Dược tính chỉ nam quyển 4

Dược tính chỉ nam quyển 4 Dược tính chỉ nam quyển 4 Dược tính chỉ nam quyển 4 Dược tính chỉ nam quyển 4 Dược tính chỉ nam quyển 4Dược tính chỉ nam quyển 4 Dược tính chỉ nam quyển 4 Dược tính chỉ nam quyển 4 Dược tính chỉ nam quyển 4 Dược tính chỉ nam quyển 4

1970

Bu &

Dược Tính Chỉ Năm

Quyền thứ tư (Đơng)

Mấu lời nĩi nhỏ cừng quý vi độc giả thân mến,

Kinh thira quy vi,

Dược tính chi nam (ruéc dinh xuit bin lam hai phần,

thượng và hạ, nhưng sau thấy in gần năm nghìn vị thuốc, ngĩt bốn nghìn trang, đĩng làm hai sợ cĩ phần dầy quá, và chiều theo ý kiến của độc giả, xin đĩng nhỏ ra, chúng tợin hận thấy ý kiến ấy rất hay, hợp tình hợp lý, bèn chia ra làm bốn, mệnh đanh là Xuân, hạ, thu, đơng, cũng như nhất, nhi, ba, tư, nhẹ nhàng cho người xem, tiện lợi cho kẻ đĩng, để đọc mà bền, Nhung co điều đáng liếc quyền thứ ba, và thử tư này găp nhiều điều khĩ khăn, cơng cao giấy đắt thợ, phải đi quân

dịch, nhà in xẻ dịch Irăm cbiểu, nên vi khĩ khăn mà ra chậm

trễ, đến nơi khi in được 1736 trang thi lại mất mấy cahiers

Thành ra lại phải in lại nên đã chậm lại cảng chậm thêm Nghĩ thật là tội nghiệp cho cái thời dại gian chuân, người

đổi tuy cĩ khơn ngean, nhưng vì sự tham thành ra ma lanh quỷ quải, xảo trả khơng thể lường được

Vay xin cáo loi với đồrg bào độc giả than mén

Sau nữa nĩi về chỗ bản thảo trước cịn ngĩt nghìn trang chưa in hết được, khi cĩ hồn cảnh thuận tiện, chúng tơi sẽ cĩ gắng in xong quyền nữa, gọi là Dược tính chỉ nam tuc biên Trước sau trọn bộ là năm quyền, chỉ những mong đền đáp phần nào Ireng muơn một về tâm thính tỉnh của quý vì độc giả yêu mến bộ sách chúng tơi

THÀNH KÍNH

— 326 —

“‡*+

9.586 Qua lâu nhân Nhân hạt quả dưa đầy

Ngoại quốc danh từ

Trichosanthes Japonica Rg

Doc thém cac tén khéc

Quát làu nhân — Qua biều nhân, — Toan qua lâu, Qua lâu that Qua lỏa nhân Thiên qua nhân Hoàng qua nhân Trạch cò nhân Địa làu nhân

Thiên cức nhàn Lau hoat nhân Trạch như nhân

Tính chất khi hàn vị cam khô không độc Vị này có sách gọi là Trà rây, hay là dưa Giời, só nơi lại gọi là dưa dầy da

nó dầy cũng như dưa đá, quả nó như quả mướp Ngày xưa hay dang cả quả lần nhân, nhưng ngày này người ta chỉ dùng nhân

thoi

Công hiệu của nó, chủ trị được chứng ho có đờm, tinh

nó có thể thông lợi được lòng ngực nó bay nhuận phế, và bồ phế, nó lại hạ được khí xuống, bởi vi tỉnh chất của nó, là làm

cho tiêu lan duge bét dom rãi, tây sạch được những cảu cặn

dinh dáp trang phối, thanh sảng được những khi nóng uất át

ớ trong lòng nưực, nhất là nó chữa được những chứng ho vì dờm rãi, và nỏ cũng có thẻ giải được knát nữa

Cách chế : Khoảng tháng mười hái nó về nhặf lấy nhân bổ

vỏ, khi dùng gói no vào vải hoặc giấy nam, đạp và ép cho hết dâu di mà dùng

Tinh no ghéL Can khương sợ Ngua lat, Cin tất, phản

Ö Đầu

Nó dược có Cầu Rẻ tử vào làm sử nữa tụ cảng tốt,

HỌC THUYẾT GẦN ĐÂY

Ông Trương Sơn Lài nói rằng : Qua lâu dùg vào việc

thuốc người xưa không có lẽ nào đề phan biệt gì trái của nó

hay la vé cia nd, hạt của nó, nhÂn của nó, gì cả

—827—

Sách thuốc của Cụ Trương trọng Cảnh dùng nó cử đếm

trải, chứ không kề cân lượng đó là chứng xác, vì rằng Qua lâu

trải nó đã già thì xác nó lỏng lẻo rồng không cho nên nó hay thông được lồng ngực hung cách chữa được bệnh tắc đau, vả lại bạt nỏ nhiều rầu, nên nó hay rửa ráy được đờm rãi chất nhầy

“nhụa dinh dấp nỏ thực là nhất cử lưỡng tiện, cải ý chỉ của sách vật lý học là như thế Từ khi ông Nhật hoa chư gia bản thảo ra đờ: mới có cải thuyết sao hại nỏ mà dùng, đến như sách Ban- ihảo của ông Cảnh-Nhạc thì chỉ dùng nhân, sách Bồng nguyên của ông Trương ngoan Thạch cũng nói nên bỏ xác nó di, khi dùng nó thì phải bóc bổ xác nó đi, khi dùng nó thì phải bóc

bỏ xác đi rồi gói nó vào vải bay giấy nam đập vỡ ra rồi ép bỏ rầu nó đi, chứ khỏng nên dùng xác nó làm gì, mất cái nghĩa của cồ nhân chữa chứng đau ngực, vả lại những chứng lở lang có ý làm cho nó liêu sưng tan kết, thì đều dùng cái vỏ nó mau hơn, cứ xem như những phụ phương của ong Tan Hồ cương mục dùng nở rất nhiều, có khi dùng nó mười phần đến chin, ông nói các bậc đi tu ngày xưa, không

có thề nào quên nỏ được đâu, chỉ duy ở thị trường gần đây người ta bán những quả qua lâu giả rồi, da thịt của nó không

«òn dinh dap gi dau Néu muốn dùng cả trải thì phải bái lúc

nó còn xanh đưa về phơi nắng cho khô thì bồ ra mới còn nguyên khối da thịt nó còa dính nhâu, Nhưng bấi quá dùng như thể cũng chỉ đề cho nó đẹp mắt, kỳ thực thì khi khí lực còn non thì chắc nó cũng còn kém sức, dùng kém công hiệu

Những phương dan di mahié u nghiém

Một phương chữa người ho có đờm mãi không khỏi Dùng Qua lâu nhân một lạng, văn cáp 7 phản, làm ra bot dùng gừng sống gì lấy nước cốt đề lắng xuống, rồi lấy bột Gửừng chắc đặc có chân ấy làm hồ mà viên, to bằng hạt long nhãn mỗi lần dùng L viên đề ngàm là khôi

Xuất ở Trích huyền phương Một phương chữa người bị chứng ho khan không có đờm Dùng Qua lau chin giã lấy nước cốt cho mật ong vào 3 thứ

— 828 — bằng nhau hoặc giã thêm phèn chua 1 đồng cân 2 thứ cho vào nấu đặc thành cao mà ngậm luôn luôn nuốt nước xuống dần dần

là khỏi, Xuất ở Dương khởi giản dị phương Một phương chữa người ho hắng cỏ đờm

Dùng Qua lâu chín 10 quả, Phèn chua tốt 2 lạng đều giã ra luyên thành bánh, phơi trong bóng mát cho khô, rồi tán thành bột nhỏ dùng hồ mà viên, (o bằng hạt ngô, mỗi lần uống 30 viên, dùng nước nấu Gừng sống làm thang mà uống

Xuất ở Y phương trích yếu phương

Một phương chữa người bị chứng xuyên thở khò khè cồ

dầy những đờm, hơi thở gấp rút tiếng như gá hen Dùng Qua lâu 2 trải to gấp đôi, Phèn chua một nửa và Táo lầu qua cing với các vì đốt cháy còn tính, nghiền ra bột, rồi lấy cải củ (La bạc) luộc chin thái ra chấm thuốc bột mà ăn, thuốc hết là thiết bệnh

Xuất ở Phô lế phương Một phương chữa người bị khí nóng ho mãi không khỏi

Dùng nước trả đặc 2 bái, mật ong tốt 2 bal, Qua-lau

chin 1 qua, bo vo, dung cái múi ca qua, hay cùi nó, cho vào nước trà, nước mậi, rửa bỏ hạt đi, lấy bát đựng đề hấp trên nồi cơm, bao gid ndi com chin, lấy ra tùy ý thường thường lúc nảo muốn ắn, khều lấy 3, 4 thia con mà ngàm, rồi nuốt đần dẫn xuống

Trích huyền phương, Mội phương chữa người bị phôi nóng phat ra ho hang, co đòm trong ngực, bay bên cạnh sườn, dầy lấp khó thở, nhọc mệt khỏ chịu,

Dùng Qua-lâu nhân, chế Bán hạ bồi khô, mỗi thử đều I

lạng, dùng nước Gứừng sống, dánh bột làm hö mà viên to bing

\

— 829 ~ hal ngd, mdi lần uống 50 viên, đề lúc sau khi ăn com 1 gid nấu nước Gừng làm thang mà uống

Xuất ở Tế sinh phương, Một phương chữa người bị chứng Phế Nuy (l) ho ra huyết mãi không khỏi

Dùng Qua-lâu lỗ trái liền cả mũi cùi, giã nát nhỏ ra mà viên thành bảnhhồi khô,rồi cùng với thịt quả, Ò mai 50 trái, cũng bồi khô, Hạnh nhân bố vỏ nhọn sao 21 nhân, làm ra bột, mỗi lần dùng chừag 5 đồng cân, lấy phổi heo (lợn) rửa sạch lưộc chin thải ra từng miếng, đề thấm thuốc vào trong, rồi đem

nướng chin đợi khi nguội mà ăn, ngày hai lần

Xuất ở Thánh tế tông lục phương Một phương chữa ngưới bị bệnh tịch rượu, thành ra ho

Dùng bài này chữa phôi khỏi nguy

Qua-lâu nhân, Thanh đại tốt 2 thử bằng nhau nghiền ra bột nhỏ, dùng nước cối Gừng chưng với mật, làm hồ mà viên,

to bằng hạt củ súng, mỗi lần ngậm 1 viên dần đần là khỏi

Xuất & Dan-Khé lâm phip phương Một phương chữa người uống rượu phảt nóng tức là phương ở lrên nhưng dang này lại nghiền nhỏ ra đẻ nấu cao mỗi ngày uống vài ba thìa Nhất là người nam thanh niên tuôi chừng 20 tuôi mắc phải bệnh này, mà uống bài này thần hiệu

Xuất ở Trich huyền phương

`

Một phương chữa người cũng uống rượu mà phải ra chứng đờm tích 2 bèn cạnh sườn đầy trưởng, có khi lại ua thé, trong bụng nghe như cỏ tiếng nước Tóc rà-h, hoặc đi lại sôi luôn

Dùng quả Qua-lâu bồ vỏ đi bồi khô rồi còn 2 lạng, Thần

Chủ thích (1) Phế Nuy l chứng phòi bị hư hỏng, mềm nhữn hư liệt, những giày gân bị bệnh, không làm việc được

Dùng 1 quả Qua-láu bỏ hạt làm ra bột, dùng bún ăn nguội tục gọi là bún sống, hòa thành cái bảnh nướng vàng rồi lại nghiền ra bội, mỗi lần uống 1 đồng cân, với nước sôi đề hơi nóng uống mỗi ngày 3 lần, dần dẫn sẽ khỏi

Xuất ở Lưu hà giản tuyên minh phương Một phương chữa người đàn bá ho bắng có đờm cử đến chiều thì lại nông, mà về phần kinh nguyệt thì không điều hòa, tháng lên tháng xuống, dụng mạo gầy com 6m yéu Dùng Qua-lâu nhân 1 lang, Thanh dai, Huong pbu dung nước đồng tiền lầm sao phơi mội lạng 5 đồng cân làm ra bột, dùng Mật luyện mà ngậm dần dần nuốt di

Xuất ở Đan khê tâm pháp phương Một phương chữa nguòi Irong ngực đau té ma ho hang

có đờm, ngực đau suốt ra sau lưng, còn tâm phúc bí đầy hơi thở khó lòng, khi hỏa không thông: Bài này chữa được cả chứng ho vì đờm

Ding 1 Quả Qua-lâu lo, bồ múi lấy hạt sao cho chín để cả

vỏ mà nghiền ra bột, dùng làm hồ mà viên to ding hat cay ngô đồng, mỗi lần uống 20 viên với nước cơm ngày 2 lần,

Xuất ở Đỗ nhâm phương

Một phương chữa: người bị chứng đau lức ở ngực, dau

chẳng ra sau lưng, suyễn thở ho hẳng khạc nhồ đờm nhiều, hơi thở pgắn gấp, Mạch ở bộ thốn thì Trầm, Trì, mà bộ quan thi khẩn, sắc, thì phải dùng 1-quả Qua-lâu thật to, cắt ra cử liệu nửa cán, dùng rượu trắng 7 cân nấu cạn còn 2 bái, phân ra Tnê uống, hoặc giã Bán hạ 4 lạng càng hay :

"Xuất ở Kim quï phương

— 83) —

Mot phương có Ý làm cho thanh phế kim tiêu được đờm rãi lợi được hung cách, chữa được mọi chứng ho hang cé dom

rất hay

Dùng một quả Qua-lau thật to béo, rửa sạch lấy hạt bỗ ra

mà bồi, lại bán hạ thứ củ nhỏ bằng cái cúc áo-49 củ, lấy nước sôi mà ngâm, rồi rửa sạch, vừa rửa vứa ngâm đủ 10 lần,

xong rồi đem ra giả qua, boi cho khô, liệu chứng hai thử bằng

nhau làm ra bội, lại lấy cái nước rửa Qua-lâu trước cùng những củi múi của quả Qua-lâu, nấu thành cao hòa với thuốc bột làn

hồ mà viên to hằng bại cây ngô đồng, mỗi lần uống 30 viêu, dùng nước nấu Gừng sống làm thang ma uống rất hay,

Xuất ở Duong Uat phương, Một phương chữa người bị chứng Trúng phong, miệng

mii méo xéch

- Đùng quả Qua-lâu vắt lấy nước cốt, hòa với bội miến

mà làm thành bánh, nướng cho nó chín, đương lúc nóng dùng

nó mà chườm vào những chỗ méo xếch, những phải lắng ma

xem, hé thấy nó ngay chính lại rồi thì phải bố đi nguv, chở đề nó

quá thêm phiền

Xuất ở Thánh huệ phương, Mol phuong chữa người bị chứng nhiệt quả, nhưc đầu phat nóng, lúc thăng lúc giảng luôn luôn

Dùng một quả Qua-làủ to, bồ nhỏ bỏ múi, rồi bộ vio trocg cái Sng odn day kin, dùng nước sôi mà đội chừng mộ chén dầy, để yên một chốc, rồi lấy ra bỏ cẩn bã đi, còn thị

Xuất ở Thánh huệ phương, Một phương chữa chứng thời dịch phát hoàng, cuồng phiền bất rất, nóng nảy hôn mê, đến nỗi không còn biết gi nữa Dũng một quả Qua- lau lon gin chin sác đã hơi vang dùng nước vừa mới kin ở ao lên chừng ba bát cho vào với nhau

mà vo ra rồi gạn lấy nước cốt, cho Mi vào nữa bát; gia thêm Phác lieu tm phan, chia làm ba bốn lan ma uống hết đi là khỏi

Xuất ở Đồ kinh phương

— 32 — Một phương chữa chứng tiền nhỉ hoàng dẫn, mắt cũng vàng là bởi tỳ nhiệt quả

Dùng một quả Qua-làn còn xanh bồi cho khỏ, tán nhỏ thành bội, mỗi lần nống 1 đồng cản, nước chừng nữa chén, nấu cạn còn bầy phản, đề đến lúc sắp đi ngũ thì cho uống

Hễ canh năm đi ra phản vàng là khỏi, bài này tên gọi

là Trục hoàng tán, chữa được cả chứng nghiện rượu phát ra Hoàng đản

Xuất ở Phồ tế phương Một phương chữa chứng tiều tiện không thông, bụng bi trưởng đầy,

Dùng Qua-lâu bồi khỏ nghiền nhỏ, mỗi lần uống hai đồng cảh, uống với nước nong, uống luôn bao giờ tiểu tiện

thong moi thoi

Xuất ở Thánh huệ phương Một phương chữa người bị chứng tiên khát phiền buồn, rối loạn không chịu nồi

Dùng một quả Qua-lâu vàng, rượu một chén, rửa bỏ vỏ hat, lấy nguyên múi nấn thành cao, rồi cho thêm vào một lạng phèn chua, mà viên to bằng hại cây ngỏ đồng, mỗi lầu uống 1g xiên, uống thang với nườc cơm,

Xuất ở Thánh huệ phương Mọt phương chữa người bị chứng táo khát mà trong ruột

Khoảng tháng 9 hay tháng 10 Qua.lâu khí quả nó đã chín dùng 1 quả, cùng với bội Can cái 'cho vào nồi nhuôm hoặc nồi đất, ding lửa nho nhỏ mà rang cho chín làm thành ra bội, mỗi khi sau lúc ăn rồi, hay là lúc đêm sắp đi ngủ, dùng nước sòi cho vào mà uống hai đồng cân

Xuất ở Khấu tông Thích, diễn nghĩa phương

— 833 — Một phương chữa người bị chứng thô huyết mãi không khỏi, dùng một quả Qua-lâu bỏ vào trong lọ dút nút kin, đốt cháy con tinh nghiền nhỏ ra bột, mỗi lần uống ba đồng

‘cin, uống với nước cơm nếp, uống ngày hai lần,

Xuất ở Thánh lế tông lục phương Một phương chữa chứng trường phong hạ huyết Dùng Qua-lâu mọi trái, đốt cháy ra than, rồi cùng với Xích tiêu đậu, nửa lạng làm ra bột, môi lần uống 1 đồng cân, uống thang với rượu, uống những lúc đương lòng khỏng,

Ngày xưa ông lồ Đại Bhanh, cô người đầy tớ, bị chứng 1y như thế này, đã nửa năm không khỏi, đã uống nhiều thuốc

xà cũng không hay, may gặp mội người đạo nhân ở liàng châu 4ruyên cho phương này, uống thì khỏi ngay

Xuất ở Bản sự phương Một phương chữa chứng thoát giang (lòi rom)

Dang một trái Qua-lâu giã vắt lấy nước cốt hàm nóng lên mà uống, rửa lay cho thật sạch lấy nước mỡ lợn soa nhiều ` vào lay mà soa vào chỗ ruột đó nàng nó lên, nhờ hơi tay nóng lên được là tr nhién no vào,

Xuất ở Trứu hậu phương

"Một phương chữa chứng tiều nhị bị thoát giang (lòi rom) xem bề ngoài khi sắc thì thấy môi nhợt, răng khô, làu thời thấy

thai bên mép sảng, mi mắt đồ môi khô, khóc loc vo hai

“am

— 831 —

Dùng mọi trải Qua-lâu đã vàng, cho vào một chút Phèn

chua vào trong quả đỏ, chừng nắm đồng cân, bö vào cái bát

chậu, gắn chặt đốt cho chảy ra than, nhưng còn tỉnh, làm ra

bột, dùng hồ mà viên, to bằng hạt ngô, mỗi lần uống hai mươi viên, uống với nước cơm,

Xuất tại Trích huyền phương Một phương chữa chứng đau nhức cả răng hàm, răng nanh,

Dùng vỏ Qua-lâu cùng vời tô ong, lỗ nào ong bé da lau ngoải sương gió nắng mưu nhiều, cũng đốt cháy ra than tân ra thành bột, mà sát vào những chỗ đau, rồi lại dùng Ô cửu căn, cùng với kinh giới căn, sài hồ căn, thông căn, nấu nước mà xúc miệng luôn thi chóng khỏi,

Xuất ở Nguy thị đắc điệu phương Molt phương chữa chứng vết hầu (Hầu ty) bị sưng đau

Diing Qua-lau hi cing voi Bach cuong tam Sao, cam thao sao, các thứ đều ba đồng cân làm ra bột, mỗi lần uống ba đồng cân - dùng Gùng sống nấu nước làm thang mà uống, hoặc dùng thuốc bột này mà gói vào trong bông, chừng một hai đồng cân ngậm

rồi nuốt đần nước bọt xuống còn bã nó thì nhỗ đi, mỗi ngày

làm như thế hai lần

Bài này tên gọi là bài Phát thanh lần,

Xuất ở Ngự dược viện Phương Một phương có ý làm cho người ta được bền chặt răng, đen nhánh râu lóc

Dùng một trái Qua-lâu lo, khoét ở trên đĩnh đầu nó re mội cái lỗ, rồi cho Thanh điêm (muối: xanh) hai lạng, Hạnh

— 835 — nhân bỏ vỏ và đầu nhọn, ba nhân với bầy =21 hạt, lấy cái đầu

cũ vừa khoétL ra lúc trước, mà đắp lại cho kin

Dũng với đất cứt giun hòa với muối mà bọc cho kin, buộc

cho chặt, rồi bỏ vào than lửa mà đốt chảy, phưng còn lỉnh, nghiền ra bột, mỗi ngày sát vào răng ba lần, làm cho răng nóng, lên, cử làm như thế 100 ngày sẽ thấy hiệu nghiệm

Vi bằng người nào mà trước đã bạc râu tóc rồi thì nên cạo hết đi rồi dùng thuốc này thì lập tức nó sẽ sinh ra rấu tóc đen lảnh ngay, công hiệu của nó có thề nói được là hề làm là phải được như ý muốn, chưa lừng bao giờ nói mà không làm được, hơn thế nữa, sự hiệu nghiệm của nó (thường khong

tả hết được

Xuất ở Phầ tế phương Một phương chữa những người bị da tnặt xám đen Dùng bài này có thể làm cho trắng lại được

!

Dùng Qua-lâu những múi cùi của nó chừng ba lạng, Hạnh nhân 1 lạng, lá lách của lợn, cùng bỏ nấu thành cao cử đến đêm thì bôi, có thề làm cho người la nhuần nhã da nối, nét mặt tươi sáng trắng lại được, mặc dầu gặp tiết-mùa đông hanh may cũng không chín din diu gi ca,

— 830 —

Nếu lỡ không có trái Qua-lâu, thì tạm dùng gốc, hay ré nd

cũng được

Xuất ở Phụ nhân lương phương

Một phương chữa người dàn bà nuôi con, mà sja không

co nhiéu thong nuôi con

Dùng hạt Qua-lâu đãi rồi phơi khô sao thơm bỏ vào nồi sành mà hấp cho nó trắng ra làm ra bột, mỗi lần uống 1 đồng can

Một phương chữa chứng nhũ ung khi mởi phải

Ding mot trai Qua-lau chin, giã kỹ, lấy rượu trong 5 bát nau con hai bat gan bd bã đi mà uống nóng, chia 3 phần uống một phần, mỗi ngày ba lần uống

-_ Nuất ở Tử mẫu bi lục phương Một phương chữa được mọi chứng ung thư hay là chứng phát bối ,

Dang Qua-lâu giã ra bột, dùng nước giếng vừa mởi múc lén mà uống một thìa '

Xuất ở Mai sự phương Mội phương chữa chứng tiện độc mới phát,

Dang mội trái Qua-lâu vàng, cùng vời Hoàng liên 5 đồng

cản, nước sắc mà uống, thì tiêu tan ngay

Xuất ở Vĩnh loại kiềm phương Một phương chữa người bị chứng Phong rồi lở ghẻ ngửa gãi khốn khô

Dùng Qua-làu sống một bai trải, giã nat, dùng rượu ngâm một ngày đêm, sáng mãi dun nóng lên mà uống,

Xuất ở Càn khôn bí uần phươn

— 837 — Mot phương chữa chứng đơn độc, hay là chứng du phong, nhiệt độc sưng đau

Dùng Qua-lâu nhân làm ra bột 2 lạng, cùng với Tương

chua, hay rượu nóng, cùng với giấm hòa vào mà bôi

Nuất ở Dương thị tập nghiệm phường Một phương chữa người bị chứng dương mai, hay là chứng đậu sang, mụn nhụ nhủ như dầu ngón tay, mọc khắp cả và minh, trước nên uống bải Bại độc, sau dùng bài này thì có thể giải được hết những nhiệt độc ở nơi da nốt thịt xương, nặng

_đến thế nào cũng chẳng uống quá 10 lần đã khỏi

Hoặc Dang vỏ Qua-lâu làm ra bột mội hìn uống với rượu nóng 3 đồng cân ngà; uống 3 lần

Nuật ở Tập giản phương Dụng lượng :

Mỗi khi phải dùng Qua-làu thị dùng từ 2 đến 4 đồng cản Trường hợp phải kiêng Qua-lâu,

Phảm những người xưa nay vốn có chứng tš hư, hàn, hay là người đương mắc bệnh đi tả, hoặc là người xưa nay Ly

—338 —

Qua lâu nhàn, quả nó sao mà dùng có thể bồ được hư lao miệng khô cô ráo nỏ nhuận được Trái tìm và buồng phôi, chữa được chứng thồ huyết, chứng tràng phong bạ huyết, chứng xích

bạch đới li, chữa được người bị da mặt giãn giưu tay chân

Đời nhà Minh Lÿ Sĩ Tài viết trong sách Bản Ihảo đồ giải luận rằng : Qua-lâu-nhân lức là quả Quát lâu, chữa được chứng

đau ngực sưng dau cò đọc, nhuận được phôi, chữa được ho

hẳng

Đời nhà Thanh ông Hoàng-cung-Tú viết trong sách Bản thảo cầu chản rằng :

Qua lâu nhân khi vị cam hàn, linh cách và công hiệu của

nó chuyên giáng hỗa hạ khí, tây đờm Bởi vi phôi bị hỏa bức bách thì thủy nó đọng lại thành ra dờm, đờm sinh thì phôi mất

sự nuôi dưỡng mà khí bị ưng trẻ, mời phát ra thở gấp, xuyễn cấp ngực đầy làm ra ho hẳng, cho nên cụ Trương-trọng-Cảnh dung hai dé dé mà chữa tà "khi kết lại trong ngực, hoặc là dùng bài Tiêu sải hồ thang

Đời nhà Thanh ông Tản Thụ viết trong sách Bản kinh sơ

Qua lâu căn (tức Thiên hon phấn) Hể nó ăn vào trong đất lâu, cho nên cái sinh khí của nó không hết, rồi cử hãng năm nó sinh cây sinh lá khai hoa kết quả mà vị đắng tính hàn

nó rất có thề hợp với cái đức của Tỷ kinh công hiệu chữa bệnh nhất là chữa khát.

— 3839 —

RE KR

2.586 a Qua lau bi Võ Qua lâu nhân, _ Công hiệu vỏ Qua-lân nhân chữa được những chứng ho hang vi dom Tinh no khoan khoải được lồng ngực, thông lợi được hung cách giải được chứng da đẻ bị gió nóng làm hại

NZ EE

2.586 b Qua lau hành diệp

Ngọn non búp lá Oua lâu, Tỉnh chất khi hàn, vị chua shông độc,

Chữa dược những chứng trúng nắng, hoặc thương thử

Cô tịch biệt danh ' Bien kiến hòa hàn được khảo.

— 840 —

Ih aR F

2.589 Qua luyén tir Tức hạt bi đao'(bi xanh)

Cô tích biệt danh Điện kiến hỏa bản được khảo,

+ » ,

INE

Cô tích biệt danh

Điền kiến Tân tu ban thao dé kinh

INT

Cé lịch biệt danh Điền kiến Thiên kim thực trị

ak

IN@ Be

9.599 Qua hương thad Tức Kim đính long nha thảo

Cô lịch biệt danh Điền kiến Cứu hoang băn thão

Cô tịch biệt danh

Điện kiến Hòa hán dược thảo

IN

9.594 Qua lô Tức Cao lô

Cô tích biệt danh

Điền kiến Bắn thảo tắp chú

INE

2.595 Qua nhuong Tire Bong qualuyen nguyên danh

N42 4B

.9.596 Qua lâu căn Tức Thiên hoa phấn (củ dưa đầy)

Tỉnh chất xem mục Thiên hoa phẩn,

—81l—

JI IK

9.597 QUA NHUOQNG = Tire Dong qua luyén (rudt bi xanh) Chữa được mụn mọc ở mặt Nó chữa được hết mun con, làm cho bóng mặt, da nốt quang nhuận

Ngoại quấc danh từ CUCUMIS MELSL Khi êm vị khồ, có độc

Độc thêm các tên khác :

Công hiệu của Qua để chữa được chứng nấc, nó cá tinh chuyên dũng tiết, phàm những chứng đờm nhiệt kết động ở lòng ngực, làm ra ho hen ợ nấc sóc ngược buồn bực, không chịu nồi, dùng nó thám thồ ra được thì nhẹ ngay

Ông Tiọng-Cảnh dùng nó hợp cùng với Xieh-tiều-đậu

đề thám thồ, những tà khi ở trong ngực, như bài kim quï qua

đế thang, trị chứng trúng nắng không ra được mồ hỏi: Nhưng nếu không Phải là chứng thật thì chớ có dùng nó

Cách chế :

Thứ xanh xanh là tốt, nấu nước bóc bỏ cha

vỏ, dùng cảm gạo sao vàng đề mà dùng a v.v

CN: 9.599 QUAN DIEU Con chim quan

Ngoai quéc danh tir CICONIA BOYCIANA

Đọc thêm các tên khác :

1)Phu phi 2) Tạo quân 3);Hắc khao,

— 842 —

Hinh dáng nó coi giếng như con Hạc mà đầu không đỏ,

cỒ nó dài mà mỏ nó cũng dài, sắc lông suốt mình mầu gio đuôi và cánh thì lại đen, giống chỉm này hay làm tồ ở trên

Tinh chit

Khi hàn, vị cam, khong độc

Công hiệu cña chim Quán dùng được con trắng thì tốt hơn

Chữa được những chứng quỷ chú, chrng cŠ độc và thử độc chữa được chứng chú, hay là chứng ngũ ti, phát ra dau quận

ở lâm phúc

HF

9.600 QUAN NOAN Trứng con chim quán Công hiệu của trứng chim Quán dùng nó có thề đề phòng được những chứng đậu độc trước đi dàng nước mà nấu một trứng cho trễ con ăn có thê không bao giờ mộc đâu nữa hoặc

có mọc thì cũng chỉ thưa và nhẹ thôi

HR

9.601 QUAN THi phân chim quan

Chữa, được chứng trẻ con thiên điểu, chứng kinh phong phát ra đãláu mãi không khỏi

Đùng nó sao kỹ nghiền lấy nửa đồng cản cho vào với Ngưu-Hoàng xạ-hương, đều nửa phân làm ra bột mỗi lần nửa đồng cân uống với nước lã mới múcở ao lên

#: tạ ñ |

9.609 QUAN CUGC COT CHUY Xương chân và

mô chim Quán Chữa được chứng phi thi, chứng rắn rết cắn, và chứng trẻ con sài đẹn, bụng to bí đầy, đều dùng nó nấu nước mà uống, hoặc đốt cháy làm ra bột mà uống.

— 843 —

TR

2.603 QUAN CHUNG Ci cay láng hoa

Ngoai quéc danh ltr’

Tinh chất khí hơi lạnh vị đắng có độc

Công hiệu của nó chủ trị được mọi thứ nhiệt tà, khí độc

tà ởtrong bụng, nó trừ được mọi chứng đầu phong, phá được

Đã lừng kinh nghiệm nhiều lần rất hay

Những phương giản dị mà hiệu nghiệm

Một phương chữa người ra máu cam máu chảy ra ding mũi đã lậu ngày mãi không hết,

Dung Quán chủng nhưng những củ nào đen vàng như Cầu tích thi không dùng được, chỉ dùng những thứ thịt trong

nó đỗ mới tối, gọt bỏ da lông đi, bồi khỏ làm ra bột, mỗi lần uống với nước cơm hai đồng cản, vào lúc đương lòng không,

hoặc là viên mà uống với nước cơm, hoặc đốt cháy còn tỉnh

dưa ra đề nguội cho hết độc hỏa đi gia thêm xa-hương lốt 1 chút thôi cũng uống với nước cơm

, Xuếi trong Phồ tế phương

Một phương chữa người con gái bị chứng huyết băng : huyết ra như suối xã

Dùng quản chúng nửa lạng, nấu với rượu mà uống, thì

có thẻ huyết cầm ngay được,

Xuất trong Tập giản phương Một phương chữa người sản hậu ra huyết nhiều quá: đau sóc cả và tâm phúc,

Dùng Quản-chúng gai như lông rím, lấy toàn cả củ đỏ

da lông lấy giấm tết tầm ưởi nướng cho nó thơm đợi cho nó nguội làm ra bột, uống với nước cơm 3 đồng cảm rất hay,

Xuất trong Phụ nhân lương phướng ˆ

Một phương chữa chứng xích bạch đới hạ, đã lâu năm

uống nhiều thuốc không hết

Ding Quan chúng như bài trên, chỉ cd 1 vi gọi là bài độc thành thang ri hay

Xuất trong phụ nhân lương phương,

— 845 —

Mot phương chữa người ho hắng đã lâu năm khòng khỏi

có khi lại còn ho ra như máu mũ ;

Dùng quán-chủng củng với Tỏ-mộc 2 thử bằng nhau, nước nấu với gừng sống mà uống hoặc gia thém Phượng

vĩ thảo cũng hay:

Một phương chữa chứng lên đậu mà không xuất

ru được

Dừng Quản chúng, xích thược mỗi thứ 3 đồng cân, Thăng

mà, Cam-thảo, 1 đồng cận Đạm-trúc-diệp 1 đồng cản nước nấu kỹ uống nóng

Xuất ở trong Ngọc Hỏi lảng phương Một phương chữa người bị lở khắp đầu đến nổi rụng không còn tóc trọc lóc

Dùng Quan chúng Bạch chỉ làm ra bột hòa vào với rầu

chay mà bôi

Lại I phương nữa cũng chữa bệnh như trên

Dùng Quản chúng đốt chảy, làm ra bột hòa với rầu mà bôi

Xuất trong Thánh huệ phương

Một phương chữa người bị lở sơn ngửa gải khồ sở Dùnh Quán chúng làm ra bột cực nhỏ, hòa với rầu mà bôi là khỏi,

Xuãi trong Thiên kim phương Một phương chữa người hóc xương gà xương cá, vướng ở cô họng

Dùng Quản-chúng Sa nhân, Cam thảo 3 vị bằng nhan, làm

ra bột bọc vào bỏng mà ngàm, rồi nuốt đầìn nước cốt, xuống lau lau nỏ sẽ theo đờm nó ra

Xual trong PAG té Phương Một phương chữa người bị độc khinh phấn, chân răng

và kẽ rắng sưng thối choét ra

:

— 816 —

Dùng Quản chúng Hoàng liên nước nấn kỹ rồi thêm vào

1 it Băng phiến thường thường ngậm qua, và súc miệng luôn luôn

Xuất ở Lục thị tích đức đường phương Một phương chữa người bị chứng huyết lị lâu ngày không khỏi, Dùng phượng vỉ căn, tức là vị quán chúng 5 đồng cân, cho rượu vào mà nấu kỹ uống là khỏi

Xuất trong Tập giảng phương Một phương chửa người bị chứng tiện độc sưng đau Dùng Quán chúng làm ra bột nhỏ, uống với rượu 2 đồng cân

Xuãi ở Đa năng bỉ sự phương Dung lượng :

Mỗi khi dùng quán chúng thi’ nên dùng nó từ 1 đồng cho đến 5 đồng cân

Trường hợp phải kiêng quán chúng phàm những người

ma tỷ đã hư, dạ dầy hư hàn' và xét ra không có gì là thật nhiệt thì không nên dùng Quán chúng

ñ ##,

9.604 QUÁN CHÚNG HOA Hoa Quản chúng

Chữa -được những chứng lở loét ghẻ gớm Vị này chữa

ở bên ngoài không nên ăn uống nó, vì ăn uống nd sé lam cho người ta đi ra tháo chảy ngay

9.606 QUÂN TỬ DIÊM Tire Quang minh điềm)

Người Nhật-bản gọi tên nó như thế,

Tinh chất xem quung mính diem

— 847 —

Ia Fa

9.607 QUÂN THẠCH Tire dim phàn Cồ.Tịch Biệt-Danh

Điến kiến Lý thị dược lục, tính chất xem mục Đảm phản

2.609 QUAN THIENTU , Trai cay Bam bam

Ngoai quéc danh tte DIOPPYROS LO TUS, L Đọc thêm các tên khác :

1) Ngưu nãi thị 2) Nhuyễn táo, >) Nhi táo

4) Việt táo 5) Định hương thị 6) Hồng lam táo 7) Đậu thị 8) Viên thị người Nhật bản gọi thế, Cây nó như cây cậy nhưng lá dài, quả hơi tròn dèm đẹp

vỏ quả nó khi chín thì tím đen, khi già rụng rơi xuống song nước nồi trôi, chảy theo dòng nước bều bều

Tinh chất khi bình vị sáp (rit) không độc,

Chữa được chứng tiêu khát, trừ được chứng phiền buồn nong nay No cd thề làm cho người ta nhan sắc xinh tươi nhuần nhã

Lời ông Lý Tuân Hải dược đời Đường

Cách chế Khi dùng nó bồ ra, bóc vỏ lấy nhân lán nhỏ mà dùng Căng có khi r gười ta dụng nó làm vào với các thứ thuốc

viên cùng vời các vị thuốc khác, như thuốc bảng lich, lam

thanh banh deo 6 cé tay rất hay

Tinh chất khí êm, vị khô, không độc

Công hiệu của Quang lang tử phá được chứng túc huyết

9.619 QUANG LANG MIẾN

Khi êm, vị cam, không độc

Dùng nó làm bánh mà ăn, làm cho người ta béo khoẻ không biết đói khát khó nhọc là gì nữa, vì nó có tính bồ ich cho người ta lắm, nhất la người ốm yếu gầy còm chân tay không đầy đủ sức lực,.ăn nó được làu ngày thân thề nhẹ nhàng có thê tịch cốc được

9.615 QUÂN ĐẠT THÁI Khi lạnh, vị dắng ngọt, không độc

Chữa được những chứng thời Fành ôn dịch, nhiệt độc, sốt nóng, người bị chứng đầu phong, hay là chứng nhức đầu Tinh nó khai được vị khí, sinh ra da thịt, nó làm cho người ta

đỡ khát nước

Theo sách cụ Tuệ Tĩnh và cụ Lẫn ông

— 849 —

41 9

9.614 QUẤT NHỤC Tức là múi tép thịt quả quít

Chỉ có thứ quít ngọt thì nỏ mới nhuận phổi, khỏi khát,

nó khai được vị, khoan khoái được phôi và lồng ngực Còn các thứ quit chua ăn nó tụ đờm không đảng qui Muốn cần thận chỉ có đem mà nướng, hoặc chưng kỹ mà

ăn thì khỏi hại

Cam quit có nhiều thử như; cam qua thì có thứ cam,

Mật đà, cam mộc cam, Hoàngcam, Nhũ cam, Thạch cam, Sacam,

— Còn quít quả thì như: Châu quất, Nhu quất, sơn quất kim quất, đại khái các thử ấy cũng đại đồng tiều dị, vị ngọt chua mà lạnh, cũng có thề giải được nhiệt Khoi được khát nhuận được láo sinh được tân dịch

Nhưng chở ăn nó nhiều, biến động sinh dom, trệ phế, thương tỷ, phát ra chứng nóng lạnh, chứng nóng ở trong, có khi làm ra tiết tả

Người đương có bệnh thì phải kiêng chớ có ăn quất

13) kết bì 1) quảng bì thái 15) hàng quốc bì 15) thanh dicm trần bi 17)sâm trần bì 18) hồng bì 19)trần bì

:

— &O—

Khi on, vi tân, không độc

Vỏ quýt già chín vàng gọi là quất bì, người ta đề lâu năm thì gọi là trần bì, linh nó càng đề lâu càng tốt

Công hiệu của nỏ, trừ được nỏng ở bàng quang còn sót lại, tính nó hay hạ khi, tiêu được đờm, chữa được khỏi thồ, lam cho ty vi khéo lên, tiêu hóa được thức ăn Tíấh nó hay tiêu được chứng đình thủy, hay là chứng ngũ lâm, nó lợi được tiều tiện, tiêu tan được đờm nhiệt ở trong lồng ngực, hay là

chứng nghịch khi, khách khí, tiêu được đờm tức là làm cho khỏi ho, nhuận đưộc được phôi, hòa được vị, kiện được tỳ Nhẹ

thì nó chữa được những cơm nước thức ăn khó Hêu, bốc lên lồng ngực, mà làm ra úa thô, hoặc là làm ra chứng hoắc loạn thô tả bay là đi ly

Nang thi nó cũng chữa được những chứng trưng ha, chứng tích tụ tất cả nó có thề tiêu đạo đi được nó lại giải được các độc của rượu, độc của các loài cả, loài cua, nó trị dược hạ tiêu khi lạnh, uống nó tiêu được khi bí, thông minh thần trị,

sức lực nhẹ nhàng

Ông Đan khẻ nói ring :

Nó được cùng với bạch truật, bán hạ thì nó thấm thấp, kiện kỳ, khai vị Nó được cùng với bạch lruật cam thảo thì hòa hoãn tiêu cơm, it ra cũng bồ được tỷ vị Nhưng nếu nó không có cam thảo bạch truật thì không nên ding, vì một mình nó thì nó huy tả tỷ

Nó được cùng với Thương truật, Hậu phác, thì nó trừ

được làkhbí ở bên trong hoành cách mô, Nếu lại gia gừng sống

Ma hoàng thì nó hay tán là ở biều phần còn sót lại

Cách chế :

Dùng nó đề điều hòa tỳ vị thì đề cả vỏ trắng ở ben trong.

— 851 —

Dùng nó cho được hạ khi tiéu dom, thi nao bo trong lòng trắng đi, tầm nước gừng sống mà sao' thì bồ trung ích

khí tiêu đờm

Những Phương giản dị mà hiệu nghiệm

Vỏ quit nếu đề nguyên cả lần trắng ở bèn trong thì nó

bồ tỷ vị, lại hòa được trung nguyên

Nếu đem nạo bỏ hết lần trắng ở trong đi thì nó tiêu được đờm, trị được phế khi

Dùng nó cùng với bạch truật thì bồ tý

Dùng nó cùng với cam thảo thì bồ phế

Dùng nỏ cùng với các vị thuốc bồ khí, thìnó làm cho Ích khi

Dùng nỏ cùng với các vị thuốc tiết khí, thì nó làm cho tiêu tan được khi bí

Dùng nó cùng với các vị thuốc liêu đờm, thì nó trừ được đớm

Dùng nó cùng với các vị tiêu thực, thì nó tiêu hóa được những thức ăn đình trệ

Tính nó cần phải theo với các loại thuộc khác, khéo thi hành thi nó mới đắc dụng tới đích

Một Phương chữa chứng sốt rét cách nhật, cử ba ngày

phát ra một lần, mà rét nhiều hơn thì dùug vỏ quít thử mà đề

đã lâu năm, cùng với Nhân sâm va Ha thi 6, qué chi, Duong qui, cùng với vỏ Gừng sông nước nấu kỹ mà uống rấL hay, hoặc làm thuốc viên cũng được

Một phương chữa người bởi vì vị kinh có đờm lạnh lẽo hoặc là vì ngẫu nhiên cảm phải khí lạnh, hoặc vì bởi ăn uống qnả nhiều nÌ:ững giống sống giống lạnh thành ra vị khi bị

hư hai, vì những thức lạnh ấy, rồi làm ra ua thề mãi lâu

mac

— 852 —

Dùng Quất bì, Bạch đậu khấu, Hoắc hương, Bán hạ, Gùng sống, nước sắc kỹ ba lần rồi canh chunglại chia ra làm ba mà uống nóng

Một phương chữa người bị chứng tỳ vị hư, nên ăn uống khong Hêu hóa được, hoặc là khi trông thấy cơm thì chán ngắn khong muốn ăn, nếu cố gắng mà ăn cũng không biết có mùi

Dùng Quất bị, Nhân sâm, Bạch truật, Phục linh, Cam thảo Hoài sơn, Bạch đậu khấu, Hoắc hương, mạch nha, Sơn tra, Bạch bién dậu, các vị đều bằng nhau, làm rạ bột, rồi dùng nước nấu gừng sống làm thang mà uống, mỗi lần 3 đồng càn

Hoặc dùng nước sắc ba lần, lấy tất cả chừng hai bát rưỡi chung cả vào một, rồi hâm nông lên, chia ra bà phần, mà uống làm ba bận, uống đương lúc còn hơi nóng

Một Phương chữa người bị chứng thượng khi, ho hắng

đử quá

Dùng quất bị, Tỏ Lứ, Bối-mẫu Tỷ-bà-diệp, mạch môn đôug Tang-căn-bạch bi, Sa sâm quát lâu căn, tức là Thiên boa Phấn Ngủ vị tử, bách hợp

Dùng nước sắc kỹ ba lần, như đã nói ở trên, uống nó có thề tiêu hóa được đờm rãi, lai hạ được khí xuống, làm cho khỏi được chứng ho

Mot phương chữa người bị chứng khí thật, hơi người ấy

đã hị ảng tắc, trưởng đầy khí lên dữ quá

Dùng quất bị, Chỉ xác, ô dược, mộc hương, Thủo địu khấu, Tản lang, rồi phải cân nhắc tùy người bệnh, chia quên thần tá sứ cho thích hợp mà điều trị, đùng nước sắc mà uốig

như đã nói ở trên, hoặc làm viên mà dùng cũng được,

Một phương chữa người bị chứng ít vị có thấp dom, hay

là hàn đờm, cùng là chứng đờm ầm, dùng bài nhị trần thang, trong cỏ Trần bì, nước sắc kỹ mà uống nóng như đã nói ở trên Một ,phương chữa người con trai hay người con gái

bị chứng thương hàn, hay là tất cả những lạp chứng, mà

úa thồ, ợ chua, đầy hơi, chân tay lạnh toát,

Dùng Trần bì 4 lạng, gừng sống một lạng, nước sắc kỹ rồi từ từ ngậm mà nuốt dần dần,

Trần bì một cân, cùng với Hạnh nhân 5 lạng, nhặt bo

vỏ da và đầu nhọn đi, sao qua làm ra bội, dùng mật làm

hồ mà viên, to bằng hạt ngô, mỗi lầu trước khi ăn cơm, cách một giờ đồng hồ, uống với nước cơm ba nươi viên

Xuất trong Thực liệu phương

đan

Xuất trong Phồ lễ phương Một Phương chữa người bị chứng tỳ kinh hư hàn, và mọi chứng bệnh sốt rét có báng, không cử rằng người già hay trẻ con, đàn bà có mang, nghĩa là ai dùng cũng được chỉ hai lần uống là khỏi,

Quất bì thử thật tốt bỏ lần trắng ở trong đi, thái nhỗ

dùng nước cốt tự nhiên của gừng sống cho vào tầm ngập

quả một ngón tay, dùng nồi bằng bạc hoặc nồi nhôm theo lối cách thủy ! Trùng thang mà nấu, nghĩa là bên ngoài lại

có nồi nước đề bỏ nồi bạc vào trong mà nấu kỹ xong rồi đem ra bồi khô tán thành bội, mỗi lần uống 3 đồng cân, uốug với nước sắc táo Tầu làm thang mà uống

Xuất trong Bích dụng phương Một phương chữa người đàn bà bị chứng nhũ ung nếu nó chưa thành thi có thề tan mà thành rồi thì vỡ, nếu đau quá lắmkhi uống thuốc này rồi cñagbớt đau, thật là thần kỳ hiệu nghiệm nói không xiết kề

Dùng nước sôi ngâm thứ Quất bì tốt, bỏ lần trắng

ở trong đi, phơi khô cùng với bột miến, sao hơi vàng, rồi lam ra bột, mỗi lần uống l đồng cân, gia thêm xạ hương, hòa với rượu mà uống, như chứng mới phát thì chỉ uống 1lần là tan

Xuất trong Trương thị phương

Một phương chữa người bị chứng tởm lợm và ủa thd

Ta nước trong.

— B55 —

Quất bì tốt bồ trắng bên trong, làm ra bột, đầu canh năm, đề năm phản thuốc bột ở lòng bàn tay, lấy lưỡi mà

liếm vào miệng rồi ngâm, nằm ngủ luôn, dùng như thế mỗi

ngày ba lần, ba ngày là khỏi

Nếu không được thử quất bi tốt, thì hiệu nghiệm tất

Xuất trong Trực chỉ phương Một phương chữa người bị chứng thốt nhiên ăn nghẹn nuốt không vào được :

Quất bì 1 lạng, dùng nước sỏi ngâm ngập cả cùi, rồi đem bồi khô mà làm ra bột, dùng nước hai chén, sắc kỹ cạn còn phân nữa mà uống nóng

Xuất trong Thực ụ tám kinh phương Một Phương chữa mọi chứng ợ hơi, hay là úa thồ nôn

Xuất trong Giản tiện phương Một phương chữa người bị chứng ho kinh niên, bệnh

về khi Phần,

:

— 856 —

Quất bì, thần khúc, sinh khương ba vị bằng nhan, bồi khỏ*đề làm ra bột, dùng bánh chưng hòa làm hồ mà viên to bằng hạt ngô, mỗi lần uống ba mươi viên, uống sau khi ăn cơm rồi, một tiếng đồng hồ, đêm nằm lúc gần

đi ngủ cũng uống một lần

Xưa có người bị chứng này đã lâu cũng uống bài nầy khỏi ngay

Nó lại có thề chữa được cả những chứng khí lạnh vền

đã có ở trong bàng quang cũng đều khỏi cả

Xuất trong Diễn nghĩa phương Một phương làm cho tiêu hóa được những thức ăn, lại tiêu hóa được cả đờm rãi, và những khi nóng ở trong lồng ngực : dùng quất bì nửa lạng, rang khỏ làm ra bột, dùng nước nấu trà mà udng luôn luôn, mỗi lần một ít, hoặc hút vào mà uống thì cảng hay

Xuất trong Tám kính phương Một phương chữa người bị chứng hạ tiêu vì có khí lạnh Quất bì khó đề đã lầu năm 1 cân, làmra bột dùng mật luyện mà viên to bằng hạt ngô, mỗi lần trước khi ăn cơm một tiếng đồng hồ, uống với rượu ba mươi viên

Xuất trong Thực liệu phương Một phương chữa người đang đi giữa đường đau tim, hoặc vì người ấy ăn phải cá thịt có độc,

Quất bị dùng nước sắc mà uống rất hay

Xuất trong Đảm dã ông phương Một phương chữa người bị chứng phong đờm tê tái thịt

da như gỗ, hay là mươi đầu ngón chân ngón tay tê đại như que củi, bởi vi chứng đại phong nó làm tê bại, cũng chỉ vì thấp đờm làm ra huyết chết, đọng lại

Dùng quất hồng bị 1 cân, nước chẩy ngược trở lên nấu cho

nó nát, rồi đem lọc bỏ bã đi, canh lại cho đến khi chỉ còn một

— 857 —

bát, uống mạnh bạo, làm cho nó thồ ra, tất nhiên thô được cả đờm rãi ra đó là một sœ may mắn, đó là thuốc thánh, bằng ủếu không thồ được thì gia Qua dé bot 1 Phản mà uống dé thd ra

Xuất trong Trích huyền phương _ Một phương chữa chứng Tiều nhỉ gầy còm ốm yếu nóng

quả hay vì chứng bệnh cam mòn

Dùng quất bì đề đã lâu năm 1 lạng, lấy nước gạo mà tầm hoàng liên 1 lạngrưỡi, đề lâu 1 ngày, hai thứ đều làm ra bột, rồi cho ba phân xạ hương vào, dùng một cái mật lợn thật to,

mà đựng thuốc vào trong rồi lấy nước nấu cho chín dem ra nghiền nhỏ, dùng cơm mà viên to bằng hạt đậu xanh, mỗi lần uống 20 viên, uống với nước cơm,

Xuất trong Tiền thị tiều nhỉ phương

Một phương chữa người sau Phi sanh nở rồi đường tiểu tiện không thông

Trần bì 1 lạng cạo bỏ lòng trắng ở-trong đi, bồi khô làm

ra bột, mỗi lần uống với rượu trắng 2 đồng cân, thì thông ngay Bài nầy chính là của ông Trương bất Ngu chế ra

Xuất trong Phụ nhân lương phương Một phương chữa người sản hậu bị chứng suy nãi, bởi vi người mẹ khi cho con bú ngậm vú mà ngủ quên đi, nên hơi thở của con nóng, nót hồi vào làm cho sưng vú

Trần bì 1 lạng, Cam thảo 1 đồng cân, dùng nước sắc kỹ

uống nóng ra được mồ hôi thì khỏi ngay

Một phương chữa chứng thối tai, chảy nước vàng ra, Trần bì đết cháy 1 đồng cân, Xa huơng 1 phân, đều làm

ra bột, dùng cải ống mà (hồi thuốc vào trong, nó thấm đi được

là khôi,

Xuất trong TẠP hiệu táp

man

— 858 —

Một phương chữa người bị chứng thối móng chin Ifing hoắm vào trong, làm ra bệnh đau đớn không đi lai được Sắc đặc nước Trần bì mà ngâm vào it lâu thì thịt và móng chân nó tự lìa ra, bấy giờ mới nhẹ tay cắt chỗ móng chân ấy đi,

rồi lấy bột xương hùm (hồ cốt mat) ma rắc vào đó thì đỡ ngay,

Xuất trong Y lâm tập yếu phương Một phương chữa người bị chứng tỳ khi không hòa, đến nổi khí lạnh nó khách ở trong cung, làm cho ung at không

thông được, cho nên phát ra chứng đầy trưởng,

Dùng quất bibổn lạng bạch truật hai lạng, đều làm ra bột, rồi dùng rượu làm hồ mà viên to bằng hạt ngô, mỗi lần uống 3o viên, nống, thang với rượu mỗi ngày, ba lần

Xuất trong Trước chỉ phương Một phương chữa người bị chứng hóc xương cá vưởng

ở cô họng, làm ra đau đớn không ăn được

Dùng quất bì sắc nước đặc rồi ngậm mà nuốt dần dần xuống hễ nước thuốc đã ngấm xuống được là xuôi ngay

Xuất trong Thánh huệ phương Trường hợp phải kiêng trần bì

Phàm những người nào không có chứng đờm thấp hay

là không có chứng đình trệ, tích thực hay là không có chứng dom rai gi thi khong nén dung tran bi

Hh 13

2.616 QUAT HACH Tire 1a hat quyt !

CITRUSNOBILIS LOUR Công hiệu của hat quýt chữa được những chứng thận bệnh làm cho đau lưng, vã chứng bàng quang khi uất, thạnh ra chứng sán khi, hay là chứng thận lãnh, mà ngọc hành và bụng dưới tự nhiên đau chẳng, thì Phải dùng nó

sao bổ vỏ tán bọt uống với rượu rất hay,

— 859 —

4 Ao

1.617 QUAT HONG Bi

Thứ tốt gọi là hóa châu quất hồng bì

Khi nóng, vị cays khong độc

lờm xuống rất mau, nhưng tính nó nạo đờm

‘ing dữ, thành ra hai nguyên khí, nó lại có

inh cách công phá cho nên hai người, Khi

lùng nó cũng phải cần thận lắm mới được đủ

Thứ sản xuất ra ở Hóa Châu vì chất đất ở Hóa Châu

ó nhiều đá Thanh-mông-Thạch nên nó mới nhờ được cái thất mầu của khí đá ấy thành ra nó rút được đờm, trị lược ho, rất hay

Cách xem lốt xấu

Cứ xem ngoài vỏ nhẫn mịn mà toàn lông xanh mượt là lúng, nến thứ nào không biếc ấy là thứ xấu

Cách-chế :

Đem hơ vào than đề cho nó dòn rồi cạo sạch hết lông

li, đem thái nhỏ tầm với nước gừng sao đề mà dùng

)ung lượng : Khi dùng quất hồng bì thì dùng từ 5 phân cho lến 1 đồng cân rưởi

Trưởng hợp Phải kiêng phàm những

Igười âm hư, hay là khi kém, hoặc những X

gười không có đờm, thì không nên dùng nó,

lã $

1.618 QUẤT DIỆP Lá cây quít “4

Tỉnh chất khí bình vị đắng không độc

Công biệu lá quit tiêu đạo được hung #;

tách tiêu tan được những khi đưa ngược

êu, Tỉnh nó hay vào kinh quyết âm vận

— 880—

+

hanh được can khi, tiêu tan được chỗ sưng đau, nó giải được

độc, chữa được chứng nhầ ung, chứng đau sốc cạnh sườn, nó

là 1 vị thuốc đạo hành kinh lạe,

Thời nhà Minh ong Ga-Hy Ung viết trong sách bản thảo kinh sơ rằng: lá quit cóthế tiêu tan dược những khí đọng trệ

ở kinh Dương-minh và kịnh: quýết-âm Người đàn bà bị chứng xuy nễ ; lên cái vú, dùng nó rất hay Bởi vì chứng ấy là tại 2

2.619 QUAT BINH Bánh kẹo bằng quả quit

Tỉnh chất khí ôn vị cam không độc

Chủ trị của nó hạ khi xnống, khoan khoái được lòng ngực, tiêu được đờm rãichuyền vận được khi đi Nó tiêu cơm, chữa được chửng hoàng dan chứng tỏ bụng, chữa được khát, giấi được chứng cách yết,

Hh A

9.610 QUAT HONG Tức là thứ Quất hồng bị

Gọi theo tiếng địa phương

Tỉnh chất xem mục quất hồng bi

Hai a

2.691 QUAT BACH là vỏ quít đã bỏ hết lần đô

Tinh chất khí ôn vị tân khô không độc

Công hiệu của Quất bạch on hòa được khi ở dạ dầy, tiêu hóa được những chất mỡ màng béo bở

hay trọc Khi, Bởi ăn nhiều quá còn dong lai |

1ã F

9.699 QUẤT TỬ

Nguyên tên nó là quất thật,

Hay là sa quất Miên quất

Tinh chất khi ôn vị chua ngọt không

độc Nếu được thứ quýt ngọt thì nó "có

th nhuận được Phồi mà chữa được

bệnh nhưng ăn nó nhiều hay sinh đờm

9.693 QUAT LAC Những màng gân tơ tựa múi quýt

Chữa được khát nước, hoặc người say rượu mà thồ, dùng

nó sao chin nấu nước mà nống ˆ

> a

4 XL fh B —

9.ó94 QUÁT NHƯƠNG THƯỢNG CAN MÔ Tức quất lạc

Cồ-Tịch Biệt-danh

Điền kiến Cương mục thập di

Ngoại quốc danh fir CINNAMOMUM `LOUREINRII VEES

: Theo học thuyết y học Âu Mỹ quế là một vị thuốc thơm

tho bồ đạ dầy, né cỏ ít nhiều tỉnh cách thu liễm Nó có thé chữa được các chứng bệnh tởm lợm Bệnh nôn mửa, hay là chứng đi tả, vì nó chữa được những bệnh ở trong dạ dầy, như chứng dầy hơi, hay là chứng đau bụng hoắc loạn thồ tả Người ta thường dùng nỏ đề hợp sức cùng các thứ thuốc

khác, thí dụ như những người khi huyết hư hao, thân thề yếu

đuối, dùng nó có thề đem sức mạnh cho các vị thuốc khác, đề

làm cho người ta mạnh lên, bởi vì cái tịnh của nó là tính mạnh

ma

— 862 —

thêm, cé thé bd liém thém lén, nếu dùng nó hợp với những

vị thuốc bồ thì nó thêm sức bồ, mà còn làm cho người ta khỏi

đau, nó lại chữa được nhiều bệnh như những chứng đầy : hơi, chứng đầy bụng, to trưởng bụng lén

Công biệu của nó có thề trị được các chứng phong hàn hay là chứng tả ly, và nhữug cải gì can hệ với nội bộ

Hoa nó bé, sắc trắng hoặc vàng vàng quả nỏ bằng quả Trúc đào nho nhỏ

Kế đó đến quế quỷ tỉnh Nghệ An khả hơn, hay là ở huyện Quế phong cũng lốt,

Qué quy thi vỏ dầy, sức mạnh nhưng kem hay

Quế Thanh thì vỏ mỏng nhưng mà thần hiệu

Quế Lợn là những thứ quế dầy có khi ở dưới đạt, vị dẳng

jt cay, không thơm là mấy, dùng không được tốt lắm

— 803 —

Nước ta về tỉnh Quảng Nam, tỉnh Quảng Ngãi cũng đều

có quế cả, nhưng chưa thấy có quế quan,

Muốn cho quế tốt thêm phải chọn mùa mà bóc quế Bóc quế thường cỏ hai mùa, mùa thử nhất là từ tháug hai cho đến tháng tư âm lịch, mùa thứ bai là từ tháng bảy cho đến tháng tám, vì những ngày tháng ấy thì cây quế đang tốt nhựa nên bóc được đúng vào quãng ấy thì càng hay, nhưgg nếu chọn phần hơn thì tháng hai tháng ba mà bóc thì chắc

là tốt hơn lất cả tháng bảy tháng tám,

Phép bóc quế

Trước khi bóc quế phải kiểm lưỡi đao mỏng cho sắc bén, rạch đọc cày quế từ trên xuống dưới, linh rạch ra nhiều manb, rồi lại cắt khoanh mỏi mảnh dài chừng bốn mươi phân tây trở lại, rộng chừng năm phản tây, liệu chia ra mà cắt từ trên xuống dưới, cách trên mặt đất chừng hai mươi phản thì thôi Khi đã cắt ngang röi rạch dọc xong suôi đâu đấy mới dùng cái đầm bằng sửng mỏng hoặc bằng gồ mỏng mà giêo

se sẽ nậy vỏ nỏ ra, này ý tử đừng đề sứt mê hay vở nát hay dap gay có thề hại đến sức của nó, nậy từ trên xuống dưởi

cả các cành cũng bóc theo cách ấy

oe

Sau khi đã bóc được vỏ qnế rồi, cây quế ấy phải chết mặc dầu ngươi ta có muốn chạy chữa cho nó dẫu nöcó đâm chồi đâm nhánh cũng không ra gì nữa

Trước khi bóc quế đã phải dự bị những ống nửa và dày rựa lựa theo thứ nào buộc cho vừa với những miếng quế vừa bóc được, rồi mới dùng lá quế đề mà ủ ít lân, sau mới đem phơi trong bóng mát, chỗ trống trong dâm mát cho nó khô dần, thiết ky chớ cho quế vào lửa là quế mất hết khi vị, vi

tinh o6 là : Kiến hóa vỏ công Tính nó ky lửa vào lửa hết hay

Khi ủ phải nên cần thận không nên ủ kỹ quá nhạt đi,

mà ủ đối quá cũng hỏng, muồn dùng được tốt tất nhiên pha

man