ÔN TẬP TIẾNG VIỆT: PHẦN CÂU

Trạng ngữ: là thành phần nêu lên hoàn cảnh, thời gian, không gin, nguyên nhân, mục đích, phương tiện, cách thức của sự việc được diễn đạt trong câu.. Khởi ngữ: Là thành phần câu đứng tr

ÔN TẬP TIẾNG VIỆT: PHẦN CÂU

I LÝ THUYẾT

1 Các thành phần chính.

a Chủ ngữ: Nêu lên sự vật, hiện tượng có đặc điểm, tính chất, hoạt động, trạng thái được nói đến ở vị ngữ Chủ ngữ thường trả lời câu hỏi ai, con gì, cái gì.

b Vị ngữ: Nêu lên đặc điểm, tính chất, hoạt động, trạng thái của sự vật, hiện tượng

được nói đến ở chủ ngữ, có khả năng kết hợp với các phó từ chỉ quan hệ thời gian Vị ngữ

thường trả lời cho câu hỏi làm gì, như thế nào, là gì,

2 Các thành phần phụ.

a Trạng ngữ: là thành phần nêu lên hoàn cảnh, thời gian, không gin, nguyên

nhân, mục đích, phương tiện, cách thức của sự việc được diễn đạt trong câu.

b Khởi ngữ: Là thành phần câu đứng trước chủ ngữ để nêu lên đề tài được nói

đến trong câu Trước khởi ngữ, thường có thể thêm các quan hệ từ: về, đối với

c Ngoài ra còn có thành phần: Bổ ngữ, định ngữ (Tự ôn ở lớp 7)

3 Các thành phần biệt lập

a Thành phần tình thái: được dùng để thể hiện cách nhìn của

người nói đối với sự việc được nói đến trong câu

* Những yếu tố tình thái gắn với độ tin cậy của sự việc được nói đến, như:

- chắc chắn, chắc hẳn, chắc là, ( chỉ độ in cậy cao).

- hình như, dường như, hầu như, có vẻ như, (chỉ độ tin cậy thấp)

VD: Anh quay lại nhìn con vừa khe khẽ vừa lắc đầu cười

Có lẽ vì khổ tâm đến nỗi không khóc được, nên anh phải cười vậy

thôi.

* Những yếu tố tình thái gắn với ý kiến của người nói, như:

- theo tôi, ý ông ấy, theo anh

* Những yếu tố tình thái chỉ thái độ của người nói đối với người nghe, như:

- à, ạ, a, hả, hử, nhé, nhỉ, đây, đấy (đứng cuối câu).

VD: Mời u xơi khoai đi ạ! (Ngô Tất Tố)

b Thành phần cảm thán: được dùng để bộc lộ tâm lí của

người nói (vui, buồn, mừng, giận, )

VD: Trời ơi! Chỉ còn có năm phút.

c Thành phần gọi – đáp: được dùng để tạo lập hoặc duy trì

quan hệ giao tiếp

VD:

- Bác ơi, cho cháu hỏi chợ Đông Ba ở đâu?→ Gọi

- Vâng, mời bác và cô lên chơi → Đáp

(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)

3 Các thành phần biệt lập

VD: Lúc đi, đứa con gái đầu lòng của anh- và cũng

là đứa con duy nhất của anh, chưa đầy một tuổi

(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)

4 Phân loại câu

II THỰC HÀNH

Bài tập 1 Chỉ ra các thành phần câu trong mỗi câu sau:

a) Nửa tiếng đồng hồ sau, chị Thao chui vào hang b) Tác giả thay mặt cho đồng bào miền Nam – những người con ở xa - bày tỏ niềm tiếc thương vô hạn.

c) Thế à, cảm ơn các bạn!

d) Này ông giáo ạ! Cái giống nó cũng khôn.

ÔN TẬP TIẾNG VIỆT: PHẦN CÂU

Bài tập 1 Chỉ ra các thành phần câu trong mỗi câu sau:

a) Nửa tiếng đồng hồ sau, chị Thao chui vào hang

b) Tác giả thay mặt cho đồng bào miền Nam – những người con ở xa - bày tỏ niềm tiếc thương vô hạn.

Bài tập 2 : Tìm và gọi tên các thành phần biệt lập trong những câu sau đây :

a, Nhưng còn cái này nữa mà ông sợ, có lẽ còn ghê rợn hơn cả

những tiếng kia nhiều.

b, Chao ôi, bắt gặp một con người như anh ta là một cơ hội hãn hữu cho sáng tác, nhưng hoàn thành sáng tác còn là một chặng đường dài.

c, Ông lão bỗng ngừng lại ngờ ngợ như lời mình không được đúng lắm Chả nhẽ cái bọn ở làng lại đổ đốn đến thế được Gợi ý:

a, Thành phần tình thái: có lẽ

b, Thành phần cảm thán: Chao ôi

c, Thành phần tình thái: Chả nhẽ

Bài tập 3: Đặt 2 câu và xác định các thành phần trong câu đó.

Bài tập 4: Tìm khởi ngữ trong các câu sau:

a) Khóc, không phải vì hèn yếu, không phải vì buồn bã mà vì xúc động

b) Cái ấy xin tùy hai ông cả

c) Giàu, tôi cũng giàu rồi Sang tôi cũng sang rồi

d) Năm năm, cô ấy vẫn chờ chồng

e) Đói ngày giỗ cha, no ba ngày tết

g) Cười, nhỡ anh ta đánh cho thì tai hại.- Gợi ý:

a) Khóc b) Cái ấy c) Giàu, Sang

d) Năm năm e) Đói, no g) Cười

Bài tập 5: Tạo cõu cú khởi ngữ (bằng 2 cỏch)

a Nú thụng minh nhưng hơi cẩu thả.

b Nam làm bài rất cẩn thận.

c Bức tranh đẹp nhưng cũ.

d) Nú học xong rồi, giờ nú muốn đi chơi.

e) Nú nghe bản nhạc ấy nhiều lần rồi nhưng vẫn muốn nghe nữa.

g) Tuy nghốo nhưng nú rất cú lũng tự trọng.

h) ễng ấy khụng hỳt thuốc, khụng uống rượu.- Gợi ý:

a – Thụng minh thỡ nú cú nhưng nú hơi cẩu thả

- Về thụng minh thỡ nú cú nhưng hơi cẩu thả

b - Về phần làm bài tập, Nam rất cẩn thận.

- Đối với học tập, Nam rất cẩn thận.

c Đẹp thỡ bức tranh có đẹp nh ưng nó hơi cũ.

d) Về học thỡ nú xong rồi, giờ nú muốn đi chơi.

e) Đối với (Về) bản nhạc ấy, nú nghe nhiều lần rồi nhưng vẫn muốn nghe nữa.

g) Nghốo thỡ nghốo nhưng nú rất cú lũng tự trọng (rất tự trọng).

h) Về cỏc tai tệ nạn xó hội thỡ ụng ấy khụng hỳt thuốc, khụng uống rượu

Bài tập 6: Xác định thành phần biệt lập, thành phần khởi ngữ trong các ví dụ sau:

a, Thế rồi bỗng một hôm, chắc rằng hai cậu bàn cãi mãi, hai cậu chợt nghĩ kế rủ Oanh chung tiền mở cái trường.

b, Lan - bạn thân của tôi - học giỏi nhất lớp.

c Nhìn cảnh ấy mọi người đều chảy nước mắt, còn tôi, tôi cảm thấy như có ai đang bóp nghẹt tim tôi.

d Kẹo đây, con lấy mà chia cho em.

C BÀI TẬP VỀ NHÀ

c¸c c©u trong ®o¹n văn sau:

“ Chóng t«i cã ba ng ưêi m¾t ®en.”

( Những ng«i sao xa x«i – Lª Minh Khuª, sgk t113 - 114 )

Bài tập 9 Xác định các thành phần biệt lập trong các VD sau:

a Có lẽ văn nghệ rất kị tri thức hoá nữa

b Ôi những cánh đồng quê chảy máu

Dây thép gai đâm nát trời chiều

c Ô hay ! Buồn v ương cây ngô đồng

d Kìa, mặt trời Nga bừng sáng ở phư ơng Đông

e Có vẻ như cơn bão đã đi qua

g Trời ơi, bên kia đ ường có một con rắn chết

h Có lẽ nào điều đó lại xảy ra

- Ba cô gái => Câu đặc biệt

- Chúng tôi/ ở cao điểm.

- Chỉ có những thân cây bị t ước khô cháy => Câu rút gọn

- Những cây nhiều rễ/ nằm lăn lóc

C V => Câu đơn

Bài tập 9 Xác định các thành phần biệt lập trong các

VD sau:

a Có lẽ: tp tỡnh thái e Có vẻ như : tp tỡnh thái

b ôi: tp cảm thán g trời ơi: tp cảm thán

c Ô hay: ……… h Có lẽ: tp tỡnh thái

d Kỡa: ……

Bài tập 10: Tìm các thành phần biệt lập và khởi ngữ trong các câu sau:

a Nhưng còn cái này nữa mà ông sợ, có lẽ còn ghê rợn hơn cả những tiếng kia nhiều Ấy là mụ chủ nhà (T 168-I)

b Bà Hai cúi mặt xuống rân rấn nước mắt, bà nói:

- Vâng thôi thì dân làng đã chả cho ở nữa, chúng tôi cũng đành

phải đi nơi khác chứ biết làm thế nào (T 169-I)

c – A, thế chứ!

d – Này, rồi cũng phải nuôi lấy con lợn mà ăn mừng đấy! (T

171-I)

e Ơ, bác vẽ cháu đấy ư?

g Chao ôi, bắt gặp một con người như anh ta là một cơ hội hãn hữu cho sáng tác, nhưng hoàn thành sáng tác còn là một chặng đường dài (T 186 - I)

h Còn anh, anh đứng sững lại đó, nhìn theo con, nỗi đau đớn khiến mặt anh sầm lại trông thật đáng thương và hai tay buông xuống như

bị gãy.(T 196 - I)

Bài tập 10: Tìm các thành phần biệt lập trong các câu sau:

i Chắc anh cũng muốn ôm con, hôn con, nhưng hình như cũng lại

sợ nó giẫy lên lại bỏ chạy, nên anh chỉ đứng nhìn nó (198-I)

k Té ra nó không nhận ba nó là vì cái vết thẹo, và bà cho nó biết,

ba nó đi đánh Tây bị Tây bắn bị thương – bà nhắc lại tội ác mấy

thằng Tây ở đầu đồn vàm cho nó nhớ.(198 - I)

l Một ngày cuối năm năm mươi tám - năm đó ta chưa võ trang –

trong một trận càn lớn của quân Mỹ - ngụy, anh Sáu bị hi sinh

(T 200-I)

m Có lẽ tất cả các bà đều tốt, bà tớ ngày trước cũng rất tốt (I)

n – Thôi nào – bác nói – đừng buồn nữa, cháu ơi, và về nhà mẹ

cháu với bác đi (140 - II)

o – Thế bác tên là gì – em bé liền hỏi – để cháu trả lời chúng nó khi chúng nó muốn biết tên bác? (141 - II)

GỢI Ý

a Nhưng còn cái này nữa mà ông sợ, có lẽ còn ghê rợn hơn cả

những tiếng kia nhiều Ấy là mụ chủ nhà -> Thành phần tình thái.

b - Vâng thôi thì dân làng đã chả cho ở nữa, chúng tôi cũng đành

phải đi nơi khác chứ biết làm thế nào -> Thành phần gọi – đáp.

c – A, thế chứ! -> Thành phần cảm thán.

d - Này, rồi cũng phải nuôi lấy con lợn mà ăn mừng đấy! ->

Thành phần gọi - đáp.

e Ơ, bác vẽ cháu đấy ư? -> Thành phần cảm thán.

g Chao ôi, bắt gặp một con người như anh ta là một cơ hội hãn hữu cho sáng tác,

nhưng hoàn thành sáng tác còn là một chặng đường dài -> Thành phần cảm thán.

h Còn anh, anh đứng sững lại đó, nhìn theo con, nỗi đau đớn khiến mặt anh sầm lại trông thật đáng thương và hai tay buông xuống như

bị gãy -> Thành phần khởi ngữ.

i Chắc anh cũng muốn ôm con, hôn con, nhưng hình như cũng lại sợ nó giẫy lên lại

bỏ chạy, nên anh chỉ đứng nhìn nó -> Thành phần tình thái.

k Té ra nó không nhận ba nó là vì cái vết thẹo, và bà cho nó biết, ba nó đi đánh Tây bị Tây bắn bị

ngụy, anh Sáu bị hi sinh

-> Thành phần phụ chú.

thái.

n – Thôi nào – bác nói – đừng buồn nữa, cháu ơi, và về nhà mẹ cháu với bác đi -> Thành phần phụ chú.

o – Thế bác tên là gì – em bé liền hỏi – để cháu trả lời chúng nó khi chúng nó muốn biết tên bác? -> Thành phần phụ chú