SKKN địa lý lớp 6 năm 2022

“Nâng cao chất lượng dạy học và phát triển năng lực cho học sinh lớp 6 thông qua việc đa dạng hóa các hoạt động khởi động phân môn Địa lí”. “Nâng cao chất lượng dạy học và phát triển năng lực cho học sinh lớp 6 thông qua việc đa dạng hóa các hoạt động khởi động phân môn Địa lí”. “Nâng cao chất lượng dạy học và phát triển năng lực cho học sinh lớp 6 thông qua việc đa dạng hóa các hoạt động khởi động phân môn Địa lí”. “Nâng cao chất lượng dạy học và phát triển năng lực cho học sinh lớp 6 thông qua việc đa dạng hóa các hoạt động khởi động phân môn Địa lí”.

MỤC LỤC

Số

1 I MỞ ĐẦU

3

4

5

7 1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm. 4

8 2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm. 6

9 3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề. 7

10 3.1 Giải pháp Sử dụng tranh ảnh, video có liên quan đến bài

11 3.2 Giải pháp khởi động bằng các bài tập hay câu hỏi tìnhhuống. 9

12 3.3 Giải pháp tổ chức khởi động tiết học dưới dạng trò chơi 10

13 4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáodục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường. 11

18

Danh mục các đề tài sáng kiến kinh nghiệm đã được hội đồng

đánh giá xếp loại cấp Phòng GD&ĐT, cấp Sở GD&ĐT và các

cấp cao hơn xếp loại từ C trở lên

17

I MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài.

Thứ nhất: Xuất phát từ việc đổi mới phương pháp dạy học.

Thực hiện nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XI, đặc biệt là nghị quyết Trung

ương số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo; nghị quyết số 88/2014/QH13 ngày 28 tháng 11 năm 2014 của Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về đổi mới chương trình sách giáo khoa, giáo dục phổ thông trong phạm vi cả nước đang thực hiện đổi mới đồng bộ về mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức, thiết bị

và đánh giá chất lượng giáo dục Nghị quyết số 88/2014/QH13 của Quốc hội

quy định: ‘‘Đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông nhằm tạo

chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệu quả giáo dục phổ thông; kết hợp dạy chữ, dạy người và định hướng nghề nghiệp; góp phần chuyển nền giáo dục nặng nề về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện

cả về phẩm chất và năng lực, hài hòa đức, trí, thể, mỹ và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi học sinh”.[1]

Nghị quyết số 29-NQ/TW yêu cầu: ‘‘Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương

pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo

và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc.[2] Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực” Như vậy, đổi mới phương pháp dạy-học là một trong

những nội dung căn bản nhất được quan tâm Trong đó, bộ môn Lịch sử- Địa lí cũng không nằm ngoài đường lối chỉ đạo chung Đặc biệt là phân môn Địa lí lớp

6 Đây là một trong những môn học có vị trí hết sức quan trọng trong hệ thống các môn học ở trường phổ thông, cũng là môn học có nhiều thay đổi trong việc đổi mới chương trình, sách giáo khoa, phương pháp đến đánh giá kết quả học tập của học sinh Nhiều vấn đề được đặt ra khi phải tiếp cận chương trình mới, trong đó vấn đề đổi mới phương pháp, nâng cao chất lượng học tập của học sinh

là vấn đề đặt lên hàng đầu

Mục tiêu, yêu cầu của phương pháp giáo dục phổ thông là phải phát huy được tính tích cực, chủ động của người học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng vào thực tiễn, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh, nhằm hình thành và phát triển năng lực và phẩm chất của người học Đây là định hướng cơ bản, thiết thực đối với mỗi giáo viên, cũng là yếu tố quyết định hiệu quả của một giờ dạy

Thứ hai: Xuất phát từ vai trò của hoạt động khởi động trong phân môn Địa lí.

Hoạt động khởi động bài học thường chỉ chiếm một số phút đầu giờ, nhưng có ý nghĩa rất quan trọng trong việc kích hoạt sự tích cực của người học

+ Trước hết, hoạt động khởi động có vai trò tạo hứng thú cho học sinh: Một

tiết học Địa lí sẽ tạo được sự yêu thích với học sinh nếu ngay từ những giây phút đầu tiên giáo viên biết khơi gợi ở các em hứng thú đối với bài học và hơn thế nữa

còn khơi dậy niềm đam mê, gây dựng, bồi đắp tình yêu lâu bền đối với môn học + Vai trò thứ hai: Hoạt động khởi động huy động vốn tri thức , kĩ

năng nền tảng của học sinh: tạo cơ hội cho các em tự làm sống lại những kiến thức nền đã có, cần thiết cho việc học bài mới

+ Vai trò thứ 3: Hoạt động khởi động là tạo ra mâu thuẫn nhận

thức cho người học: giữa nhu cầu được hiểu biết và giải quyết mâu thuẫn giữa điều đã biết và điều muốn biết Khơi gợi ở các em mong muốn tìm hiểu khám phá bằng những hoạt động tiếp theo trong giờ học

Thứ ba: Xuất phát từ thực tế dạy học

Thực tế dạy học trong nhà trường tôi thấy có những học sinh hào

hứng đón nhận giờ Địa lí Các em tìm thấy ở đây những cảm xúc thẩm mỹ, những bài học cuộc sống hoặc các em cảm thấy nhe nhõm, thoải mái hơn so với những tiết học khác Nhưng bên cạnh

đó, cũng có nhiều học sinh có thói quen thụ động trong học tập Nhiều học sinh còn có biểu hiện uể oải, mệt mỏi trong giờ học Thói quen lười vận động, lười tư duy, học tập hời hợt, không hứng thú đã ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả học tập

Một khởi động bài học thành công cần khơi gợi trong học trò

mong muốn được tìm hiểu, khám phá bằng những hoạt động tiếp theo trong giờ học, thậm chí là sau giờ học Hoạt động khởi động cần tạo ra mâu thuẫn trong nhận thức cho học trò Đây là tiền đề

để thực hiện một loạt các hoạt động tìm tòi, giải quyết vấn đề Muốn làm được điều đó, giáo viên phải là người có ý tưởng, biết gieo vấn đề để kích thích trí tò mò của người học Mỗi hoạt động khởi động trong giờ học Địa lí cũng giống như món ăn khai vị trong một bữa tiệc, tạo tâm thể chủ động cho học sinh khi vào tiết học

Là người giáo viên trực tiếp đứng lớp, tôi đã suy nghĩ rất nhiều,

làm sao để các em yêu thích, hứng thú học tập môn Địa lí nên tôi

đã thử nghiệm nhiều cách dạy, trong đó, tôi nhận thấy những tiết dạy sử dụng một số phương pháp mới để khởi động sẽ kích thích hứng thú học tập của học sinh, giảm đi không khí mệt mỏi, căng thẳng trong giờ học Chính vì những lý do trên, tôi đã mạnh dạn

viết đề tài “Nâng cao chất lượng dạy học và phát triển năng lực cho học sinh lớp 6 thông qua việc đa dạng hóa các hoạt động khởi động phân môn Địa lí”

2 Mục đích nghiên cứu

Bằng thực tế giảng dạy tôi nhận thấy việc vận dụng một số biện

pháp khởi động nhằm nâng cao chất lượng dạy học và phát triển năng lực cho học sinh lớp 6 thông qua việc đa dạng hóa các hoạt động khởi động phân môn Địa lí để là hết sức cần thiết Từ đó nâng cao hứng thú học tập phân môn Địa lí, nâng cao kết quả học

tập bộ môn, phát triển các năng lực chung, các năng lực chuyên biệt, đặc biệt là năng lực tư duy tổng hợp của HS Đồng thời tăng

tỉ lệ học sinh yêu thích phân môn Địa lí, giảm tỉ lệ học sinh không yêu thích môn học; tăng điểm kiếm tra đánh giá nói chung, đặc biệt là điểm kiểm tra các kiến thức liên quan đến thực tế, các nội dung vận dụng kiến thức Địa lí vào cuộc sống Phát triển năng lực chuyên biệt của bộ môn đặc biệt là năng lực tư duy tổng hợp cho HS

Mục đích cuối cùng của người viết sáng kiến này là mỗi giáo viên

sẽ đào tạo cho đất nước những thế hệ học sinh, không chỉ thành thục về kĩ năng mà còn giàu có về cảm xúc, có tâm hồn trong sáng, nhân ái, biết vươn tới Chân - Thiện - Mĩ Từ đó hướng dẫn vào bài học một cách có sức thuyết phục, tạo hứng thú và niềm say mê học tập cho học sinh, góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy phân môn Địa lí ở trường THCS

3 Đối tượng nghiên cứu.

Đề tài “Nâng cao chất lượng dạy học và phát triển năng lực cho học sinh lớp 6 thông qua việc đa dạng hóa các hoạt động khởi động phân môn Địa lí” được ứng dụng vào hoạt động khởi động trong các tiết học Địa lí Cụ thể các chuyên đề địa lí lớp 6 Đề tài được thực hiện tại trường THCS Hà Long trong năm học 2021-2022

4 Phương pháp nghiên cứu.

Từ tính thực tiễn của đề tài, tôi đã vận dụng việc nghiên cứu đề tài này bằng các nhóm phương pháp nghiên cứu như:

- Nhóm các phương pháp nghiên cứu lí luận:

+ Thu thập thông tin ở sách, báo, tài liệu chuyên môn

+ Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa các quan điểm khoa học trong các tài liệu có liên quan

- Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Quan sát, khảo sát thực tế, điều tra thực trạng dạy học phân môn Địa lí hiện nay để phát hiện những vấn đề cần nghiên cứu, cần tìm biện pháp

- Nhóm các phương pháp thống kê: Thu thập các số liệu trong quá trình

áp dụng các biện pháp để đánh giá hiệu quả

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

1 Cơ sở lý luận:

Theo Từ điển bách khoa Việt Nam: “Năng lực là đặc điểm của cá nhân, thể hiện mức độ thông thạo - tức là có thể thực hiện một cách thành thục và chắc chắn một hay một số dạng hoạt động nào đó”.[3]

Theo Từ điển Tiếng Việt: “Năng lực là phẩm chất tâm lý và sinh

lý tạo cho con người khả năng hoàn thành một loại hoạt động nào

đó với chất lượng cao”.[4]

Theo quan điểm của những nhà tâm lý học: Năng lực là tổng hợp các đặc điểm, thuộc tính tâm lý của cá nhân phù hợp với những yêu cầu đặc trưng của một hoạt động nhất định, đảm bảo cho hoạt động đó đạt hiệu quả cao

Theo Chương trình giáo dục phổ thông mới năm 2018: “Năng lực là

thuộc tính cá nhân, được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kỹ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí,…thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể”.[5]

Nói như vậy, năng lực vừa là tiền đề để thực hiện hoạt động, vừa là kết quả của hoạt động đó Các năng lực hình thành trên cơ sở của các tư chất tự nhiên của cá nhân đồng thời cũng do tập luyện mà có

Dạy học phát triển nhận thức và năng lực là quá trình thiết kế, tổ chức và phối hợp giữa hoạt động dạy và hoạt động học, tập trung vào kết quả đầu ra của quá trình này Trong đó nhấn mạnh người học cần đạt được các mức độ nhận thức thức và năng lực như thế nào sau khi kết thúc một giai đoạn (hay một quá trình) dạy học Đây là đích đến trong đổi mới phương pháp dạy học hiện nay Đối với học sinh lớp 6, đây là “giai đoạn vàng” để giáo viên phát triển nhận thức

về xã hội, hành vi, kĩ năng, thái độ để sau này các em có sự phát triển toàn diện hơn.[6]

Xuất phát từ quan điểm dạy học phân môn Địa lí trong nhà trường hiện nay là dạy học hướng vào hoạt động sáng tạo của học sinh, giúp học sinh hình thành năng lực tự thông hiểu và vận dụng kiến thức, tôi nghĩ rằng: Chất lượng

và hiệu quả giờ dạy Địa lí được xác định không chỉ ở những kết luận hay ấn tượng sâu sắc đọng lại ở học sinh mà điều quan trọng là rèn cho học sinh khả năng tự khám phá và chiếm lĩnh các kiến thức địa lí Muốn đạt được điều đó, người giáo viên phải sử dụng các hình thức khởi động sáng tạo để phát triển tư duy, sáng tạo cho học sinh Đồng thời làm cho các em không phải là đối tượng -khách thể nữa mà các em phải giữ vai trò chủ thể sáng tạo trong môn học của mình Hoạt động khởi động có vai trò tích cực trong việc kích thích sự phát triển của các giác quan; giảm sự nhàm chán, căng thẳng trong quá trình học tập; dần hình thành sự tự chủ chiếm lĩnh tri thức của học sinh; góp phần hình thành kiến thức, kỹ năng, thái độ,…từ đó hình thành phẩm chất và năng lực người học

Một trong những vấn đề nâng cao chất lượng giáo dục là phải có phương pháp dạy học tốt Theo thời gian phương pháp dạy học phải có sự đổi mới để phù hợp với kiến thức mới và nhu cầu từng đối tượng học sinh, nên đổi mới phương pháp dạy học trong nhà trường phổ thông là một vấn đề cấp thiết hiện nay đang nhận được sự quan tâm nhiều giới, nhiều cấp trong xã hội nói chung và ngành giáo dục nói riêng Khi nói về phương pháp giáo dục nói chung và phương pháp dạy học nói riêng, Anhxtanh cho rằng: “Điều tệ hại nhất của nhà

trường chủ yếu là việc dùng sự khiếp sợ, cưỡng bách và quyền hành giả tạo làm phương pháp giáo dục” Cho nên một tiết dạy thành công nhất chính là việc học sinh tiếp nhận kiến thức như một món quà có giá trị chứ không phải là sự phục tùng Hiện nay, nhiều giáo viên thường bỏ qua không khởi động hoặc khởi động theo phương pháp truyền thống rồi đi thẳng vào tiết dạy, quên đi rằng phần khởi động tiết dạy hay thì sẽ kích thích nghiên cứu học tập của học sinh rất nhiều

Đề tài đề cập đến vấn đề đổi mới phương pháp dạy học hiện nay ở các trường trung học cơ sở nói chung và phân môn Địa lí nói riêng, có rất nhiều phương pháp dạy học tích cực hiện nay nhưng với kinh nghiệm tích lũy được tôi mạnh dạn đưa ra để tài này để từ đó học sinh vừa chủ động tìm hiểu kiến thức vừa góp phần tạo sự cuốn hút trong tiết học, tránh gây nhàm chán cho học sinh Quan trọng hơn nữa là phát huy tính tích cực của học sinh qua việc giáo viên ra những câu hỏi cho học sinh về nhà tìm hiểu thông qua các trang web tin cậy

2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

Theo tâm lý chung của đa số học sinh, phân môn Địa lí vẫn là môn khó Chính vì tâm lý đó mà các em học một cách đối phó, ở trường thì thụ động tiếp thu kiến thức theo kiểu cô hỏi - trò trả lời, lâu dần các em không hứng thú học phân môn Địa lí Trong chương trình phân môn Địa lí trung học cơ sở, ngoài việc cung cấp cho các em kiến thức trong sách giáo khoa, trong chuẩn kiến thức - kĩ năng, giáo viên còn phải mở rộng thêm kiến thức bên ngoài cho các em Việc sử dụng các phương pháp khởi động khác nhau sẽ kích thích hứng thú học tập của các em, từ đó các em vừa hứng thú học tập, vừa chủ động khai thác kiến thức

Hoạt động khởi động bài học chỉ chiếm một vài phút đầu giờ nhưng có ý nghĩa quan trọng trong việc kích hoạt tính tích cực của học sinh Hoạt động khởi động có vai trò tạo hứng thú học tập cho học sinh, đồng thời còn tạo ra mâu thuẫn nhận thức cho người học Học tập là một quá trình khám phá Khởi động bài học thành công cần khơi gợi trong học trò mong muốn được tìm hiểu, khám phá bằng những hoạt động tiếp theo trong giờ học, thậm chí là sau giờ học Giải pháp này có tác dụng phát triển cho học sinh các phẩm chất trung thực, chăm chỉ, trách nhiệm và năng lực tự chủ, tự học; năng lực giao tiếp, hợp tác, giải quyết vấn đề; năng lực ngôn ngữ, tự tin…

Năm học 2021 – 2022, tôi được phân công giảng dạy phân môn Địa lí lớp 6 tại trường THCS Hà Long Thực tế, học sinh lớp tôi trực tiếp giảng dạy khả năng tiếp thu bài học của mỗi em khác nhau Có học sinh hào hứng đón nhận giờ Địa lí, bởi các em đã tìm thấy ở đây những bài học cuộc sống giúp các em trưởng thành, hoặc các em cảm thấy nhe nhõm, thoải mái hơn so với những tiết học tự nhiên khác Bên cạnh đó, vẫn còn nhiều học sinh có thói quen thụ động trong học tập Các em không thích học, không đọc bài mới, không quan tâm nhiều đến hành trình tự khám phá mà cơ bản là ghi chép và dựa vào các tài liệu có sẵn để làm bài kiểm tra Một số học sinh còn có biểu hiện uể oải, mệt mỏi trong giờ học Thói quen lười vận động, lười tư duy, học tập hời hợt, không hứng thú đã ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả học tập Vì vậy, tôi thấy mình cần có sáng kiến để đưa ra những biện pháp cụ thể, tạo hứng thú, kích thích được niềm đam mê, yêu thích môn học của học sinh, để hưởng

ứng việc nâng cao chất lượng dạy học bộ môn, đáp ứng được yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học trong nhà trường hiện nay

* Kết quả khảo sát trước khi thực hiện đề tài:

- Ý kiến của học sinh về hứng thú với hoạt động khởi động phân môn Địa lí

Lớp Số hs SL Rất thích % SL Thích % Bình thường SL % SL Ghét %

- Kết quả khảo sát năng lực chung và năng lực chuyên biệt trong học tập phân môn Địa lí của học sinh

Lớ

p Số hs

Điểm 9-10 Điểm 7-8 Điểm 5-6 Điểm 2-4 Điểm 0-1

Dựa vào bảng 1 tôi nhận thấy ở cả 2 lớp tôi dậy là 6B, 6C còn nhiều HS

chưa thích hoạt động khởi động phân môn Địa lí và còn một số học sinh ghét hoạt động này Xấp xỉ một nửa số học sinh trong lớp không thích cũng không ghét phân môn Địa, đa phần các em xem môn phân Địa lí là môn phụ, nhàm chán, khô khan dẫn đến các em không muốn học

Dựa vào bảng 2 nhận thấy kết quả khảo sát năng lực chung và năng lực

chuyên biệt trong học tập phân môn Địa lí của học sinh đầu năm lớp 6 không cao Chỉ có 2 đến 3 HS đạt điểm 9, 10; tuy không có học sinh đạt điểm 1,2 nhưng có đến 2 đến 3 học sinh đạt điểm dưới trung bình Có trên 10 học sinh trong lớp đạt điểm trung bình 5,6 Kết quả này cho thấy kết quả học tập bộ môn chưa cao, các năng lực chung và năng lực chuyên biệt của phân môn Địa lí của

đa số học sinh còn hạn chế

Từ thực trạng và kết quả trên cho thấy, việc “Nâng cao chất lượng dạy học và phát triển năng lực cho học sinh lớp 6 thông qua việc đa dạng hóa các hoạt động khởi động phân môn Địa lí” là hết sức cần thiết

3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

Đối với mỗi kiểu bài, mỗi bài học cụ thể, sẽ có những kiểu khởi động khác nhau Không có kiểu khởi động nào là tối ưu nhất, có khi phải lồng ghép nhiều hình thức để hỗ trợ nhau trong cùng một bài dạy Bí quyết thành công là sự tìm tòi, sáng

tạo và đa dạng hóa các hình thức khởi động phù hợp với nội dung các bài học

* Những lưu ý khi tổ chức các hoạt động khởi động

Xác định mục tiêu khởi động

Việc thay đổi hình thức khởi động từ việc chỉ dùng một vài câu để dẫn dắt vào bài thay bằng tổ chức một hoạt động để học sinh được tham gia trực tiếp giải quyết vấn đề khởi động là một hoạt động thiết thực Mỗi hoạt động khởi

động trong giờ học Địa lí cũng giống như món ăn khai vị trong một bữa tiệc, tạo tâm thể chủ động cho học sinh khi vào tiết học Chính vì vậy:

+ Hoạt động khởi động phải xác định rõ mục tiêu cần đạt, phương

pháp và kỹ thuật tổ chức, phương tiện cần dùng; chuyển giao nhiệm vụ cho học sinh một cách rõ ràng

+ Nhiệm vụ khi chuyển giao cho học sinh trong hoạt động khởi

động cần kiểm kê lại kiến thức của học sinh (xem học sinh đã có được kiến thức gì liên quan đến bài học), tạo hứng thú cho học sinh, tạo ra tình huống có vấn đề để dẫn dắt HS vào phần hình thành kiến thức mới

Kỹ thuật cơ bản khi xây dựng hoạt động khởi động

Với phương pháp dạy học truyền thống, khởi động chỉ bằng một vài câu dẫn nhập nên không mất nhiều thời gian Với hình thức đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh, nâng cao năng lực và phẩm chất của người học, do đó khởi động cần tổ chức thành hoạt động để học sinh trực tiếp tham gia nên sẽ cần lượng thời gian nhiều hơn Vì vậy khi xây dựng kịch bản cho hoạt động khởi động, giáo viên cần lưu ý: Không lấy những nội dung không thiết thực với bài học, tránh lấy những nội dung mang tính chất minh họa mà cần cụ thể, sử dụng nội dung bài học để khởi động, sao cho trong hoạt động khởi động vừa kiểm tra được những kiến thức học sinh đã học, đã biết vừa bao quát được nội dung bài học, qua đó giúp giáo viên biết được học sinh đã có kiến thức gì trong bài mới và chưa biết gì để khai thác sâu vào những nội dung học sinh chưa biết (điều này có thể sẽ khác nhau ở từng lớp nên giáo viên cần có sự điều chỉnh kịp thời để phù hợp với đối tượng học sinh ở các lớp) Hoạt động khởi động là bước “thực hiện các động tác nhe trước khi thực hiện công việc” nên việc khởi động cũng cần nhe nhàng và sinh động để tạo sự hấp dẫn cho học sinh Việc đặt câu hỏi hay tình huống khởi động cần chú ý tạo được hứng thú cho học sinh: để học sinh được thực hiện nhiệm vụ, được tham gia trả lời câu hỏi hoặc tham gia vào các tình huống khởi động Câu hỏi tình huống đưa ra ở phần này cũng cần có nhiều mức độ trong đó nhất thiết phải có câu dễ học sinh nào cũng có thể trả lời được, khi các em trả lời được sẽ phần nào

sẽ cảm thấy vui vẻ, thích thú để tạo tâm lý tốt khi vào bài học

Tuy nhiên, ở mỗi hoạt động khởi động đều xuất phát từ nội dung bài học, nhưng nếu tình huống nào đưa ra học sinh cũng giải quyết được thì các em sẽ không có hứng thú tìm hiểu kiến thức mới, không kích thích được trí tò mò và nhu cầu học tập một cách chủ động và tích cực của các em

Khi áp dụng tổ chức hoạt động khởi động cho tất cả các tiết học ở các lớp thì giáo viên nên lưu ý: Kế hoạch hoạt động đã xây dựng cần có sự điều chỉnh cho phù hợp với đặc điểm học sinh của từng lớp; tránh việc xây dựng 1 tình huống cố định dùng chung cho tất cả các lớp trong cùng một khối Phương án xây dựng tình huống khởi động giữa các tiết, các bài học nên có sự đổi mới về hình thức, phương pháp; tránh sự nhàm chán cho học sinh khi tiết học nào cũng

tổ chức hoạt động khởi động theo kiểu “đến hen lại lên” với các bước tuần tự

như nhau

Giáo viên cần chuẩn bị thêm lời dẫn để có thể kết nối giữa phần khởi động

và hoạt động hình thành kiến thức

Trong qua trình thực hiện tránh hiện tượng khởi động quá nhiều thời gian làm ảnh hưởng đến quá trình chiếm lĩnh tri thức, kĩ năng hoặc khởi động rất công phu, bài bản nhưng lại không ăn nhập gì với bài học

Khởi động quá phấn khích cũng làm cho học sinh khó tập trung trở lại bài học

Thời gian cho hoạt động khởi động: 5 phút.

* Chuẩn bị

- Giáo viên:

+ Thiết bị dạy học phù hợp, đáp ứng mục tiêu, nội dung bài (máy tính, máy chiếu, loa…) Sưu tầm, nghiên cứu chọn lọc các kiến thức, các tài liệu sách, tranh ảnh, bản đồ, câu thơ, bài hát, video, tình huống có vấn đề…

+ Chuẩn bị kế hoạch bài học word, powerpoint

+ Trước đó một tuần, giáo viên yêu cầu học sinh về nhà chuẩn bị các thông tin, các câu hỏi liên quan đến bài

- Học sinh:

+ Tìm hiểu trước nội dung bài học, xem các câu hỏi trong bài

+ Tìm hiểu các thông tin về các bài học có liên quan

+ Chủ động thực hiện các nhiệm vụ học tập

* Cách thức thực hiện.

- Sưu tầm tài liệu

- Khai thác và xử lý thông tin phù hợp với nội dung bài học

- Đưa các tư liệu cần thiết vào bài học

Sau đây tôi xin trình bày một số giải pháp khởi động cho tiết học Địa lí nhằm phát huy năng lực và những kiến thức nền tảng của học sinh:

3.1 Giải pháp Sử dụng tranh ảnh, video có liên quan đến bài học.

Để tiết học Địa lí thêm hứng thú, giáo viên cũng có thể sử dụng những tranh ảnh, video liên quan đến nội dung bài học để học sinh được trải nghiệm, được phát huy những tri thức vốn có của mình về vấn đề của tiết học Tranh ảnh, video là hình ảnh trực quan sinh động nên sẽ gây sự chú ý cho học sinh ngay

từ đầu tiết học

Ví dụ 1 Khi dạy bài 11: Quá trình nội sinh và quá trình ngoại

sinh Hiện tượng tạo núi.

Bước 1 HS sẽ được quan sát video về các dạng địa hình trên Trái

Đất và trả lời các câu hỏi: Kể tên các dạng địa hình mà em quan sát được qua video

Bước 2 HS thực hiện nhiệm vụ

Bước 3 HS trả lời, bổ sung

Bước 4 GV dẫn dắt vào bài: Vậy các dạng địa hình được sinh ra

nhờ quá trình nào Để trả lời câu hỏi này cô trò chúng ta cùng nhau tìm hiểu nội dung bài học hôm nay

Ví dụ 2 Khi dạy bài 25: Sự phân bố các đới thiên nhiên trên Trái đất.

Bước 1: Giáo viên: Cho HS xem đoạn video Trong đoạn video, nhân vật hoạt hình đã nhắc tới những đới tự nhiên nào?

Bước 2: Học sinh: Lắng nghe và tiếp cận nhiệm vụ

Bước 3: Giáo viên: Chuẩn kiến thức: Nhân vật hoạt hình đã nhắc tới các đới nhiệt đới (đới nóng), đới ôn hòa và đới hàn đới (đới lạnh) Giáo viên dẫn vào bài mới

Học sinh: Lắng nghe, vào bài mới

3.2 Giải pháp khởi động bằng các bài tập hay câu hỏi tình huống.

Các câu hỏi trong phần khởi động có thể chỉ là một tình huống để cho học sinh phát hiện hay huy động vốn hiểu biết của mình để giải quyết tình huống ấy Các vấn đề hay câu hỏi được đưa ra sẽ giúp học sinh phát triển tư duy, sâu chuỗi vấn đề một cách mạch lạc đồng thời tạo hứng thú cho học sinh vào tiết học mới

để khám phá vấn đề còn đang bỏ ngỏ

Ví dụ 1: Khi dạy bài 7: Chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất và hệ quả.

GV: Đưa ra câu hỏi tình huống Điều gì sẽ xảy ra khi 1 ngày chúng ta có

24 giờ là ngày hoặc 24 giờ là đêm

HS: Suy nghĩ trả lời

GV: Dẫn dắt vào bài: Nếu như 1 ngày có 24 giờ là ngày hoặc 24 giờ chìm trong màn đêm thì sẽ ảnh hưởng rất lớn đến sự tồn tại cảu nhân loại Vậy hiện tượng ngày đêm lu ân phiên sinh ra là do đâu Để trả lời câu hỏi này chúng ta cùng nhau tìm hiểu nội dung bài học hôm nay

Ví dụ 2: Khi dạy bài 8: Chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời và

hệ quả.

GV đưa ra câu hỏi: HS giải thích câu ca dao, tục ngữ

Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng

Ngày tháng 10 chưa cười đã tối

HS suy nghĩ trả lời

GV chốt kiến thức và dẫn dắt vào bài Đây là câu nói về hiện tượng ngày đêm dài ngắn khác nhau, vậy hiện tương trên sinh ra từ đâu Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cùng nhau tìm hiểu nội dung bài học hôm nay

3.3 Giải pháp tổ chức khởi động tiết học dưới dạng trò chơi

Hiện nay hầu hết các tiết học, giáo viên thường chọn cho mình hình thức

khởi động bằng cách tổ chức các trò chơi nhanh như Trò chơi đuổi hình bắt

chữ, trò chơi tung hứng, vượt chướng ngại vật, du lịch tưởng tượng … Trò chơi

giúp cho hoạt động dạy học trở nên sôi nổi, cuốn hút, giúp học sinh rèn luyện sự mạnh dạn, tự tin, khả năng phản xạ nhanh, sự sáng tạo, nâng cao tinh thần đoàn kết và sự tương tác giữa học sinh với học sinh, học sinh với giáo viên

Trong tiết học Địa lí 6 các trò chơi thường được giáo viên tổ chức liên quan đến kiến thức của các tiết học trước như học sinh sẽ được tái hiện kiến thức

về tác giả, tác phẩm hay kiểm tra nhận thức của học sinh về những vấn đề liên