần
- Gồm :+ Người xử kiện+ Người kiện+ Người bị kiện+ Các quan lớn nhỏ
⇨ Những người tham gia phiên toànày đều có chức, có quyền, đều cóquan hệ mật thiết với người kiện
+ Thẩm phán+ Hội thẩm nhân dân+ Thư ký
+ Thẩm tra viên+ Kiểm sát viên+ Bị cáo, người đại diện của bị cáo, +Người có quyền và lợi ích liên qua,+ Người bào chữa, người phiên dịch+ Người giám định, người làm chứng
Hình thức Đánh đập, tra tấn, nợ máu thì trả bằng
máu
Dùng lời nói, thảo luận chứ không dung vũlực