mẹ, khí hậu, sinh vật, địa hình, thời gian và con người…- Tác động của mỗi nhân tố có sự khác nhau: + Đá mẹ: là nguồn cung cấp vật chất vô cơ cho đất, do đó quyết định thành phần khoáng
Trang 1HỘI THI CÁC TRƯỜNG CHUYÊN
VÙNG DUYÊN HẢI VÀ ĐỒNG BẰNG
BẮC BỘ TRƯỜNG THPT CHUYÊN
CHU VĂN AN- BÌNH ĐỊNH
ĐỀ ĐỀ NGHỊ
ĐÁP ÁN VÀ HƯỚNG DẪN CHẤM
ĐỀ THI HỌC SINH GIỎI CÁC TRƯỜNG CHUYÊN VÙNG DUYÊN HẢI VÀ ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ LẦN THỨ XIII-NĂM 2022
Môn: Địa lí -Lớp 10
(Đáp án gồm 8 trang)
m Câu I
(4,0 điểm)
1
a Mùa nóng ở bán cầu Bắc dài hơn ở bán cầu Nam vì:
- Mùa xuân và mùa hạ ở bán cầu Bắc thông thường kéo dài từ ngày 21/3 đến ngày 23/9 Lúc này Trái Đất chuyển động trên nửa quỹ đạo có điểm viễn nhật, lực hút của Mặt Trời nhỏ, tốc
độ chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời chậm 29,3 km/s, thời gian chuyển động hết 186 ngày
- Mùa thu và mùa đông ở bán cầu Bắc thông thường kéo dài
từ ngày 23/9 đến ngày 22/12 Lúc này Trái Đất chuyển động trên nửa quỹ đạo có điểm cận nhật, lực hút của Mặt Trời lớn, tốc độ chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời nhanh 30,3 km/s, thời gian chuyển động hết 179 ngày
b Sự phân bố đại dương và lục địa trên Trái Đất có tính quy luật đối xứng nhau:
- Bán cầu Bắc 3/4 là lục địa, Bán cầu Nam 1/4 là đại dương
- Vùng cực Bắc là đại dương Bắc Băng Dương, vùng cực Nam là lục địa Nam cực
- Đối xứng với lục địa Á-Âu là Thái Bình Dương
- Đối xứng với lục địa Nam Mĩ là Ấn Độ Dương
0,5
0,5
0,25 0,25
0,25 0,25
2 a Tại sao trên Trái Đất có nhiều loại đất khác nhau.
- Bất kì loại đất nào cũng chịu tác động của nhiều nhân tố: Đá 0,25
Trang 2
mẹ, khí hậu, sinh vật, địa hình, thời gian và con người…
- Tác động của mỗi nhân tố có sự khác nhau:
+ Đá mẹ: là nguồn cung cấp vật chất vô cơ cho đất, do đó
quyết định thành phần khoáng vật, thành phần cơ giới và ảnh
hưởng trực tiếp tới các tính chất lí, hóa của đất
+ Khí hậu: Nhiệt và ẩm là các yếu tố khí hậu có ảnh hưởng
trực tiếp tới sự hình thành đất
+ Sinh vật: đóng vai trò chủ đạo trong sự hình thành đất.
+ Địa hình: ở vùng núi cao, quá trình hình thành đất yếu do
nhiệt độ thấp, quá trình phá hủy đá xảy ra chậm; địa hình dốc
làm cho đất dễ bị xói mòn, tầng đất thường mỏng; ở nơi bằng
phẳng, quá trình bồi tụ chiếm ưu thế nên tầng đất thường dày
và giàu chất dinh dưỡng; địa hình ảnh hưởng đến khí hậu, từ
đó tạo ra các vành đai đất theo độ cao
+ Thời gian: Thời gian hình thành đất còn gọi là tuổi của đất;
tuổi của đất là nhân tố biểu thị thời gian tác động của các yếu
tố hình thành đất dài hay ngắn, mặt khác còn thể hiện cường
độ của các quá trình tác động đó
+ Con người: Hoạt động sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp
của con người có thể làm biến đổi tính chất đất, làm tăng hoặc
giảm độ phì của đất
- Mối quan hệ giữa các nhân tố hình thành đất khác nhau
trong việc hình thành mỗi loại đất Thí dụ như vùng nhiệt đới
ẩm có nhiệt độ cao, mưa nhiều, thực vật phát triển mạnh…
quá trình hình thành đất nhanh, tầng đất dày Ngược lại vùng
ôn đới lạnh nhiệt độ thấp, ít mưa, thực vật chủ yếu là cây lá
kim quá trình hình thành đất diễn ra yếu
b Đất và sinh vật có mối quan hệ mật thiết với nhau vì:
- Đất và sinh vật có mối quan hệ mật thiết với nhau
Các đặc tính lí, hóa và độ phì của đất ảnh hưởng tới sự phát
1,0
0,25
Trang 3
triển và phân bố của thực vật.
+ Đất đỏ vàng ở khu vực nhiệt đới ẩm và xích đạo, thường có tầng dày, độ ẩm cao, tính chất vật lý tốt nên nhiều loài sinh vật sinh trưởng và phát triển tốt
- Đất ngập mặn ở các bãi triều ven biển nhiệt đới có các loài cây ưa mặn như đước, sú, vẹt…hình thành rừng ngập mặn
- Sinh vật và đất có mối quan hệ mật thiết với nhau
Sinh vật đóng vai trò chủ đạo trong sự hình thành đất
+ Thực vật cung cấp xác vật chất hửu cơ cho đất, rể thực vật bám vào các khe nứt của đá làm phá hủy đá
+ Vi sinh vật phân giải chất hữu cơ và tổng hợp mùn
+ Động vật sống trong đất như kiến, mối, giun…cũng góp phần làm thay đổi một số tính chất của đất…
0,25
0,25
Câu II.
(4.0 điểm
)
1
a Vùng chí tuyến bờ đông của lục địa thường có khí hậu
ẩm, mưa nhiều; bờ tây các lục địa có khí hậu khô hạn Vì:
- Vùng chí tuyến bờ đông của lục địa thường có các dòng biển nóng, lại thêm gió mùa hoạt động, có khí hậu ẩm, mưa nhiều
- Bờ tây các lục địa có khí hậu khô hạn thường có các dòng biển lạnh, hơi nước không bốc lên được, nên có khí hậu khô hạn, ít mưa
b Ở vùng ôn đới bờ đông của các đại dương thường có khí hậu ấm áp, mưa nhiều; bờ tây các đại dương có khí hậu lạnh và ít mưa
- Ở vùng ôn đới bờ đông của các đại dương thường có các dòng biển nóng, nên có khí hậu ấm áp, mưa nhiều
- Bờ tây các đại dương có các dòng biển lạnh , nên khí hậu
lạnh và ít mưa
0,5
0,5
2 a Những biểu hiện nào chứng tỏ địa hình mang tính địa
Trang 4
đới
- Thể hiện trong quá trình hình thành địa hình do tác động của
quá trình phong hóa liên quan đến năng lương Mặt Trời
- Ở vùng nhiệt đới ẩm ướt: phong hóa hóa học là chủ yếu, vai trò hình thành địa hình của dòng nước đóng vai trò quan trọng, điển hình là địa hình thung lũng sông
- Ở vùng khí hậu khô hạn: phong hóa vật lý là chủ yếu, hình thành các dạng địa hình do gió đóng vai trò quan trọng, điển hình là cồn cát, nấm đá
- Ở vùng khí hậu băng giá lạnh: phong hóa hóa học là chủ yếu, vai trò hình thành địa hình băng hà đóng vai trò quan trọng, điển hình là đá trán cừu, hồ bang hà
b Tại sao nhiệt độ không khí trên Trái Đất phân bố theo quy lật địa đới và phi địa đới.
- Do các thành phần tự nhiên đều chịu tác động trực tiếp hoặc gián tiếp của nội lực và ngoại lực
- Góc chiếu của tia sáng Mặt Trời đến bề Mặt Đất thay đổi từ xích đạo về 2 cực, vì vậy lượng bức xạ Mặt Trời mà Mặt Đất nhận được cũng thay đỏi theo Sự phân bố theo đới của lượng bức xạ Mặt Trời đã gây nên tính địa đới của nhiều thành phần
tự nhiên và cảnh quan tự nhiên trên Trái Đất
- Nội lực đã tạo nên sự phân bố đất liền và biển, độ cao địa hình của núi, đó là nguyên nhân sinh ra quy luật phi địa đới
0,25
0,25
0,25
0,25
0,25 0,5
0,25
Câu III.
(4.0 điểm
)
1 a Dựa vào bảng số liệu sau, hãy nhận xét sự phân bố mưa trên thế giới: Lượng mưa có sự khác nhau theo vĩ độ ở 2 bán
cầu Bắc và Nam:
+ Từ 0-20: Lượng mưa nhiều nhất đặc biệt là ở vĩ độ từ 0-10 + Từ 20-40: Lượng mưa tương đối ít, nhất là ở vĩ độ từ 20-30 + Từ 40-60: Lượng mưa nhiều
1,0
Trang 5
+ Từ 60-80: Lượng mưa rất ít
b Giải thích:
- Tại vì ở xích đạo mưa nhiều nhất vì ở đây có khu áp thấp xích đạo, nhiệt độ cao, diện tích biển và đại dương lớn nước bốc hơi mạnh, có rừng rậm xích đạo ẩm ướt
- Ở vĩ độ 60-80 bán cầu Nam mưa ít hơn bán cầu Bắc vì: Bán cầu Nam có diện tích Lục địa Nam cực ít mưa, bán cầu Bắc phần lớn là đại dương mưa nhiều hơn
1,0
2
a Chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời có tác động như thế nào đến hoạt động của Frông
- Chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời gây nên hiện tương chuyển động biểu kiến hàng năm của Mặt Trời, kéo theo hoạt động của các khối khí và frông
- Về mùa hạ các frông chuyên động về phía cực, ngược lại về mùa đông chuyển dịch về phía xích đạo
b Tại sao trong năm dải áp thấp xích đạo dịch chuyển về phía bán cầu Bắc vào tháng VII, dịch chuyển về phía bán cầu Nam vào tháng I.
- Dải áp thấp xích đạo hình thành do nhiệt lực, liên quan trực tiếp đến bức xạ Mặt Trời
- Chuyển động biểu kiến của mặt Trời về phía bán cầu Bắc vào tháng VII, bán cầu Nam vào tháng I, kéo theo dịch chuyển của dải áp thấp xích đạo
0,5
0,5
0,5
0,5
Câu IV.
(4.0 điểm
)
1 Giữa các khu vực và trong từng quốc gia trên thế giới có
sự phân bố dân cư không đều Vì:
- Phân bố dân cư chịu tác động tổng hợp của nhiều nhân tố khác nhau, với tính chất tác động khác nhau ở mỗi khu vực, quốc gia trên Trái Đất
0,25
Trang 6
- Các nhân tố tự nhiên ảnh hưởng rõ nét đến phân bố dân cư:
khí hậu, nguồn nước, đất đai, địa hình
+ Khí hậu: nơi có khí hậu ấm áp, ôn hòa, dân cư tập trung
đông, nơi có khí hậu khắc nghiệt, dân cư tập trung thưa thớt
+ Nguồn nước: nơi có nguồn nước dồi dào, dân cư tập trung
đông hơn
+ Nơi có địa hình bằng phẳng, đất đai màu mỡ, dân cư đông
và vùng núi cao, sản xuất khó khăn dân cư thưa thớt
- Các nhân tố kinh tế - xã hội ảnh hưởng quyết định đến phân
bố dân cư: Trình độ phát triển của LLSX, tính chất nền kinh tế
+ Trình độ phát triển của LLSX: Nơi có trình độ phát triển sản
xuất cao, dân cư tập trung đông đúc
+ Tính chất nền kinh tế: Phân bố dân cư phụ thuộc chặt chẽ
vào tính chất nền kinh tế Hoạt động công nghiệp thu hút dân
cư với mật độ cao, trong nông nghiệp hoạt động trồng trọt thu
hút nhiều dân cư hơn chăn nuôi
- Lịch sử khai thác lãnh thổ: Những khu vực có lịch sử khai
thác lâu đời thường có dân cư đông đúc hơn khu vực mới khai
thác
- Các dòng chuyển cư: Những cuộc chuyển cư khổng lồ trên
thế giới tác động đến sự phân bố dân cư thế giới
0,75
0,25 0,25
0,25
0,25
2 Dựa vào Atlat địa lý Việt Nam và kiến thức đã học: Hãy nhận
xét và giải thích sự phân bố dân cư ở vùng đồng bằng sông
Hồng ở nước ta.
- Vùng đồng bắng sông Hồng gồm 10 tỉnh, thành phố có diện
tích nhỏ nhưng mật độ dân số cao nhất cả nước trung bình
trên 1000 người/km2
Giải thích: do vùng có nhiều thuận lợi về tự nhiên (địa hình,
đất đai, nước, khí hậu ), có lịch sử khai thác lâu đời có nền
nông nghiệp phát triển từ rất sớm, sự phát triển kinh tế - xã
1,0
Trang 7
hội mạnh so với các vùng kinh tế khác
- Phân bố dân cư không đều:
+ Trong toàn vùng: Dân cư tập trung đông với ở trung tâm đồng bằng với mật độ cao 1001-2000 người/km2 (dẫn chứng); mật độ cao 501-1000 người/km2 ở rìa phía bắc, đông bắc và tây nam (dẫn chứng)
Giải thích: Do khác nhau về điều kiện cư trú, điều kiện sản xuất, mức độ đô thị hóa khác nhau
+ Giữa đô thị và nông thôn: Đa số dân cư sống ở nông thôn, tỉ
lệ dân thành thị thấp hơn trung bình của cả nước Giải thích:
Do các nguyên nhân kinh tế, nông nghiệp vẫn là ngành truyền thống, vẫn đảm bảo phần lớn cuộc sống cho phần lớn dân cư
Các nguyên nhân về dân số mức sinh cao, các nguyên nhân khác
1,0
Câu V.
(4.0 điểm
)
1 a Tài nguyên thiên nhiên được coi là nguồn lực cơ sở để phát triển kinh tế-xã hội, tại vì:
- Việc phát triển KT-XH không thể tách rời tài nguyên thiên nhiên
+ Tài nguyên thiên nhiên phong phú và đa dạng là điều kiện
để phát triển nhiều nhành kinh tế + Sự hạn chế về số lương tài nguyên thiên nhiên gây nhiều hạn chế khó khăn cho việc phát triển KT-XH
- Các ngành kinh tế có định hướng sử dụng tài nguyên thiên nhiên một cách rỏ rệt
- Tài nguyên thiên nhiên trực tiếp hoặc gián tiếp ảnh hưởng đến quy mô sản xuất, cơ cấu ngành kinh tế, cơ cấu lãnh thổ và
tổ chức lãnh thổ sản xuất
b Cơ cấu kinh tế là gì? Phân biệt cơ cấu kinh tế theo:
Ngành, thành phần kinh tế, lãnh thổ.
0,5
0,25 0,25
Trang 8
- Cơ cấu kinh tế là tổng thể các ngành các lĩnh vực, bộ phận kinh tế có mối quan hệ hữu cơ tương đối ổn định hợp thành
- Phân biệt cơ cấu kinh tế theo: Ngành, thành phần kinh tế, lãnh thổ
+ Cơ cấu theo ngành kinh tế: là tập hợp tất cả các ngành hình thành nền kinh tế và các mối quan hệ tương đối ổn định giữa chúng
+ Cơ cấu theo thành phần kinh tế: bao gồm nhiều thành phần kinh tế có mối quan hệ với nhau
+ Cơ cấu lãnh thổ: bao gồm các bộ phận lãnh thổ kinh tế có mối quan hệ chặt chẽ với nhau
0,25
0,25
0,25 0,25
2
- Nhận xét:
+ Tốc độ tăng trưởng ngành thủy sản ngày càng cao từ năm
2006 đến 2013 tăng 17,3%
+ Tốc độ tăng trưởng ngành nuôi trồng ngày càng tăng nhanh
từ năm 2006 đến 2013 tăng 49%
+ Tốc độ tăng trưởng ngành khai thác có sự biến động qua các năm thời kì 2006 đến 2010 giảm, thời kì 2012-2013 tăng chậm không đáng kể
- Giải thích:
+ Do sản lượng thủy sản nuôi trồng tăng nhanh, đáp ứng được nhu cầu của thị trường, đem lại hiệu quả cao về kinh tế - xã hội, bảo vệ nguồn lợi tự nhiên…
+ Sản lượng thủy sản khai thác tăng chậm hơn do khai thác quá mức, nguồn lợi tự nhiên giảm, nhiều rủi ro thiên tai…
1,5
0,25
0,25
