Những Kỹ vật kháng chiến - Tập 1

Những Kỹ vật kháng chiến - Tập 1

* CH đ O N I DUNG

đ5NG 7Y ) GIÁM đ<C VI=N B5O TÀNG QUÂN đBI

* T$ CH%C TH&C HI'N, HOÀN CH NH B+N TH+O:

) LÊ MÃ LƯƠNG (Ch- biên)

) TRHNH HJNG VI=T

) HOÀNG LÂM

L i gi i thi u

Vi n B o tàng Quân ự i hi n nay gi , b o qu n hơn 10 v n hi n v t đó là v t ch#ng c$a l%p chi'n

sĩ l*c lư,ng vũ trang nhân dân, Quân ự i nhân dân Vi t Nam ựem trắ tu , s#c l*c, máu xương góp

ph6n cùng toàn th8 dân t c ti'n hành th9ng l,i cu c Cách m ng tháng Tám vĩ ự i, cu c kháng

chi'n ch=ng Pháp, ch=ng M@ th6n thánh và s* nghi p xây d*ng, b o v TA qu=c xã h i ch$ nghĩa C

thDi ự i HF Chắ Minh đó là m t b ph n văn hóa v t th8 quân s* quý giá trong tài s n văn hóa

ựIc s9c c$a Dân t c, là cơ sC v t chKt, ựiLu ki n cho chi'n sĩ l*c lư,ng vũ trang nhân dân, Quân

ự i nhân dân Vi t Nam các th' h hôm nay và mai sau ti'p c n, phát huy giá trN văn hóa quân s*

đ8 có ựư,c di s n quý giá nói trên, nhiLu th' h cán b B o tàng Quân ự i ựã không ti'c tâm l*c,

máu xương, lIn l i kh9p mPi miLn ựKt nư%c, các chi'n trưDng; theo sát bư%c chân ngưDi chi'n sĩ tR

năm 1955 ự'n nay

Hi n v t lưu gi C Vi n B o tàng Quân ự i lo i hình ựa d ng, thông tin phong phú Có hi n v t g=c

hình, g=c kh=i, âm thanh, tác phWm m@ thu t; gFm trang bN, dXng cX c$a cán b , chi'n sĩ sY dXng

trong chi'n ựKu, huKn luy n, sinh ho t; nh chXp, băng ghi âm, tranh vZ các ho t ự ng quân s* C

mIt tr n, trên thao trưDng, nơi doanh tr i NhiLu nhKt v[n là các hi n v t g9n v%i chi'n trưDng

Thông tin c$a hi n v t gFm thông tin vL t* nhiên và thông tin vL xã h i Thông tin vL t* nhiên ph n

ánh cKu t o, thành ph6n cùng v%i khoa hPc công nghi p s n xuKt ra các hi n v t Thông tin vL xã

h i ph n ánh ho t ự ng c$a con ngưDi sY dXng hi n v t ựó, cX th8 C ựây sY dXng trong ho t ự ng

quân s* c$a l*c lư,ng vũ trang nhân dân Quân ự i nhân dân Vi t Nam trong quá trình cách m ng,

kháng chi'n dư%i s* lãnh ự o c$a đ ng C ng s n Vi t Nam và Ch$ tNch HF Chắ Minh tR năm 1930

trC l i ựây

Trưng bày, gi%i thi u hi n v t v%i b ự i, nhân dân t i b o tàng, gi%i thi u hi n v t trên các

phương ti n thông tin ự i chúng và xuKt b n thành sách là m t trong các ch#c năng, nhi m vX cơ

b n c$a b o tàng Nh ng năm qua, nhiLu hi n v t c$a B o tàng Quân ự i ựã ựư,c gi%i thi u r i

rác trên nhiLu báo, t p chắ, cung cKp nhiLu thông tin g=c có giá trN vL các s* ki n, nhân ch#ng liên

quan ự'n cách m ng, kháng chi'n Năm 1984, nhân k_ ni m 30 năm chi'n th9ng đi n Biên Ph$,

m t s= hi n v t ựư,c gi%i thi u trong t p sách ỘK v t đi n BiênỢ Năm 2001, dư%i s* cha ự o c$a

TAng cXc Chắnh trN, B o tàng Quân ự i ph=i h,p v%i Nhà xuKt b n Quân ự i nhân dân xuKt b n t p

sách ỘNh ng k v t kháng chi nỢ, t p I, gFm m t s= hi n v t ựã gi%i thi u trên các báo và m t s=

hi n v t m%i

“Nh ng k v t kháng chi n”, t p I gFm 37 câu chuy n, bài vi't hKp d[n vL 37 hi n v t ph n ánh

ho t ñ ng quân s*, ch$ y'u là ho t ñ ng chi'n ñKu c$a l*c lư,ng vũ trang nhân dân, Quân ñ i

nhân dân Vi t Nam trong các s* ki n l%n c$a cách m ng, các cu c kháng chi'n tR năm 1945 ñ'n

năm 1975 Hi n v t vL Cách m ng tháng Tám có 1, hi n v t vL kháng chi'n ch=ng Pháp có 10, hi n

v t vL kháng chi'n ch=ng M@ có 27 S= lư,ng, thành ph6n, hi n v t trong t p sách cha là s= ng[u

nhiên, nhưng có 3 hi n v t ph n ánh vL Bác HF, 5 hi n v t vL chi'n dNch ði n Biên Ph$, 3 hi n v t

vL chi'n dNch HF Chí Minh, 5 hi n v t vL nh ng ngưDi Anh hùng

“Nh ng k v t kháng chi n”, t p I, ra m9t b n ñPc là m t c= g9ng l%n c$a Vi n B o tàng Quân

ñ i Tuy nhiên cá thông tin c$a hi n v t sZ có chf chưa ñ6y ñ$, chưa chính xác RKt mong ñư,c các

th' h cán b , chi'n sĩ và b n ñPc bA sung, ñóng góp ý ki'n ñ8 các t p sách “Nh ng k_ v t kháng

chi'n” s9p t%i ñư,c xuKt b n v%i n i dung ñWy ñ$ hơn

Xin trân trPng gi%i thi u “Nh ng k v t kháng chi n” t p I cùng b n ñPc

ðKi tá LÊ MÃ LƯƠNG Giám ñLc Vi n BMo tàng Quân ñPi

BB KÈN đJNG QUÂN NHSC CT QU<C CA

TRONG NGÀY QU<C KHÁNH

(2)9)1945)

T0i phòng trưng bày l8c lư:ng vũ trang nhân dân trong Cách m0ng tháng Tám nam 1945 c-a ViEn

B o tàng Quân ự i có trưng bày m t b kèn ựIng B kèn 20 chiKc có sM ựăng ký: BTQđ 2781/K3T

79 gIm các lo0i kèn XVcxô, Tennô, Coz, Trompét, Connette Nh[ng chiKc kèn này ựư:c Ban nh0c

Gi i phóng quân s] d^ng c] Qu=c ca trong bu_i l` Tuyên ngôn ự c lap khai sinh nưbc ViEt Nam

dân ch- c ng hòa (nay là nưbc C ng hòa xã h i ch- nghĩa ViEt Nam) ngày 2 tháng 9 năm 1945 t0i

Qu ng trưeng Ba đình lgch s]

Nh0c sĩ đinh Nghc Liên T ngưei chj huy dàn t u bài Qu=c ca ngày y kk rlng trong cu c ựei chj

huy đoàn Quân nh0c, ông ựã chj huy không biKt bao nhiêu cu c biku di`n Nhimu cu c biku di`n

c-a quân nh0c ựã ựk l0i trong ông nh[ng n tư:ng sâu sVc Nhưng bu_i chj huy dàn nh0c t u bài

Qu=c ca trong bu_i l` thành lap Nưbc ngày 2 tháng 9 năm 1945 có ý nghĩa trhng ự0i ựMi vbi ông và

c 75 nh0c công tham d8 bu_i hòa t u hôm ựó, nó ựánh d u bưbc ngont trong cu c ựei ựi theo cách

m0ng c-a ông và nh[ng ngưei lắnh trong ự i kèn ỘB o an binhỢ

Nh[ng ngày tháng 8 năm 1945, trong không khắ sôi s^c c-a cách m0ng, nh[ng ngưei lắnh trong ự i

kèn ỘB o an binhỢ rei br hàng ngũ ựgch, gia nhap quân ự i cách m0ng Ngày 20 tháng 8, sau khsi

nghĩa giành chắnh quymn s Hà N i m t ngày, Ban âm nh0c Gi i phóng quân ra ựei gIm htu hKt

nh[ng ngưei lắnh trong ự i kèn ỘB o an binhỢ rei br hàng ngũ ựgch và hh ựư:c B chj huy quân s8

Hà N i giao nhiEm v^ luyEn tap các bài hành khúc cách m0ng, ựk biku di`n ph^c v^ bu_i l` thành

lap Nưbc Nh0c sĩ đinh Nghc Liên cho biKt: Sau khi nhan nhiEm v^, các anh suy nghĩ r t nhimu vì

Qu=c ca tiêu biku cho khắ phách, hIn thiêng non nưbc và ựây l0i là ltn ựtu tiên chúng ta công bM

Qu=c ca vbi toàn dân và thK gibi, ph i biku di`n làm sao cho bài ỘTi'n quân caỢ ự0t ựư:c n i dung

và ttm vóc tư tưsng c-a nó Trưbc ngày biku di`n, nh0c sĩ đinh Nghc Liên và nh0c sĩ Nguy`n H[u

HiKu ựã bàn vbi nh0c sĩ Văn Cao thMng nh t cho s]a hai ch[ trong bài ỘTi'n quân caỢ ựk b n nh0c

hoàn h o hơn, xxng ựáng là b n QuMc thimu c- nưbc ViEt Nam ự c lap đó là rút ngVn trưeng ự

c-a nMt ỘrêỢ (D) ựtu tiên c-a ch[ ỘđoànỢ và nMt ỘmiỢ (E) s ựo0n gi[a trong ch[ ỘxácỢ làm cho

b n nh0c khre khoVn, trtm hùng hơn Khi viKt t_ng ph_, yêu ctu ựnt ra là ph i thk hiEn ựư:c tắnh

muôn màu, muôn v{ vm ch t lư:ng và âm sVc c-a các lo0i nh0c c^ trong dàn nh0c

T_ng ph_ viKt xong, mhi ngưei trong ban nh0c c m th y hài lòng SuMt c ngày 1 tháng 9 và m y

ngày trưbc ựó, anh em tap ựi tap l0i bài Qu=c ca và m t sM b n hành khúc khác C ựêm 1 tháng 9,

toàn ự i thao thxc không ng- ựư:c

Sáng sbm ngày 2 tháng 9, ựoàn quân ựã tm chắnh trong trang ph^c ka ki vàng, ựi giày da, ự i mũ ca

lô có ựắnh quân hiEu hành quân lên Ba đình theo ự i hình: ự i thông hiEu, ự i trMng và ự i nh0c

hơi Nhan vg trắ trưbc l` ựài, ựoàn quân nh0c dàn thành năm hàng ngang, mnt hưbng vm l` ựài

Bu_i l` chắnh thxc bVt ựtu Lá ce T_ quMc ựư:c t| t| kéo lên ựjnh c t cùng lúc nh[ng âm thanh

hùng tráng c-a b n QuMc thimu vang lên khVp qu ng trưeng T t c như ngưng ựhng trong gie phút

thiêng liêng y Trong tiKng hòa âm hào hùng trang nghiêm như có tiKng ghi c-a hIn Nưbc, tiKng

vó ng8a, quân reo thei Hai Bà Trưng, Ngô Quymn, Lý Thưeng KiEt, Trtn Hưng đ0o, Lê L:i,

Quang Trung; tiKng bưbc chân dIn dap xông lên vm phắa quân thù c-a Xô T viKt NghE Tĩnh, khsi

nghĩa BVc Sơn, c-a Cách m0ng tháng Tám oai hùng MEnh lEnh c-a T_ quMc ựã ban ra: ỘTi'n mau

ra sa trưDng, ti'n lên! Cùng ti'n lên!Ợ Nh0c ựiEu mỚi lúc m t thúc gi^c như nhgp ựap c-a trái tim

T_ quMc ựang hòa nhgp cùng trái tim mỚi ngưei T t c như bg cuMn hút vào dòng âm thanh có m t

sxc m0nh c_ ự ng thtn kỳ T sxc m0nh c-a nhân dân, sxc m0nh c-a cách m0ng

đk biku ự0t ựư:c cái thtn c-a b n ỘTi'n quân caỢ, 75 nh0c công lúc ựó ựã dIn hKt tâm trắ vào tiKng

nh0c, s] d^ng chuỚn xác nh[ng chiKc kèn, dưbi s8 chj huy chnt chẰ chắnh xác c-a nh0c trưsng đinh

Nghc Liên

Ltn ựtu tiên trong lgch s] d8ng nưbc và gi[ nưbc, QuMc thimu nưbc ViEt Nam ự c lap lan tra ựi

khVp năm châu bMn bikn, báo tin nưbc ViEt Nam dân ch- c ng hòa ựã ra ựei và ựKn nay b n Qu=c

ca y vẶn trưeng tIn cùng non sông ự t nưbc ViEt Nam

TRẦNH HẨNG VI'T

“KINH NH[T T\NG” C7A V= QU<C ðỒN

Nhimu năm đã trơi qua, các chiKn sĩ VE quMc đồn năm xua đã ghi nh[ng đimu “răn” c-a m t cuMn

“kinh”, khơng ph i kinh Thánh hay kinh nhà Phat, mà là “Kinh nh t tXng” c-a VE quMc đồn Tác

gi là Ch- tgch HI Chí Minh T ngưei Cha thân yêu c-a các l8c lư:ng vũ trang nhân dân ViEt Nam

Năm 1945 cùng vbi s8 ra đei c-a nưbc ViEt Nam dân ch- c ng hịa, ViEt Nam Gi i phĩng quân

đư:c đ_i tên thành VE quMc đồn ð ng và Nhà nưbc ta ch- trương xây d8ng VE quMc đồn v[ng

m0nh tồn diEn vm kˆ thuat, chiKn thuat, chính trg tư tưsng, t_ chxc và k‰ luat… xxng đáng là quân

đ i c-a m t nưbc đ c lap, cĩ ch- quymn Tháng 11 năm 1945, Bác HI đã biên so0n tài liEu trên cho

b đ i hhc tap “Kinh nh t tXng” đư:c biên so0n theo thk văn vtn, lei văn gi n dg, súc tích, giàu g:i

c m; chiKn sĩ đhc d` hiku, d` thu c, đk ghi nhb và làm theo

“Kinh nh t tXng” c-a VE quMc đồn cịn cĩ tên là “Bài ca chi'n sĩ”

N i dung “Bài ca chi'n sĩ” đm cap đKn nhiEm v^ c-a ngưei chiKn sĩ, tác phong k‰ luat c-a ngưei

chiKn sĩ cách m0ng trong mhi mMi quan hE: tư cách quân nhân, khi s đơn vg, khi đi ra ngồi đưeng,

ngồi chiKn trưeng; đMi vbi nhau, đMi vbi dân, đMi vbi quân thù… Dưbi đây xin trính m t đo0n:

“…ð‹I VŒI DÂN

L i còn giác ng

HuKn luy n tuyên truyLn

CKm vay mư,n tiLn

DPa n t dân chúng

Mfi khi mua bán

Ph i gi công bpng

Không lKy c$a dân

Cái kim s,i cha

đùa c,t con gái

GIp ựiLu gì trái

QuyLn l,i c$a dân

Ta nh% lên làm

Luôn luôn nh% v yẦỢ

CuMn ỘKinh nh t tXngỢ c-a VE quMc ựoàn ựang lưu gi[ s ViEn B o tàng Quân ự i, do Phòng Chắnh

trg Khu 4 so0n l0i Báo ỘChi'n sĩỢ T cơ quan ngôn luân c-a VE quMc ựoàn n hành năm 1946

Sách in trên gi y dó, kh_ 10cm x 13 cm, gIm 13 trang, là lo0i sách br túi phù h:p vbi tắnh ch t cơ

ự ng c-a chiKn sĩ Sách có gi y ựăng ký BTQđ 3592/GiT568

TRỚN KIM LIÊN

T^M 5NH LHCH ST VÀ TR[N CHI_N đ^U

B5O V= B`C BB PH7

T m nh ựư:c trưng bày t0i ViEn B o tàng Quân ự i là hình nh ngưei chiKn sĩ trong tư thK ựang

ựào giao thông hào, xây d8ng tran ựga chiKn ự u b o vE BVc B Ph-, không rõ mnt t|ng chiKn sĩ

Không biKt sau tran chiKn, ai còn, ai m t? Nhưng lgch s] còn ghi mãi chiKn công c-a các anh trong

nh[ng ngày Hà N i ms ựtu cu c kháng chiKn toàn quMc

Vào trung tutn tutn tháng 12 năm 1946, quân và dân Th- đô vm cơ b n ựã hoàn thành mhi mnt

chuỚn bg, ựã s tư thK sỘn sàng chiKn ự u cao T0i BVc B ph-, các chiKn sĩ ựã ựào m t ựưeng ngtm

xuyên phM, ựnt bom dưbi nmn nhà khách s0n MêTtrôTpôn Khi có lEnh, ta sẰ cho n_ bom tiêu diEt

bhn ựgch ựóng s khách s0n B o vE khu v8c BVc b ph- là đ0i ự i 1 Tiku ựoàn 101 VE quMc ựoàn,

do ự0i ự i trưsng M ng Hùng và chắnh trg viên Lê Gia đgnh chj huy đk b o vE khu v8c ựư:c phna

công, đ0i ự i ựã t_ chxc các tran ựga chiKn ự u t0i Nha Thương m0i, B Bưu ựiEn (nay là Bưu ựiEn

Be HI), r0p chiKu bóng ÊTựen (nay là R0p chiKu bóng Công nhân) và Khách s0n Gà TrMng V0ng

(nay là Khách s0n Dân Ch-) L8c lư:ng tr8c tiKp b o vE ngôi nhà BVc B ph- có hai trung ự i

Trung ự i 1 do ựIng chắ Bắch chj huy, t_ chxc phòng ng8 vòng ngoài Trung ự 2 b o vE ngôi nhà

BVc B ph- Ngoài vũ khắ cá nhân, có hai t_ ựánh bom ba càng, hai qu bom 150kg ựnt s hai ựtu

ctu thang gác

M t trong các m^c tiêu ch- yKu trong âm mưu c-a quân Pháp ựánh úp Hà N i là ph i ựánh chiKm

BVc B ph- Trưbc khi chiKn tranh n_ ra m t thei gian khá dài, B chj huy Pháp ựã ựimu hơn 200

lắnh ựKn ựóng trên gác hai Khách s0n MêTtrôTpôn

đúng 20 gie ngày 19 tháng 12 năm 1946, kháng chiKn toàn quMc bùng n_

T0i BVc B ph-, chiKn sĩ đ0i ự i 1 tiku ựoàn 101 giat qu bom 250kg chôn sỘn dưbi nmn nhà Khách

s0n MêTtrôTpôn, nhưng bom không n_ T| BVc B ph-, các chiKn sĩ xu t kắch tiKn công khách s0n,

bhn ựgch chMng c8 quyKt liEt; 24 gie ựêm 19 tháng 12, quân Pháp t| trong thành Hà N i kéo ựKn

phMi h:p vbi quân Pháp s khu v8c này tiKn công BVc B ph-

Trong ự:t tiKn công thx nh t, chúng cho xe tăng ykm tr: b binh tiKn công chắnh diEn vào BVc B

ph- T| hào giao thông, ^ chiKn ự u b o vE vòng ngoài, t| các ttng gác cao, các chiKn sĩ ta chMng

tr quyKt liEt Nhimu lắnh Pháp trúng ự0n bVn thỢng c-a ta, ự_ g^c

Sau khi t_ chxc l0i l8c lư:ng, ựgch tiKn công ltn thx hai vào BVc B ph- Hai xe tăng ựgch h0 nòng

pháo bVn thỢng ykm h cho b binh ựgch xung phong M t chiKn sĩ quyKt t] ôm bom ba càng, khéo

léo tiKp can, rIi lao thỢng bom và xe ựgch ChiKc xe tăng ựxng kh8ng l0i, bMc cháy B binh ựgch

theo xe ho ng s: nlm xuMng lòng ựưeng, bVn lo0n x0 Ngưei chiKn sĩ quyKt t] y ựã hy sinh oanh

liEt (tên anh là gì? Chưa ai biKt!)

Không ựánh chiKm ựư:c BVc B ph-, quân Pháp br ds cu c tiKn công, ự:i trei sáng

Tám gie ngày 20 tháng 12 năm 1946, quân Pháp l0i tiKn công BVc B ph- Mũi ch- yKu có ch|ng

m t ự0i ự i, ựư:c nhimu xe tăng, xe bhc thép chi viEn hra l8c, t| khu v8c nhà băng đông Dương

ựánh vào c_ng sau bVc B ph- Mũi thx hai ựánh vào B Lao ự ng, B N i v^ (nay là tr^ ss B

Lao ự ng T Thương binh T Xã h i), kKt h:p vbi mũi thx ba ựánh vào Nha Thương m0i, Ss Kikm

duyEt (nay là tr^ ss Bưu ựiEn QuMc tK)

Trên c ba hưbng, các chiKn sĩ ta vẶn bình tĩnh ự:i ựgch ựKn gtn mbi n_ súng, b{ gãy nhimu ự:t

xung phong c-a chúng

T0i BVc B ph-, xe tăng ựgch húc ự_ rào sVt, b binh ựgch tràn vào, hra l8c ta bVn ra d[ d i M t xe

tăng ựgch bg ựâm bom ba càng, bMc cháy ngay trong sân sau, nhimu lắnh Pháp bg tiêu diEt NKu tiKp

t^c tran ựánh sẰ không có l:i, chắnh trg viên Lê Gia đgnh khéo léo ự ng viên thuyKt ph^c các chiKn

sĩ rút sang htm Bưu ựiEn ựk b o toàn l8c lư:ng, riêng anh s l0i chnn ựgch đgch tràn vào BVc B

ph-, thei cơ diEt quân thù ựã ựKn, Lê Gia đgnh ôm qu bom lao thỢng vào xe tăng ựgch, chiKc xe

tăng ựgch bMc cháy, hàng ch^c lắnh Pháp tan xác KhiKp ự m trưbc tinh thtn chiKn ự u dũng c m

c-a chiKn sĩ VE quMc ựoàn, nh[ng tên thoát chKt cVm c_ ch0y th^c m0ng

T m gương chiKn đ u x thân vì T_ quMc, vì Th- đơ, sáng ngei ch- nghĩa anh hùng cách m0ng c-a

Lê Gia ðgnh và các chiKn sĩ VE quMc đồn gây tiKng vang trong tồn Liên khu 1 Anh đư:c truy

tnng danh hiEu “Ngưei quyKt t] quân sM 1 c-a Liên khu” Lê Gia ðgnh T ngưei chiKn sĩ VE quMc

đồn m t năm trưbc đ y cùng chi đ i Gi i phĩng quân vm Hà N i, đã ngã xuMng t0i BVc B ph- Lê

Gia ðgnh và các liEt sĩ vơ danh đã gi[ trhn lei thm: “QuyKt khơng cho k{ th- chiKm nhà Cha HI”

ðỒN TH… L—I

NHbNG ðIcU MdI BI_T

Vc MBT T^M 5NH LHCH ST

Hai mươi gie ngày 19 tháng 12 năm 1946, nhân dân c nưbc đxng lên kháng chiKn theo lei kêu ghi

c-a Ch- tgch HI Chí Minh: “Chúng ta thà hy sinh t t c chx nh t đgnh khơng chgu m t nưbc, nh t

đgnh khơng chgu làm nơ lE” Nhân dân Hà N i đã đi đtu trong cu c kháng chiKn thtn thánh này

T0i Mnt tran Hà N i, tương quan l8c lư:ng gi[a ta và Pháp r t chênh lEch

Vm phía ta cx 2 ngưei cĩ 1 súng trưeng cũ, 600 ngưei cĩ 1 súng máy, 3 ngưei cĩ 2 qu l8u đ0n C

mnt tran Hà N i chj cĩ 1 súng chMng tăng vbi 5 viên đ0n

Vm phía đgch, lính Pháp là đ i quân thiEn chiKn, l0i đư:c trang bg khá hiEn đ0i Cũng chính vm thK

Pháp cho rlng viEc đánh chiKm Hà N i s‚ chj trong m t sbm m t chimu, đĩ là “cu c d0o mát” mà

thơi

Cu c chiKn ự u không cân sxc gi[a ta và Pháp di`n ra r t quyKt liEt ngay t| nh[ng ngày ựtu Quân

và dân Hà N i ựã chiKn ự u blng t t c các vũ khắ có trong tay, vbi tinh thtn: ỘAi có súng dùng

súng, ai có gươm dùng gươm, không có gươm thì dùng cuMc, thu_ng, gay g cẦỢ

Tiêu biku cho tinh thtn ỘQuyKt t] cho T_ quMc quyKt sinhỢ là các chiKn sĩ c m t] quân ựánh bom ba

càng đánh lo0i bom này r t nguy hikm, thưeng ph i dùng sxc lao c ngưei và bom vào xe tăng thì

bom mbi n_ Chắnh vì thK, tẸ lE thương vong r t lbn BiKt vay, nhưng nhimu chiKn sĩ VE quMc ựoàn

và t8 vE vẶn xung phong ựánh bom ba càng T m nh ghi l0i hình nh các chiKn sĩ bom ba càng

chiKn ự u ựư:c trưng bày s các b o tàng lbn như B o tàng HI Chắ Minh, B o tàng Cách m0ng,

ViEn B o tàng Quân ự i

That tình ce và lý thú, ngày 9 tháng 12 năm 1998, ông Nguy`n Văn Tjnh (txc Nguy`n Văn Lang) là

anh ru t chiKn sĩ ctm bom ba càng trong nh, ựKn thăm ViEn B o tàng Quân ự i Ông ựã cung c p

nhimu chi tiKt lý thú có liên quan ựKn ngưei trong nh

Theo ông Nguy`n Văn Tjnh, ngưei ctm bom ba càng trong anh là Nguy`n Văn Thimng (bắ danh là

Trtn Thành Thimng) sinh năm 1927, t0i sM nhà 44 phM Hàng Vôi, quan Hoàn KiKm, Hà N i Anh

tham gia cách m0ng t| năm 1944, là ựoàn viên thanh niên Cxu quMc Hoàng DiEu

Cách m0ng tháng Tám thành công, anh Thimng chuykn sang t8 vE chiKn ự u c-a Thành phM Tháng

11 năm 1945, do có nhimu thành tắch trong viEc chMng l0i các cu c biku tình c-a QuMc dân ự ng,

anh ựư:c Xx -y BVc Kỳ c] ựi hhc t0i trưeng Quân chắnh BVc Sơn Trưeng này do Trung ương

đ ng ms t0i HiEp Hòa, BVc Giang, khi m0c vào ngày 17 tháng 3 năm 1946 Giáo viên c-a trưeng

có c m t sM ngưei ngo0i quMc Do biKt tiKng Anh và tiKng Pháp, anh Thimng v|a là hhc viên v|a

làm nhiEm v^ phiên dgch

Tháng 10 năm 1946, Trưeng BVc Sơn bK gi ng khóa ựtu tiên, anh Thimng ựư:c biên chK vm Tiku

ựoàn 212, do ựIng chắ Lê Qu ng Ba chj huy, có nhiEm v^ b o vE cơ quan Trung ương Nguy`n Văn

Thimng ựư:c b_ nhiEm làm trung ự i trưsng, chj huy trung ự i b o vE B T_ng Tham mưu Lúc này

B T_ng Tham mưu còn là cơ quan phân phMi vũ khĩ cho l8c lư:ng vũ trang mnt tran Hà N i

Ngày 23 tháng 12 năm 146, th8c dân Pháp cho xe tăng theo ựưeng Bà TriEu tiKn ựánh tr^ ss B

T_ng Tham mưu c-a ta Trung ự i do Nguy`n Văn Thimng chj huy ựư:c giao nhiEm v^ chnn ựánh

ựgch s ngay phắa sân sau B T_ng Tham mưu Chắnh trong tran này, trung ự i trưsng Nguy`n Văn

Thimng dùng bom ba càng ựánh hrng m t xe tăng ựgch s ngã tư Bà TriEu T Trtn QuMc To n đgch

br ch0y, ựk l0i chiKc xe tăng hrng

Ngay chimu hôm ựó, ựgch l0i cho xe tăng và b binh ms cu c tiKn công lbn vào tran ựga c-a ta hòng

tiêu diEt b ự i ch- l8c và kéo chiKc xe tăng bg hrng ban sáng Anh Thimng tiKp t^c ựánh bom ba

càng, nhưng bom không n_; lắnh Pháp trên xe tăng bVn h_i h , m t viên ự0n trúng c_, anh hy sinh

Thi hài anh ựư:c ựIng ự i chôn c t cỚn than ngay t0i sân sau B T_ng Tham mưu

Cũng theo ông Nguy`n Văn Tjnh thì tác gi bxc anh quý giá này là c-a bá sĩ Trtn H0nh, sau này là

ự0i tá, giáo sư, bác sĩ Bác H0nh v|a mbi qua ựeiẦ

Hình nh c m t] quân đánh bom ba càng đã vào s] sách Cũng t| bxc nh này, nhà điêu khVc Văn

Hịe đã đVp thành cơng bxc tư:ng chiKn sĩ vE quMc đồn đánh bom ba càng blng th0ch cao ViEn

B o tàng Quân đ i đã đúc tư:ng đIng trưng bày trong ch- đm “Hà N i kháng chiKn”, gây xúc đ ng

cho khác trong nưbc và quMc tK vào xem

ð™NG HỊNG THI›U

BÁO QUÂN ðBI NHÂN DÂN S< 1

Cánh đây 51 năm, báo Quân đ i nhân dân ra sM đtu tiên vào ngày 20 tháng 10 năm 1950 Báo gIm

8 trang, blng ch t liEu gi y dĩ, in tiTpơ, m8c đr và đen, kích thưbng 30cm x 40cm Mnc dù đã tr i

qua n]a thK k‰, nhưng do đư:c viEn B o tàng Quân đ i b o qu n chu đáo nên đKn nay và màu sVc

và nét ch[ c-a te báo vƒn khơng phai nh0t

Mnc dù blng ch t liEu thơ sơ nhưng te báo h p dƒn ngưei đhc bsi hình thxc trang nhã và đnc biEt

cĩ n i dung phong phú, sinh đ ng Te báo chxa đ8ng nhimu thk lo0i, nĩng h_i tính thei s8 vbi

lư:ng thơng tin chu•n xác N i dung báo đm cap nh[ng v n đm liên quan tbi van mEnh quMc gia, tbi

nhiEm v^ c-a quân đ i Nĩi cĩ tác d^ng thơng tin, gi i trí và giáo d^c cho b đ i và nhân dân, gĩp

phtn tích c8c vào cơng tác đ ng, cơng tác chính trg trong quân đ i Vì vay te báo đã trs thành mĩn

ăn tinh thtn khơng chj c-a b đ i ta s timn tuyKn mà c nhân dân s hau phương Te báo ra đei l0i

đúng vào thei đikm chúng ta v|a giành thVng l:i to lbn trong chiKn dgch Biên Gibi nên càng h p

dƒn b0n đhc

Ngay trong sơ đtu tiên, báo đã trgnh trhng tuyên hxa:

“Nhân dNp ra m9t quân đ i và nhân dân,

Báo Quân đ i nhân dân kính dâng HF Ch$ tNch

TKm lịng thành kính và xin nguy n trong khi làm trịn nhi m vX, c= g9ng theo đúng lDi NgưDi d y

“Nĩi nh ng điLu thi't th*c, đúng đưDng l=i chính trN, ít t'u, vi't ng9n, gi n dN, vZ ds hi8u, trình bày

rõ ràng, ít ti'p sang trang khác”

Kính dâng ð i tư%ng,

TKt c niLm tin tưCng và xin h#a làm trịn nhi m vX m t tD báo c$a tồn th8 Quân đ i qu=c gia và

nhân dân Vi t Nam”

Nhân dgp này, te báo cũng gibi thiEu vbi tồn thk b đ i và nhân dân vm viEc ra đei cũng như tơn

chj m^c đích c-a báo: “hai tD V qu=c quân và Quân du kích đình b n tR ba tháng B TAng tư l nh

quy't đNnh xuKt b n m t cơ quan chung cho Quân đ i qu=c gia và dân quân Cán b , đ i viên, b n

h u kh9p nơi đĩn chD tD báo m%i Hơm nay chúng tAi ra tD “Quân đ i nhân dân” Chúng tơi tr n

trPng gYi lDi chào mRng các vN lãnh đ o, các cKp cha huy Chúng tơi giY các đFng chí V qu=c, dân

quân và tồn th8 b n đPc lDi chào tin tưCng, nhiLu thương m'n

Chúng tơi cĩ nhi m vX gĩp ph6n vào vi c đem đưDng l=i, ch$ trương c u B TAng tư l nh, Chính

ph$, ðồn th8 thKm nhu6n vào tồn th8 b đ i và nhân dân đ8 ai nKy ngùn ngXt lYa căm thù, kiên

quy't vư,t mPi gian khA, chi'n th9ng giIc Pháp xâm lư,c và bPn M@ can thi p Nhi m vX nIng nL

Ky, chúng tơi kiên quy't làm trịn như đã h#a v%i HF Ch$ tNch và ð i tư%ng TAng tư l nh”

Te báo kêu ghi b0n đhc gtn xa đĩng gĩp cơng sxc xây d8ng te báo:

“Nhưng trong hồn c nh hi n t i, m t tD báo m%i tKt gIp nhiLu khĩ khăn Chúng tơi bi't khơng th8

đ c l*c mà hồn thành nhi m vX đư,c Tha thi't hư%ng vL anh em ch$ l*c, đNa phương, dân quân

và cán b đồn th8, chính quyLn, văn ngh , chúng tơi trơng đ,i m t s* c ng tác tích c*c Mfi b n

cha vi't m t bài, ghi cho m t kinh nghi m, gĩp cho m t ý ki'n, gi%i thi u báo v%i mPi ngưDi GYi

cho m t lDi phê bình, tD báo ch9c ch9n là phong phú, sát th*c t', ch9c ch9n ti'n b khơng ngRng

Dư%i s* cha đ o c$a B TAng tư l nh, chúng tơi nf l*c làm vi c, l i đư,c các b n giúp đm, s* thành

cơng c$a tD báo là lZ tKt nhiên

Chúng tơi tin tưCng nh n nhi m vX

Quân đ i nhân dân”

Trong góc nhr c-a te báo ghi rõ: Ra mgày 5 và 20 m•i tháng

Ch- nhiEm kiêm ch- bút: Lê Liêm

Thư ký tòa so0n: Lưu Văn L:i

Te báo mang sM ñăng ký: BTQð 4488/GiT915, hiEn trưng bày t0i ViEn B o tàng Quân ñ i

ðOÀN TH… L—I

CÂY BÚT C7A LI=T SĨ KHƯƠNG TH_ XƯƠNG

VÀ BiC THƯ C7A BB TƯ L=NH LIÊN KHU 5

Cây bút mang sM ñăng ký: BTQð 254/ðBT192 trưng bày t0i ViEn B o tàng Quân ñ i là k‰ vat c-a

liEt sĩ Khương ThK Xương ChiKc bút là quà c-a cha anh (nhà thơ Khương H[u D^ng) tnng anh

trong ngày btu c] QuMc h i ñtu tiên c-a nưbc ViEt Nam dân ch- c ng hòa T món quà nhân TKt ñ c

lap Khương ThK Xương ñã dùng trong nh[ng năm hhc tap t0i trưeng chuyên khoa Huỳnh Thúc

Kháng T tjnh Hà Tĩnh t| năm 1946 ñKn năm 1950 Năm 1950, theo tiKng ghi c-a ð ng và Bác HI,

Khương ThK Xương tình nguyEn xKp bút nghiên lên ñưeng tòng quân giKt ginc và mang theo cây

bút làm k‰ niEm T| năm 1950 ñKn năm 1953, cây bút theo anh trong quân ngũ Cho ñKn khi

Xương hy sinh, cây bút vẶn cài trên ng8c áo đIng ự i g]i cây bút và m t sM kẸ vat c-a anh cho gia

ựình

Năm 1959, nhà thơ Khương H[u D^ng tnng cây bút và m t sM hiEn vat cho ViEn B o tàng Quân ự i

cùng bxc thư c-a B Tư lEnh Liên khu 5 g]i gia ựình Vbi cây bút này Khương ThK Xương ựã ghi

nh[ng suy nghĩ, c m xúc c-a mình trong nh[ng lá thư g]i cho gia ựình và bè b0n, nh[ng trang nhat

ký ghi trên nh[ng chnng ựưeng hành quân đó là nh[ng suy nghĩ, nh[ng bài hhc khi anh hhc s

Trưeng L^c quân Trtn QuMc Tu n T khóa 5 (tháng 5.1950 T 10.1951) và khi anh xung phong trs vm

chiKn trưeng Khu 5 chiKn ự u Anh tham gia các chiKn dgch chMng quân Pháp càn quét s mimn tây

tjnh Qu ng Ngãi, tham gia chiKn dgch Xuân Hè Qu ng Nam, tháng 8 năm 1952 CuMi năm 1952,

anh cùng ựơn vg hành quân vm MẼ Tài, tjnh Bình đgnh chuỚn bg cho tran công ựIn Tú Th-y T m t

cx ựikm kiên cM c-a ựgch nlm trên ựưeng 19 thu c An Khê

Dưbi ựây là m t ựo0n nhat ký ựIng chắ Khương ThK Xương ghi trưbc lúc hy sinh tám tháng:

ỘNgày 9 tháng 5 năm 1952

Bôn t p tìm ựNch mKy hôm nay đNch xu=ng Ba Tơ, càn quét r ng

đêm hành quân Trà Câu x Ba Tơ Tình quân dân mIn nFng

Sáng nay ti'p ựNch đNch rút vL Kon Tum va Dokota S%m nay trinh sát E gIp ựNch có ném mKy qu

l*u ự n và rút ựi ChuWn bN chi'n ựKu

Nh ng c m giác ự6u tiên c$a cu c chi'n ựKu ự6u tiên: Lo âu x nhưng tin tưCng sZ làm ựư,c vi c

LKy ý th#c phXc vX nhân dân ựè btp cá nhân ự8 bình tĩnh sáng su=t làm vi c Không s, gì h't,

không hoang mang, dao ự ng Nh% ự'n nh ng ngưDi thân, tình thương c$a ựFng bào, c= g9ng ự8

x#ng ựáng v%i lòng tin c$a nhauẦ Chắnh $y Chánh trư%c khi b ự i xuKt quân có t%i nói chuy n

Tin tưCng quá cu c chi'n ựKu Km áp không l| loi bao giD h't Sau lưng là đ ng, là nhân dân Nhìn

nhau trìu m'n quá ch#ng Sung sư%ng quá TrDi ơi!

Nh% m t ựiLu: Hăng hái dũng c m chi'n ựKu không ph i vì t* ái cá nhân mà vì ý th#c phXc vX nhân

dân Lòng thành khWn ự=i v%i nhân dân phát tri8n cao ự sZ lKn át c nh ng th9c m9c cá nhân, làm

ngưDi ta sáng su=t bình tĩnh hơn L6n ự6u thY thách v%i th*c t' C= g9ng, c= g9ng và c= g9ng đo

m#c ự c giác ng c$a mình không gì chắnh xác bpng lúc nàyẦỢ

Nh[ng dòng ch[ anh gi l0i thk hiEn ý chắ mãnh liEt c-a ngưei thanh niên trưbc van mEnh c-a T_

quMc, l y m^c ựắch ph^c v^ nhân dân, ph^c v^ cách m0ng làm chắ hưbng c-a cu c ựei mình Tâm

hIn c-a anh, suy nghĩ c-a anh không d|ng trên trang gi y mà biKn thành hành ự ng c^ thk

Vào ựêm 13 T r0ng ngày 14 tháng 1 năm 1953, Khương ThK Xương (trung ự i phó thu c Trung

ựoàn 803 Liên khu 5) ựư:c giao nhiEm v^ chj huy trung ự i b c phá ms c]a ự t phá ựánh chiKm lô

cMt ựtu ctu c-a ựgch Trung ự i n_ qu b c phá ựtu tiên, phá tung hàng rào thx nh t, bhn ựgch dIn

hra l8c vào hưbng c]a ms c-a ta Khương ThK Xương v|a chj huy hra l8c c-a ta áp chK hra l8c

c-a ựgch, v|a chj huy các chiKn sĩ b c phá tiKp t^c phá hàng rào Trong lưbi l]a ự0n dày ựnc, anh

lao lên phắa trưbc, ự ng viên chiKn sĩ noi gương các Anh hùng Cù Chắnh Lan, La Văn CtuẦ diEt

ựgch đIng ự i noi gương anh, xMc tbi; các lbp rào kẰm gai c-a ựgch ltn lư:t bg phá tung, các chiKn

sĩ xung kắch vư:t qua ựánh chiKm ựtu ctu tiKn thỢng vào tung thâm đIn ựgch bMc cháy Chj sau

n]a gie chiKn ự u, quân ta ựã là ch- căn cx, tiêu diEt bVt 132 tên, trong ựó có tên quan ba ựIn

trưsng, thu toàn b vũ khắ (có m t khỚu ự0i bác) Nhưng Khương ThK Xương và phtn lbn các chiKn

sĩ trong trung ự i b c phá c-a anh ựã anh dũng hy sinh

Trong bxc thư c-a B Tư lEnh Liên khu 5, do Chắnh -y Nguy`n Chánh ký g]i gia ựình Khương

ThK Xương, có ựo0n viKt: ỘđIng chắ ựã hy sinh anh dũng trong tran tiêu diEt vg trắ Tú Th-y c-a ựgch

ngày 14 tháng 1 năm 1953, tran thVng ms màn cho chiKn thVng đông Xuân c-a quân ta t0i chiKn

trưeng BVc Tây Nguyên

Ầ đIng chắ m t ựi, gia ựình m t m t ngưei con thương yêu, hàng ngũ quân ự i m t m t cán b

dũng c m đIng chắ m t ựi nhưng tên tu_i ựIng chắ còn sMng mãi trên B ng vàng T_ quMc, tinh

thtn ựIng chắ không bao gie phai nh0t trong hàng ngũ toàn quân đIng chắ ựã ựem l0i vinh d8 cho

quân ự i và v{ vang cho gia ựình

Thay mnt B Tư lEnh Liên khu 5, chúng tôi xin hxa rlng anh em chúng tôi sẰ không bao gie quên

mMi thù này, luôn luôn noi gương ựIng chắ, anh dũng tiKn lên tiêu diEt that nhimu quân ựgch hơn n[a

ựk làm tròn nhiEm v^ và tr thù cho ựIng chắỢ

BMn mươi tám năm sau, nh[ng hiEn vat c-a liEt sĩ Khương ThK Xương ựư:c gi[ gìn và trưng bày

t0i ViEn B o tàng Quân ự i Nh[ng trang hI sơ hiEn vat vm liEt sĩ Khương ThK Xương, con ngưei,

s8 kiEn ựư:c tái hiEn ựty c m kắch, trân trhng

TRỚN THANH HỦNG

QUYjN Sk GHI CHÉP C7A đJNG CHÍ NGUYnN QU<C TRH

CuMn s_ chj có vài chuc trang gi y trVng, k{ dhc, cỚ 10cm x 15,5cm, bìa mrng, màu g0ch cua, có

hai ch[ ỘQuy't tâmỢ tô ựam Nguy`n QuMc Trg ghi chép không ựư:c thưeng xuyên, có chỚ br cách

ba, bMn trang Anh v|a viKt blng bút m8c xanh l0i v|a viKt blng bút chì Môt sM t| anh không phân

biEt d u nnng vbi d u hri, d u ngã như anh phát âm gihng NghE An T quê anh Mnc dù vay, nh[ng

trang ghi chép c-a anh vẶn mang d u n bưbc ựưeng trưsng thành c-a m t ngưei cán b ưu tú đnc

biEt t0i hào giao thông chiKn ự u s sân bay Mưeng Thanh (điEn Biên Ph-), Nguy`n QuMc Trg ghi

trhn bxc ựiEn c-a đ ng -y trung ựoàn:

ỘNghN quy't c$a đ ng $y trung ựoàn x ựFng chắ Nguysn Qu=c TrN x cha huy ựơn vN c$a mình, có

quân báo c$a trung ựoàn hư%ng d[n, có s* ph=i h,p binh, hqa l*c c$a đ i ựoàn và trung ựoàn,

ựêm nay ph i vào chi'm lĩnh sân bay c$a ựNch ự8 c9t ự#t hoàn toàn giao thông ti'p t' c$a ựNch, ự8

t o ựiLu ki n cho quân ta tiêu di t toàn b quân ựNch C đi n Biên Ph$

MIc dù khó khăn, vì nhi m vX quan trPng, ựFng chắ Nguysn Qu=c TrN phA bi'n cho tKt c cán b ,

ự ng viên, kiên quy't lãnh ự o ựơn vN làm tròn nhi m vX Riêng ựFng chắ Nguysn Qu=c TrN, trong

khi thi hành nhi m vX, gIp khó khăn gì ựL nghN tr*c ti'p trung ựoàn giúp Ngày 19 tháng 4 năm

1954Ợ

Vbi cương vg là Bắ thư đ ng -y và Tiku ựoàn trưsng Tiku ựoàn 23 Trung ựoàn 88, Nguy`n QuMc

Trg ựã truymn ự0t n i dung nhiEm v^ c p trên giao tbi t t c cán b , ự ng viên và giao nhiEm v^ c^

thk cho các chi -y, ự0i ự i

đêm 19 tháng 4, Tiku ựoàn 23 ựào tiKp chiKn hào hưbng vào sân bay; ựưeng hào này nlm gi[a hai

cx đikm 206 và 208, cách nhau 400 mét Hra l8c đgch, nh t là đ0i bác 155mm, 105mm và súng cMi

n_ liên t^c vào đtu mút chiKn hào hịng ngăn chnn quân ta Phán đốn đúng ý đI c-a đgch, Nguy`n

QuMc Trg quyKt đgnh cho b đ br qua m t đo0n chiKn hào, tiKp t^c đào cách đikm mút cũ m t

kho ng ngVn, hưbng vào nh[ng xác máy bay đgch bg pháo ta phá h-y và nh[ng c t đèn sân bay

L:i d^ng sương mù, đgch ào lên chiKm m t đo0n hào Lap txc Nguy`n QuMc Trg h0 lEnh cho ð0i

đ i 213 ph n xung phong Chưa đty 20 phút, các chiKn sĩ 213 đã giành l0i 2/3 đo0n hào, bVt 4 tên

đgch Nhưng hra l8c các c• c-a đgch l0i t| HIng Cúm và rãnh thốt nưbc sân bay bVn d[ d i, chia

cVt đ i hình c-a ð0i đ i 213

Mưei bMn gie ba mươi phút, Nguy`n QuMc Trg t_ chxc cho đơn vg xung phong ltn thx ba, ch- yKu

đánh blng l8u đ0n Nhưng hra l8c và b binh đgch l0i c n l0i Mưei b y gie ba mươi phút, theo

lEnh c-a ð0i đồn trưsng ð0i đồn 308 Vương Th|a Vũ, Trung đồn 88 giao nhiEm v^ cho Tiku

đồn 23 t_ chxc l0i l8c lư:ng, đư:c s8 chi viEn m0nh m‚ c-a hra l8c c p trên, đã chiKm l0i hồn

tồn đo0n chiKn hào và đu_i đgch vm cx đikm 208

Ngày 23 tháng 4, đư:c hra l8c c-a trên chi viEn và s8 phMi h:p c-a các đơn vg b0n, Nguy`n QuMc

Trg l0i chj huy đơn vg đánh b0i cM gVng ph n kích cuMi cùng c-a ðe CátTxtơTri vbi l8c lư:ng c-a

Tiku đồn dù lê dương sM 2 và 5, xe tăng 18 t n T kiku M24 c-a Mˆ, làm ch- sân bay Mưeng

Thanh ðưeng tiKp tK duy nh t cho gtn 10 nghìn quân lính c-a NaTva s lịng ch o ðiEn Biên Ph-

hồn tồn bg cVt đxt

Trong giây phút đĩ, suy nghĩ đtu tiên c-a Nguy`n QuMc Trg là nhb tbi Bác HI C m xúc c-a anh

biKn thành nh[ng vtn thơ:

“Bác HF đang đ#ng trên kia…

Bác nĩi: “Các cháu chi'n đKu th t là anh dũng, sau ba ngày ác chi'n, đã ch=ng đNch năm l6n xung

phong K't qu đưa quân đNch xu=ng đưDng cùng

Quy't tâm đĩ nên càng đL cao

Hư%ng ðD Cátxxtơxri trú Kn xơng vào…”

(Ghi ngày 23T4T1954)

Nh[ng ngày sau đĩ, Nguy`n QuMc Trg cùng vbi đơn vg tiKp t^c gi[ v[ng sân bay đk cuMi cùng giành

tồn thVng

Anh hùng Nguy`n QuMc Trg đã hy sinh trên đưeng đi cơng tác trong thei kỳ chMng Mˆ, cxu nưbc

CuMn s_ tay vbi sM đăng ký BTQð 4231/GiT827 trong kho hiEn vat c-a ViEn B o tàng Quân đ i,

cùng vbi tinh thtn chiKn đ u dũng c m, ph•m ch t cao đžp c-a anh s‚ sMng mãi vbi các thK hE tiKp

sau

HỒNG VŨ

CHI_C XoNG ðÀO CHI_N HÀO TI_N CƠNG

Xem sa bàn di`n biKn chiKn dgch lgch s] ðiEn Biên Ph- s ViEn B o tàng Quân đ i th y hình nh

tran đga giao thơng hào tiKn cơng đã tiKp can đưeng băng sân bay Mưeng Thanh, b0n s‚ bg h p dƒn

ngay bsi tồn c nh “m0ng nhEn” tran đga đưeng chiKn hào siKt dtn vào “c_ hhng” tap đồn cx đikm

ðiEn Biên Ph- Bên c0nh sa bàn, cĩ trưng bày chiKc x{ng T m t k‰ vat trơng r t bình thưeng, ít ai

chú ý đKn, như nh[ng chiKc x{ng đã mịn vžt khác Nhưng chính nĩ l0i chxa đ8ng m t tinh thtn T

hơn thK, m t tư tưsng sáng t0o n_i tiKng c-a nghE thuat quân s8 ViEt Nam

ChiKc x{ng đĩ là k‰ vat tiêu biku do hàng nghìn, hàng v0n chiKc x{ng khác, trong tay các chiKn sĩ

ðiEn Biên Ph- đã làm đ o l n mhi quan niEm thơng thưeng và sxc tưsng tư:ng phong phú nh t

Nh[ng chiKc x{ng trong tay chiKn sĩ ðiEn Biên đã biKn đưeng hào xưa nay vMn là tran đga phịng

ng8 chuykn sang thành tran đga tiKn cơng bao vây tiêu diEt tap đồn cx đikm ðiEn Biên Ph-

Trong tran ðiEn Biên Ph- mùa xuân 1954, lúc đtu do đgch cịn yKu và sơ hs, ta đã ch- trương dùng

phương châm “đánh nhanh, gi i phĩng nhanh” đk tiêu diEt tap đồn cx đikm trong thei gian t| hai

đKn ba ngày đêm Nhưng vm sau, tình hình đã thay đ_i, đgch tăng cưeng r t lbn cho ðiEn Biên Ph-

vm binh l8c và hra l8c, “ch p nhan cu c chiKn đ u” hịng giăng lưbi, giăng m t cái bƒy lbn đk tiêu

diEt ch- l8c ta, chúng đĩng thêm nhimu cx đikm Cĩ cx đikm, trưbc chj cĩ m t đ0i đ i đĩng gi[ đã

trs thành m t cx đikm tiku đồn phía nam HIng Cúm, lúc đtu là m t cx đikm, sau đã trs thành

m t tap đồn cx đikm nhr, cĩ sân bay và pháo binh riêng Do đĩ, nh t thiKt ph i thay đ_i cách đánh

cho thích h:p

Căn cx vào chj thg c-a Trung ương ð ng và Ch- tgch HI Chí Minh là ph i đánh chVc thVng, B Chj

huy mnt tran ra lEnh ựình chj cu c tiKn công d8 ựgnh vào chimu 25 tháng 1 năm 1954, rút b ự i và

dân công, kéo pháo ra, chuykn phương châm Ộựánh nhanh, gi i phóng nhanhỢ sang phương châm

Ộựánh chVc, tiKn chVcỢ và tiKn hành khỚn trương m t lo0t công tác chuỚn bg ựk th8c hiEn phương

châm tác chiKn mbi đó là m t quyKt ựgnh r t chắnh xác và m t quyKt tâm r t lbn Trong sM nh[ng

công viEc to lón ph i chuỚn bg, ngoài viEc bM trắ l0i ự i hình chiKn dgch, ms ựưeng cơ ự ng cho

pháo, tăng cưeng công tác hau ctnẦ, có m t viEc r t quan trhng có ý nghĩa r t lbn vm chiKn thuat:

ựó là viEc c u trúc tran ựga tiKn công và bao vây ựgch Trong khi b ự i ta lăm lăm súng ự0n trong

tay sỘn sàng xông vào ựIn ginc, thì l0i nhan lEnh hoãn tiKn công, xKp súng l0i ựk ctm x{ng ra ựào

ự t! Không ai là không thVc mVc! Nhưng vbi m t tinh thtn kẸ luat r t cao, mhi ngưei ựmu nghiêm

chjnh và triEt ựk ch p hành.ThK là m t hE thMng giao thông hào bVt ựtu hình thành t| ngoài vào

trong, xuyên qua nh[ng dãy ựIi chung quanh lòng ch o điEn Biên, ự_ xuMng cánh ựIng Mưeng

Thanh phỢng lì còn trơ gMc r0, b-a vây các cx ựikm ngo0i vi c-a ginc, chuỚn bg cho tran ựtu thVng

l:i giòn giã, tiêu diEt Him Lam, đ c Lap và bxc ựgch s B n Kéo ra hàng

đgch kinh hoàng, ra sxc ựMi phó ViEc ựào công s8 ựã khỚn trương, căng thỢng suMt ngày ựêm, l0i

ph i tiKn hành dưbi mưa bom, bão ự0n c-a k{ thù MI hôi, xương máu ựã ự_ xuMng ựk ựMi l y t|ng

t c chiKn hào ChiKn sĩ ta bVt ựtu th m mEt Trưbc tình hình ựó, ngày 20 tháng 3 năm 1954, đ0i

tưbng Võ Nguyên Giáp T Chj huy trưsng mnt tran ựã kêu ghi blng nh[ng lei tâm huyKt ỘẦ NhiEm

v^ xây d8ng tran ựga là m t m t nhiEm v^ chiKn ự u, vinh quang không kém các cu c chiKn ự u

xung phong giKt gincỢ

Tư tưsng ựã thông, tinh thtn càng ph n ch n, hàng v0n cánh tay thêm rVn chVc ựỚy lùi ự t ựá, ựỚy

lùi t t c các cu c ph n kắch c-a k{ thù

Ộđúng rFi, mu=n ựánh thì ựào Mu=n th9t cA ựNch ph i có nhiLu hào vây quanh

Chi'n hào cùng v%i chi'n binh

HP Ộchi'nỢ chúng mình quy't chi'n l p côngỢ

(CA DAO đI'N BIÊN PH¡)

M t tran ựga tiKn công và bao vây ựư:c xây d8ng ngày càng hoàn chjnh Bao gIm giao thông hào

tr^c r ng gtn hai mét, sâu ngap ựtu ngưei, vây tròn l y tap ựoàn cx ựikm c-a ựgch Sáng kiKn ns r

như hoa xuân Ph i làm sao ựMi phó vbi s8 ph n xng c-a ựgch T càng vào trong càng ựiên cuIng c-a

c máy bay, pháo binh và b binh c-a chúng! Ph i làm sao ựào qua nh[ng t ng ựá nlm trong lòng

ự t ựã t| bao ựei nay Ph i ựào qua nh[ng bãi lty, dưbi nh[ng tran mưa ựtu mùa ựã làm cho ự t

khô biKn thành bùn nhão! Và ph i là sao tăng cao năng su t, hôm sau tăng nhanh hơn hôm trưbc,

ựêm sau sâu hơn ựêm trưbc, trong lúc hra l8c ựMi phó c-a ựgch ngày càng dày hơn, xung l8c c-a

ựgch ngày càng ựông hơn!

T| sáng kiKn ựào theo kiku hàm Kch, dũi sâu trong lòng ự t m t ựo0n, dùng xà beng ựánh sap phtn

trên xuMng rIi hót ự t vun lên hai be, ựKn sáng kiKn bEn rơm thành nh[ng con cúi lbn, ựỚy lên trưbc

như bánh xe lăn ựk che ựỚ cho các chiKn sĩ ta trưbc làn ự0n c-a các lo0i súng b binh c-a ựgch,

khiKn cho bao nhiêu ự0n bVn thỢng tbi ựmu găm c vào thân con cúi, biKn nó thành m t cái m c

v[ng chVc và cơ ự ngẦ; ựKn sáng kiKn l:i d^ng t|ng ựo0n dài giao thông hào c-a ựgch, ựánh bat

chúng ựi và biKn chiKn hào c-a chúng thành ựưeng hào c-a taẦ Vì thVng l:i c-a chiKn dgch, chiKn

sĩ ta ựã nghĩ ra trăm phương nghìn kK, sáng t0o ra nhimu phương pháp ựào htm hào; nhimu mưu mỤo

nghi binh l|a ựgch, dương ựông kắch tây, ựánh nam, dỤp bVc làm cho ựgch không kgp trs tay

T| trên máy bay nhìn xuMng, quân Pháp th y ngày tan sM c-a tap ựoàn cx ựikm ựKn gtn, bsi m t hE

thMng giao thông hào, chiKn hào chlng chgt như m t cái m0ng nhEn không l_ ựang ch^p l y các vg

trắ ựgch lúc này chj còn là nh[ng con ruIi tuyEt vhng K{ ựgch ựã không nhtm khi chúng vắ hE thMng

tran ựga tiKn công và bao vây c-a ta như m t con b0ch tu c kh_ng lI, im lnng nhưng ghê gbm biKt

bao, khi nh[ng chiKc vòi c-a nó nhắch dtn như lưỚi hái c-a thtn chKt!

TiKng cuMc x{ng ram rgch suMt ngày ựêm T| giao thông hào tr^c nMi ra, vươn dài nh[ng giao thông

hào nhánh, nh[ng Ộrâu tômỢ, nh[ng ^ chiKn ự u, vòng trong vòng ngoài, lbp lbp tiKn sát vào các vg

trắ và sân bay c-a ựgch

Vbi hE thMng tran ựga như vay, quân ta ựã khVc ph^c ựư:c nh[ng chỚ m0nh c-a ựgch là phi cơ và

pháo binh c-a chúng, t0o ựimu kiEn ựk các l8c lư:ng c-a ta ựánh ựgch ngay trên ựIng blng và gi[a

ban ngày Tran ựga công s8 xưa này vMn là phương tiEn phòng ng8, nay ựã trs thành phương tiEn

tiKn công D8a vào ựó, quân ta tiKn hành ựánh l n diEt nhimu cx ựikm ựgch, cVt ựxt sân bay ựưa t t

c các m^c tiêu vào trong ttm các lo0i hra l8c c-a ta, th8c hành bVn tja, có ngày tiêu diEt hàng

trung ự i ựgch Tran ựga tiKn công và bao vây c-a ta ựã phát huy tác d^ng to lbn vm nhimu mnt, tiKn

có thk công, lui có thk gi[; v|a là tran ựga tiKn công, v|a là tran ựga phòng ng8, vắt chnt l y ựtu

quân ựgch, ngày càng thu hỤp ph0m vi chiKm ựóng c-a chúng, bao vây chnt Khu Trung tâm và cVt

ựxt liên l0c gi[a Khu Trung tâm và Phân khu Nam (HIng cúm), ựỚy ựgch vào m t tình thK khMn ựMn

vô cùng

Hau ctn chiKn dgch nhimu ltn ph i b_ sung chiKc x{ng mbi vẶn không ựáp xng kgp nhu ctu Ngưei

còn ựư:c nghj, nhưng x{ng cuMc thì không lúc nào nghj ngơ, t| lúc khơi ựtu cho ựKn c sau ngày

kKt thúc chiKn dgch

ChiKc x{ng ựơn sơ ựã góp phtn t0o nên hỤ thMng tran ựga bao vây và tiKn công vô cùng sáng t0o và

l:i h0i đ0i tá PiTe LăngTgơTle, m t viên chj huy quân Pháp s điEn Biên Ph- ựã thú nhan và than

ths: ỘẦ B chj huy c-a ta (Pháp) phát hiEn rlng cái x{ng và cái cuMc là nh[ng vũ khắ m0nh không

kém gì xe tăng và máy bayẦ ỘTrên mnt bVc và mnt tây c-a tap ựoàn cx ựikm, công viEc ựào tran

ựga tiKn hành nhanh chóng MỚi ngày, các phi công chj rõ s8 tiKn trikn c-a các vòi Các vòi y tràn

qua đôTmiTnắc vm phắa tây, tiKn gtn ÊTliTan t| phắa nam rIi xu t hiEn s hưbng tây tiKn vm phắa ClôT

ựin và s phắa bVc chj còn cách HuyTghét 50 mét mà chVc chVn chúng sẰ tbi trong ngày hôm sauỢẦ

Ộcác ựơn vg tr8c tiKp tiKp xúc vbi ựgch ph n xng mãnh liEt Nh[ng ựưeng hào l thiên lap txc bg l p

l0i và gài mìn ThK nhưng, quân ựgch (ViEt Nam) l0i tiKp t^c không mEt mri công viEc ựào dũi và

tiKp ngay sau ựó (quân Pháp) ph i tiKn hành nh[ng cu c hành quân th8c s8 ựk gi i vây cho các cx

ựikm bg uy hiKp nh tỢẦ

ChiKc x{ng c-a các chiKn sĩ ta s điEn Biên Ph- là vat nhr nhưng mang ý nghĩa lbn Trong ViEn

B o tàng Quân ự i, chiKc x{ng ựã cùn vỤt không còn là vat vô tri vô giác, mà th8c s8 ựã ựã thành

mht tài liEu sMng, m t hiEn vat vô giá mãi mãi nói lên biKt bao bài hhc sâu sVc vm nghE thuat quân

s8 ViEt Nam, vm tinh thtn chiKn ự u anh dũng, mưu trắ sáng t0o c-a chiKn sĩ Quân ự i nhân dân

ViEt Nam cho các thK hE ngày nay và mai sau

PH M CHÍ NHÂN

KHqU PHÁO L[P CÔNG

Bên ph i timn s nh ViEn B o tàng Quân ự i, trên bE ựá bê tông có ựnt m t khỚu pháo 105mm

Qua b n chú thắch, khách tham quan thưeng lưu ý ựó là m t trong nh[ng trhng pháo ltn ựtu xu t

tran ựánh điEn Biên Ph- Còn chúng tôi T nh[ng ngưei chiKn sĩ cũ c-a đ0i ựoàn Quân Tiên Phong

l0i nhb ựKn kẸ niEm tran ựtu ms màn chiKn dgch Tây BVc, tran tiêu diEt phân khu Nghĩa L ngày 17

tháng 10 năm 1953 T nơi quân ta ựo0t ựư:c khỚu pháo này

đêm ựâu tiên vư:t sông Thao tiKn quân vào Tây BVc là m t ựêm trei ự t tMi om, mưa xMi x Qua

sông ựKn vư:t ựèo, Ộựèo Khâu VácỢ T m t cái ựèo khá dài ph i m t ba bMn ngày mbi vư:t hKt Con

ựưeng qua ựèo có lẰ do trinh sát mbi v0ch ra nên dù chúng tôi là ựơn vg gtn cuMi cùng mà ựưeng

vẶn chưa rõ vKt chân, cây cMi ram r0p, nhimu chỚ gtn như dMc ựxng M y ngày limn qutn áo ưbt

ựẶm, chân mri nh|; vai ê, rát brng Vay mà ựKn chỚ nghj không ai ựư:c phép ựMt l]a, tr| anh nuôi

ựã làm bKp Hoàng Ctm cỚn than

Mưa gió, r|ng ram gian kh_ that ự y, nhưng cũng có cái hay, quân ựgch không ựánh hơi ựư:c

hưbng tiKn chắnh c-a ta Sau gtn m t tutn hành quân, bỚng th y trưbc mnt mhi ngưei hiEn ra cánh

ựIng phỢng lì, thỢng tVp, ựang v^ lúa chắn, mùi lúa nKp thơm ngát Lúa s ựây tMt that, cao ngút ựtu

ngưei

Chúng tôi ựã ựnt chân ựKn Nghĩa L B binh, pháo cMi hMi h chuỚn bg bM trắ tran ựga, ựào công s8

chiKn ự u Nghĩa L ựư:c chia thành hai khu v8c: Nghĩa L ựIi là khu v8c ựIn bMt và Nghĩa L

phM

15 gie 30 phút ngày 17 tháng 10 năm 1953, pháo 75mm c-a ta khai hra ms ựtu tran ựánh Dưbi

ttm hra l8c, b binh nhanh chóng phá rào lao vào ựIn Cu c chiKn ự u di`n biKn nhgp nhàng và chj

kho ng m t gie, quân ta ựã chiKm xong Nghĩa L ựIi; lá ce ba sVc bg giat xuMng, tiKng kèn chiKn

thVng vang lên Binh lắnh, sĩ quan ựgch lũ lư:t giơ tay kéo nhau ra khri ựIn Chúng ta bVt toàn b

bhn sĩ quan do tên quan tư TiTriTông chj huy

M t b phan ựư:c c] ựi phMi h:p ựánh ựgch dưbi phM, còn l0i thu dhn chiKn trưeng Ngoài hàng

ch^c t n vũ khắ ự0n dư:c, ta còn thu ựư:c khỚu trhng pháo 105mm, m t chiKn l:i phỚm cIng kmnh,

nnng nm, nhưng r t quý Ngay bhn Pháp cũng mbi tăng cưeng cho c vùng Nghĩa L ựư:c có m t

khỚu vào ựtu tháng 10 Mnc máy bay gtm rắt, mnc l]a khói mgt mù, hàng ch^c anh em b ựôi, dân

công xúm nhau vào, ngưei kéo, k{ ựỚy hò reo lôi nó ra khri ựIn, ựưa xuMng dMc rIi kéo tắt vào r|ng

quK xa t| ba ựKn bMn kilômét

đtu thu năm 1953, theo mEnh lEnh c-a B T_ng tư lEnh, Trung ựoàn trhng pháo mang tên 45 ra

ựei Nh[ng khỚu pháo 105mm thu ựư:c t| đông Khê (Cao Blng), Hòa Bình, Nghĩa L Ầ ựư:c tap

trung l0i M t sM pháo th- c-a pháo 75mm ựư:c ựimu ự ng vm, còn ự0i b phan là lắnh mbi TiKp sau

ựó là nh[ng ngày hhc tap căng thỢng, mEt nhhc Cán b ự0i ự i, trung ự i mbi ra trưeng, các khỚu

ự i trưsng, pháo th- cũ mbi ựmu còn r t tr{, chưa ai ựKn tu_i 24 Trưbc kia s pháo 75mm cũng v t

v mEt nhhc, nhưng vì là pháo bVn thỢng nên ựtu óc còn th nh thơi Nai hhc ựKn lo0i trhng pháo,

bVn ctu vIng vbi c8 ly xa 10T15 kilômét ph i hhc c tắnh toánẦ r t phxc t0p; ựtu óc anh nào cũng

mEt bã

Tuy khó khăn, v t v nhưng không m t ai n n chắ, mhi ngưei ựmu hăm hs luyEn tap ựk nVm v[ng

thao tác thành th0o lo0i vũ khắ mà hIi ựó ựư:c coi là ỘhiEn ự0iỢ

Mùa ựông năm 1953, NaTva ựưa quân ra ựánh tây nam Ninh Bình, càn quét ựIng blng BVc B , ự_

b lên Qui NhơnẦ; ựKn ngày 20 tháng 11 năm 1953, cho quân nh y dù ựánh chiKm điEn Biên Ph-,

làm chúng tôi càng hăng say hhc tap Mhi ngưei ựmu mong mri ựư:c ựi chiKn ự u

Th: Ộs[aỢT m t lắnh mbi, mhi khi trông ựù ựe thK mà m y hôm nay cũng tháo vát hỢn lên Cau ta

l0i mbi nhan ựư:c thư nhà báo tin gia ựình v|a nhan ru ng Sáng nay cau ta g]i timn nhe c p dưỚng

ựi ch: mua h bao thuMc lá Thăng Long vm khao anh em KhỚu ự i trưsng c-a chúng tôi, Xuân

ỘcòmỢ quê mãi tắt trong Khu 4, nhap ngũ năm 1950 lúc 18 tu_i Nghe ựâu khi lên ựưeng cũng ựã có

ỘmVt ựenỢ, ỘmVt xanhỢ ti`n ựưa Ngưei gty gty, da ựen x0m nhưng tắnh tình vui nh n, hát hò hay

ựáo ựk Xuân ỘcòmỢ còn hơn chúng tôi c vm trình ự văn hóa, khi ựi b ự i anh ựã hhc xong lbp

sáu Vì vay, ự0i ự i giao cho anh kèm thêm cho chúng tôi môn toán M y hôm nay bg sMt rét nhưng

Xuân không chgu br bu_i tap nào, chj huy anh em luyEn tap thao tác vũ khắ

đKn gi[a tháng 12 năm 1953, không khắ càng t p nap Cán b trên xuMng r n rgp, mhi ngưei ựoán

già ựoán nonẦ

M y hôm sau, nghe th y tiKng ự ng cơ ô tô Nh[ng chiKc GMC chiKn l:i phỚm ltn lư:t t^ tap vm

ựây, các chàng lái htu hKt mnt non choỤt Xe pháo hiEp ựIng hhc tap, b_ túcẦ Thôi sVp lên ựưeng

rIi!

Chúng tơi đư:c lEnh lên đưeng vào đúng đêm 22 tháng 12 năm 1953 T ngày k‰ niEm chính năm

thành lap quân đ i

Th8c hiEn quyKt tâm c-a Trung ương ð ng và Ch- tgch HI Chí Minh, các binh đồn ch- l8c hành

quân lên Tây BVc Trong đ i hình trùng điEp hơm nay ltn đtu tiên xu t hiEn “xe cĩ đuơi” nMi gĩt

các lo0i pháo đàn anh “chân đIng vai sVt”

Nhìn đồn xe lưbt qua, b đ i, dân cơng v• tay hoan hơ Cĩ b0n tr{ cịn nĩi vMng lên: “NgIi xe,

sưbng nhá!” M t vài ltn xe, pháo ph i d|ng bánh, m y chàng lính b binh cịn ch0y tbi v0ch lá

ng^y trang ra xem, kéo theo vài anh chg dân cơng tị mị Chúng tơi ph i nh y xuMng ngăn M t ctu

lính b binh ngĩ bhn tơi và nĩi: “Lính pháo gì mà s[a thK” Vài chg đi qua cịn chhc thêm: “Bé như

h0t mít” Txc quá, mà chưa cau nào tr đũa đư:c… B•ng Xuân “cịm” xu t hiEn: “Này, bé h0t tiêu

đ y, cx mĩ vào xem” T t c cưei I lên vui v{, cho quên cái mEt, cái buIn ng- mà

Th8c thà mà nĩi, m y chàng lính c8u chúng tơi đã t|ng nKm mùi chIn chân tê vai, nay đư:c ngIi

xe, lúc đtu cũng thích lVm £y vay mà mbi qua dăn b y ngày đêm hành quân, anh nào cũng muMn

t^t xuMng đi b Lúc đtu chưa quen mùi xăng dtu, nơn thMc nơn tháo Sau rIi đKn quay cuIng

chĩng mnt vì _ gà, _ trâu chIm chIm nghiêng ng Càng đi sâu vào mimn Tây BVc, đưeng sá càng

khĩ khăn, dMc đèo, v8c th”m: ph o th- luơn ph i nh y xuMng đ•y pháo, nhimu ch• ngont g p, ph i

tháo pháo đ•y… ðKn bãi nghj là v i vàng đào htm cho xe, pháo Ăn uMng nghj ngơi đmu v i vã…

anh nào anh y hMc hác trơng th y

Tr i qua gtn m t tháng vư:t trên 500 kilơmét, xe và pháo cũng đKn nơi tap kKt an tồn, đty đ-

TiKp đĩ là nh[ng ngày cùng cơng binh, b binh, thanh niên xung phong ms đưeng, t0o ra m t con

đưeng quân s8 làm g p vVt qua m t nghn núi cao 1.200 mét, dài 15 kilơmét M t con đưeng chưa

cĩ vKt chân ngưei Con đưeng này s‚ đưa trhng pháo c-a ta km ngay vào sh đgch mà bVn Hơn 5.000

cán b , chiKn sĩ phtn lbn là b binh c-a ð0i đồn Quân Tiên Phong tham gia làm đưeng Và th8c

khơng nge con đưeng hồn thành trưbc thei gian qui đgnh bMn tiKng đIng hI vbi l8c lư:ng chj blng

m t phtn tám theo d8 tính c-a cơng binh (bMn v0n nhân cơng)

Ms đưeng xong, ngay chimu hơm đĩ bVt đtu cơng cu c kéo pháo vĩ đ0i M t cơng viEc sau này

đư:c kk l0i như m t câu chuyEn thtn kỳ

SuMt chín ngày đêm, tiKng mõ nhgp, tiKng ho “hai, ba này!” vang lên trên các sưen núi Anh lính

xung kích sát cánh cùng các pháo th- kéo lên đjnh dMc rIi l0i ghì trnt tr^ tei, n|m chnt dây kéo cho

tu t dMc

Bhn đgch đánh hơi th y cĩ con đưeng mbi? Ban ngày, máy bay “bà già” liEng đi liEng l0i, chiKu

súng đ0i bác xăm tbi Mnc cho pháo n_ tm tm, l]a đ0n tung tĩe… nhưng tiKng hị “hai, ba này!”

vƒn vang lên đmu đnn

Pháo kéo đKn vg trí qui đgnh, mhi ngưei chu•n bg xây d8ng htm pháo, thì cĩ lEnh “kéo pháo ra”

Kéo pháo vào đã gian kh_, kéo ra khĩ khăn nguy hikm g p m y ltn ðgch đã đánh hơi th y con

đưeng Bom đ0n chúng xMi x c n chân Thh “s[a” bg thương vào tay Tuy là lính mbi nhưng cau ta

không hm kêu rên Nhimu lúc ự0n n_ ngay trên ựtu mà không br dây kéo, không ai lo lVng ựKn tắnh

m0ng mình, chj lo gi[ gìn vũ khắ

Tin Tô Vĩnh DiEn l y thân chèn pháo làm ai n y tăng thêm quyKt tâm hoàn thành nhiEm v^

Sau TKt ắt b[a, pháo l0i ựư:c kéo vào các htm ựã ựư:c xây d8ng kiên cM Cán b , trinh sát t p nap

ựi chuỚn bg tác chiKn

Hàng ch^c khỚu pháo ựã ựư:c ựưa vào công s8 kắn ựáo, chVc chVn, sỘn sàng n_ súng

16 gie 30 phút ngày 13 tháng 3 năm 1954, các khỚu pháo đông Khê, Nghĩa L , Hòa Bình ựư:c

lEnh khai hra ms màn tran tiêu diEt Him Lam Nh[ng phát ự0n ựtu tiên bay ra khri nòng m t lúc

thì máy nói ựã reo vang: ỘC t ce bay rIi!Ợ ỘTrúng chj huy ss rIiỢ Trong tiKng gtm rắt c-a pháo,

xung kắch nhanh chóng xu t kắch Sau tran mưa ự0n vào Him Lam, pháo ta chuykn làn bVn vào tran

ựga pháo ựgch, vào sân bay, vào trung tâm Mưeng Thanh

K{ thù vMn ch- quan khinh thưeng ta Trưbc ngày 13 tháng 3, bhn sĩ quan chj huy ựgch, sau khi

tung biEt kắch thám báo, dùng máy bay trinh sát dò la vẶn ựinh ninh là ta chj có pháo 75mm Chúng

còn láo xư:c thách thxc ỘViEt MinhỢ tiKn công

Tên ự0i tá PiTrMt (bg c^t tay trhng tran ự u pháo vbi quân phát xắt đxc năm 1941 s mnt tran nưbc Ý,

ựư:c coi là ngưei hùng c-a quân ự i Pháp) còn huênh hoang: ỘVbi hra l8c m0nh như thK này, điEn

Biên Ph- là sẰ là nơi nghimn nát thgt ựMi phươngỢẦ

S8 xu t hiEn b t nge c-a trhng pháo, pháo cao x0 c-a ta làm ch chúng hKt sxc hoang mang Ngay

lo0t pháo ựtu tiên, tên chj huy Him Lam T quan tư PêTgMt chKt g^c cùng m y sĩ quan tham mưu

Cùng ngày hôm ựó, ngót ch^c máy bay tan xác Mhi cu c ph n pháo c-a ựgch ựmu ắt kKt qu T|

ch- quan, khoác lác ựKn bi ựát x u h_, ngài quan năm PiTrMt ựã t8 sát blng m t qu l8u ự0n MẼ

RIi các cx ựikm đ c Lap, B n Kéo bg tiêu diEt, sân bay tê liEt

Sau mỚi ự:t chiKn ự u thVng l:i, pháo 105mm, pháo cao x0 c-a ta chuykn dgch vào trung tâm theo

nhgp ự vây l n c-a b binh S8 hiEp ựIng, phMi h:p ngày càng ăn ý Pháo binh ykm h ngày càng

ựVc l8c và ựáp l0i, nh[ng ngưei b0n xung kắch cũng hKt lòng giúp ựỚ t| di chuykn dKn xây d8ng

tran ựga, rIi ựo0t dù ự0n ựgch, chuykn vm cho pháo Có ltn pháo th- còn nhan ựư:c trong nh[ng

hòm pháo c thư, thuMc lá c-a các b0n d8 tran Hòa Bình, Nghĩa L g]i ựKn

MỚi ltn dùng nh[ng viên ự0n t| timn duyên g]i vm, khỚu ự i trưsng Xuân ỘcòmỢ l0i nhVc ỘBVn

chắnh xác vàoỢ

đKn ngày 6 tháng 5 năm 1954, sau tiKng n_ c-a qu b c phá 1.000kg trên ựIi A1, pháo cMi c-a ta

bVn dIn dap cùng vbi nhgp ự tiKn công ào 0t c-a xung kắch C kho ng trei t| phắa ựông ựKn trung

tâm Mưeng Thanh khói l]a mù mgt Trưbc sxc m0nh c-a ựMi phương không gì ựgch n_i, bhn Pháp

ltn lư:t kéo ce trVng ựtu hàng T| trưa ựKn chimu ngày 7 tháng 5, ce trVng xu t hiEn càng nhimu

đKn kho ng 17 gie có tin quân ta bVt tưbng đe CátTxtơTri và toàn b bhn chj huy s trung tâm

Mưeng Thanh TiKng hò reo khVp nơi, bhn Pháp lũ lư:t kéo nhau ra khri ựIn, trong tay ựxa nào

cũng có m nh v i trVng

Chúng tôi ựang ôm nhau, vat nhau cưei h hê thì ựư:c lEnh quay nòng pháo nã c p tap vào bhn

ựgch s HIng Cúm ựang tìm cách tháo ch0y

Kho ng 21 gie, ựư:c lEnh thôi bVn, quân ta hoàn toàn làm ch- chiKn trưeng đêm ựó không ai ng-

ựư:c, có lẰ vì trưbc cái ngỚ ngàng c-a s8 yên tĩnh sau hơn năm mưoi ngày ựêm chiKn ự u

HiEp ựgnh GiơTneTvơ ựư:c ký kKt

Ngyà 10 tháng 10 năm 1954, ựoàn quân chiKn thVng trs vm gi i phóng th- ựô Hà N i B binh ựi

trưbc, xe pháo tiKn theo gi[a r|ng ce hoa, gi[a nh[ng lei ca vbi nimm vui r0o r8c

Ngày 1 tháng 1 năm 1955, trên Qu ng trưeng Ba đình lgch s], các khỚu pháo đông Khê, Hòa Bình,

Nghĩa L , Ttm Vu, An Khê và pháo thu ựư:c trên chiKn trưeng điEn Biên Ph- di`u qua l` ựài dưbi

lá ce ỘQuyKt chiKn QuyKt thVngỢ l p lánh huân chương

MỚi ltn có dgp vm Hà N i, tôi l0i ghé qua ViEn B o tàng Quân ự i Nơi tôi d|ng chân lâu nh t vẶn

là bên khỚu pháo Nghĩa L đxng ựó ựk nhb l0i nh[ng ngày điEn Biên, nhb l0i giây phút huy

hoàng khi quân ta tiKn vào htm, bVt tưbng đe CátTxtơTri

PH M NGẩC THậY

CHI_C MŨ C7A NGƯsI ANH HÙNG

Trong hơn m t trăm năm mươi hiEn vat gMc khMi và gMc ch[ ph n ánh ChiKn dgch điEn Biên Ph-

c-a ViEn B o tàng Quân ự i, có m t hiEn vat quý hiKm, ựó là chiKc mũ nan c-a liEt sĩ Trtn Can T

Anh hùng quân ự i

Mũ có hai phtn: CMt và tán CMt mũ có chu vi 58 xăngtimét Tán mũ có chu vi 76 xăngtimét Nan

mũ blng tre vót trau chuMt, r ng 3 milimét Nan mũ ựã ng màu cánh gián vì nhu m mưa nVng,

khói bom ự0n và mI hIi Mũ ựan theo kiku lóng m t như ựan rá, nhưng các ô thưa hơn Nhe các ô

y mà hơi nưbc, mI hôi thoát ra d` dàng CMt mũ và vành mũ ựư:c l:p m t ltn v i bông màu xanh

lá cây ựã b0c màu Quai mũ bu c blng ni lông màu nâu, nhỘn bóng và giòn s ựo0n tiKp xúc hai má

và cVm c-a Trtn Can ChiKc mũ ghn, nhỤ thắch h:p vbi kh năng trang bg c-a quân ự i ta lúc ựó và

thắch h:p vbi khắ hau nhiEt ựbi ựã bao ltn hành quân, bao ltn xông vào ựIn ginc và chxng kiKn phút

cuMi cùng c-a Trtn Can ngã xuMng s chiKn hào điEn Biên Ph-

Lgch s] ra ựei c-a chiKc mũ nan gVn limn vbi t|ng bưbc phát trikn c-a Ngành Quan nhu quân ự i ta

Năm 1947, nmn kinh tK kháng chiKn non tr{ c-a ta htu như chưa có gì, l0i bg ựgch tàn phá và phong

tra ViEc c p phát cho b ự i không th8c hiEn ựư:c ựmu ựnn Ăn và mnc ch- yKu d8a vào nhân dân,

ựIng thei b ự i t8 túc m t phtn ChiKc mũ nan và m t sM trang bg khác như ba lô ỘnópỢ, dép cao

su, bi ựôn treẦ c-a quân ta ra ựei trong hoàn c nh ựó SỘn tre, nxa, giang, vtu c-a căn cx ựga ViEt

BVc và vùng t8 do BVc Khu 4, các chiKn sĩ s vùng quê có nghm ựan tre nxa c_ truymn ựã mày mò

Ộs n xu tỢ ra chiKc mũ nan ựtu tiên RIi chiKc mũ xu t hiEn khVp nơi, cùng chia nght s{ bùi vbi B

ự i C^ HI Lúc ựtu, các chiKn sĩ l:p mũ blng lá r|ng honc v i bông cVt ra t| qutn áo cũ Dtn dtn,

phắa trên lbp v i xu t hiEn m t vành lưbi ựk cài lá ng^y trang đKn cuMi thei kỳ kháng chiKn chMng

th8c dân Pháp, cùng vbi nhimu trang bg khác, v i mũ ựư:c c p phát Lưbi ng^y trang ắt s] d^ng lá

cây mà phtn lbn là cài nh[ng miKng vài dù hoa chiKn l:i phỚm

Bưbc vào mùa chiKn ự u đông Xuân 1953T1954, Trtn Can khâu thêm m t miKng v i lên chỚ rách

c-a chiKc mũ thân thu c ựã b0c màu

Ngày lên ựưeng ựã tbi, t0m biEt r|ng ch ựIi chè Phú Thh, Can và ựIng ự i l0i bắ mat vư:t sông

HIng sang Tây BVc vào m t ựêm trăng me giá rét gi[a tháng 12

Nh[ng ngày mưa liên tiKp Nh[ng ựêm tMi mgt mùng ChiKc mũ nan l:p v i và chiKc áo tr n th- c-a

Can khô rIi l0i ưbt, ưbt rIi l0i khô do bao ltn mưa th m và ự_ mI hôi Nh[ng chiKc nan tre ựư:c

ngâm tỚm trong m t Ộdung dgchỢ ựnc biEt là mI hôi làm cho nó thêm bmn chVc Sau chắn ngày ựêm,

Can và ựIng ự i ựã ựưa m y ch^c khỚu pháo 105mm và pháo phòng không 37mm vào vg trắ quy

ựgnh L0i có lEnh kéo pháo ra ngay vì phương châm Ộựánh chVc, tiKn chVcỢ Kéo vào ựã v t v , kéo

ra càng v t v hơn đôi vai btm tắm, ựôi bàn tay r p phIng, ựôi mVt thâm qutng c-a Can và ựIng

ự i l0i căng thỢng vì nắu, kéo nh[ng khỚu pháo nnng hơn hai t n trên núi Mnc dù vay, nh[ng khỚu

pháo ựã chuykn dgch gtn ựư:c n]a ựưeng

Bu_i chimu ngày thx năm, gó b c th_i m0nh, nVng hanh Can và ựIng ự i ch:p mVt trong công s8

sau ựêm thiKu ng- Nh[ng khỚu pháo c-a ựơn vg Can ựã ng^y trang, nlm s chân dMc BỚng máy

bay ựgch gtm rắt rIi t|ng tràng bom n_ ỘBom cháyỢ! T có tiKng thét lên Như nh[ng chiKc lò xo, t t

c bat day, ra khri công s8 L]a cháy r|ng r8c, trên ựIi cr tranh Theo chimu gió, l]a táp xuMng

ựưeng, bén vào nh[ng khỚu pháo Mnc bom n_, không kgp ch^p chiKc mũ nan lên ựtu, cx thK, Can

dẶn tiku ự i lao vút lên bãi pháo như nh[ng mũi tên Can xông vào túm l y dây kéo pháo ựã bén

l]a đIng ựôi cũng ựã ựKn Can hô: ỘHai, baỢ! Năm mưoi ngưei lôi khỚu pháo ra khri ựám l]a Sau

gtn hai gie vat l n vbi bom ự0n, khói l]a, ựơn vg Can cxu ựư:c năm khỚu pháo Cũng may là chiKc

mũ Can ựk bên ngoài, nKu không nghn l]a ựã làm cho nham nhb

Gtn hai tháng rưỚi chuỚn bg, mhi công viEc hKt thúc, gie n_ súng cho chiKn dgch ỘTrtn đìnhỢ (mat

danh c-a chiKn dgch điEn Biên Ph-) ựã tbi đơn vg Can là ựơn vg vinh d8 ựư:c tiKn công ms màn

vào trung tâm ựm kháng m0nh nh t c-a ựgch: Him Lam Tắn hiEu ựó vút lên: lEnh xung phong Can

và các chiKn sĩ nh y khri chiKn hào, lao vào ựIn ginc đKn sát lô cMt timn duyên, Can chj huy m t t_

diEt lô cMt rIi tiKn vào lô cMt bên trong Súng máy ựgch quét sát mnt ự t Can phân công m t t_ vòng

ra phắa sau ném th- pháo kKt h:p vbi nghi binh phắa trưbc Bg m t lo0t th- pháo, hra ựikm câm tgt

Chbp thei cơ, Can nh y lên khri giao thông hào, cVm ce ỘQuyKt chiKn QuyKt thVngỢ lên nóc lô cMt

cM th- c-a ựgch s cx ựikm ba đó là lá ce ựtu tiên quân ta cVm trên ựIn ựgch t0i chiKn trưeng điEn

Biên Ph- Trong chbp ự0n, ce ỘQuyKt chiKn QuyKt thVngỢ như vẶy ghi, gi^c giã các ựơn vg diEt

ựgch Can và các chiKn sĩ x c vào lô cMt ựgch cM th-, ựánh chiKm hKt các ngách, bVt tên quan ba chj

huy đ0i ự i lê dương thx 11 tinh nhuE c-a ựgch bg ựơn vg Can diEt ghn, mà Can là ngưei lap công

ựtu Hơn sáu gie, trung tâm ựm kháng Him Lam T Ộcánh c]a thépỢ che chs tap ựoàn cx ựikm điEn

Biên Ph- và tiku ựoàn 3 c-a bán l[ ựoàn lê dương thx 13 T con cưng c-a quân ự i Pháp bg đ0i ựoàn

c-a Can tiêu diEt

Sau ự:t I c-a chiKn dgch, Can ựư:c ựm b0t làm trung ự i trưsng và Thi T ngưei b0n chiKn ự u c-a

B n Hoa làm trung ự i phó Can bVt tay vào nhiEm v^ chj huy trung ự i ựào giao thông hào, xây

d8ng tran ựga tiKn công Trong ự:t II c-a chiKn dgch, trung ựoàn c-a Can ựã nhanh chóng tiêu diEt

các cao ựikm D1, D2, ựỚy lùi hàng ch^c ự:t b binh ựgch ph n kắch có xe tăng ykm h và tr^ v[ng

s ựó đã không ắt ựIng ự i c-a Can trúng ự0n ựgch s ựtu mút các nhánh hào, chiKc x{ng còn trong

tay đó ựây, nh[ng chiKc mũ nan ựã th-ng, rách ựk l0i Nhưng, vbi Can, chiKc mũ nan vẶn trên ựtu

Ngày 11 tháng 4 năm 1954, theo lEnh c-a B chj huy chiKn dgch, toàn ựơn vg Can ựư:c giao nhiEm

v^ phMi thu c vbi ựơn vg b0n phòng ng8 cao ựikm C1

đgch l0i tbi Can hô: ỘNém!ỢT m t ựòn d[ d i blng l8u ự0n giáng vào ựtu ựgch Chúng khiKp ự m

tháo ch0y

đgch l0i lên Che chúng ựKn that gtn Theo lEnh Can, hàng ch^c l8u ự0n dư:c quỢng vào gi[a ự i

hình ựgch

ChiKc mũ nan b0c màu ựty ự t, khói, hơi thuMc ự0n vẶn bám chVc trên ựtu Can, nh p nh_ Ớn hiEn

Nó vẶn s hàng ựtu c-a nh[ng chiKc mũ còn l0i s chiKn hào nóng brng Trei h]ng sáng L8c lư:ng

c-a ự0i ự i tbi Dưbi giao thông hào, các chiKn sĩ kk vbi nhau vm cu c chiKn ự u ựêm qua Tình là

ngưei nói to hơn c : Can là bxc tưeng ựIng

Sau hơn m t tháng ỘMáu tr n bùn nonỢ, b ự i ta s điEn Biên Ph- v|a khVc ph^c nh[ng tran mưa

ựtu mùa ựk hoàn chjnh hE thMng giao thông hào tiKn công và bao vây, v|a ựánh ựgch quyKt liEt, diEt

m t b phan quan trhng sinh l8c c-a chúng, gi[ v[ng các vg trắ ựã ựãnh chiKm và tiKn sát vào trung

tâm Mưeng Thanh

đ:t chiKn ự u cuMi cùng

đêm 1 tháng 5, ự0i ựoàn c-a Can ựánh chiKm các vg trắ 505, 505A dưbi chân ựIi D2, sát ựưeng 41;

sáng ngày 6 tháng 5 ựánh chiKm vg trắ 506 Trong khi ựó, s vg trắ 507, trei sáng rõ mà c]a ự t phá

chưa ms ựư:c V p ph i hàng rào bùng nhùng, ự0i ự i b0n bg ùn l0i Có lEnh ự0i ự i Can lên thay

Ph i ms cho ựư:c c]a ự t phá! Trung ự i trưsng Trtn Can dẶn ựtu t_ b c phá lên ựánh Hàng rào

vẶn trơ ra ChỢng lẰ bó tay? Không thk chtn ch|, Can nghĩ tbi viEc dùng chăn và th8c hiEn luôn

Tu t tr i hai cái chăn và hai t m b0t lên hàng rào Càn lVp băng trung liên và chj m^c tiêu cho đoa

bVn ykm h Nhưng các chiKn sĩ xung kắch vẶn không vào ựư:c vì ngưei nhô cao

Trung ựoàn trưsng quyKt ựgnh ms c]a hưbng khác đưeng tiKn mbi ựư:c ms ra Xung kắch tiKn

lên M t tran mưa l8u ự0n c-a ựgch c n l0i TiKng th- pháo chưa dxt, bóng Can vbi chiKc mũ nan

b0c màu dẶn ựtu t_ xung kắch lao lên, theo sau là Tu t đKn gi[a c]a ms, tay ph i Can trúng ự0n,

Tu t bg thương s vai Hai chiKn sĩ phắa sau hy sinh

Can, Tu t quay l0i ôm theo hai t] sĩ Cùng lúc ựó, có lEnh Ộđ0i ự i trưsng và chắnh trg viên ựã bg

thương, trung ự i trưsng Trtn Can chj huy ự0i ự iỢ VKt ự0n ựau nhói, nhưng Can th y trách nhiEm

that nnng nm Can t_ chxc l0i ự i hình, c-ng cM l0i tran ựga phòng ng8 Th y quân ta im lnng, ựgch

tưsng ựMi phương không còn sxc chiKn ự u, có thk chiKm l0i vg trắ Chúng reo hI, ùa ra; lap txc Can

chj huy ự0i ự i s] d^ng l8u ự0n, th- pháo diEt ghn tMp ựgch ựó Mnt trei ựã ựxng bóng Tran ựga vẶn

gi[ v[ng, cánh tay ph i Can l0i thêm m t vKt thương n[a Can dùng tay trái ném l8u ự0n và chj huy

chiKn ự u XK trưa, pháo ựgch t| HIng Cúm bVn dIn dap M t qu ự0n rơi bên c0nh, m nh ự0n bVn

vào, thân mình Can ựtm ựìa máu Can g^c xuMng, chiKc mũ nan rơi khri ựtu

đtu can như r ng ra và như có ai nắu l0i Quãng ựei niên thiKu cay c8c ựi s cho ựga ch- thoáng hiEn

ra Mùa thu năm 1945, khi Can v|a 14 tu_i, quê hương ự t nưbc ự_i ựei: ltn ựtu tiên Can nhìn th y

lá ce ựr sao vàng năm cánh Can ựư:c gnp các chú VE quMc ựoàn và trs thành B ự i C^ HI khi 21

tu_i Sau cu c th] l]a ựtu tiên s B n Hoa, Can trs thành m t Ộc8u binhỢ, m t ngưei C ng s n Can

ỘựiỢ t| b n Hoa, ựKn Him Lam, C1, 507; ltn lư:t là m t tiku ự i trưsng, trung ự i trưsng rIi ự0i ự i

trưsng Bóng hình ngưei mỤ kắnh yêu, h i trưsng ỘH i MỤ chiKn sĩỢ ựã suMt ựei ttn t o, sau Ộphát

ự ng qutn chúngỢ ựã ựư:c chia ruông, ựư:c hhc và t8 tay viKt thư cho Can, hình nh BIng T ngưei

b0n gái thân thương, cùng chăn trâu cVt có thus bé, v^t lbn thành m t thiKu n[ mà Can thtm yêu,

tr m nhb đ0i ự i trưsng, chắnh trg viên, trung ự i phó Thi, tiku ự i trưsng đ0m, nhìn CanẦ

Nhưng Can ths hVt ra và con tim ng|ng ựap khi anh bưbc vào tu_i 23

Can ngã xuMng khi ự0i ự i c-a anh chj còn cách c]a htm tên tưbng đe CátTxtơTri 300 mét Can

không vào ựư:c htm tên tưbng ginc, nhưng các chiKn sĩ c-a ự0i ự i Can và đ0i ự i 360 dưbi s8 chj

huy c-a ự0i ự i trưsng T0 QuMc Luat ựã bVt toàn b chj huy ựgch s tap ựoàn cx ựikm điEn Biên

Ph-

Tu t ôm l y ngưei ự0i ự i trưsng thân thương c-a mình như không muMn rei ra Tu t nhnt lên và

không rei chiKc mũ mà Can ựã vót t|ng chiKc nan, nVn nót t8 ựan khi bưbc vào quân ngũ T chiKc mũ

c-a nh[ng năm tháng chiKn ự u

Can không còn, nhưng chiKc mũ nan tre l:p v i mang sM ñăng kí: BTQð 1152/TT120 c-a ViEn B o

tàng Quân ñ i vƒn như m t sM quân c-a ñ i quân trùng ñiEp

HOÀNG LÂM

B5N TIN TUYÊN TRUYcN IN TRÊN V5I DÙ u ðI=N BIÊN PH7

Kk t| ngày 7 tháng 5 năm 1954 lgch s], khi toàn b cơ quan chj huy quân Pháp cùng tưbng ðe CátT

xtơTri bg bVt t0i htm ngtm ñKn nay ñã gtn n]a thK k‰ Ai ñã lên ðiEn Biên ñmu th y vùng ñ t này

ñư:c tr i kín m t màu xanh êm , nh[ng vKt thương c-a chiKn tranh dưeng như ñã lành

Nhưng chVc chVn, trong lòng ñ t ðiEn Biên vƒn gi[ nguyên các d u tích c-a nh[ng ngày hào hùng

và oanh liEt Hy vhng mai sau ta s‚ tiKn hành nh[ng cu c khai quat quy mô lbn, nhưng ngay t| bây

gie ñã r i rác vƒn tìm th y m t sM hiEn vat quý hikm M t trong nh[ng hiEn vat ñư:c nhân dân b n

Hoong LKch, xã Thanh Lương, huyEn ðiEn Biên ñào ñư:c dưbi m t con hào cũ s Mưeng Thanh và

g]i tbi ViEn B o tàng Quân ñ i là b n tin tuyên truymn ñư:c in trên v i dù gi[a chiKn trưeng vào

nh[ng ngày ác liEt, gi y viKt r t hiKm mà v i dù chiKn sĩ ta ño0t ñư:c c-a ñgch lai r t s“n Cán b

tuyên hu n mnt tran ñã có sáng kiKn l y v i dù làm gi y ñk in các b n tin chiKn thVng M•i m nh

v i dù ñư:c xén kích thưbc (22cm x 28cm) in blng m8c ñr và ñen, trên ñó ñưa các tin B n tin

ñư:c chuymn tay ñk mhi cán b , chiKn sĩ ta cùng ñhc dưbi chiKn hào

B n tin trên dù mà ViEn B o tàng Quân ñ i nhân ñư:c có ño0n “Trong ñ,t thi ñua m%i tR ngày 1x5

ñ'n 19x5 phát huy truyLn th=ng quy't ñánh, quy't th9ng chào mRng ngày 1x5 l p thành tích ñ8

dâng lên chúc thP HF Ch$ tNch”

Nlm trong lòng ñ t m y ch^c năm, b n tin có ch[ ñr ñã me, nhưng khi ñhc lên ta nghe như rõ âm

thanh hào hùng c-a nh[ng ngày lgch s] M t b n in làm nxc lòng các chiKn sĩ, các ñơn vg kgp thei

ñ ng viên mhi ngưei lap công giòn giã hơn n[a M t hình thxc tuyên truymn c_ ñ ng that ñ c ñáo,

sáng t0o và r t ViEt Nam trong hoàn c nh ác liEt c-a chiKn trưeng

ViEn B o tàng Quân ñ i chưa có thei gian xác ñgnh ñư:c xem ai là ngưei ñã biKt b n tin y, chj biKt

rlng ñó là b n tin c-a cơ quan tuyên hu n ViEt Trì

L I VĨNH MÙI

LÁ THƯ TÂM HUY_T

ViEn B o tàng Quân ñ i có m t hiEn vat T sM ñăng ký: BTQð T 5447/GiT1181, ñó là lá thư tâm

huyKt c-a ð ng b xã Mˆ ThVng, huyEn Phù Mˆ, tjnh Bình ðgnh g]i cho tồn dân trong xã kêu ghi

đ ng viên cán b , đơn vg, du kích và nhân dân n_i day phá thK kìm kžp c-a Mˆ T ng^y, gi i phĩng

quê hương Thư đm ngày 22 tháng 4 năm 1972

T| năm 1954 đKn năm 1964 xã Mˆ ThVng nlm trong vịng kìm kžp c-a Mˆ T ng^y Năm 1957 sau

r t nhimu hy sinh, t_n th t, khĩ khăn tưsng ch|ng khơng vư:t qua n_i, chi b xã đã đư:c thành lap

vbi 10 đIng chí T| trên căn cx núi Hà, các đ ng viên đã vư:t qua hàng rào phong tra c-a đgch,

mĩc nMi vbi cơ ss, thành lap đư:c m t đ i vũ trang cơng tác, diEt nhimu tên ác ơn tm ng^y trong xã

Ngyà 25 tháng 8 năm 1964, xã Mˆ ThVng đư:c gi i phĩng T| m t chi b đã phát trikn thành ð ng

b xã Mˆ ThVng vbi 6 chi b cĩ 60 đ ng viên Sau năm 1968, Mˆ T ng^y liên tiKp tiKn hành các kK

ho0ch “bình đgnh c p tMc”, “bình đgnh đnc biEt”, “bình đgnh b_ sung”, “kK ho0ch Phư:ng hồng” kKt

h:p hàng v0n cu c hành quân càn quét, đĩng hàng nghìn đIn bMt, chiKm l0i htu hKt vùng nơng thơn

mà ta gi i phĩng trong TKt Mau Thân, kìm kžp thêm nhimu dân Xã Mˆ thVng đư:c Mˆ T ng^y chhn

làm nơi thí đikm các th- đo0n bình đgnh Ngày 5 tháng 6 năm 1969, đgch càn quét ác liEt Quân Mˆ

chMt 4 đikm trong xã, l8c lư:ng c-a chúng gIm 1 tiku đồn Mˆ, 1 liên đồn b o an, 24 xe tăng, xe

quân s8 Chúng càn quét, chà xát hKt sxc khMc liEt xã Mˆ ThVng nhlm xĩa s_ ViEt c ng, gây cho

ð ng b và nhân dân nhimu khĩ khăn, t_n th t nnng nm T| 10 gie đKn 11 gie ngày 15 tháng 10 năm

1969, đích thân t_ng thMng ng^y quymn Sài Gịn, Nguy`n Văn ThiEu đKn Gị Cao, thơn 8, tr^ ss c-a

bhn ng^y quymn s xã Mˆ ThVng làm l` ăn m|ng “bình đgnh thVng l:i”

CuMc chiKn đ u khơng cân sxc gi[a ta và đgch di`n ra quyKt liEt SM đ ng viên hy sinh chj cịn 15

đIng chí, đ i du kích cịn 11 ngưei Ngày 20 tháng 4 năm 1972, ð ng b xã t_ chxc h i nghg bàn

lãnh đ0o đ u tranh quân s8, binh van, chu•n bg cho đ:t n_i day Sáng 22 tháng 4 năm 1972, đIng

chí Nguy`n Nhƒn T Bí thư ð ng -y xã đhc bxc thư tâm huyKt và đư: ð ng b nh t trí thơng qua

Thư cĩ đo0n như sau:

“ð ng b xã M@ Th9ng

Thư tâm huy't

ð ng b xã M@ Th9ng gYi đFng bào yêu quý trong xã Su=t g6n 10 năm trDi s=ng dư%i ch' đ Di m

x Nhu, chúng đã b9t nhân dân ta cúi đ6u làm nơ l , dFn hàng trăm đFng bào, đFng chí chúng ta vào

nhXc hình cay đ9ng

ð6u năm 1964 nhân dân xã cùng tồn huy n gi i phĩng quê hương xây d*ng cu c s=ng t* do th*c

s* cĩ quyLn làm ngưDi Theo ti'ng gPi c$a Bác HF, vì đ c l p t* do cho nhân dân, xã đã tRng đánh

b i hai mùa khơ c$a giIc M@, tRng chIn xe tăng, băng mình dư%i đ n bom đ8 gi lKy quê hương,

ru ng vưDn yêu quý, nhưng đ8 c#u vãn s* thKt b i và bám lKy quyLn l,i ích k_, đ' qu=c M@ đã th*c

hi n Vi t Nam hĩa chi'n tranh bpng bình đNnh cKp t=c, t p trung bPn tay sai gian ác ùn ùn kéo vL

xã ta Trong 26 tháng qua là 26 tháng đau thương uKt h n, chúng đã tàn sát đFng bào ta khơng k8

l%n bé, già, tr|, bKt chKt luân thưDng đ o lý, chúng khơng cịn m t chút lương tri con ngưDi, xem

đFng bào ta như súc v t…

Thưa đFng bào

Qua bao năm đKu tranh, ð ng b xã nhà nhiLu đFng chí vì dân, vì ð ng mà hy sinh anh dũng

K' thRa truyLn th=ng vinh quanh, nh ng ự ng viên, ựoàn viên, cán b , chi'n sĩ chúng tôi xin

nguy n tuy t ự=i trung thành cùng ựFng bào di t h't quân thù, quét s ch bPn lưu manh cIn bã xã

h i, gi i phóng quê hương

ThDi cơ lNch sY ựã ự'n, đ ng h l nh cho chúng ta, ựFng bào toàn xã hãy dũng c m ti'n lên

Ngày 22 tháng 4 năm 1972

đ ng b xã M@ Th9ngỢ

Ngày 23 và 24 tháng 4 năm 1972, đ ng úy xã t_ chxc cho t|ng thôn nghiên cxu, quán triEt Ngày

25 tháng 4 năm 1972 t0i l` xu t quân ựánh ựgch s thôn 10 và thôn 11, bxc thư tâm huyKt ựã ựư:c

ựhc trưbc háng quân, mhi ngưei giơ tay tuyên thE thm hy sinh ựKn giht máu cuMi cùng ựk gi i phóng

quê hương

17 gie 25 phút ngày 25 tháng 4, du kắch t| thôn 4 hành quân blng ghe bắ mat qua ựtm Trà $ ựKn

phMi h:p chiKn ự u vbi thôn 10 và thôn 11 BMn gie sáng ngày 26 tháng 4 năm 1972, du kắch bVt

ựtu n_ súng vào bhn ựgch s thôn 10 và thôn 11 Chj sau 1 gie 30 phút chiKn ự u, tran ựánh ựã kKt

thúc thVng l:i Ta thu 62 súng, gi i phóng hoàn toàn hai thôn Trong ba ngày (t| 26 ựKn 29 tháng 4

năm 1972) toàn xã ựã n_i day, kKt h:p 3 mũi giáp công: quân s8, chắnh trg, binh van, phá thK kìm

kỤp c-a ựgch, gi i phóng toàn xã, sM ngưei tham gia chiKn ự u càng ngày càng tăng lên Ngày 26

tháng 4 có 400 ngưei, ngày 27 tháng 4 tăng lên thành 750 ngưei, ngày 29 tháng 4 có 1.000 ngưei

đòn tiKn công kKt h:p n_i day m0nh mẰ ựã gi i phóng toàn xã; năm qutn chúng cMt cán qua th]

thách rèn luyEn trong cu c chiKn ự u chMng MẼ T ng^y ựã ựư:c vào đ ng và trs thành nh[ng nhân

tM mbi

Lá thư tâm huyKt ựư:c ựIng chắ Cao %ng T Ch- tgch xã MẼ ThVng trao cho cán b sưu ttm c-a

ViEn B o tàng Quân ự i ngày 28 tháng 8 năm 1973

đOÀN THẦ LỞI

Sv ỘQU5 BÁO C7A MBT LsI THcỢ

Tên chánh t_ng Kơ Lang s vùng Yo KTung thu c huyEn KiKn đxc, tjnh Qu ng đxc làm tay sai

cho th8c dân Pháp Pháp thua, hVn tiKp t^c làm tay sai cho MẼ T DiEm ựàn áp cách m0ng và bóc l t

ựIng bào dân t c MỖNông, khiKn cho bao gia ựình ph i tan nát c]a nhà

Năm 1960, Mnt tran Dân t c gi i phóng mimn Nam ViEt Nam ra ựei, b ự i gi i phóng ựã ựKn r|ng

Ru Rơ Nga, ựKn vbi ựIng bào vùng Yo KTung đ i vũ trang K58 do ựIng chắ Phùng đình ặm chj

huy ựã tap h:p ựIng bào, ựoàn kKt m t lòng, phá các khu tap trung c-a ựgch, ựưa dân làng vm làng

cũ, lap làng chiKn ự u, t_ chxc du kắch diEt ác phá kìm đ i vũ trang K58 tuyên truymn cho ựIng

bào dân t c MỖNông vm chắnh sách c-a Mnt tran Dân t c gi i phóng, chắnh sáh ựMi vbi nh[ng k{

ltm ựưeng ựi theo ựgch, kêu ghi hh trs vm vbi cách m0ng, vbi dân làng, không làm tay sai cho ginc,

ựư:c Mnt tran khoan hIng Trưbc phong trào cách m0ng ngày càng lên cao, Kơ Lang xin ựư:c t8

thú t i trưbc ựIng bào, xin Mnt tran khoan hIng, thm không làm h0i cách m0ng đIng chắ Phùng

đình ặm thay mnt Mnt tran Dân t c gi i phóng, xin dân làng tha cho Kơ Lang đIng chắ Phùng

đình ặm nói vbi Kơ Lang: đk chxng tr lòng trung thành, không ph n b i cách m0ng, trưbc mnt

ựIng bào, ông ph i cVt máu ăn thm trưbc lá ce Mnt tran và t m nh Bác HI theo phong t^c c-a

ngưei MỖNông, ựk cho các vg thtn linh, Giàng R|ng, Giàng Nưbc, Giàng L]a, Giàng Lúa làm

chxng NKu ông ph n b i cách m0ng thì Ộlei thm ự cỢ sẰ h0i ông T| nay ựMi vbi dân làng, ông

không còn là chánh t_ng n[a đk ự m b o ựei sMng, ông ựư:c lên quan như ựIng bào ựk ự_i g0o,

ự_i muMi nhưng không ựư:c tiKt l bắ mat, không ựư:c làm gì có h0i ựKn cách m0ng

Chánh t_ng Kơ Lang cVt máu t| ngón tay trs cho vào bát rư:u, thm trưbc dân làng không làm tay sai

cho ginc chMng phá cách m0ng

VMn quen Ộlàm mưa làm gióỢ m t vùng, quen bóc l t ựIng bào, không chgu ựư:c c nh Ộcá chau

chim lIngỢ, chj ắt lâu sau Kơ Lang Ộng8a quen ựưeng cũỢ tìm cách trMn vm vbi MẼ T DiEm

Tưsng rlng vào sMng trong p chiKn lư:c là yên _n, hy vhng có ngày hVn sẰ trs vm làng gi[ chxc

chánh t_ng như xưa Nào nge, cán b Mnt tran tìm ựư:c ựKn nơi hVn s, mei hVn ra r|ng ựk Ộc nh

cáoỢ HVn ựoán ựư:c ựimu gì ựKn bèn nghĩ ngay ựKn viEc ra tay trưbc HVn gi ựò Mm, xin cán b

ựư:c mang theo t m khăn khoác cho ựỚ l0nh, rIi gi u con dao nhhn vào trong khM Ra ựKn bìa

r|ng, hVn xin cán b cho hút ựiKu thuMc B t thình lình hVn rút con dao trong khM ựâm ngưei cán b

ựxng bên, rIi cưbp khỚu súng trưeng br ch0y HVn ch0y vm quan n p súng cho chắnh quymn ng^y,

kk công giKt hai ViEt c ng, cưbp ựư:c súng HVn ựư:c Ngô đình DiEm mei vm Sài Gòn nhan

thưsng, ựư:c Ngô đình DiEm phong chxc Ộquan phó sVc t cỢ, kèm theo t m huân chương ỘBVc

ựỚu b i tinhỢ và khỚu súng ngVn Smith Wesson mang sM hiEu: 476227

đk ựmn ơn tri ân c-a t_ng thMng Ngô đình DiEm, Kơ Lang ựiên cuIng chMng phá cách m0ng, dẶn

ựưeng cho lắnh ng^y càn quét vào căn cx ta, phá ho0i nơi ựóng quân c-a ự i vũ trang K58; ựMt nhà,

cưbp lúa, tr thù nh[ng ngưei theo cách m0ng Năm 1962, ựk b o vE cơ ss cách m0ng, ự i vũ trang

K58 do ựIng chắ Phùng đình ặm chj huy, c i trang thành lắnh b o an ự t nhap vào p chiKn lư:c

tìm Kơ Lang ựk tr| kh] đư:c nhân dân chj ựưeng, ự i vũ trang K58 chia làm ba mũi bao vây nơi

hVn s Nghe tiKng ựIng chắ ặm quát: Giơ tay lên! Tên Kơ Lang br ch0y, nhưng ựã bg tay súng c-a

chiKn sĩ ThVm và chắnh trg viên Thxc kKt li`u Kơ Lang chKt, ngón tay trs còn gi[ nguyên trên vòng

cò súng đ i vũ trang K58 thu khỚu súng giao cho ựIng chắ Phùng đình ặm T ngưei chj huy tran

ựánh, làm kẸ vat chiKn ự u

Nghe tin chánh t_ng Kơ Lang bg Quân Gi i phóng giKt, ựIng bào vùng Yo KTung b o nhau:

ỘThVng Kơ Lang ph n b i lei thm ự c thì nó cũng ph i chK ự c như lei thm đó là s8 qu báo c-a

Giàng, hVn không thk nào tránh khriỢ

Sau gtn bMn mươi năm c t gi[ làm kẸ niEm, ThiKu tưbng Phùng đình ặm tnng khỚu súng Smith

Wesson (sM 476227) cho ViEn B o tàng Quân ự i, kẸ vat vm chiKn công c-a ự i vũ trang K58 trong

phong trào ỘdiEt ác phá kìmỢ KhỚu súng ựư:c ựưa vào sưu tap súng ngVn c-a ViEn B o tàng Quân

ự i

TRỚN THANH HỦNG

CÂU CHUY=N MBT BiC THÊU

T0i ViEn B o tàng Quân đ i đang trưng bày m t bxc thêu v i PơTpơTlin, màu xanh lơ, vimn rua, cĩ

hình cây trúc chen vbi cây mai màu trVng tinh khiKt, đMi diEn vbi m t con h_ vln vàng đen d[ t:n

đang nhe nanh, múa vuMt, tư:ng trưng cho thK l8c b0o tàn c-a Mˆ T ng^y, gi[a bxc thêu là hai câu

thơ:

“Trúc ơi tuy đ#ng gi a đFng

Dù cho mưa n9ng cũng khơng phai màu”

Bxc v i thêu cĩ sM đăng ký: BTQð T 1347/BT275 l t m v i thêu c-a chg em bg đgch giam ctm trong

nhà lao Qu ng Ngãi Chg em đã dày cơng tìm kiKm nguyên liEu và bí mat thêu trong s8 rình rap, tra

t n c-a bhn đgch, đk ca ng:i liEt sĩ Mai Trúc T ngưei đã nêu gương trung kiên b t khu t trưbc k{ thù

và đã hy sinh oanh liEt t0i nhà lao Qu ng Ngãi tháng 6 năm 1963

Chg Mai Trúc tên that là Mai Ái, sinh năm 1930, quê s xã Nghĩa Lâm, huyEn T| Nghĩa, tjnh Qu ng

Ngãi T| năm 1952, chg đã tham gia cu c kháng chiKn chMng th8c dân Pháp, và đư:c kKt n0p vào

ð ng C ng s n ViEt Nam Năm 1954, đư:c s8 phân cơng c-a t_ chxc, chg khơng tap kKt ra BVc mà

s l0i mimn Nam ho0t đ ng Mnc dù đK quMc Mˆ và bè lũ tay sai ra sxc kh-ng bM và tàn sát dã man,

chg Mai Ái cũng như bao con ngưei mimn Nam khơng hm khu t ph^c Chg đã chgu đ8ng khĩ khăn,

nguy hikm tưsng ch|ng khĩ lịng vư:t qua đư:c đk ho0t đ ng trong lịng đgch, xây d8ng cơ ss cách

m0ng, gi[ v[ng phong trào, t_ chxc nhimu cu c đ u tranh chính trg và van đ ng binh lính đgch Năm

1961, chg đã gia nhap l8c lư:ng vũ trang gi i phĩng và liên t^c chiKn đ u Tháng 4 năm 1963, trong

tran cùng đơn vg đánh vào b tư lEnh sư đồn b binh 25 ng^y s thg xã Qu ng Ngãi, chg bg thương

gãy chân và khơng may sa vào tay đgch Bhn đgch d^ d• mua chu c chg khơng đư:c, đã dùng nh[ng

c8c hình tàn b0o nh t ñk tra kh o ngưei n[ chiKn sĩ y Không nh[ng không băng bó vKt thương mà

chúng còn cVt c^t chân chg và không cho ăn uMng Nhưng chúng không tìm th y s chg m t s8 rên rj

yKu ñu_i hay m t lei cung khai ph n b i Tháng 6 năm 1963 chg Mai Ái ñã hy sinh anh dũng

C m kích trưbc t m gương kiên cưeng b t khu t c-a n[ ñ ng viên c ng s n Mai Ái, chg em nhà lao

Qu ng Ngãi ñã thêu bxc khăn này T m khăn ñã ñư:c chuykn vm HuyEn -y Tư Nghĩa và ñKn Tjnh

ñ i Qu ng Ngãi

Tr i qua thei gian khá dài, bxc thêu vƒn tươi màu, nó là hiEn vat quý giá thk hiEn t m lòng son sVt

th-y chung c-a ph^ n[ mimn Nam ñã hy sinh c thân mình cho s8 nghiEp cách m0ng, cho hôm nay

và mai sau

ðOÀN TH… L—I

PHwN THƯuNG CAO QUÝ C7A BÁC HJ