Giáo trình kinh tế nông nghiệp

Bieu quan trong la, du trinh do khoa hoc - cong nghe co hien dai den may cung chua co nganh nao thay the nganh nong nghiep de tao ra luong thuc thuc pham cho xa hoi.. Noi d u n g nghien

DAI HOC THAI NGUYEN [ HOC KINH TE & QUAN TRI KINH DOANH

S D 6 QUANG QUY (CHU BIEN)

\l NGUYEN

HOC LIEU

Giao trinh

KINH TE N6NG NGHIEP

0 1 - 3 6

MA SO:

D H T N -2 0 0 9

DAI HQC THAI NGUYEN TRUONG DAI HQC KINH TE VA QUAN TRIKINH DOANH

TS D$ Quang Quy (Chu bien)

G IA O T R iN H

KINH TE NONG NGHIEP

NHA XU AT BAN DAI HQC THAI NGUYEN

NAM 2009

MUC Lyc

Trang

Lai noi dau

C hirotig 1

DOI TLTONG, NHIEM VU VA PHUONG PHAP NGHIEN CUtJ

3 Doi tuong, nhiem vu, noi dung va phucmg phap nghien cuu mon hoc 15

C h in m g 2

NGHIEP

C h m m g 3

1 Ban chdt, vai tro va dac di6m cua tiSn bo KH-CN trong nong 42nghiep

2 Cac nhan to tac dong den tien bo KH- cong nghe trong nong 46nghiep

3 Phuomg huong va bien phap ung dung TBKH - CN trong nong nghiep 47

Chiroug 4

NONG NGHIEP

2 R a quySt dinh lira chpn cac dau vao d£ san x u it san p h im 58

Chiroug 5

Chiroug 6

sAn x uAt hAn g h oA t r o n g n o n g n g h i e p 89

Chiroug 7

Chiroug 8

p hAt t r i e n n o n g n g h i e p BEN VONG 122

3 Phuong phap tiSp can cho syr phat tridn nong nghiep bdn vQug 128

4 Thach thuc cho sir phat triln nong nghiep ben vftng 128

5 Mot s6 net v6 tinh hinh phat triSn nong nghiep tren the giori va 130 phuomg huomg co ban phat triln nong nghiep bSn vftng

6 Thuc trang va phuomg hubmg phat triln nong nghi?p Viet Nam 134

C h m m g 9

C h m m g 10

7

lc « n 6 i » au

Kinh t l nong nghiep la mon hpc quan trpng cho phat triin nganh nong nghi?p, d$c biet trong xu hirong hoi nhap n&t kinh tS thS gidi hien nay DS dap ung nhu d iu c lp thiet tai lieu tham khao cho giang day va hoc tap cua sinh vien chuyen nganh Kinh t l nong nghiep, tap the gido vien khoa Kinh te truong Dai hoc Kinh t l va Quan tri kinh doanh Thai Nguyen gidi thieu cuon Giao trinh K inh te nong nghifp

Giao trinh K in h te ndng nghiep dupe bien sopn tren co so cac giao trinh lien quan da dupe su dung 6 cac truong dau hpc: Giao trinh Kinh t l nong nghiep cua truong Dai hoc Kinh te qu6c dan; Giao trinh Kinh t l nong nghipp, Phan tich kinh te nong nghiep cua truong Dai hpc Nong nghipp Ha Noi; cung mot so giao trinh va tai lieu cua cac nha giao giau kinh ngtripm <fi giang day Kinh te nong nghiep; cua cac nha khoa hoc trong va ngoai nude

Phan cong bien soan giao trinh: TS Do Quang Quy chu bien, bien soan cac Chuong 1, 2, 4, 5, 6, 7 va 8; ThS Nong Van Tupng bien soan Chuong 3; ThS Nguyen Van Cong bien soan Chuong 9; ThS D6ng Van TuSn va ThS Nguyen Van Cong bien soan Chuong 10

Day la cuon giao trinh dupe tap the tac gia bien soan l§n dau, nen khong th l tranh khoi nhung khilm khuyet Chung toi rdt mong nhan dupe nhung y kiln dong g6p quy bau cua dong nghiep, cung cac dpc gia d l giao trinh ngay cang dupe hoan thien hon

Xin tran trong cam cm!

T a p th e tac gia

Chu'ong 1

NGHIEN CUtJ MON KINH TE NONG NGHIEP

1 VAITRO CUA NGANH SAN XUAT NONG NGHIEP

Nong nghiep la nganh san xuat xuat hien dau tien trong lich su phat trien cua xa hoi loai ngudi Cuoc each mang cong nghiep md ra vao cuoi th l ky XVIII, rdi each mang khoa hoc ky thuat giua the ky XX va dau the ky XXI co nhieu nganh ra doi va phat triln Ion manh: cong nghiep, xay dung, thuong mai dich vu, vien thong, cong nghe tin hoc Mac du vay, nong nghiep van la mot trong hai nganh san xuat vat chat rit quan trong, boi nhixng dong gop sau day:

1.1 Nong nghiep san xuat va cung cap iuxmg thyc, thwc pham cho nhu cau thiet yeu cua cuoc song

Nhieu san pham cua nong nghiep: luomg thuc, thuc pham deu la nhung san phdm phuc vu cho nhu cau thiet ySu cua cuoc song Ang Ghen da tung khang dinh:

"tnroc het con nguoi c§n phai co an, uong, a va mac, truoc khi lo den chuyen lam chinh tri, khoa hoc, nghe thuat va ton g ia o " [l], Viet Nam ta co cau "Co thuc mod vyc dugc dao" Xa hoi cang phat triln, voi dan so ngay cang tang, chdt luong cuoc song ngay cang dugc nang cao thi nhu dtu ve s6 lugng, chung loai da dang horn va chSt lugng cao horn Bieu quan trong la, du trinh do khoa hoc - cong nghe co hien dai den may cung chua co nganh nao thay the nganh nong nghiep de tao ra luong thuc thuc pham cho xa hoi Voi trinh do phat trien cua khoa hoc ngay nay, van chua co mot nganh san xuat nao co the thay the dugc, thieu nhung s&n pham thiet yeu do, con nguoi khong the ton tai va phat trien Vi the, v4n de an ninh luong thuc d6i voi moi qufic gia la rdt quan trong Be dap ung nhu cdu luong thuc - thuc pham, moi quoc gia

co nhung con duorng khac nhau: nhap khau doi voi cac nude it dan (Bruney, Singapo ); hodc chuong trinh "ddi dau lay luong thuc" nhu Iran, Iraq Bieu do chi phu hgp voi nhung nude co dan s6 thap Nhung nude co dan s6 dong nhu An Bo, Trung Quoc, Viet Nam phai tu san xuat mdi dam bao an toan luong thuc

1,1 MSc-Ang Ghen Tuy^n tap, Tap II Nha xuat ban Su that, Ha N6i nam 1962, trang 264.

9

1.2 N d n g n g h ie p c u n g c a p n g u y en lif u ch o co n g n g h ie p nh $ va cong n g h ifp che b ie n

Cac nganh cong nghiep c h i b iln nhu: cong nghiep giay, cong nghiep det, cong nghiep ruooi, bia, cong nghiep gidy da, cong nghiep dau an, cong nghiep dd hOp sir dung chu yeu nguyen lieu dau vao dupe san xuat tir nhung san pham cua nong nghiep Ndn kinh t l cang phat triln, nhu cau san p h im th ilt y lu cua cuoc s6ng cdn phai duoc bao quan, c h i b iln da dang hon Bdi vay, svr phat triln cua nganh nong nghiep co tac dong thuc ddy cho cong nghiep nhe - dac biet la cong nghiep che bien cung phat triln theo

1.3 Ndng nghiep cung cap h an g hoa x u a t k h a u

Do dac thu cua san xuat nong nghiep, mdi quoc gia co lpi the phat trien cay trong, vat nuoi khac nhau hinh thanh lpi th l so sanh giura cac quoc gia ve phat triln tt’uang mai q u lc tl Vi th l, cac quoc gia co lpi th l v l phat triln nong nghipp

se xudt khdu nong san, tao ngudn ngoai te cho d§t nude, thuc ddy kinh te phat trien Cl nhung nude dang trong giai doan d iu cua qua trinh cong nghiep hoa, hien dai hoa, nong nghiep con la ngudn tao ra thu nhap ve ngoai tp hodc co the trao ddi idy may moc, trang th ilt bi

Trong nhung ndm g in day, gia tri xudt khdu hang hoa nong, lam, thuy san cua Viet Nam da tin g nhanh: nam 2000 hang nong san dat 2.563,3 trieu Dola, hang lam san dat 155,7 trieu Dola, hang thuy san dat 1.478,5 trieu Dola; ndm

2005 hang nong san dat 4.467,4 trieu Dola, hdng lam san dat 252,5 trieu Dola, hang thuy sdn dat 2.732,5 trieu Dola

1.4 N dng nghiep nong th d n Id nguon c an g cap sire lao dong cho cac ng&nh kin h te khac

Nen kinh te cang phat trien deu co mure tSng ty trong ca ve gia tri cung nhu lao dong cua cac nganh phi nong nghiep; con nganh nong nghiep co xu hudng ngupc lai Xu hudng nay co tinh quy lu|it la do su tiln bo khoa hoc ky thuat cua cac nganh tac dong vao nong nghiep; ddng thdi nhung tiln bp ky thuat cua ban than nong nghiep dan tdi nang su it lao dpng trong nong nghiep ngay cang tang Khi nang su it trong ndng nghipp tang, mot bp phan lao dpng cua ndng nghiep s5 cung cap cho cac nganh phi ndng nghipp Vi the, ndng nghiep ndng thdn la ngudn cung c ip sue lao dpng cho cac nganh kinh t l khac Cl Viet Nam, lao dOng ndng nghiep n&m 2000 la 65,1%; ndm 2006 giam di con 55,7%

1.5 Nong nghiep nong thon la th| trirbng tieu thu cac san pham hang v& dich vu cua cong nghiep va cac nganh kinh te khac

Nong nghiep la mot trong nhung nhan to bao dam cho cac nganh cong nghiep khac phat triln nhu cong nghiep hoa h<?c, co khi, cong nghiep san xu it hang tieu dung, dich vu san x u lt va ddi s6ng Sir phat triln 6n dinh cua nong nghiep doi hoi phai cung cdp mot luang hang on dinh ve vat tu, phan bon, thuoc bao ve thuc vat, may mbc nong cu cung nhu cac mat hang tieu dung cong nghiep nhu, xa phong, giSy va, det m ay Vi th6, nong nghiep, nong thon la thi trudng tieu thu cac san pham cua cac nganh cong nghiep va dich vu Viet Nam la quoc gia co nen kinh tS dang phat trien, dan s6 nong thon con chiem ty le rat cao: nam

1995 ty le dan so nong thon so vai tong dan so ca nude la 79,25%, nam 2000 la 75,82%, den nSm 2005 van con b muc rat cao la 73,12% Do do, phat trien nong nghiep nong thon se lam tang thu nhap cho nguoi dan d nong thon, la dieu kien de

ho tSng kha nang tieu dung cac hang hoa, dich vu cua cong nghiep va cac nganh kinh khac, la c a sd thuc dky cho nSn kinh t§ phat trien

1.6 Nong nghiep con co tac dung giu gin va bao ve tai nguyen thien nhien, cung co va bao ve an ninh quoc phong

Phat trien nong nghiep d bat cu: nude nao, cung gan lien vdi viec su dung va quan ly cac tai nguyen thien nhien nhu d it dai, nguon nude, rung, thuc vat va dong vat Mot n&n nong nghiep phat triln, ngoai viec dam bao cac vai tro noi tren, con phai gop phdn giu: gin va bao ve tai nguyen thien nhien va moi trudng, chong

suy giam cac ngudn luc, mat da dang sinh hoc, chdng 6 nhiem moi trudng Do la

dieu ki$n cSn thiet cho su phat trien mot nen nong nghiep on dinh va bSn virng Mgt nSn nong nghiep phat triln khong ben vung, khai thac va su dung nguon tai

nguyen khong khoa hoc se dSu phai tra gia do nhung tham hoa cua thien nhien

nhu: han han, lu quet, hieu ung nha kinh

Horn nura, do dSc thu cua san x u it nong nghiep gSn li6n vdi cuoc sdng cua ngudi nong dan Vi th l, d dau co san xuSt nong nghiep thi b dd cd dan, luc lugmg

nong cot gift gin an ninh quoc phdng, bao ve to quoc

2 DAC DIEM CUA NGANH SAN XUAT NONG NGHIEP • •

Nong nghiep la mot nganh kinh t l dac biet, khac voi cong nghiep va cac nganh kinh te khac a linh vuc san xuat, dau tu va luu thong hang hoa bI phat trien dung d in nen nong nghiep, viec xem xet va phan tich cac dac d ilm cua nganh la rat can thiet

2.1 Doi tugng cua san xuat nong nghiep la sinh vat

Trong khi doi tugng san x u lt cua cong nghiep p h ln Ion la cac vat vo tri vo giac, thi nong nghiep co doi tugng san x u lt la sinh vat Sinh vat bao g lm cac cay trong, vat nuoi va cac sinh vat khac Chung co cac quy luat tu nhien rieng (sinh truong, phat tri In , phat due, diet vong) va ding then lai chiu tac dong r lt nh ilu tir ngoai canh ton tai doc lap voi y muon chu quan cua con ngucri Vi the, trong cong nghiep con ngucri co the tac dong vao doi tugng san xuSt cr bat cu pham vi va mure

dQ r ' , theo y mu6n, thi trong nong nghiep con ngucri phai nhan thuc cho dugc quy luat sinh hoc va quy luat tu nhien d l cho sinh vat phat trien theo chilu huong

co lgi cho con ngucri Moi su can thiep phu hop voi quy luat sinh hoc va quy luat

tu nhien la mot yeu cau quan trong nhat cua bit cu mot qua truth san xuat nong nghiep nao

2.2 Dat dai la tir lieu san xuat chu yeu, d ie biet va khong the thay the

Trong cong nghiep, dat dai la ncri lam n ln mong nha xuong, thi dia hinh, ch it luong d lt khong anh huong nhieu den nang suit va hieu qua cua nganh Con trong nong nghiep, dat dai la tu lieu san xuat chu yeu, die biet va khong the thay the Thucmg thi khong co san x u lt nong nghiep neu khong co d lt dai D lt dai dugc goi

la tu lieu san x u lt dac biet la vi no vira la doi tugng lao dong, vira la tu lieu lao dong, vi dat dai chiu su tac dong cua con ngudi nhu cay, xoi de co moi truong tot cho sinh vat phat trien D lt dai la tu lieu lao dong, vi no phat huy nhu mot cong cu lao dong Con ngucri dung d lt dai de trln g cay va ch3n nuoi Khong co d lt dai thi khong co san x u lt nong nghiep Vi th i sd lugng va chit lugng d lt dai quy dinh lgi

th i so sanh cua moi vimg, cung nhu co c lu san xult cua tung nong trai va ca vimg Huong su dung d lt quy dinh huong su dimg cac tu lieu san x u lt khac Chi co thong qua dat dai, cac tu lieu san xuat moi tac dong den cay trong, viec su dung d lt dai dung huong con quylt dinh d in hieu qua san xuat Tir day, c ln sir dung day du va hop ly de vira lam tdng nang suat dat dai, vira gift gin va bao ve dat dai Quy d lt dai phai dugc bao ton cho lgi ich truoc m lt cung nhu muc tieu lau dai

2.3 Nong nghiep dirge phan bo tren pham vi khong gian rong Ion, phirc tap va mang tinh khu vuc ro ret

Tich tu va tap trung cao la dac d ilm ca ban cua san x u lt cong nghiep Trai lai, nong nghiep dirge phan b l tren pham vi khong gian rong Ion, a dau co dat, co ngubi la a do co san x u lt nong nghiep Tuy nhien, d lt dai la san p h lm cua tu nhien, m li vung rlt khac nhau v l dia hinh, v l khi hau then tilt, d in tbi nhung khac nhau ve quy hoach va bo tri san x u lt tren moi vung, lanh tho Dac dilm nay

do tinh chat cua dat dai quy dinh Hem nua, dat dai voi tu each la tu lieu san x u lt chu yeu co dia ban trai rong Tinh chat nay keo theo su da dang ve dia hinh, ch it dat, ngu6n nuoc, sinh vat sin g o do va thoi tiet khi hau M6i vimg co mot he thing kinh t l - sinh thai rieng Do do, moi vimg co loi the so sanh rieng, sinh vat phu hop voi loi the so sanh o timg vimg do Vi the, viec thuc hien san xuat chuyen mon hoa gdn lien voi phat trien tong hop la dac thu cua moi vimg

2.4 San xusit nong nghiep co tinh thoi vu cao

Cac cay trln g , vat nuoi ngoai sir tac dong true tiep cua con ngubi can phai

co thoi gian tac dong cua tu nhien nua, qua trinh k it hop do khong dn khop nhip nhang, m a xen ke nhau, do vay trong nong nghiep co luc thoi vu nhan roi va co luc r lt cang th in g (gieo trong, thu hoach)

D ! giam bot tinh thoi vu, chung ta c in giai qu y lt t i t cac van de kinh t l - ky thuat nhu b l tri san x u lt chuyen mon hoa ket hgp voi phat triln tin g hop, mo rang them cac nganh nghe, da dang hoa trong ky nang lao dong va da dang hoa trong trang bi cong cu lao dong co tinh van nang Ve ky thuat c in tim cay trong, vat nuoi co thoi gian sinh trudng ngdn de co th l san xuat nhieu vu trong nam

Tren day la nhung dac diem chung cua san x u lt nong nghiep cua moi q u lc

gia Nong nghiep Viet Nam ngoai nhung dac d iim tren, con mot so dac dilm rieng sau:

2.5 Nong nghifp Viet Nam phat triln tir nen kinh te tu cung tu cap sang san xuat hang hoa trong nen kinh te thi truong

Ngubi san xuat nong nghiep chu y lu la nong dan, con n h iiu han c h i trong

vi$c tilp can cac quy luat cung cau va canh tranh NSng su it lao dong th lp , ruong dit manh mun da can trb r lt n h iiu trong qua trinh tap trung hoa san xuit va co

ghri hoa nong nghiep

Bd dura ndng nghiep Viet Nam dat trinh do san xudt hang hod cao cdn thiet phai hoan thien chidn luoc trong moi llnh vuc nhu chuydn dich c a cdu kinh td, xay dung co so ha tdng, tao didu kien thuan loi cho cac thanh phdn kinh td cimg tham gia phdt tridn san xudt n6ng nghiep.

Trong nhftng ndm qua, sir ddi moi cua ndn kinh td, phat trien n6ng nghiep hang hoa cua Viet Nam da thd hien xu hudng tich eye: ndm 1989 chidm 52% gia tri nong s in xudt khau; nam 2002 chidm khoang 30% t6ng kim ngach xudt khau,

va co toi 9 trong 15 mdt hang xudt khdu chu ydu cua toan ndn kinh te (gao, ca phe, cao su, che, dau phpng, hat dieu, hat tieu, rau qua va hai san)

2.6 Ndng nghiep Vift Nam la nen nong nghiep nhi?t doi, 6 nhiet d6i

am, c6 pha trqn khi hau on doi

Bile didm nay dem lai cho nong nghiep nuoc ta m qt sd thuan loi va kho kh3n sau day:

* Thuan l(ri

- Co tip doan gidng cay trdng, vat nuoi phong phu, co ca nhftng san pham vung nhiet doi: cao su, ca phe; va on doi n h tr su M o, bap edi, sup lo, ca chua, hanh tay dieu quan trong la cay trdng phdt tridn bdn mua

- Co luung m ua tuomg ddi 1cm cung vdi he thdng song, sudi nhidu dap ung nude tudri cho cay trong va phat tridn nganh chan nuoi thuy san thudn loi

* Kho khan

- Khi hau nhiet doi gi6 mua da lam cho nude ta c6 luomg m ua rdt ldn, binh quan tir 1600 - 1800 mm/nam, song luung mua nay chi tap trung vao vai ba thdng: Midn Bdc vdo thdng 5, 6, 7, mien Trung thdng 7, 8, 9 va midn Nam la thdng 10, 11,12 vira gay ra lu lut, bdo, vira gay ra han hdn.

- Khi hau ndng am da tao didu kien cho sau benh phdt sinh nhanh va phd hoai cac thanh qua lao dong cua nong dan

- B ia hinh ddt khong bang phdng, co dp d6c cao, nhdt la vung trung du vd midn nui, m ua to gay ra xoi mon, lu quet, sat Id ddt

Bdi thd, trong qua trinh phdt tridn ndn nong nghiep cua ddt nude, chung ta edn tim moi edeh de phdt huy het nhftng mdt thuan loi va han chd den m uc t6i da nhftng mdt khd khdn cua no, bdo dam cho sdn xudt kinh doanh ndng nghiep cd su phdt tridn nhanh, vftng chdc vd bdn vftng

3 d6 i TlTQfNG, N H IE M VV, N 0 I DUNG VA PH U O N G PH A P NGHIE1N C U U CUA M O N H Q C

3.1 Doi tirgmg nghien cun cua m on hoc

Khi xS hoi loai ngudi dang con a trinh do thap, nen kinh t l chi moi co vdi nganh san xuat chu y lu , thi cac mon khoa hoc co ban dong vai tro m o duong, chi loi cho san xudt phat trien T h i nhvmg, khi x a hoi da phat trien cr trinh do cao, phan cong lao dong da di vao ty mi, thi co r lt n h ilu nganh kinh t l moi hinh thanh

va phat triln Su phat triln manh me va sau rong do, da lam cho cac mon khoa hoc co ban khong the dam duong n6i vi tri trudc day cua no Chinh vi vay can

th ilt phai ra doi cac mon kinh t l nganh Kinh te nong nghiep ra doi cung la mot tdt y lu khach quan

D6i tuomg cua mon h<?c la nghien cuu nhung v ln de kinh te trong nong nghiep nham dam bao cho n6ng nghiep phat triln theo xu huomg cua n ln nong nghiep b ln vung, dam bao nhu cdu luong thuc, thuc p h lm cua xa hoi, s\r phat triln hai hod cua nong nghiep vdi cong nghiep va thanh thi vdi nong th6n, gifta phat trien kinh t l va cong bang xa hoi Tdt ca nhung v ln d l tren duoc xem xet tren co so van dung nhung nguyen ly kinh t l hoc trong d ilu kien cu th i cua nong nghiep vdi hoan canh kinh t l chinh trj va xa hoi cua moi nude

3.2 N hiem vu nghien cu n cua m on hoc

Kinh t l nong nghiep la mon hoc co sd cho cac mon khoa h<?c kinh t l khac trong n6ng nghiep nhu kinh t l nong ho, k l toan nong nghiep, tai chinh nong nghiep, M arketing trong nong nghiep va quan tri kinh doanh nong nghiep No dat nen tang co sd ly luan d l nghien cuu cac mon h<?c tren Nhiem vu bao trum cua mon kinh t l nong nghiep la su gop pM n thuc hien dung dSn va co hieu qua, phu hgrp vdi cac chu truong, dudng 16i cua Dang va Chinh phu vao su nghiep phat triln nong nghiep, nong thon va nong dan nude ta D l lam duoc chuc ndng dd, khoa hpc kinh t l nong nghiep co nhiem vy co ban sau day:

- He th in g hoa cac nguyen ly kinh tl, dp dung vdo nong nghiep vd xay dung

co sd ly luan 1dm cho qua trinh phat triln b ln vung n ln nong nghiep phu hqrp vdi

<Beu k i|n kinh tl, tu nhien, chinh tri vd x5 h§i cua moi nude

15

- Nghien cuu kinh nghiem phat trien nong nghi§p cua cac nude trong khu vuc va tren the gidi, ttr do tim ra nhirng bai hoc bd ich cho sir phat triln bdn vung nong nghiep nuac ta.

- Danh gia cac mat kinh td, ky thuat cua cac ngudn l\rc va cac ydu t6 anh hudng ddn su dung cac ngudn lire do

- Phan tich, danh gia thi trudng va trao ddi thuemg mai trong nong nghi?p va cac nganh co lien quan

- T&ng cudng nhan thuc ve moi trucmg chinh sach trong nude va qude te gop phdn xac dinh cac hudng uu tien va chinh sach trong nghien cuu va phat trien nong nghiep nong thdn

3.3 Noi d u n g nghien cuu cua mon I19C

Cac noi dung nghien cuu cua mon hoc dupe trinh bay thanh 10 chuang: Chuang 1: Boi tuang, nhiem vu va phuang phap nghien cuu mon Kinh td nong nghiep; C huang 2: Kinh td cac ngudn luc chii ydu trong nong nghiep; C huang 3:

Tidn bo khoa hoc - cOng nghe trong nong nghiep; C huong 4: C£c nguyen tdc ra quydt dinh cua san xudt nong nghiep; C huang 5: Cdu v a cung trong ndng nghiep; Chuang 6: San xuat hang hod trong n6ng nghiep; Chuong 7: Kinh te thuang m^i

trong nong nghiep; C huang 8: Phat tridn nong nghiep ben vftng; C huang 9: Kinh

td san xudt nganh trdng trot; Chuang 10: Kinh te san xudt nganh chan nu6i

3.4 Phtrong p h ap nghien cu u cua m on hpc

3.4.1 Phicffng phap luan duy vat bi$n chvmg va duy vat lich sit

Quan didm bien chdng cho bidt, nhirng ngudn lqc dugc su dung trong nong

nghiep co anh hudng rdt ldn den kdt qua cua san xudt Moi quan he nhan qua do luon khang khit va huu ca Nang sudt, chdt luang va hieu qua luon luon gdn lien vdi kha

nSng khai thac cac ngudn luc khan hidm va ddy nhirng bien dong cua thi trudng Vi

the, viec tac dong vao ydu to nay, se anh hudng den cac yeu to khde theo quan h? nhan qua Vi du: doi mdi gidng thi nSng suat tang, ndng suat tang thi gia sS giam

Quan dilm lich sir, khi nghien cuu cac hi$n tuang ve phat triln nong nghiep, chung ta phai dua vao cac tai lieu the hien sir phat trien theo thai gian cua cac hien tuang kinh te vai nhau theo thu tvr cua chung Tir nhung ket qua phan tich theo cac moc thoi gian, chung ta thay duac xu huang van d§ng va co c a sa xay dung cac chi tieu phu hap Vi du: hien tai nang suat lua dat 10 tan /ha, thi viec xay dung chi tieu cho nang su it lua trong tuang lai (do su phat trien cua khoa hoc ky thuat mai) phai dat cao h an nang sudt hien tai.

3.4.2 Phuang phap thong ke - phan tich

V ai nhung sir kien va con so m a phuang phap thong ke da thu thap, bieu hien ban chat so luang cac hien tuang kinh te Bac biet quan trong khi su dung phuang phap nay la ngu6n s6 lieu rat Ion, thi co the lira chon mau s6 lieu, kiem tra

va danh gia chung d6 co ducrc mot dac trung vb s6 lieu cua so ldn do Ta su dung nhftng dac trung cua so lieu ma tien hanh phan tich so sanh de thdy xu huang ho$c dong thai cua cdc hien tuang kinh tb.

3.4.3 Phuang phap toan

Su dimg phuang phap toan trong viec nghien ccru cac moi quan he giua cac luang cua dau vao, dau ra; giira gia vai cung, cau Bay la cong cu hfru ich trong nghien cuu, dua ra cac ket luan lien quan khi su dung phuang phap toan trong

viec ra quydt dinh lira chon cac ddu vao t6i uu d l tao ra san phdm t6i da

3.4.4 Phuang phap thuc nghigm gia thiet

Phuang phap nay duac su dung trong nghien cuu mon hoc kinh td nong nghiep, tuang tu nhu phuang phap thi nghiem su dung trong nghien curu khoa hoc

tu nhien va khoa hoc ky thuat Phuang phap nay thuong sir dung cac gia dinh, gia

thiet vai logic trim tuang cua minh se ddt ra rdt nhidu kha ndng, nhidu quan he

kinh te, tu do co loi giai cho mot vdn de nao do se chinh xac han

Vi du: Tren thi truang lua gao, tai mot thdi gian va mot dia dilm co nhi^u nguch ban va nhieu ngucri mua Vi ca hai deu hudng vao tim kiem su thoa man toi

da loi ich Tir d6, co the gia thiet la nguai ban toi da hoa thu nhap nen ho ban vai

gja thdp han se ban duac nhiSu han; gia thiet la nguai mua t6i da hoa do thoa

dung nen ho sS tim d in nguai ban re va dap ung yeu cdu sur dung cua ho V ai gia

thiet tren, chung ta se ket luan xac dang cho ca hai nhom

Tom tit Chiroug 1

1 Nong nghiep co vai trd quan trong doi vai nen kinh te - xa hoi, truac h it nong nghiep san xuat va cung cap san pham thiet yeu cho xa hoi loai nguai ton tai

va phat tnen, cung cap cac yeu to dau vao cho cong nghiep va khu vuc thanh thi, cung c4p ngoai te d l thvrc hien cong nghiep hoa thong qua xuat khiu, la thi truang tieu thu ve tu lieu san xuat va hang tieu dung cua cong nghiep

2 Nong nghiep co nhung dac dilm noi chung tnrac h it la he thong khong gian rong Ion, phuc tap con le thuoc vao dieu kien tu nhien mang tinh khu vuc ro ret Ruong dat la tu lieu san xuat chu yeu, khong the thay the trong nong nghiep, hoat dpng cua san xuat nong nghiep g in vai c a the song - cay trln g va vat nuoi, san xuat mang tinh thai vu cao Ngoai nhung dSc diem tren, con co nhung dac diem cua nong nghiep Viet Nam, mot nen nong nghiep lac hau, phan tan, san x u lt nong nghiep tien hanh trong dieu kien khi hau nhiet doi, nhiet doi am thuoc khu vuc gio mua Dong Nam A co pha tron tinh ch it on doi co nh ilu thuan led rat ca ban, dong thoi co nhung kho khan Ion

3 Kinh te nong nghiep la mon khoa hoc xa hoi, nghien cuu cac quan he giua nguai vai nguai trong qua trinh san x u it thuoc pham vi nong nghiep, nghien cuu nhftng net dac thu cua hoat dong san x u it nong nghiep do su tac dong cua nhung dieu kien tu nhien, kinh te va xa hoi mang lai v.v B ai vay, ngoai cac phuang phap nghien cuu thucmg su dimg, nghien cuu kinh te n6ng nghiep con su dung cac phuang phap toan t l i uu, ham san xuat v.v

Q u hoi on tap Chmnig 1

1 Phan tich vi tri cua san x u it nong nghiep d li v ai n ln kinh t l q u lc dan?

2 Phan tich nhGng dac d iim cua san xuit nong nghiep noi chung va dac diem cua n6ng nghiep Viet Nam, tir nhung dac d iim dat ra nhung van de kinh t l

gi dang chu y?

3 Trinh bay va lam r5 d li tucmg, nhiem vu va phuang phap nghien cuu mon kinh t l nong nghiep?

N uoc ta, trong nhung nam gan day GDP cua nong nghiep duoc tang truong

6 muc 5,3% moi nam, trong do nong nghiep tang 4,3%, lam nghiep tang 1,5%/nam va thuy san tang 11,2%/nam (tinh binh quan 3 ndm 2001 - 2 0 0 3 )[ 2 ] mot muc tuong doi pho bien cua th6 gioi Nghien cuu kinh tS cac nguon luc c3n phai dumg tren quan diem kinh t£, xa hoi va moi truemg m a xem xet, d l tir do co cac chinh sach su dung hop ly va bSn vung cac nguon luc

Tuy theo dac diem vh hoat dong cua san xuat nong nghiep ma cac nguon luc tren duorc su dung a pham vi va quy mo khac nhau Tuy nhien, cac ngu6n luc nay hion luon mang tinh canh tranh giua cac phuong thuc khai thac, s i dung khac nhau trong tin g nganh kinh te, cho tung loai san pham Kinh te cac nguon luc trong nong nghiep, do la phuorng huorng va bien phap nang cao hieu qua s i dung cac nguon luc

1 K IN H T E SU* DUNG DAT DAI T R O N G N O N G N G H IE P

Dat tu nhien dugc phan th iih cac nhom: d it nong, lam, ngu nghiep; dSt th6 cu; d& chuyen dung va d it khac D it dai dugc s i dung vao muc dich san x u it nong nghiep goi la d it n6ng nghiep D it nong nghiep g6m cac nhom: d it trong cay hang 11

111 Kinh t£ - xa h6i Vifet Nam 3 nam 2001- 2003, T6ng cue Thdng k6, NXB Thdng kft, Ha N6i

2003 trang 181.

19

nam; dat trong cay lau n5m; dat nuoi trong thuy san; ddt co kha nang nong nghiep Dat dugc canh tac thuong xuyen vai cac cay tr6ng hang nam goi la ruong dat.

1.1 V ai tro , dac diem kin h te cua d a t dai tro n g nong nghiep

1.1.1 Vai tro cua dat dai

Trong nong nghiep, d&t dai la tu lieu san xudt chu yeu, dac biet va khong the thay th l dugc Dat dai dong vai tro quyet dinh cho su ton tai va phat triSn cua xa h6i loai nguoi, phan b6 dan cu, xay dung cac co so kinh tl, van hoa

xa hoi V ai sinh vat, d lt dai khong chi la moi truomg song ma con la nguon cung cap dinh duang cho cay trong

Nang suat cay trong, vat nuoi phu thuoc rat nhieu vao chat lugng dat dai Tren phuang dien nay, d lt dai phat huy tac dung nhu mot cong cu lao dong Viec quan ly va su dung t6t d it dai sS gop ph§n lam tSng thu nhap, 6n dinh kinh t€, chinh tri va xa hgi Chinh sach dSt dai dung dan co tac dvmg quyet dmh den su thanh cong cua cac chinh sach kinh te khac Vi the, ngucri su dung dat cdn phai bao ve, va quan ly dat dai theo dung luat dinh

C) Viet Nam, quy d it nong nghiep nam 2000 la 12.644, 3 nghin ha, nam

2002 tang len 12.831, 6 nghin ha, t6c do tang binh quan giai doan 1996-2000 la 3,7%, trong do dien rich cay lau nam tang 9,9% va cay hang nam tang 2,7% Dac biet la dien tich lua giam 1,1% (giai doan 2001-2002 so vai giai doan 1996-2000), c\i the la nam 2000 co 7.666, 3 nghin ha, nam 2002 giam xu6ng con 7.504,3 nghin ha.[3J D ilu nay cho thay, viec su dung ddt cua nguoi dan da co xu huang thay doi, giam di$n tich cay luang thuc, t3ng dien tich nhung cay trong hang hoa cho gia tri kinh t l cao

1.1.2 Dac diim kinh t i cua dat dai ndng nghiep

1.1.2.1 Dat dai la san pham tu nhien

Dat dai la san ph im tu nhien D£t dai xudt hien va ton tai ngoai y muon chu quan cua con nguoi Tuy nhien, thong qua lao dong, con nguoi lam tSng gia tri cua dat dai va do phi nhieu cua no, dap umg nhu cSu ngay cang cao cua con nguoi 13

131 Kinh t^-Xa h6i Viet Nam 3 nam 2001- 2003, T<5ng cue Thdng ke, NXB Thdng ke, Ha N6i 2003,

trang 181.

Vi the, viec quan ly va sir dung dat dai tuy thuoc vao dieu kien va hoan canh cua moi qu6c gia.

O Viet Nam, viec quan ly va su dung dat dai da duoc khing dinh trong luat dat dai nam 1993 va luat dat dai duqc bo sung va sira doi nam 2003: "B it dai thuoc quyen so huu toan dan do Nha nude thong nhat quan ly Nha nude giao cho cac t l chuc, cac don vi vu trang nhan dan, co quan Nha nude, to chuc chinh tri xa hoi, ho gia dinh va ca nhan su dung I n dinh lau dai" Tuy nhien, Luat d it dai cung khang dinh quyen su dung dat dai se thuoc ngudi san xuat, nong dan co quyen su dung, chuyen nhuong, thira ke, the chap va cho thue

1.1.2.2 Dien tick dat co han

Dien tich co han trude hdt la do gidi han boi mat dia cdu, chi co khoang 1/4 dien tich la dat lien con khoang 3/4 dien tich la dai duorng Dien tich ddt co han do gidi han trong tung pham vi lanh tho cua moi quoc gia theo ranh gioi ma lich su da dinh, va su co han ve dien tich dat cua san xudt nong nghiep con thd hien kha nang co han ve khai hoang, tang vu trong tung dieu kien cu the Dac diem nay anh hudng den viec md rong quy mo cua san xuat nong nghiep Quy dat dai dung vao san xudt nong nghiep la co han va ngay cang trd nen khan hiem do nhu cdu ngay cang cao vd ddt dai cua viec do thi hoa, hien dai hoa va xay dung nha d de dap ung vdi dan so ngay cang tang Vi the trong dai han dudng cung dat dai la dudng thing dung, con trong ngin han dudng cung ve d it dai tren thi trudng v ln la dudng xien ty le thuan theo gia d it (no phan anh moi quan he dien tich mot loai dat nao do co th i ban ra thi trudng ung vdi mot gia dat nhat dinh d nhung thdi dilm xac dinh)

1.1.2.3 Dat dai nong nghiep neu duoc su dung hop ly thi sue san xuat cua

no khong ngimg tang ten

Net dac biet cua d it dai - la tu lieu san xuit d cho, no khac cac tu lieu san xuat khac d qua trinh sir dung: cac tu lieu san xuat khac khi sir dyng se bi hao mon va hong di, con d it dai n lu su dung hop ly sS t i t hon len DSc dilm nay la do d it dai co

dp prfii nhieu Tuy theo muc dich khac nhau, ngudi ta chia do phi nhieu cua d it ra thanh cac loai sau: do phi nguyen thuy, do phi tu nhien, do phi nhan tao, do phi tiem

va do phi nhieu kinh te Do phi nguyen thuy la do phi co tur khi hinh thanh trai E)o phi tu nhien la do k it qua cua qua trinh phong hoa tu nhien Dp phi nhan taw

h do k it qua cua su tac dong y thuc cua con ngudi, bSng each ap dung he th in g canh

tac hap ly (ciy, bira, bon phan, luan canh cay trong va tuai tieu) co can cu khoa hoc

de thoa man muc dich cua con ngiroi Do phi nhieu tiim tang la ham lupng cac chit dinh duang dat tinh a thai diem nao do No la k it qua cua sir tac dong tong hop cua cac nhan to tu nhien, con nguoi Do phi nhieu kinh te la do phi nhieu ma con ngiroi

da khai thac sir dung cho muc dich kinh te thong qua sir hap thu va chuyen mon hoa cua cay trong sau mot qua trinh san xuat Ngoai ra, nguoi ta con chia do phi nhieu cua

d it thanh dp phi nhieu tuyet doi va do phi nhieu tuong doi Do phi nhieu cua dat la mot tieu thurc quan trong d i danh gia kinh t i dit, phan hang d it va b i tri hop ly cay trong, vat nuoi de vira khai thac t i t d it dai vira giu gin va bao ve dit Tir dac diem nay trong nong nghiep can phai:

- Quan ly dat dai mot each chat che theo luat dinh

- Phan loai dat dai mot each chat che theo quy dinh

- Bo tri san xuat nong nghiep mot each chinh xac

- Thuc hien che do canh tac thich hop d l tang nang su it d it dai, giu- gin va bao ve tai nguyen d it

1.1.2.4 Vi tri cua ddt dai la co dinh

Trong khi cac tu lieu san xu it khac dupe sir dung, chung co th i dupe di chuyin tir vi tri khong thuan lpi sang vi tri thuan loi horn, thi v6i d it dai lai ngupc lai Chung

ta khong th i di chuyen d it dai theo y muon ma chi co the canh tac tren d it dai 6 nhung noi co d it ma thoi Vi tri co dinh da quy dinh tinh ch it vat ly, hoa hoc, sinh thai cua dat dai va cung gop phan hinh thanh nen nhung lpi the so sanh nh it dinh ve san xu it nong nghiep Vi vay, cin phai bo tri san xuat hop ly cho timg viing d it phu hop vdi lpi th i so sanh cua m6i viing, thuc hien phan b i quy hoach d it dai cho cac muc tieu sir dung mot each thich hop, xay dung co so ha ting, nhat la he th in g thuy lpi, giao thong cho timg vung de tao dieu kien sir dung d it tot hon

1.2 Nguyen tic sir dung d it dai

1.2.1 Bat dai can ductc stir dung day dti va hffp ly.

Sir dung d iy du co nghTa la d it dai dupe su dung het: khong co dien rich d it

bj bo hoang hod, nhat la d it canh tac, cang trin g nhieu vu trong nam edng tit Xen canh, goi vu de tang he s i sir dung la bien phap khai thac triet d i quy dat Sir dung hop ly la moi dien tich d it dai d iu dupe bo tri su dung phu hpp voi ddc d iim kinh

te - ky thuat cua tung loai d it, d i vua nang cao nang su it cay trin g , vat nuoi vira

giu gin bao ve do phi nhieu cua dat Viec phan vung san xuat, chuyln dich co clu cay trbng, vat nuoi la co so sir dung hop ly ngubn tai nguyen d lt.

1.2.2 Dat dai can dupe sit dung co hieu qua kinh t i cao.

Day la ket qua cua nguyen tic thu n h lt ve sir dung d lt dai M ubn biet dugc hieu qua ve sir dung d lt dai can phai tinh dugc nang su it dat dai va nang suat cay trbng, gia ca cua dat dai (thubng la gia thue dat) De nang cao nang su it cay trbng, can phai ap dung mot each dong bg cac bien phap ky thuat san xuat Ngoai ra can nang cao nang su it d lt, nang cao thu nhap tren don vi dien tich V ln de dat ra la, trong dieu kien co thi trucmg dat dai, dien tich n6ng trai can dugc m o rgng den muc nao? Nguyen tac chung la m b rong san x u lt khi d in mure thu them v ! san pham tren mot don vi dien tich bln g vbi muc chi phi them (bao gom chi phi di thue, phuc hbi va cai tao d l t ) tren mot don vi dien tich do

1.2.3 Dat dai chn duac qudn ly va sit dung mot each bin vung

Su b ln vung trong sur dung dat dai co nghla la ca v l so lugng va c h it lugng

d lt dai phai dugc bao ton khong nhung dap ung dugc muc dich trubc m lt cua the

he hien tai ma phai dap ung nhung nhu cau ngay cang tang ca the he mai sau Su

b ln vftng cua d lt dai g in lien vbi dilu kien sinh thai moi trucmg Vi th l, c ln dam bao hai hoa phuong thue sir dung dat dai vi lgi ich trubc m lt k it hgp vbi lau dai Viec quy hoach d lt dai, ap dung cac bien phap canh tac tich cue la y lu to quylt dinh de quan ly va su dung d lt b ln vung

1.3 Nhfirng chi tieu kinh te ve sir dung dat dai trong nong nghiep

D l danh gia kinh te cua viec su dung dat dai, ngubi ta thubng dung mot he

thong chi tieu sau: dien tich va ty le dien tich d lt dai da su dung cho nong lam ngu nghigp tren quy d lt Dien tich va co cau dien tich dat dai phan bo cho cac nganh

trong noi bo nganh nong, lam nghiep va nuoi trbng thuy san chua dugc sir dung

He sb sir dung d lt (con goi la he sb lln trbng) la he sb giila tong dien tich gieo

trbng tinh tren tong dien tich canh tac trong mot nam Sb lugng va gia tri san

pham thu dugc tren mot dom vi dien tich Gia thue mot don vj dien tich d lt

Nhftng chi tieu danh gia v l he sinh thai d in g ruong tren moi loai d lt (bao gom dong vat, thue vat, ngubn nubc, cac chi tieu v l moi trucmg)

Cac chi tieu tren phai dugc sir dyng va xem xet m ot each toan dien, vi mdi chi tieu chi phan anh mot goc do nhat dinh cua kinh te su dung dat.

2 KINH TE SU* DUNG LAO DQNG TRONG N6NG NGHlEP

2.1 Nguon lao dong trong nong nghiep va vai tro cua no

Trong qua trinh san xuat, con ngudi su dung cong cu iao dong tac dong len doi tugng lao d6ng de tao ra cua cai vat chat phuc vu cho ddi song va sinh hoat;

d in g thdi con ngudi con tim hieu, kham pha the gidi tu nhien de phuc vu theo yeu cdu cua con ngudi Lao dong la hoat dong co ich cua con ngudi, nguon lao dong trong nong nghiep la toan bo nhung ngudi lao dong co kha nang va tham gia lao dong trong nong nghiep

Nguon lao dong nong nghiep bieu hien d ca so luong va chdt luong So luorng lao dong dugc the hien d do tuoi co kha nang tham gia lao dong C5 Viet Nam, ngudn lao dong dugc quy dinh: nhung ngudi co do tuoi tu 15 d in 60 doi vdi nam va 15 den 55 doi vdi nu Luc lugng lao dgng trong do tu6i la nhung lao dong chinh trong san xudt kinh doanh nong nghiep Ngoai ra, trong nong nghiep c6n co nhung lao dong tren do tu6i va dudi do tuoi, goi la lao dong phu Trong nong nghiep chung ta quy doi lao dong chinh va lao dong phu thanh lao dong quy bang each tinh 1 lao dong chinh bang 1 lao dong quy Vay trong tinh toan, lire lugng lao dong nong nghiep chinh la so lao dong quy, ma cac nganh khac khong co.S6 lugng lao dong b iin dong do hai nguyen nhan: tang giam tu nhien va tang giam co hQc N hung c h it lugng lao dong lai tang len khong ngung Lao dong dong vai tro chinh cua san xudt nong nghiep, la d ilu kien chu yeu cho su ton tai cua xa hoi loai ngudi, la co so cua s\r tien bo kinh te, van hoa va xa hoi No la nhan to quyet dinh cua bdt ky qua trinh san xudt nao Nhan t6 con ngudi lam thay ddi ky thuat, quy trinh san xuat, lam b iln doi co cdu san xudt tir nong nghiep tu cung t\r cdp, nen san xuat thu cong sang san xuat hang hoa tren co sd cua may moc, co khi hien dai N hu vay, dong luc phat triln cua kinh te, xa hoi quy tu lai la

d con ngudi Con ngudi vdi lao dong sang tao cua minh, tao dieu kien cho con ngudi "gidi n g h l gi lam n g h l dy"

Chdt lugng lao dong nong nghiep dugc the hien d hai tieu thuc, th l luc va tri luc T h l luc bieu hien d sure khoe, co bdp, su cucmg trang, d trinh do san xudt thu cong

thi sue khoe co tinh quyet dinh nSng suat lao dong Tri luc bilu hien trinh do van hoa, trinh do lanh nghe, kha nang chuyen mon, trinh do quan ly C5 trinh do san xuat co gidi vdi may moc va ky thuat hien dai thi tri luc co tinh quyet dinh nang suat lao dong.

2.2 Dac diem cua lao dong nong nghiep

Lao dong la yeu td quyet dinh cua moi qua trinh san xudt Khong co lao dong thi khong thd co hoat d0ng nong nghiep Tuy nhien, do nong nghiep co nhung net dac thu nen lao dong trong nong nghiep co nhung dac diem rieng sau:

2.2.1 Lao dong nong nghiep it chuyen sau nhu & trong cong nghiep

Trong nong nghiep, mot lao dong co the lam nhieu viec khac nhau va nhieu lao dong co the thuc hien cung mot cong viec Dac diem nay la do cac hoat dong nong nghiep khong doi hoi tay nghe chuyen mon hoa sau nhu a trong cong nghiep Cung can th ly rang, su thich ung cao ve lao dong cung mang tinh tuorng doi Do tap quan canh tac, do tinh chat cong viec ma con mot so cong viec thudng

do lao dong nam hoac do lao dong nu dam nhan Vi du: viec cay bira thucmg do nam gioi lam, viec cay, lam co thuang do nu gioi thuc hien Tir nhihig dac diem nay, moi nong trai can can cu vao dac di6m san xuat va luc luong lao dong cua minh ma bo tri lao dong cho phu hop de nang cao nang suat lao dong

2.2.2 Vifc sir dung lao dong mang tinh th&i vu cao

N hu da phan rich a C huang 1, trong nong nghiep co nhung thai ky khong can hoac can rkt it su tac dong cua con ngucri, nhung cung co giai doan lai can rat nhi€u lao dong Dieu nay lam cho nhu cdu ve lao dong trong nong nghiep rat khac nhau trong tung giai doan cua san xuat, lam cho gia tien cong khong on dinh Trong nhung luc nong nhan, nhieu lao dong phai chap nhan gia tien cong re hon nhieu so vdi luc thdi vu cang thdng Cl nude ta, lao dong nong nghiep chi$m 55,7% (nam 2005) tong lao dong Binh quan dien rich canh tac tren lao dong thap,

ty le lao dong nong thon chua co viec lam hien nay khoang 30% tong so lao dong

Vi the, can phai thuc hien da dang hoa san xuat nong nghiep va kinh te nong thon d£ han che tinh thdi vu trong sir dung lao dong nong nghiep

2.2.3 Lao dong nong nghiep dien ra tren pham vi rong l&n, da dang v i

£ a ban va diiu kien san xuat

Hoat dong san xuat nong nghiep dien ra tren pham vi rong ldn vdi nhung 45c diSm phuc tap cua dia hinh tung viing (3 moi xir ddng, tham chi d nhung vi

tri khac nhau cua mot thua ruong cung edn phai co phuong phap va ky thuat san

25

x u it cu the, va can phai bo tri va to chuc lao dong hop ly, thuc hien an toan lao dong Vi du: o mien nui chung ta khong the dung may cay thay trau tren cac thua ruong bac thang, vi kem hieu qua va khong an toan.

2.2.4 Phan l&n lao dong nong nghiep it dupe dao tao

Do nong nghiep thuong it hap dan tren phuong dien dau tu, chiu rui ro cao nen viec thu hut lao dong duqc dao tao v i nong nghiep la mot vdn d6 kho khan Phan Ion lao dong duqc dao tao ra tir nong thon lai vao san xuat o cac nganh cong nghiep, dich vu o thanh pho Con lai trong nong thon nhieu lao dong chua duqc dao tao Thuc trang nay lam cho hieu suat su dung lao dong trong nong nghiep thap, kho khan trong viec tiep thu ky thuat va cong nghe moi Vi the, Chinh phu can co chinh sach dieu tiet vi mo de khuyen khich lao dong duqc dao tao ve nong thon Mat khac, phai thuc hien tot cac chuong trinh khuyen nong de nang cao

- trinh do va kien thuc cho lao dong dang a nganh nong nghiep

2.3 Sir dung lao dong trong nong nghiep

2.3.1 Nguyen tic sic dung lao dpng trong nong nghiep

B6 sir dung t6t lao dong trong nong nghiep, du la nong ho hay trang trai cung can tuan theo nhung nguyeri tic sau:

Lao dong can duqc su dung d iy du va hop ly DiSu do co nghla la nguon lao dong cua nong trai duqc su dung h it, phu hop vori tinh chat cong viec, trinh do va

d iiu kien sue khoe cua timg thanh vien trong nong trai d i nang cao nang suat lao dong va thuc hien tai san xuat lao dong

T iin c6 n g W

- Lao dong nong nghiep can sir dung co hieu qua cao Quan niem ve hieu qua sir dung lao dong giua nM kinh doanh nong nghiep va nong dan co khac nhau Trong khi nha kinh doanh nong nghiep phai mua toan bo lao dong tren thi trudng thi nong dan chu yeu dung lao dong cua gia dinh minh Ti'nh c h it khac nhau nay d in den cac quyet dinh khac nhau ve mure do sir dung lao dong va hieu qua su dung lao dong Vdi nha kinh doanh nong nghiep, co sd de ra quyet dinh su dung lao dong thue tren thi trudng la gia tri bien do lao dong dem lai phai bang chi phi bien (hinh 2.1).

Bang 2.1 Quan he giita nguai lao dong thue mucm, tien cong va loi nhuan

MR (1000 dong)

W (1000 dong)

Lgi nhuan (1000 dong)

Quan he tren con ducrc th i hien a vi du sau: vdi mure tiln cong la 300 nghin

dong, gia san p hlm la 500 nghin d6ng, cac yeu t6 khac co dinh, ta co ket qua

(bang 2.1).

N hu vay, d l dat duoc loi nhuan t6i da, doanh nghiep c ln thue 7 lao dong Vdi nong ho, viec su dung lao dQng khong tuan theo nguyen tic thao luan d tren,

nghla la nong dan khong quan tarn d in doanh thu bien cua lao dong va tien cong Dieu do la do phan Ion lao dong trong kinh te nong ho la lao dong gia dinh, lao dong nay khong co tien cong Cach hach toan cua kinh te nong ho bao gom cac thu nhap cua lao dong Do chinh la do thoa man cua gia dinh khi so vdi su danh gia chu quan ve sir vat va cua lao dong

2.3.2 Chi tieu danh gid sir dung lao dong

Lao dong trong nong nghiep thuong duqc danh gia vdi he thong cac chi tieu sau day: co cau lao dong phan bo cho cac nganh trong nong trai, trong vung va pham vi ca nude; ty suat sir dung sue lao dong va ty le lao dong duqc thue muon, doi cong trong tong lao dong su dung; gia tien cong va chi phi thue lao dong; muc trang bi may moc, thiet bi cho lao dong; nSng su it lao dong; gia tri san xuat do

mot lao dong sang tao ra.

2.4 Phirtmg huung v a bien phap sur dung lao dong trong nong nghiep

& Viet Nam

2.4.1 Phiecntg hie&ng co ban sur dung lao dpng

Phuong huong co ban su dung lao dong la giai phong moi sue san xuat a

nong thon, khai thac va su dung day du hop ly tiem nang lao dong hien co, gan chat su dung lao dong voi viec m o rang kinh te d6i ngoai, ket hop giai q uylt viec lam cua nguai lao dong tai cho la chu yeu voi phan bo lao dong hop ly theo vung lanh tho N ha nuoc thong qua cac chinh sach va c a che quan ly de tao them viec lam va khuyen khich moi nguai lao dong tu tao viec lam cho minh, nang cao nang suat lao dong va nang cao mire song cua nguai lao dong

2.4.2 H$ thong cac bien phap sur dung lao dong

- Xay dung mot co cau kinh t i hop ly la thue hien su phan cong lao dong xa hoi,phat trien nhilu nganh, nhieu nghe trqng nen kinh t l quoc dan noi chung, nong nghiep noi rieng M a rong dia ban san xuat, thu hut moi ngutn co klta nSng lao dong su dung nhung cong cu ca giai de dat nang suit va hieu qua cao horn Ca clu kinh te cua mot nude phai gin liln vdi kinh te doi ngoai nhlm thue hien hiep tac va phan cong lao dqng quoc te, nude taco th l xuat khlu lao dong sang cac nude trong khu vuc va the gidi

- Phan bo lao dong hap ly giita cac viing, dieu chinh lao dong tir vung dong dan den nhung vung thua dan trong toan qu6c, trong tung tinh, tung huyen cung

la bien phap nham can doi lute luang lao dong va nhu cau lao dong cua vung, cua cac nganh

- Ddy manh tham canh, tang vu, phat trien chan nuoi, trdng rung va tu bd rung co y nghia quan trong trong viec sir dung ddy du va hop ly ngudn lao dong nong nghiep nuac ta

- Phat trien cong nghiep nong thon bao gom ca tieu thu cong nghiep, dich

vu, nganh ngh6, lang nghd truyen thong la tao viec lam tang thu nhap, cai thien doi song va thay doi bo mat nong thon

- Khong ngimg dao tao nhan lire, boi duong nhan tai de dap ung nhu cdu san xuat ngay cang doi hoi ky nang, ky xao a trinh do cao

- Nha nuac can co ca che, chinh sach de khuyen khich moi nguoi gioi nghe

gi lam nghd dy, phat trien da thanh phan kinh td tao thi truong lao dong phu hop trong hanh lang phap luat cho phep

Theo nghia chung, von la gia tri cua toan bo ddu vao bao g6m nhung tai san,

vat pham, tien nghi dd chi dung trong san xuat kinh doanh

Von la nguon luc han che doi vdi cac nganh kinh td noi chung, nong nghiep ooi rieng Von sdn xuat van dong khong ngixng tir pham vi san xuat sang pham vi luu thong va tra ve san xudt Hinh thuc cua von san xudt cung thay doi tir hinh ihuc tien te sang hinh thuc tu lieu san xudt va tien luorng tinh cho nhan cong den

san pham hang hoa va tror lai hinh thuc tidn te N hu vay, v6n san xuat trong

■Sag nghiep la bieu hien bdng tidn cua tu lieu lao dong va doi tuqng lao dong

su diing vao san xudt nong nghiep

Theo khai niem, von trong nong nghiep bao gom: cac loai tai san dugc su dung cho san xuat nong nghiep; nguyen lieu, vat lieu , cung cac loai tien mat, tiSn gui

3.1.2 Phan loai von

Von co the dugc chia theo hinh thai luan chuyen, hinh thai bieu hien, muc dich su dung, theo thai gian hay pham vi cua doanh nghiep hay nong trai

- Theo hinh thai luan chuyen: von dugc chia thanh von luu dong va von co dinh Von co dinh la gia tri nhung tai san nhu may moc, thiet bi co tac dung trong thai gian dai, tham gia vao nhieu chu ky san xudt, giu nguyen hinh thai Von c6 dinh chiem phan Ion chi phi bat bien (Chi phi bat bien con bao gom chi phi thue, bao hiem) Trong chu ky cua san xuat kinh doanh, chi phi bat b iln khong doi so vdi san pham san xuat ra Von luu dong la toan bo gia tri cua no dugc chuyen vao san pham trong qua trinh san xuat Chi phi cua von luu dong dugc ggi la chi phi kha bien, no thay doi theo khoi lugng san pham san xuat ra

- Theo hinh thai bieu hien: von co the dugc chia thanh von hien vat va von bang tien Ty le hgp ly giua von bang hien vat va von bang tien dam bao dieu kien cho doanh nghiep kinh doanh co hieu qua Ty trgng von bang tien Ion, the hien kha nang tham gia thi truong cua doanh nghiep la thuan led

; - Theo hinh thuc so hitu: von dugc chia thanh von sa huu va v6n di vay.V6n vay la von ma cac doanh nghiep vay cua cac t6 chuc tin dimg nhu ngan hang, kho bac, cac hiep hoi, cac t6 chuc tai trg khac va tu nhan Trong diSu kien hien nay, ty le v6n sa him cang cao thi nang luc kinh doanh cua doanh nghiep cang Ion Tuy nhien, khi cac quan he tai chinh phat trien thi ty le von vay cao cung khong phan anh thuc trang von cua doanh nghiep la khong tot

- Theo muc dich sic dung: von dugc chia thanh von phuc vu san xuat va von phi san xuat, tuc la von true tiep phuc vu cho qua trinh tai san xuat vat chat va von phuc vu dai song

- Theo thai gian: v6n cua doanh nghiep nong nghiep con dugc chia thanh von dai han, trung han va ngan han Cach phan chia nay dugc ap dung nhieu cho cac von vay tin dung Cac von tin dung trong nong nghiep la mot yeu to khach quan Cac to chuc tai chinh nhu ngan hang, kho bac nha nuac da cung ckp cho

nong dan, cac doanh nghiep nong nghiep mot luong dang k i v i v in tin dung vai lai suat mi dai d i phat triin san xudt nong nghiep.

- Theo pham vi doanh nghiep hay nong trai: v6n ngoai pham vi nong trai hay doanh nghiep thuang la cac gia tri ca hoi do cac cong san mang lai nhir sir thuan tien giao thong va thi trucmg, sir g in gui cac n g u in lire khac nhu c a sa nghien cuu, dich vu khuyen nong, sir phat trien v i ca sa ha tang cua nong thon, nhung yeu to nay r i t quan trong khi xem xet nang lire cua nong trai hay doanh nghiep

- Theo nguon goc hinh thanh: von co nguon goc ky thuat va von co nguon g6c sinh hoc Von co nguon goc ky thuat co th i khoi phuc turng bo phan, bdng each trich k h iu hao Con v6n co nguon g6c sinh hoc trong qua trinh sur dung cung

bi giam cap, nhung khong phuc h6i tung bo phan, m a bdng each dao thai toan bo

va thay vao do la nhiJng sinh vat mod

3.2 V ai tro v a dac diem cua von tro n g nong nghiep

3.2.1 Vai tro cua vdn trong nong nghiep

V6n trong nong nghiep co vai tro quan trong trong san x u it va kinh doanh

No la yeu to c a ban cua qua trinh san xuat Khong co von thi khong the tien hanh san xuat duqc: cung ung dau vao, thanh toan chi phi cho cac hoat dong dich vu Dong thai, v6n con giup cho qua trinh luu thong hang hoa; thuc hien cac hoat dong giao dich M arketing, quang cao Vi th i, no la dieu kien d i cho doanh nghiep thuc hien t i t ede khau san x u lt va Marketing san phdm Quy mo va chat luong cua v in la d iiu kien tien q u y it de doanh nghiep khai thac cac nguon lire dung vao san xuat d i nang cao hieu qua sdn xudt kinh doanh cua minh

3.2.2 Dac diem cua von trong nong nghiep

Do n6ng nghiep co nhung dac diim rieng m a viec su dung von co nhflng net ddc trung sau:

- Do chu ky sdn xudt nong nghiep dai nen v in dung trong n6ng nghiep co mire luu chuyin chain h an so vai cong nghiep Nhu cdu v i v in va viec su dung

v in mang tinh thai vu cao do tinh thai vu san xudt nong nghiep quy dinh Vide tap

•rung v in vao khau gieo cdy, thu hoach hay thu mua san phdm luc thu hoach r6 Unicmg la muc tieu ch iin luge trong d iiu kien tdm vT mo cua cac Chinh phu

31

- Trong nong nghiep, mot pM n von do chinh doanh nghiep hay nong trai san xuat ra (hat giong, phan bon, cay gidng) dirac dung ngay vao qua trinh san xudt tiep theo Cac vdn nay thudng khong thong qua trao doi tren thi trucmg Do vay, viec tinh toan no phai dua theo gia tri c a hoi cua cac san pham do.

- Von trong nong nghiep mang tinh rui ro cao hon so vai trong cong nghiep

Do san xuat nong nghiep le thuoc nhieu vao yeu to tvr nhien, thoi tiet khi hau, tinh trcmg rui ro thucmg xuyen xay ra Vi the, cdn phai co luong von vat tu du phong nhirng luc thien tai

3.3 Kinh te cua viec sii' dung von trong nong nghiep

Du Id von sa hftu, von vay hay ket hop ca hai loai tren, doanh nghiep nong nghiep Can tao ra, va ma rong cac hoat dong kinh doanh, duy tri cac hoat dong ay dam bao kinh doanh co hieu qua Tren phuomg dien nay kinh te sir dung von bao gom cac van de c a ban sau day: xac dinh mure von can co mot each hop ly; huy dong von co hieu qua; phan bo von hop ly cho cac hoat dong san xuat cua doanh nghiep va danh gia tinh hinh sir diing v6n

3.3.1 Xac dinh mice von mot each hap ly

Trong dieu kien doanh nghiep nong nghiep theo c a che thi truang, muc von hap ly can co cho doanh nghiep la mure von dugc xac dinh tai diem m a gia tri bien

ve von so voi chi phi bien cua d6ng von cong them lai suat phai tra cho d6ng von

do Gia tri san pham bien cua von (Hinh 2.2 )

Hinh 2.2 Mice vd'n hap ly dung trong kinh doanh

Mot trong nhung nguyen tic cor ban cua san xuat kinh doanh nong nghiep la phai

co du va dap ung kip thbi v ln cho san xuit kinh doanh M uln co du vln, doanh nghiep hay nong trai c in phai kip thoi thuc hien t i t cac bien phap huy d§ng tvr cac nguln khac nhau N hu da phan tich, v ln cua doanh nghiep bao gom v ln so huu va von di vay Von

so huu dupe hinh thanh chu y lu do hoat dong Marketing d l tieu thu san pham va thu hoi v ln nhanh Vi thl, de tang von so hftu phai dugc thuc hanh tilt kiem, tich luy, thuc hien nhilu hinh thuc lien ket kinh tl Mat khac, phai mo rong cac hoat dong huy dong cac nguln von vay tir nhilu t6 chuc tin dung trong thi truong tin dung nhSm dam bao kip thoi du v6n cho san xudt kinh doanh

3.3.3 Ph&n phoi hpp If von vao cac hoqt dQng san xuat kinh doanh

Trong th\rc t! 6 doanh nghiep hay nong trai, cung mot luc co nhilu hoat dong kinh doanh dung von Van de dat ra, lam the nao de phan bo nguon von co han vao hoat dong kinh te do Mu6n vay, din phai xac dinh cac thu tu uu tien cho timg hoat dong ly , xac dinh muc von cho moi hoat dong va tiln hanh phan bd von co th l dugc thuc hien bang cac phuong phap dua tren ly thuylt bien hay phuorng phap tuyen tinh

3.3.4 Ddnh gid tinh hinh trang b[ va sic dying von

M uc trang bi von cho nong nghiep thucmg dugc danh gia a pham vi khac nhau 6 pham vi vi mo, la muc von d lu tu cho mot ha dat nong lam nghiep hay nuoi trdng thuy san Mure trang bi v6n cho lao d6ng, co cdu v6n ddu tu cho cac nganh trong doanh nghiep Su dung v6n la k it qua tong hgp cua nhieu y lu t l Tuy theo pham vi phan tich m a nguoi ta dung m ot s i chi tieu sau day: ty suat noi hoan cua v ln , thoi gian thu h6i v ln Ty su it noi ho&n v ln la lai s u it ngan hang d l xem xet hieu qua d lu tu von t i t n hlt Thoi gian hoan v ln la khoang thoi gian m a du an thuc hien do ddc d ilm cua cong ngh? nong nghiep quy dinh

4 TAI NGUYEN THIEN NHIEN VA MOI TRUING

4.1 Vai tro cua tai nguyen thien nhien va moi truong

Trong nong nghiep, ben canh vi?c xem xet cac tai nguyen dat dai, lao dong,

von va cong nghe, c in phai tinh d in tai nguyen thien nhien va moi truong Tir lau,

tai nguyen thien nhien va moi truong dugc coi la n g u ln luc quan trong cua ndng

n ^ ii|p Tuy nhien, chung dugc coi trgng n h it la tvr nhung n&m c u li thap ky 80 va

tnr dau thap ky 90 Trong lich sur phat triin nong nghiep n lu khong coi tai nguyen

thien nhien va moi truong la nhung n g u ln luc quan trgng sg d in d in tinh trang

higu ung nha kinh, giam cap moi truong, mat can bang sinh thai, m lt da dang sinh hqc va thien tai CJ nhieu ncri, con ngudi dang phai tra gia rdt d&t cho nan chat p h i rung, 6 nhiem cac nguon nude.

Tai nguyen thien nhien la san pham cua tir nhien ban cho con ngudi de tien hanh san xuat hay con ngucri dung no lam moi truong de san xuat Tai nguyen thien nhien bao g lm d lt dai, rung, biln, nguln lire 6 cac song h i, thuc vat, dong vat Dat nong nghiep do tinh chit dac biet cua no da duoc ban d tren Trong pham vi cua muc nay, cac tai nguyen khac nhu rimg tu nhien, thuc vat, dong vat, nguon nude va moi truong se duoc ban den Cac tai nguyen nay true tiep hay gian tiep deu tac dong den san xudt nong nghiep Rimg dau ngubn co tac dung dibu hoa khi hau va he sinh thai ven bien, bao ve san xuat nong nghiep d cac vimg ven bien Ho chura va cac dong song co tac dung chua nude khi mua va cung cap nude cho nong nghiep khi han Con bidt bao m6i quan he sinh thai, kinh td, ky thuat giua tai nguyen thien nhien va moi truong vdi nong nghiep Chung true tilp lien quan ddn ede dieu kien khi hau, thoi tilt

ma cay trdng, vat nuoi va con ngudi chiu anh hudng

Kinh t l cua tai nguyen thien nhien va moi truong sS duoc ban mot each day

du va chi tilt trong mon hoc Kinh t l tai nguyen moi trucmg sau nay Tuy nhien, trong pham vi cua mon hoc, ba v ln d ! sau day se duoc ban den: tac dong ngoai ung cua cac hoat dong trong nong nghiep, tai nguyen thien nhien va moi truong la cong san va quan ly tai nguyen thien nhien va moi truong

4.2.1 Tac dong ngoai ung cua nong nghiep (outside collaboration)

Mot nhuoc diem cua co che thi trucmg la tac dong ngoai ung (outside collaboration) cua hoat dong kinh doanh Do la anh hudng tieu cue cua hoat dong kinh t l do tac dong tieu cue do gay ra Vi du: viec dung qua n h ilu th u lc hoa hoc trong nong nghiep tren thuong ngudn, dan d in lam 6 nhiem ngudn nude d ha luu

Do dd, he sinh thai vung va cong d in g sin g d vung ha lim pM i chi phi ch ln g 6 nhiem hay ganh chiu lu lut (d ilu tri benh tat, tang chi phi san x u lt, m lt mua) Chi phi nay chi co ngudi dan d vung ha luu phai ganh chiu ma dan vimg thuong luu khong quan tarn Vi th l, hoat dong nong nghiep d noi nay cung lam anh hudng xau den cong dong cu dan vung khac va xa hoi s§ phai tra mot chi phi de khac phuc, va n h ilu khi chi hem c h i chu kho m a khde phuc duoc hau qua da xay ra

4.2.2 Tai nguyen thien nhien, moi trufrng la cong san

Tai nguyen thien nhien nhu rung, b iln, song, hd la cong san (tai nguyen cong cong) Bieu do la niQi ca nhan d lu co quyen su dung va khai thac chung Thong thudng, ho khong phai tra mot gia nao cho viec khai thac ay Thi du, nong dan vao rung sdn b in , hai mang, dan chh\ danh bat ca tren song hay d b iln va dan chan tha gia sue tren bai ddi cua lang hay x a Co nghTa la nhung ngudi dan ho khong phai mua ve, hay tra le phi cho cac hoat dong do Tinh trang nay da lam cho cac cong san tren bi khai thac, svr dung khong co k§ hoach va cd xu hudng

ngay mot giam cap Vi the, de quan ly tot cac tai nguyen thien nhien tren, van de quan ly cac cong san tren bang he thdng luat phap v6 cong san va danh thue cac hoat dong kinh doanh gay tac dong ngoai ung xSu d in moi trudng va xa hoi Khoan thue thu dd dung de bu dap chi phi ma xa hoi da phai tra gia cho sir 6 nhiem va suy giam v ! tai nguyen

4.2.3 Quan ly tai nguyen thien nhien moi trwfrng

Tai nguyen thien nhien moi trudng can duqc quan ly theo luat Can phai ban hanh cac luat v ! quyen cong san (common property rights) va luat moi trudng d! hudng cac ca nhan, cac doanh nghiep co cac hoat dong kinh doanh phu hop vdi muc dich bao ve tai nguyen thien nhien va moi trudng Vdi rimg, c ln phai giao dat cho cong ddng Mat khac, phai d ilu tra hien trang tai nguyen, len quy hoach giu gin, bao ve cac vung tai nguyen thien nhien CSn khan truong tiln hanh cac chuomg trinh du an, d l phuc vu va phat triln tai nguyen nong nghiep, dam bao cho

su phat trien nong nghiep ben vung

NONG NGHIEP

Trong phan d lu cua chuong nay, cac dac diem va nhung v ln de c a ban cua kinh t! su dung cac ngudn luc da dugc ban den Trong thue tl, cac ngudn luc tren cang khan h ilm han so vdi viec dap umg nhu cau ngay cang tang cua con ngudi,

am san x u it nong nghiep dien ra trong dieu kien rui ro b it thucmg cang nhieu horn,

Mm cho k it qua cua hieu qua san xuat thucmg khong 6n dinh Vi the, muon giai tinh trang khan hiem v l ngudn lyre, dam bad mpt n ln san x u lt dn dinh,

ta c ln phai ban d in viec nang cao hieu qua su dimg cac ngudn luc do va

i ly cac rui ro trong nong nghiep

5.1 Kh£i niem hieu qua sir dung cac nguon lire trong nong nghifp

Khi de cap den hieu qua cac n g u ln lyre trong nong nghiep nhu lao dong, d lt dai, von, hat giong, phan bon thong thudmg chung ta hay noi den hieu qua kinh tl cua viec sir dung cac nguon lire do Vay, hieu hieu qua kinh te nhu the nao cho dung? Ve hieu qua cua san xuat trong nong nghiep da duqc nhieu tac gia ban den nhu Femell (1957), Senuluz (1964) cac hoc gia tren d lu di d in th in g nhat la

c ln phan biet ro khai niem co ban ve hieu qua kinh te (economic efficiency)

- Hieu qua ky thuat la s6 luqng san ph im co th l dat duqc trong mot don vi chi phi d lu vao hay n g u ln luc trong su dying vao san xudt trong nhimg dieu kien

cu the va ky thuat cong nghe ap dung vao nong nghiep Hieu qua ky thuat duqc ap dung pho b iln trong kinh t! vi mo d l xem xet tinh hinh su dying nguon luc cu the Hieu qua M y thuong duqc phan anh trong moi quan he ve cac ham san xuat Hieu qua ky thudt lien quan d in phuomg tien vat chat cua san xuat No chi ra rdng mqt dom vi n g u ln luc dung vao san x u lt dem lai them bao nhieu don vi san pMm Vi

dp, ta xem xet cr hinh 2.3

Hinh 2.3 Quan he giua nang suat gidng lita va phan bon

Hinh 2.3 th l hien moi quan he g iln g moi TP1 va g iln g cu TP2 voi phan bon Moi diem tren duerng cong TP1 (giong mod th l hien rang cung mot luqng phan bon d lu tu, nang s u it d lu cao hem so voi g iln g cu Boi le, cung mqt luqng

d lu tu nhurig ket qua mang lai cao horn Hieu qua ky thuat cua viec su dung cac nguon lyre duqc the hien thong qua m li quan hq giua d lu vao va d lu ra voi nhau

va gifta cac san ph lm khi nong dan ra qu y lt dinh san x ult Hieu qua ky thuat phu thu6c n hilu vao ban chat ky thuat va cong nghe ap dung vao san x u lt nong nghiep, ky thuat duqc ap dung.

- Hieu qua phdn bo la chi tieu hieu qua trong cac y lu to gia san phlm va gia dlu vao duqc tinh de phan anh gia tri san pham thu them tren mot dong chi phi them

ve dau vao hay nguon luc Thuc chit cua hieu qua phan bo la hieu qua ky thuat co tinh den cac yeu to ve gia cua cac d lu vao va gia cua dau ra Vi the no con duqc goi

la hieu qua gia (price effciency) Viec xac dinh hieu qua nay giong nhu xac dinh cac dieu kien va ly thuyet bien de t6i da hoa lqi nhuan B ilu do nghla la gia tri bien cua san pham phai bSng chi phi bien cua ngudn lire su dung vao san xuat

C3 hinh 2.3, nong dan khong dat hieu qua phan b6 tai dilm B ma chi dat hieu qua phan b6 tai diem A vi tai diem do thoa man dieu kien gia tri san pham bien bang chi phi bien, tai B chi dat hieu qua ky thuat ma thoi, tai C dat hieu qua phan b6 nhung khong dat hieu qua ky thuat va tai D khong dat hieu qua ky thuat va hieu qua phan bo

- Hieu qua kinh te la pham tru kinh t l ma trong do san x u lt dat ca hieu qua

ky thuat va hieu qua phan b6 D ilu do co nghla la ca hai y lu t6 hien vat va gia tri deu tinh d in khi xem xet viec su dung cac nguon luc trong nong nghiep N lu dat duqc mot y lu t6 hieu qua ky thuat hay hieu qua phan bo mod la d ilu kien can chu chua phai la d ilu kien du cho dat hieu qua kinh te Chi khi nao viec su dung nguon luc dat ca chi tieu ky thuat va phan bo, khi do san x u lt mod dat hieu qua kinh te Hinh 2.3: nhung nong trai san x u lt a dilm A la dat hieu qua kinh te

5.2 Phirim g hirong n an g cao hieu q u a su* dun g cac nguon lure tro n g nong n g h ifp

Viec nghien cuu va phan tich pham tru v ! hieu qua kinh t l da chung t6 rin g viec nang cao hieu qua su dung cac ngudn luc trong nong nghiep la het sue quan trong Hieu qua su dung cac nguon lqc trong nong nghiep phu thuoc n h ilu vao cac nhan to co ban sau day:

- Ban chat cua ky thuat hay cong nghe ap dung vao nong nghiep N hu tren

da phan tich, doi mod cong nghe trong nong nghiep co th l huong vao viec tiet kiem cac ngudn luc, phat triln cac cong nghe doi hoi d lu tu thap, it dung c h it hoa hoc, phat huy kinh nghiem c6 truyln cua nong dan va thuc hien da dang sinh hoc Hieu qua sir dung cung co th l duqc coi nhu la nhung bien doc lap quy dinh den n2ng su it nong nghiep

- Cor scr ha tang cua san xuat cung la nhung yeu to co ban quy dinh den hieu qua kinh tl Chung bao g6m giao thong thuy loi, thong tin lien lac, cac dich vu ve san xuat va khoa hoc ky thuat Nhfing yeu to nay tac dong ca true tiep va gian tiep den hieu qua kinh te.

- M6i truong chinh sach cua Chinh phu, co hai nhom chinh sach Mot la, cac chinh sach thong qua gia nhu chinh sach san pham, chinh sach dau vao, thue co tac dong true tilp den hieu qua kinh tS Hai la, cac chinh sach khong thong qua gia nhu phat trien co so ha tang, giao due, khuyen nong, cung cap tin dung, nghien curu va phat tr iln co tac dong gian tiep tori hieu qua kinh te

- C o cau thi truong trong nong nghiep bao gom: thi truong ddu vao va dau

ra cua nong nghiep Phan Ion cac thi truong trong nong nghiep mang tinh canh tranh hoan hao hom so voi cac nganh khac Vi vay, tao ra moi truong canh tranh lanh manh cung la dieu kien nang cao hieu qua su dung cac ngudn luc Moi truong canh tranh lanh manh trong do cac thanh phan kinh te qu6c doanh, tu nhan

va hop tac xS co quydn ngang nhau trong viec tao ra von, su dung cac thong tin, mua va ban cac san phim

Tir viec phan tich cac nhan t6 tren, phuong hudmg co ban dk nang cao hieu qua su dung cac ngudn lire la: xay dung va ap dimg cac cong nghe va ky thuat phu hop voi nong dan d moi vung cu th i, phat trien co so ha tong, tang cudng khuyen nong, m o rong cac hinh thuc hop toe, xay dung moi truong chinh sach phu hop va

dky manh cac chuong trinh nghien curu va phat trien voi su tham gia cua nong dan, dam bao n ln nong nghiep phat trien b ln vflng

1 Tat ca cac nguon tai nguyen hien dang duac sir dung hoSc co the duac sir dung vao san xuat cua cai vat chat hoac dich vu duac goi la cac ySu t6 ngu6n luc Cac yeu to nguon lire co the ton tai duai hinh thai vat chat ho&c duai hinh thai gia tri Trong nong nghiep xet theo hinh thai hien vat, cac y lu t6 ngu6n luc bao g6m 5 nhom yeu t6: nguon nhan luc, cac phuang tien c a khx, nguon luc sinh hoc, cac phuang tien hoa hoc, nguon ddt dai Nhung dac d iim cua cac y lu to nguon luc su dung vao nong nghiep gan lien vai cac dac diem cua san xuat nong nghiep Cac ySu t6 nguon luc co vai tro to Ion trong viec tang truang va phat triln nong nghiep Viec su dung tiet kiem va co hieu qua cac yeu to nguon lire cua san xuat nong nghiep la tat yeu khach quan, doi hoi cac ca sa nong nghiep coi trong viec bao ve va phat trien hap ly, dam bao moi quan he hai hoa giua cac yeu to ngu6n lire.

2 Ruong dat la tu lieu san xuat chu yeu trong nong nghiep, khac vai cac tu lieu san xudt khac cr ch6: so luong dien tich ruong ddt co han nhung sue san xuat cua ru0ng dat khong bi gioi han, co vi tri c6 dinh va chat luong khong dong dSu, khong bi hao mon va dao thai khoi qua trinh san xuat, nSu su dung hap ly thi chat luorng ruong d&t duac nang len Quy ruong dat cua Viet Nam khong Ion, muc binh quan ruong dat dau nguai thap, bi phan chia manh mun v.v De nang cao hieu qua

su dung ruong dat can thiet phai tien hanh danh gia dat dai theo so luong, chat luong va cac dieu kien g&n vdi dat dai, khai thac chieu sau cua ruong dat va

mo rong them dien tich bang each khai hoang va tang vu, chuyln d6i ruong dat bang each don dien d6i thua, tap trung ruong dat vao nhung ho san xudt gioi v.v

T6m tat Chmmg 2

3 Nguon nhan luc trong n6ng nghiep la tong the sure lao dong tham gia hoat dong san xuat nong nghiep Nguon nhan luc trong nong nghiep co dac diem rieng, truac het mang tinh thai vu cao la net dac thu diln hinh, la thu lao dong tat yeu,

xu huang co tinh quy luat la khong ngimg giam ve s6 luong lao dong tuyet doi va tuang d6i va duac chuyen sang cac nganh khac Ngu6n nhan luc trong nong nghiep Viet Nam dang chiem ty trong Ion trong t6ng lao dong xa hoi, nhung phan b6 khong deu giua cac nganh trong noi bo nong nghiep va cac vung trong ca nuac Viec d u thua lao dong va thieu viec lam dang la vdn dS n6i com va thu hut

39

su quan tam cua chfnh quyln cac cap a Trung uomg va dia phuang cung nhu gidi nghien cuu khoa h<?c B e su dung hap ly va co hieu qua n g u ln nhan luc trong nong nghiep c ln th ilt phai xay dung ca c lu kinh t l hap ly, phan bo va phan b l lai lao dong hgrp ly, k it hop bien phap tham canh, khai hoang va tang vu, phat triln cong nghiep nong thon, cai tien to chute lao dong, v.v

4 V6n la nguon luc han c h i d li ved cac nganh kinh te noi chung, d li vai nong nghiep noi rieng Von san xuat nong nghiep co nhung dac diem dugc phan bi6t voi cac nganh kinh t l khac O ! tiln hanh san xuat kinh doanh c ln th ilt phai umg truac mot s6 tiln n h lt dinh d l mua sSm tu lieu lao dong, trong qua trinh su dung cac tu lieu lao dong nay khong thay doi hinh thai vat c h it ban dau va tham gia vao nhieu chu ky san xuat san pham mdi theo mure do hao mon, phan von utng truac do dugc goi la v ln c l dinh V6n c l dinh dugc phan theo chute nang, theo cong dung timg y lu t l v.v tai san x u lt v ln c l dinh chu y lu thuc hien bang hai phuang thurc; thong qua quy khau hao va thong qua d lu tu xay dung c a ban Ngoai v ln co dinh muon tiln h£nh san xuat kinh doanh cAn co von luu dong Von luru dgng la v ln bang tiln umg truac d l xay dung va dvr tru cho san x u lt, d l mua slm vat re tiln mau hong va hang hoa dien ra m gt each binh thuemg Theo tinh

ch it tham gia cua cac y lu t l vao qua trinh san x u lt, v ln luu dong g lm ba bg phan

c lu thanh Hieu qua su dung v ln c l dinh va v ln luu dong trong nong nghiep dugc

do luemg b ln g he th in g cac chi tieu nhu gia tri san p h lm do dong von mang lai, tong lgi nhuan va ty suat lgi nhuan; ty le ngi hoan cua von; then gian hoan von