CHƯƠNG 3 NGÂN SÁCH NHÀ nước

Tổng quan về NSNN Khái niệm NSNN Luật NSNN 2002: khoản thu, chi của Nhà nước được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm nhằm hoàn thành các mục tiê

CHƯƠNG 3: NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

ThS Phan Thu Trang

1

Tài liệu tham khảo

• Luật Ngân sách Nhà nước số 01/2002/QH11 ngày 16/12/2002 của Quốc hội

• Nghị định số 60/2003/NĐ-CP ngày 06/06/2003 của Chính phủ - Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành L uật Ngân sách Nhà nước

• Thông tư số 59/2003/TT-BTC ngày 23/06/2003 của Bộ Tài chính – Hướng dẫn thực hiện Nghị

định 60/2003/NĐ-CP

1 Tổng quan về NSNN

Khái niệm

NSNN Luật NSNN 2002: khoản thu, chi của Nhà nước được cơ quan nhà nước có thẩm quyền

quyết định và được thực hiện trong một năm

nhằm hoàn thành các mục tiêu, nhiệm vụ của nhà nước

Các nhà kinh tế Nga: NSNN là bảng liệt kê

các khoản thu, chi bằng tiền trong một giai

đoạn nhất định của Nhà nước

- Đối tượng sở hữu NSNN: nhà nước

- Đối tượng quản lý: kho bạc nhà nước

- Là quỹ tiền tệ tập trung của nhà nước

Bản chất của NSNN

Hình thức pháp lý: là đạo luật do cơ

quan lập pháp quốc gia phê chuẩn và cơ

quan hành pháp thực hiện

Bản chất kinh tế: phân phối tài nguyên

quốc gia thông qua hình thành và sử

dụng quỹ tiền tệ nhà nước

Phương diện xã hội: công cụ kinh tế

nhằm thực hiện chức năng nhiệm vụ

của nhà nước

Vai trò của NSNN

• Thông qua công cụ thuế và chính sách chi tiêu

Điều tiết nền kinh tế

• Góp phần duy trì bộ máy nhà nước

2 Thu NSNN

Điều 2, khoản 1, Luật NSNN số

01/2002/QH11 có quy định như sau:

“Thu ngân sách nhà nước bao gồm các khoản

thu từ thuế, phí, lệ phí; các khoản thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước; các khoản đóng

góp của các tổ chức và cá nhân; các khoản

viện trợ; các khoản thu khác theo quy định của pháp luật.”

Bản chất của Thu NSNN

+ Các khoản tiền tập trung vào tay nhà nước

+ Hình thành nên các quỹ NSNN -> Thỏa mãn

nhu cầu chi tiêu cả nhà nước

Theo Điều 7, Luật NSNN: Quỹ NSNN là toàn bộ các khoản tiền của nhà nước, kể cả khoản tiền vay, có trên tài khoản của NSNN các cấp

Vai trò thu NSNN

• Bảo đảm nguồn vốn để thực hiện nhu cầu chi tiêu của nhà nước

• Thông qua thu NSNN, Nhà nước thực hiện

việc quản l{, điều tiết vĩ mô nền kinh tế

Đặc trưng của Thu NSNN

• Thu NSNN luôn gắn với chức năng, nhiệm vụ

và quyền lực chính trị của nhà nước

• Thu NSNN luôn gắn với các quá trình kinh tế

và các phạm trù giá trị

– Quá trình kinh tế: Sản xuất – phân phối – trao đổi – tiêu dùng

– Phạm trù giá trị: giá – lương – thu nhập – lợi

nhuận – doanh thu – chi phí - …

• Thu không thường xuyên

Hình thức động viên

• Thuế, phí, lệ phí

• Hoạt động kinh

tế của nhà nước

• Vay nợ trong nước và nước ngoài

• Thu khác

Thuế

• Khái niệm

• Đặc điểm

• Một số luật thuế hiện hành ở VN

• Nội dung cơ bản của luật thuế

Thuế

Khái niệm về thuế

“khoản đóng góp mang tính chất bắt buộc mà

các thể nhân và pháp nhân có nghĩa vụ phải thực hiện đối với Nhà nước, phát sinh trên cơ

sở các văn bản pháp luật do Nhà nước ban

hành”

Đặc điểm của thuế

Thể hiện mối quan hệ

phân phối lại thu nhập

của các tầng lớp dân cư

và các tổ chức kinh tế

cho Nhà nước

Là khoản đóng góp không mang tính hoàn

trả trực tiếp

Là hình thức đóng góp mang tính bắt buộc

Vai trò của thuế

Thuế đóng vai trò là nguồn thu chủ yếu và là công cụ quản lý điều tiết vĩ mô nền kinh tế quốc

dân

Thuế là công cụ điều hòa thu nhập và thực hiện bình đẳng,

Một số luật thuế hiện hành ở Việt Nam

Luật thuế giá trị gia tăng số 13/2008/QH12

Luật thuế thu nhập doanh nghiệp số

14/2008/QH12

Luật thuế tiêu thụ đặc biệt số 27/2008/QH12

Luật thuế thu nhập cá nhân số 04/2007/QH12

Nội dung cơ bản của luật thuế

• Đối tượng tính thuế: thuế được tính trên cái gì

• Người nộp thuế, người chịu thuế:

– Người nộp thuế: là người trực tiếp thanh toán

thuế với Nhà nước

– Người chịu thuế: là người có thu nhập chịu sự tác động của thuế

• Thuế suất: cách thức tác động của thuế lên đối tượng tính thuế

• Ưu đãi thuế

• Nguyên tắc kinh tế: doanh thu từ thuế phải cao hơn chi phí thuế tạo ra

• Nguyên tắc thuận tiện

Mức thuế suất khác nhau với các

doanh nghiệp khác nhau

• Điều 10 – Luật Thuế TNDN quy định

– Thuế suất thuế TNDN là 25%

– Thuế suất thuế TNDN với hoạt động động tiến

hành tìm kiếm thăm dò, khai thác dầu khí và tài nguyên quý hiếm từ 32-50% phù hợp với từng dự

án, từng cơ sở kinh doanh

Biểu thuế lũy tiến từng phần áp dụng với thu nhập từ kinh doanh, tiền lương, tiền công

Trong cuộc đời có hai thứ bạn

tránh

Cơ cấu thu ngân sách Nhà nước

%

2000 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010

TỔNG THU 100,0 100,0 100,0 100,0 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00

Thu trong nước (Không kể thu từ dầu thô) 50,95 51,29 51,67 54,77 52,49 52,03 55,17 55,13 60,96 63,32

Thu từ doanh nghiệp Nhà nước 21,7 20,24 18,88 16,85 17,12 16,58 15,94 16,43 18,96 20,05 Thu từ doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài 5,22 5,87 6,53 7,91 8,36 9,25 9,94 10,52 11,45 11,26 Thu từ khu vực công, thương nghiệp, dịch vụ ngoài

quốc doanh 6,39 6,27 6,8 6,95 7,42 7,90 9,87 10,44 10,81 12,53 Thuế sử dụng đất nông nghiệp 1,96 0,62 0,1 0,07 0,06 0,04 0,04 0,02 0,02 0,01 Thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao 2,02 1,89 1,94 1,84 1,85 1,85 2,35 3,10 3,24 4,71

Lệ phí trước bạ 1,03 1,07 1,19 1,37 1,23 1,20 1,80 1,78 2,18 2,26 Thu xổ số kiến thiết 2,17 2,45 2,4 2,39 2,32 2,20

Thu phí xăng dầu 2,41 2,42 2,1 1,88 1,73 1,42 1,41 1,08 2,03 1,88 Thu phí, lệ phí 2,99 2,44 2,15 2,19 1,84 1,78 1,28 1,60 1,73 1,38 Các khoản thu về nhà đất 3,11 4,43 6,93 9,15 7,78 7,35 10,74 9,17 9,43 8,51 Các khoản thu khác 1,95 3,59 2,65 4,18 2,79 2,45 1,80 0,99 1,11 0,73

Thu từ dầu thô 25,93 21,4 24,15 25,43 29,16 29,82 24,37 21,31 13,68 12,39

Thu từ hải quan 20,89 25,49 22,23 18,29 16,70 15,32 19,11 21,82 23,89 23,30

Thuế xuất, nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt hàng nhập

khẩu; Thu chênh lệch giá hàng nhập khẩu 14,95 17,83 14,12 11,34 10,36 9,40 12,15 14,38 17,42 13,22 Thuế giá trị gia tăng hàng nhập khẩu 5,94 7,66 8,1 6,94 6,33 5,92 6,96 7,44 6,47 10,08

Thu viện trợ không hoàn lại 2,23 1,82 1,95 1,51 1,65 2,83 1,35 1,74 1,47 0,99

Nguồn: Tổng cục thống kê

63,32 % 12,39 %

23,30 %

0,99 % Thu trong nước

(Không kể thu từ dầu thô)

Thu từ dầu thô

Thu từ hải quan

Thu viện trợ không hoàn lại

Cơ cấu thu NSNN năm 2010

Nguồn: Tổng cục thống kê

Nguồn: Báo cáo kinh tế vĩ mô 2012, Ủy ban Kinh tế Quốc hội

Nguồn: Số liệu điều tra của Heritage Foundation, 2012

chính nhà nước thực hiện một số thủ tục hành chính liên quan đến các quyền và lợi ích của họ

Một số loại phí và lệ phí

Theo DANH MỤC PHÍ, LỆ PHÍ

(Ban hành kèm theo Pháp lệnh số:

Thường vụ Quốc hội)

Thu từ các hoạt động kinh tế của Nhà nước

 Bán và cho thuê tài sản thuộc sở hữu của Nhà nước

Các khoản thu từ vay nợ

Vay nợ trong và ngoài nước

 Phát hành trái phiếu, công trái, tín phiếu kho bạc…

 Vay các nước và các tổ chức tài chính quốc tế

 Phát hành trái phiếu trên thị trường tài chính

quốc tế

Tỷ lệ nợ công / GDP

Các khoản thu khác

 Thu kết chuyển từ năm trước sang

 Thu từ đóng góp tự nguyện của cá nhân, tổ chức

trong và ngoài nước

3 Chi NSNN

Khái niệm

Chi NSNN (Theo Điều 2 Luật NSNN): Bao gồm các

khoản chi phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc

phòng, an ninh, bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà

nước, chi trả nợ của nhà nước, chi viện trợ và khoản chi khác theo quy định pháp luật

3 Chi NSNN

Đặc trưng của chi NSNN

• Gắn với các nhiệm vụ kinh tế - chính trị -

Vai trò của chi NSNN

• Ảnh hưởng đến sản xuất kinh doanh

• Ảnh hưởng đến phát triển nguồn nhân lực

• Ảnh hưởng đến nghiên cứu và phát triển khoa học kĩ thuật

Phân loại chi NSNN

Theo chức năng nhiệm

vụ của nhà

nước

Theo tính chất kinh tế của khoản chi

• Chi kiến thiết kinh tế

• Chi văn hóa xã hội

• Chi quốc phòng an ninh

• Chi quản lý hành chính

• Chi khác

• Chi thường xuyên

• Chi đầu tư phát triển

• Chi trả nợ gốc tiền vay của nhà nước

• Chi bổ sung quỹ dự trữ tài chính của nhà nước

Nội dung chi NSNN

• Chi thường xuyên:

– Là những khoản chi ko mang tính chất đầu tư – Có tính chất thường xuyên

– Mục đích: tài trợ cho hoạt động của các cơ quan

NN nhằm duy trì « đời sống quốc gia »

• Chi đầu tư phát triển:

– là các khoản chi làm tăng thêm tài sản quốc gia

hoặc đem lại lợi ích cho tương lai

(Theo Điều 31 - Luật NSNN)

Chi thường xuyên

 Chi để thực hiện chủ quyền quốc gia: ANQP, trật tự an toàn

xã hội, ngoại giao, thông tin đại chúng

 Chi để duy trì hoạt động của các cơ quan nhà nước (Đảng, QH,CP), các tổ chức chính trị xã hội (MTTQ, Liên đoàn LĐ, Đoàn TNCS, Hội NDTT, Hội CCB, Hội LHPN)

 Chi cho sự can thiệp của NN vào các hoạt động : GDĐT, YT,

VH, KH công nghệ, môi trường, cứu tế, phúc lợi XH, chi trợ giá, chi hỗ trợ BHXH, chi trợ cấp XH,tài trợ các tổ chức XH nghề nghiệp, chi cho các Chương trình quốc gia

 Chi trả lãi tiền vay của CP

 Chi viện trợ cho các CP và các tổ chức nước ngoài

 Các khoản chi khác theo quy định của PL

Chi đầu tư phát triển

Chi đầu tư XDCB các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội khó có khả năng thu hồi vốn

Chi cho việc thành lập các DNNN, chi góp vốn liên doanh, mua cổ phần của các DN thuộc các lĩnh

vực cần thiết có sự tham gia của NN (Dầu khí,

Điện, Viễn thông, NH,…)

Chi cho các Quỹ hỗ trợ đầu tư, Quỹ hỗ trợ phát triển, các chương trình, các dự án phát triển ktế

Chi cho vay của CP

Chi Dự trữ NN

Chi đầu tư phát triển

– Nguyên tắc đầu tư:

• Chỉ đầu tư lĩnh vực mà tư nhân không được làm mà

nhu cầu xã hội lại rất cần

• Chỉ đầu tư vào lĩnh vực tư nhân không thích làm nhưng

nhu cầu xã hội lại cần vì mức sinh lời thấp hoặc lĩnh vực nguy hiểm, độc hại, ô nhiễm

• Chỉ đầu tư vào lĩnh vực tư nhân không có khả năng làm

• Không đầu tư tiền vào lĩnh vực tư nhân làm được, hiệu

quả hơn nhà nước

Nguyên tắc chi NSNN

• Chi phải thực hiện dựa trên cơ sở của thu

• Chi phải có trọng tâm trọng điểm

• Chi có hiệu quả

Cơ cấu chi NSNN 2006 – 2010 (%)

Cơ cấu chi NSNN Hoa Kỳ

Dự kiến chi NSNN Hoa Kỳ năm 2015

4 Thâm hụt NSNN

Khái niệm

• Khái niệm: Là tình trạng xảy ra khi tổng các

khoản chi ngân sách vượt quá các khoản thu trong cân đối của ngân sách

• Tỷ lệ thâm hụt ngân sách

Tỷ lệ thâm hụt NS = - x 100% GDP

Nguyên nhân gây thâm hụt NSNN

• Thiên tai, chiến tranh, bệnh dịch;

• Diễn biến của chu kz kinh doanh;

• Khủng hoảng chính trị…

Nguyên

nhân chủ

quan

• Xây dựng dự toán NSNN thiếu căn cứ

• Quản lý điều hành NSNN ko tốt, ko kiểm soát được thu chi, để thất thu,

Nguyên

nhân khách

quan

Tác động của thâm hụt NSNN

• Lãi suất thị trường

• Đầu tư sản xuất trong nước

• Tỷ lệ thất nghiệp

• Cán cân thương mại

• Nợ công

• Sự ổn định của đồng tiền

Biện pháp khắc phục

Biện pháp trước mắt

CP cắt giảm các khoản chi tiêu chưa cấp bách

Tăng cường khai thác và quản lý các nguồn thu

Vay trong nước: bằng các khoản tín dụng

Vay nước ngoài: tín dụng quốc tế, trái phiếu

quốc tế, viện trợ,…

Phát hành tiền để bù đắp

Biện pháp khắc phục

Biện pháp lâu dài

 Có chiến lược phát triển KT-XH, khuyến khíc

XK, hạn chế NK, thực hiện cân bằng cung cầu, giảm gánh nặng chi NSNN

Tăng cường tự chủ , tự chịu trách nhiệm của các cấp NS

Tăng cường kỷ luật NS

Cải tiến hệ thống chi

Cải cách hành chính

Thâm hụt NSNN của Việt Nam

5 Tổ chức và phân cấp NSNN

Tổ chức hệ thống NSNN

• Mô hình hệ thống NSNN liên bang

• Mô hình hệ thống NSNN phi liên

bang

Hệ thống NSNN của Hoa Kỳ

USA

State of Texas

Houston

city

Austin city

State of California

San Francisco city

Los Angeles city

Hệ thống NSNN Việt Nam

Trung ương

Phân cấp NSNN

Mục đích: Giải quyết tất cả các mối quan hệ giữa

chính quyền Trung Ương với các cấp địa

Phân cấp Thu – Chi NSNN

Chi quốc phòng Chi xây tế xã hội ở địa phương dựng, phát triển kinh

Chi ngoại giao Chi cho nước ở địa phương bộ máy quản lý Nhà Chi trả nợ Chính phủ

Chi các dự án lớn Chi các dự án tại địa phương

Phân cấp Thu – Chi NSNN