ĐỀ TÀI MỘT SỐ BIỆN PHÁP TỔ CHỨC TRÒ CHƠI DÂN GIAN CHO TRẺ 4 – 5 TUỔI Trò chơi dân gian có ý nghĩa giúp trẻ rèn luyện nhiều kỹ năng. Nó góp phần phát triển toàn diện cho trẻ. Trong đó, phát triển toàn diện về các mặt: Đức Trí Thể Mỹ. Bởi lẽ, trò chơi dân gian đóng vai trò quan trọng trong việc tích luỹ kiến thức, phát triển tư duy và còn là phương tiện làm phong phú đời sống tinh thần của trẻ, đáp ứng nhu cầu giao tiếp giữa trẻ và mọi người xung quanh. Các trò chơi dân gian đã góp phần hình thành nên một phương pháp dạy học thông minh hơn, nó giúp cho trẻ không những tiếp thu học nhanh mà còn giúp trẻ tránh xa được các trò chơi điện tử như: Trò chơi bạo lực, trò chơi kinh dị.
Trang 1ĐỀ TÀI MỘT SỐ BIỆN PHÁP TỔ CHỨC TRÒ CHƠI DÂN GIAN CHO TRẺ 4 – 5
TUỔI TẠI LỚP CHỒI 3 TRƯỜNG MẦM NON BÌNH MINH
I PHẦN MỞ ĐẦU:
1 Lý do chọn đề tài:
Hoạt động vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ mầm non, chiếm nhiều thời gian đối với trẻ Đối với trẻ thơ, trò chơi dân gian là một trong những yếu tố hình thành nên bản sắc văn hoá dân tộc, là nguồn sữa nuôi dưỡng thế giới tinh thần, là nhịp cầu nối tâm thức các em với mọi bài học về cuộc sống xã hội bởi vì
nó có sức hấp dẫn, lôi cuốn mạnh mẽ nhất đối với các em Xuất phát từ vai trò quan trọng của hoạt động vui chơi đối với trẻ em và nhu cầu hưởng thụ hoạt động này, tôi thấy việc tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi dân gian là một việc làm cần thiết và rất có ý nghĩa Hiện nay, ngoài giờ học, một số học sinh thường chơi game, nghe nhạc, xem ti vi Có nhiều em quá mê game nên quên cả học, quên
ăn uống Ngồi chơi và xem ti vi lâu quá sẽ ảnh hưởng đến đôi mắt và cột sống
Có em nhỏ tuổi đã bị béo phì vì ăn nhiều chất mà thiếu vận động, có em mới học lớp 1 đã đeo cặp kính cận dày, đi lệch vai, vẹo cột sống Vì vậy trò chơi dân gian giúp cho các em rèn luyện thể chất, sự khéo léo, trở nên nhanh nhẹn hoạt bát, tạo sự hoà đồng, thân thiện, đoàn kết Những phút vui chơi thoải mái, lành mạnh sẽ giúp các em thêm hào hứng để học tập và sống hồn nhiên hơn Hơn nữa, việc vui chơi lành mạnh còn tạo ra nhiều đức tính tốt đẹp, hạn chế những tật xấu, đồng thời rèn luyện thể chất và tâm hồn các em theo chiều hướng tốt hơn
Để văn hóa truyền thống thấm dần vào tâm hồn trẻ thơ, không có cách nào hay hơn là áp dụng trò chơi dân gian vào trường học Sự kết hợp giữa các trò chơi dân gian, trò chơi có tính trí tuệ trong giải toán tuổi thơ, trò chơi có tính ứng xử trên cơ sở xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực sẽ giúp các
em được ôn luyện, trau dồi thêm kiến thức về lịch sử dân tộc, văn hóa dân gian… Nhưng làm thế nào để tổ chức được các trò chơi dân gian thực sự có hiệu quả, lôi cuốn và hấp dẫn được trẻ là một bài toán khó, đặc biệt là đối với ngành học mầm non Là một giáo viên mầm non, tôi luôn trăn trở và tìm tòi các biện
Trang 2pháp để tổ chức các trò chơi dân gian một cách có hiệu quả nhất, nhưng vẫn bám sát chương trình Sau đây tôi xin trình bày sáng kiến kinh nghiệm của mình với
đề tài: " Một số biện pháp tổ chức trò chơi dân gian cho trẻ 4 – 5 tuổi tại lớp chồi 3 trường Mầm non Bình Minh”
2 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài.
Trò chơi dân gian có ý nghĩa giúp trẻ rèn luyện nhiều kỹ năng Nó góp phần phát triển toàn diện cho trẻ Trong đó, phát triển toàn diện về các mặt: Đức
- Trí - Thể - Mỹ Bởi lẽ, trò chơi dân gian đóng vai trò quan trọng trong việc tích luỹ kiến thức, phát triển tư duy và còn là phương tiện làm phong phú đời sống tinh thần của trẻ, đáp ứng nhu cầu giao tiếp giữa trẻ và mọi người xung quanh Các trò chơi dân gian đã góp phần hình thành nên một phương pháp dạy học thông minh hơn, nó giúp cho trẻ không những tiếp thu học nhanh mà còn giúp trẻ tránh xa được các trò chơi điện tử như: Trò chơi bạo lực, trò chơi kinh dị
3 Đối tượng nghiên cứu
Trẻ 4 - 5 tuổi (lớp Chồi 3- Trường Mầm Non Bình Minh)
4 Giới hạn của đề tài
- Lớp Chồi 3- Trường Mầm Non Bình Minh
- Thời gian nghiên cứu: Năm học 2020- 2021
5 Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp nghiên cứu trực quan
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp thực hành, trải nghiệm
II PHẦN NỘI DUNG
1 Cơ sở lý luận:
Trò chơi dân gian là một loại hình trò chơi của người Việt Nam, do người dân lao động sáng tạo ra dựa trên hoạt động lao động thường ngày, dưới hình thức mô phỏng lại những hoạt động đó Trò chơi dân gian gắn liền với cuộc sống của người dân, những trò chơi đơn giản, dễ chơi với những bài đồng dao âm điệu nhịp nhàng hoà quyện tạo nhịp điệu, làm cho trò chơi trở lên sống động, vui tươi, nhí nhảnh
Trang 3Trò chơi dân gian không chỉ đơn thuần là trò chơi cho trẻ mà nó còn chứa đựng văn hoá dân tộc Việt Nam độc đáo Trò chơi dân gian không những nâng cánh cho tâm hồn trẻ, giúp trẻ phát triển khả tư duy, sáng tạo, khéo léo
mà còn giúp trẻ hiểu tình bạn, tình yêu gia đình, quê hương, đất nước
Nó làm cho thế giới xung quanh các em đẹp hơn và rộng mở; tuổi thơ của các em sẽ trở thành những kỉ niệm quý báu theo suốt cuộc đời; làm giàu nguồn tình cảm và trí tuệ cho các em Chính vì vậy, trò chơi dân gian rất cần thiết được lựa chọn, giới thiệu trong nhà trường tuỳ theo lứa tuổi của trẻ, "Cuộc sống đối với trẻ em không thể thiếu những trò chơi” Ngày nay, các em ở một xã hội công nghiệp, chỉ quen với máy móc và không có khoảng thời gian chơi cũng là một thiệt thòi Thiệt thòi hơn khi các em không được làm quen và chơi những trò chơi dân gian của thiếu nhi ngày trước - đang ngày càng bị mai một và quên lãng, không chỉ có ở các thành phố mà còn ở cả các vùng quê Vì thế, giúp các
em hiểu và quay về nguồn với các trò chơi dân gian là một việc làm cần thiết"
2 Thực trạng của vấn đề nghiên cứu:
*Thuận lợi:
- Được sự quan tâm của nhà trường và hội cha mẹ học sinh, cũng như các ban ngành cấp trên đã ủng hộ về tinh thần cũng như cơ sở vật chất để mua sắm
đồ dùng phục vụ cho sinh hoạt và học tập của trẻ tại trường
- Đa số trẻ mạnh dạn, tự tin, thông minh và thích tham gia vào trò chơi, đặc biệt
là trò chơi dân gian Một số trẻ biết phối hợp cùng cô và chia sẻ một số trò chơi trẻ biết
* Khó khăn:
- Do khuôn viên trường còn chật hẹp nên chỉ áp dụng tổ chức một số trò chơi dân gian đơn giản
- Giáo viên còn hạn chế vốn kiến thức và hiểu biết phong phú về các trò chơi dân gian
- Thời gian hạn hẹp, vì đa số TCDG chỉ tổ chức ở những giờ thể dục sáng, giờ hoạt động ngoài trời
Trang 4- Khả năng chú ý có chủ định của trẻ còn hạn chế Trẻ dễ dàng nhập cuộc chơi nhưng cũng nhanh chóng tự rút ra khỏi trò chơi nếu nó không còn hứng thú
- Vẫn còn một số trẻ rụt rè nhút nhát không chịu tham gia vào cuộc chơi đòi hỏi tính tập thể cao
Khảo sát các mức độ khi tổ chức cho trẻ chơi trò chơi dân gian:
Tổng số
trẻ
Mức độ hứng thú
Kỹ năng nắm bắt Mức đồ tham gia
của trẻ
Chưa đạt yêu cầu
3 Nội dung và hình thức của giải pháp/ biện pháp
Với những khó khăn và thuân lợi như trên muốn nâng cao hình thức tổ chức trò chơi dân gian cho trẻ một cách có hiệu quả tôi đã mạnh dạn đưa ra một số biện pháp sau:
Biện pháp 1: Lựa chọn tổ chức trò chơi dân gian phù hợp với độ tuổi
và khả năng nhận thức của trẻ.
Trò chơi dân gian rất phong phú và đa dạng, tuy nhiên không hẳn trò chơi nào cũng phù hợp với trẻ nhỏ Vì thế, khi lựa chọn trò chơi dân gian giáo viên cần phải lựa chọn những trò chơi đơn giản, dễ hiểu và dễ nhớ đối với trẻ Bên cạnh đó, trong trường mầm non mỗi độ tuổi lại có mức độ nhận thức và khả năng chú ý có chủ định khác nhau, các trò chơi cũng cần phải được lựa chọn và
tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau cho phù hợp với từng độ tuổi Chính vì thế, ngay từ đầu năm học giáo viên bám sát kế hoạch giáo dục năm học, trên cơ
sở nhận thức, khả năng của trẻ ở lớp của mình mà lựa chọn những trò chơi dân gian phù hợp để đưa vào kế hoạch thực hiện
Cụ thể, tôi đã lựa chọn cho trẻ chơi các trò chơi có hình thức kết hợp những bài đồng dao ngắn gọn đơn giản như: “Lộn cầu vồng”, “Chi chi chành chành”, “Tập tầm vông”, “Nu na nu nống”, “Dung dăng dung dẻ”, “Mèo đuổi chuột”, “Rồng rắn lên mây”, “Bịt mắt bắt dê”, “Kéo cưa lừa xẻ”, “Tập tập vông”, “Thả đĩa ba ba”, “Oẳn tù tì”…
Trang 5Hình 1 Trẻ vừa chơi vừa đọc đồng dao trò chơi “Tập tầm vông”
Biện pháp 2: Lồng ghép các trò chơi phù hợp từng chủ đề
Trong kho tàng các trò chơi dân gian Việt nam vô cùng phong phú và đa dạng, nhưng không phải trò chơi nào cũng phù hợp và hấp dẫn với trẻ mầm non, phù hợp với các chủ đề trẻ học Vì thế muốn tổ chức được nhiều trò chơi dân gian cho trẻ trước tiên cần phải sưu tầm lựa chọn cải tiến thêm vào một số chi tiết thú vị hấp dẫn dựa trên các trò chơi dân gian truyền thống nhưng mới lạ hơn
sẽ cuốn hút trẻ, trẻ sẽ tích cực tham gia hứng thú chơi, kích trẻ hoàn thành nhiệm vụ chơi
Ví dụ: Với hoạt động ngoài trời có thể tổ chức cho trẻ chơi trò: Ngũ long
tranh đuôi” Đây là một trò chơi sáng tạo dựa trên một trong những trò chơi dân gian rất được yêu thích là "Rồng rắn lên mây" Nhằm tạo sự vui vẻ, mới lạ, hứng thú cho trẻ Trong trò chơi này, trẻ lần lượt đứng nắm vai nhau thành 5 đội Người đứng đầu sẽ là đầu rồng, người đứng cuối sẽ là đuôi rồng Năm con rồng (5 đội) sẽ đứng quay đầu vào nhau Khi quản trò thổi còi ra hiệu lệnh bắt đầu, đầu rồng đội 1 sẽ tìm cách bắt đuôi rồng đội 2, đầu rồng đội 2 sẽ tìm cách cắt đôi rồng đội 3 và cứ tiếp tục như vậy với những con rồng còn lại Đầu rồng có thể dùng tay để cản những con vật khác bắt đuôi của mình, đồng thời tấn đuôi những con rồng khác Con rồng nào bị cắt mất đuôi sẽ bị loại Cứ như thế tiếp tục khi trong sân chỉ còn một con rồng trọn vẹn Đó là đội thắng cuộc
Trang 6Đối với chủ đề: "Thế giới động vật" có thể tổ chức trò chơi “Dê mẹ tìm dê
con” Đây là một trò chơi vô cùng mới, nhưng lại không kém phần hấp dẫn cho
trẻ nhỏ khi được chơi Trò chơi dê mẹ tìm dê con là dựa trên trò chơi "Trốn tìm" thông thường mà trẻ hay chơi Trò chơi với khoảng 5-7 trẻ Một trẻ vào vai dê
mẹ, một trẻ vào vào vai sói và những trẻ còn lại là đóng vai dê con trong lúc sói bịt mắt đếm từ 5- 10- 15 thì dê con phải tìm nơi kín đáo để nấp, sao cho sói
không nhìn thấy, dê mẹ ngồi một nơi hoặc chạy đi chạy lại gọi con bằng câu hát
" hú dê dê, về nhà mẹ, mẹ cho bú " Dê con nghe thấy tiếng mẹ thì nhanh chân rời chỗ nấp, chạy ra chạm vào tay mẹ sao cho sói không chạm vào được Nếu bị sói bắt, dê sẽ làm sói
Đối với chủ đề: "Thế giới thực vật" có thể cho trẻ chơi trò chơi: “Ăn quả nhả hột” Đây là một trò chơi mới được sáng tạo do dựa vào trò chơi cũ là trò chơi " Cá sấu lên bờ" mà ra Đầu tiên cho trẻ học thuộc đồng dao: Sang sông
-Về sông - Trồng cây - Ăn quả - Nhả hột Cho trẻ tự lựa chọn ra một số bạn đóng vai vật sống dưới sông như cá sấu, con cá, con cua Những trẻ còn lại đóng vai người trồng trọt Khi đi qua sông, những người trồng trọt đọc câu đồng dao trên
và sẽ di chuyển thật nhanh qua sông sao cho không để các con vật sống dưới sông bắt được Cho đến câu cuối trẻ hát mà không bị các con vật dưới sống bắt được thì trẻ đó chiến thắng
Biện pháp 3: Lựa chọn đồ dùng, đồ chơi phong phú hấp dẫn trẻ
Tạo không gian chơi thuận lợi sẽ cuốn hút trẻ tích cực tham gia và trò chơi, tạo điều kiện cho trẻ thực hành, hoạt động với dụng cụ, vật liệu chơi, giúp cho giáo viên có làm việc với từng nhóm chơi, từng cá nhân, Giáo viên có thể quan sát đánh gia những kĩ năng chơi của trẻ Đồ dùng đồ chơi của TCDG cũng thật sự phong phú và mang đặc thù riêng biệt, mỗi trò chơi có mỗi loại đồ dùng tương ứng mà khi thiếu nó thì chúng ta không thể thực hiện được Muốn trẻ chơi các trò chơi dân gian được tốt thì việc chuẩn bị đồ dùng đồ chơi là hết sức quan trọng, vì đồ chơi đóng vai trò quan trọng để kích thích sự hứng thú chơi của trẻ Như có thể khẳng định rằng để giúp trẻ phát triển toàn diện về mọi mặt thì việc cho trẻ chơi các trò chơi dân gian đóng một vai trò không nhỏ
Trang 7Ví dụ: Trò chơi “Bịt mắt bắt dê”, ngoài tấm vải bịt mắt thì có thể kết hợp thêm những dụng cụ phát ra tiếng động khác nhau để khi chơi trẻ bị bịt mắt có thể nghe những âm thanh đó mà tìm được, làm cho trò chơi hấp dẫn hơn
Hình 3 Một số dụng cụ phát ra tiếng động có thể sử dụng trong trò chơi
Biện pháp 4: Tổ chức các trò chơi phù hợp với từng hoạt động
Mỗi hoạt động của trẻ đều nhằm đạt được một mục đích nhất định Vì thế, hoạt động nào cũng có tính chất riêng của nó Chính vì vậy, giáo viên cần chú ý lựa chọn và tổ chức các trò chơi dân gian cho phù hợp với tính chất của từng hoạt động
*Tổ chức trò chơi dân gian trong hoạt động đón trẻ, trả trẻ và thể dục sáng hàng ngày
Hằng ngày giờ đón trẻ hay khi trả trẻ là lúc cần tạo không khí vui vẻ, lôi
cuốn trẻ đến trường và chuẩn bị tâm thế cho các hoạt động khác trong ngày, vì sự
tự ý thức của trẻ còn hạn chế Trong hoạt động đón và trả trẻ, giáo viên cần lựa chọn những trò chơi, mang tính nhẹ nhàng dễ gấy ấn tượng tạo không khí cho trẻ như: Chi chi chành chành, kéo cưa lừa xẻ, ô ăn quan, đánh cờ, chơi chài… hoặc trò chơi bắt nguồn từ những bài đồng dao lặp đi lặp lại một cách thoải mái như:
“Con gà cục tác cục ta Hay đỗ đầu hè hay chạy rông rông
Má gà thì đỏ hồng hồng Cái mỏ thì nhịn, cái mồng thì tươi
Trang 8Cái chân hay đạp hay bơi Cái cánh hay vỗ lên trời gió bay”
chơi những trò chơi kết hợp với lời giúp trẻ phát triển ngôn ngữ một cách nhanh chóng
*Tổ chức hoạt động học sử dụng các trò chơi dân gian sáng tạo cho trẻ
Trong một số hoạt động học thì lồng ghép trò chơi, đặc biệt là một số trò chơi dân gian sáng tạo dựa trên các trò chơi dân gian củ để tạo sự hứng thú vui
vẻ, thoải mái và giúp cho tiết học có sự xem kẽ giữa động và tĩnh làm cho tiết học sinh động hơn Lưu ý là khi lựa chọn và cải tiến các trò chơi dân gian vào hoạt động học, một điều cần đặc biệt lưu ý đó là: phải lựa chọn trò chơi phù hợp với đề tài và chủ đề của bài dạy
Ví dụ: Đối với chủ đề “Thế giới động vật” có thể tổ chức các trò chơi: “Đi câu cá” trò chơi mô tả lại cách đi mò cua bắt ốc nhằm cho trẻ được nhập vai làm người đi bắt cá
Đối với chủ đề “Thế giới thực vật” có thể cho trẻ chơi các trò chơi: Ăn quả nhả hột, đúc cây dừa, chừa cây mõng …
Chủ đề “Tết và mùa xuân”: cho trẻ chơi các trò chơi truyền thống trong dịp lễ tết như: Nhảy bao bố, kéo co
Với lĩnh vực phát triển thể chất: đòi hỏi các trò chơi với mục đích nhằm rèn luyện thân thể khoẻ mạnh, hoạt bát và năng động Các trò chơi dưới dạng tập thể, nhóm đòi hỏi trẻ phải phối hợp cùng nhau, mạnh mẽ, nhanh chân, nhanh mắt, nhanh miệng, giúp cho trẻ thêm khỏe mạnh và năng động
VD: Có thể thay thế trò chơi vận động bằng trò chơi dân gian như kéo co, cướp cờ, bịt mắt bắt dê, nhảy dây tổ chức dưới hình thức tập thể …
Trò chơi “Chi chi chành chành” lại buộc trẻ phải kết hợp cả 3 giác quan là tai, miệng và tay nếu không nhanh sẽ bị giữ lại, và như thế sẽ bị thua cuộc
Với trò chơi “Rồng rắn lên mây”, trẻ phải nhanh nhẹn và khéo léo khi thầy thuốc hỏi xin khúc nào để còn né và di chuyển theo các, nếu không sẽ bị “Thầy” tóm lấy, sau đó có thể bị thay người khác hoặc lại phải làm“ thầy” để đi đuổi những trẻ khác
Trang 9Đối với các lĩnh vực phát triển nhận thức, ngôn ngữ, KPKH, toán, văn học: nên lựa chọn những trò chơi nhằm mục đích gây hứng thú và có thể thay đổi hình thức chơi cho phù hợp với nội dung bài Rèn luyện khả năng ghi nhớ và tư duy cho trẻ
Đối với LQVT, có thể sử dụng trò chơi “Đánh cá” để cho trẻ vừa vừa được đóng vai người nông dân đi đánh cá vừa kết hợp đếm số cá Để lồng ghép củng cố kiến thức về toán (nhiều, ít, ôn số lượng) có thể sử dụng trò chơi, mò cua bắt ốc, ô ăn quan, kẹp kè…
Với lĩnh vực phát triển thẩm mỹ (âm nhạc) nên chọn các trò chơi có hình thức và giai điệu dân ca như các trò chơi: “Tập tầm vông”, “Vuốt ve vuốt vẻ”…
* Tổ chức trò chơi dân gian cho trẻ trong hoạt động chơi ngoài trời và chơi trong các góc:
Chơi ngoài trời là hoạt động mà trẻ yêu thích nhất vì lúc này trẻ được ra sân và chơi vui vẻ nhất sau thời gian bị ngồi học gò bó trong lớp, thời gian chơi cũng kéo dài nên trẻ rất thích, các trò chơi được lựa chọn là những trò chơi có tính tập thể như trò chơi “Mèo đuôi chuột”, “Cá sấu lên bờ”, “Cáo và thỏ”
Với HĐ ngoài trời: Mỗi trò chơi có một ý nghĩa và quy luật riêng của nó
vì thế khi tổ chức cho trẻ chơi giáo viên phải dựa vào tính chất, tác dụng của từng trò chơi dân gian, lựa chọn trò chơi phù hợp với lứa tuổi và thời điểm Đối với một số trò chơi dân gian có nội dung phát triển về yếu tố vận động, mang tính tập thể đòi hỏi phải có không gian rộng, nên lựa chọn tổ chức vào buổi hoạt động ngoài trời Trò chơi dân gian có ý nghĩa thực sự khi lôi cuốn được những tiềng cười nói của tất cả các bạn cùng chơi như: “Rồng rắn lên mây”, “Bịt mắt bắt dê”, “Nhảy lò cò”…
Trang 10Hình 2 Trẻ tham gia trò chơi “Mèo đuổi chuột”
Với hoạt động góc: nên lựa chọn cho trẻ các trò chơi có thể chơi theo nhóm nhỏ trong một không gian hẹp như: “Kéo cưa lửa xẻ”, “Lộn cầu vồng”,
“Ô ăn quan”…
*Tổ chức trò chơi dân gian cho trẻ trước và sau giờ ngủ và chơi hoạt động chiều:
Khi trẻ ăn xong trong khi chờ đợi các bạn ăn chậm và cô giáo dọn dẹp thì trẻ
ngồi với nhau và chơi một số trò chơi nhẹ nhàng tại chỗ để tránh vừa ăn xong đã nằm hay tránh những vận động mạnh gây những tác hại không tốt cho cơ thể sau bữa ăn
*Tổ chức trò chơi dân gian cho trẻ qua các hoạt động trải nghiệm, ngày hội ngày lễ ở trường mầm non
Từ lâu các hoạt động lễ hội trong trường mầm non đã là hoạt động không thể thiếu đối với trẻ, đây là một món ăn tinh thần trong cuộc sống cũng như trong sinh hoạt hàng ngày của trẻ, nó đáp ứng nhu cầu xúc cảm, giao lưu và là một trong những hoạt động giáo dục hấp dẫn Qua chương trình lễ hội, có thể tổ chức cho trẻ giao lưu giữa các lớp với nhau: Trò chơi dân gian kéo co, nhảy bao bố Với sự thi đua để giành giải thưởng trẻ rất hào hứng, thích thú thể hiện; qua trò chơi còn giúp tăng thêm tinh thần đoàn kết giữa các thành viên trong một đội, giữa các bạn trong lớp lại với nhau