Những món ăn dân dã trong ca dao, dân ca Nam bộ pdf

Có những câu ca dao mà nội dung chỉ là kể về những món ăn tuy rất dân dã, rất bình dị nhưng chứa chan một niềm tự hào của người dân miền sông nước, đồng thời thể hiện nét văn hóa rất đặc

Những món ăn dân dã trong ca dao, dân ca Nam bộ

Trên tổng thể, ca dao Nam bộ thể hiện tất cả những đặc điểm chung của ca dao

Việt Nam, nhưng đồng thời ca dao Nam bộ còn là tiếng nói tâm tình của người dân

miền sông nước nơi đây Có những câu ca dao mà nội dung chỉ là kể về những

món ăn tuy rất dân dã, rất bình dị nhưng chứa chan một niềm tự hào của người dân

miền sông nước, đồng thời thể hiện nét văn hóa rất đặc trưng mang đậm chất Nam

bộ

Chúng ta thử thưởng thức món “cá trê rau đắng” có từ thời Nam kỳ lục tỉnh:

Rau đắng nấu với cá trê

Ai đến lục tỉnh thì mê không về

Cùng với các loại rau dại khác như: rau má, rau trai, rau ngót thì rau đắng là một

trong các loại rau có rất nhiều ở vùng quê Nam bộ Người dân Nam bộ chẳng cần

tìm cho nó một cái tên hoa mỹ nào mà nhằm ngay vào bản chất của nó mà gọi: rau

đắng (vì đây là loại rau có vị rất đắng người không quen sẽ không ăn được) Còn

cá trê là một trong những loại cá đồng có rất nhiều ở Nam Bộ đặc biệt là miền Tây

sông nước Cửu Long Về món canh “hỗn hợp” “rau đắng – cá trê” phải công nhận

rằng không chê vào đâu được

Một món ăn khác cũng được tìm thấy trong ca dao Nam bộ mà có lẽ chỉ những

người dân có thâm niên sống ở miền Tây mới biết Đó là:

Canh chua điên điển cá linh

Ăn chỉ một mình thì chẳng biết ngon

Cá linh chế biến nhiều món ăn dân dã luôn nằm trong niềm thương nỗi nhớ của

người dân Nam Bộ

Bông điên điển là loại bông giống như bông so đũa nhưng nhỏ hơn và có màu vàng

thường mọc dọc theo những kênh rạch Theo như người xưa kể lại đây là món ăn

rất dân dã nhưng không thua bất kỳ một món “cao lương mỹ vị nào” Cá linh và

bông điên điển tuy một là động vật, một là thực vật nhưng có lẽ do “hữu duyên”

nên chỉ đến mùa nước nổi miền Tây chúng mới xuất hiện cùng nhau Chiều quê

miền Tây mưa rả rích trên mâm cơm có được tô “canh chua điên điển cá linh” bốc

khói có lẽ ăn hoài cũng chẳng biết no!

Ca dao Nam bộ cũng kể lại có một bà mẹ nào đó chỉ vì một món ăn rất dân dã mà

mong được gả con gái mình về xứ sở miệt vườn, sông nước? Hay có khi đây chỉ là

cách nói chọc ghẹo xa gần của cô gái nào đó với chàng trai “miệt vườn” cũng

không chừng:

“Mẹ mong gả thiếp về vườn

Ăn bông bí luộc dưa hường nấu canh”

Kể về những món ăn dân dã ở Nam bộ mà quên đi món “bông súng – cá kho” thì

thật là thiếu sót vô cùng Bông súng là loại thực vật sống ở vùng đầm lầy có nhiều

nhất là ở vùng Đồng Tháp Mười Bông súng có hai loại, một loại hoa màu trắng,

một loại hoa màu tím Người dân thôn quê miền Tây ăn uống rất giản dị, bông

súng có sẵn ngoài đầm cứ thế mà hái vào; cá có sẵn trong ao cứ thế mà bắt lên

Giản dị nhưng mà cũng rất đậm đà, người dân Đồng Tháp Mười rất tự hào về xứ

sở mình:

Muốn ăn bông súng cá kho

Thì vô Đồng Tháp ăn cho đã thèm

Và nếu như thật “đã thèm”với món “bông súng cá kho” thì hãy thưởng thức tiếp

một món ăn cũng bình dị và đậm đà không kém:

Kèo nèo mà lại làm chua

Ăn với cá rán chẳng thua món nào

Kèo nèo (hay còn gọi là “cù nèo” theo cách phát âm của một số người dân miền

Tây) đó là một loại rau cọng xộp có rất nhiều ở miệt vườn sông nước Nam bộ

Thường thì không cần phải làm chua, kèo nèo ăn cũng rất ngon vì có thể dùng nấu

canh chua hoặc ăn sống chấm với nước cá kho Tuy nhiên theo cách nói của người

xưa trong câu ca dao trên thì có lẽ kèo nèo làm chua ăn với cá rán (cá chiên) thì là

ngon nhất

Tới miền Tây mà không nhậu cá lóc nướng trui thì coi như chưa tới, người dân

miệt vườn sông nước vốn rất hiếu khách, sẵn sàng:

Bắt con cá lóc nướng trui

Làm mâm rượu trắng đãi người bạn xa

Cá lóc nướng trui ở miền Tây là một món ăn có cách chế biến rất giản dị nhưng

cũng rất độc đáo Người miền Tây có khi nướng trui cá lóc ngay lúc làm đồng, lúc

vừa mới bắt được Từ họng con cá lóc người ta xỏ vào một thanh tre sau đó cấm

đầu còn lại của thanh tre ấy xuống đất Tiếp theo là dùng rơm khô có sẵn ngoài

đồng ruộng chất lên và đốt Cá lóc nướng như thế này chín rất đều, thịt cá vừa tươi

vừa ngọt lại thơm mùi rơm khô, nếu có thêm xị rượu trắng (rượu đế), tí hạt muối

ngồi nhâm nhi với vài ba chiến hữu thì có lẽ đến Thượng đế cũng phải thèm

Người dân Nam bộ từ lâu đã rất tự hào về sự giàu có bởi những sản vật mà thiên

nhiên đã ban tặng cho xứ sở mình Vì thế “dân nhậu” miệt vườn miền Tây nhiều

khi cũng rất “kén chọn”:

Cần chi cá lóc, cá trê

Thịt chuột, thịt rắn nhậu mê hơn nhiều

Quả thật, đến miền Tây ăn nhậu ngoài món cá lóc nướng trui ra phải công nhận

còn món nào ngon bằng chuột nướng, rắn hầm sả hay rắn xào lá cách

Cuối cùng, một món ăn có thể nói đối với người Nam bộ xưa là dân dã nhưng với

chúng ta ngày nay đã trở thành đặc sản vì không phải ai cũng dễ dàng thưởng thức

được:

Thương chồng nấu cháo le le

Nấu canh bông bí, nấu chè hạt sen

Rõ ràng, với chúng ta ngày nay, canh bông bí, chè hạt sen thì có thể còn tìm được

nhưng cháo le le thì không đơn giản chút nào

***

Qua việc tìm hiểu những món ăn dân dã được người dân Nam bộ xưa hát lên bằng

những lời ca, câu hò, điệu lý cho chúng ta thấy được nét đẹp văn hóa trong suy

nghĩ và ứng xử của những con người ở vùng quê sông nước nơi đây Đó là nét đẹp

rất đời thường nhưng cũng chính là cái hồn của dân tộc, của quê hương

Người dân thôn quê hát lên những câu ca ấy cũng chính là cất lên tiếng nói tâm

tình nhằm bày tỏ niềm tự hào về sự phong phú của những sản vật mà thiên nhiên

đã ban tặng cũng như nói lên sự gắn bó của họ đối với quê hương xứ sở

Những món ăn dân dã cũng nói lên một điều người dân thôn quê có một cuộc sống

vô cùng giản dị Họ biết tận dụng những thứ có sẵn ở xứ sở mình chứ không xa

hoa phung phí Những món ăn của họ là những loại rau, củ, cây, trái có sẵn

quanh nhà và rất rẻ tiền Chân thật và đầy tự hào họ nói về điều đó một cách rất tự

nhiên:

Má ơi, đừng đánh con đau

Để con bắt ốc hái rau má nhờ

Hay:

Má ơi, đừng đánh con hoài

Để con kho cá bằm xoài má ăn

(Nguyen Trong Binh)