3 Đoạn 3 Chân dung người lính Tây Tiến a Chân dung về ngoại hình Tây tiến đoàn binh không mọc tóc Quân xanh màu lá dữ oai hùm Bút pháp lãng mạn + Sự khắc nghiệt của cuộc sống chiến trường, của cuộc kháng chiến trường kì đã được tái hiện không một chút tô vẽ để bao thời gian trôi qua, đọc lại những vần thơ này ta vẫn cảm nhận rõ ràng gian khổ, những hi sinh Một dân tộc sau hơn 80 năm bị thực dân Pháp đô hộ lại vừa trải qua nạn đói khủng khiếp, giành độc lập đân tộc chưa lâu đã phải đứng lên cầm s.
Trang 13.Đoạn 3: Chân dung người lính Tây Tiến
a.Chân dung về ngoại hình
Tây tiến đoàn binh không mọc tóc
Quân xanh màu lá dữ oai hùm
-Bút pháp lãng mạn:
+ Sự khắc nghiệt của cuộc sống chiến trường, của cuộc kháng chiến trường kì đã được tái hiện không một chút tô vẽ để bao thời gian trôi qua, đọc lại những vần thơ này ta vẫn cảm nhận rõ ràng gian khổ, những hi sinh Một dân tộc sau hơn 80 năm
bị thực dân Pháp đô hộ lại vừa trải qua nạn đói khủng khiếp, giành độc lập đân tộc chưa lâu đã phải đứng lên cầm súng bảo vệ chủ quyền với hai bàn tay trắng Vì vậy, cuộc kháng chiến chống Pháp thiếu thốn trăm bề Với đơn vị Tây tiến gian khổ như tăng lên gấp bội Họ phải đóng quân nơi rừng thiêng nước độc, với cuộc sống màn trời chiếu đất Bệnh tật hoành hành khiến họ phải trụi tóc, xanh da
+ Thế nhưng bằng cái nhìn lãng mạn của Quang Dũng, tác giả đã tô đậm, phóng
đại vẻ đẹp của người lính trở thành dáng vẻ khác thường đến kì dị: cả một đoàn quân trọc đầu, không mọc tóc, nước da xanh lét màu lá rừng Bên cạnh sự phóng đại còn là sự tương phản: mặc dù xanh xao, gầy mòn, ốm yếu nhưng vẫn
mang sức mạnh của chúa tể rừng xanh
- Tinh thần bi tráng: Trên nền của vẻ đẹp lãng mạn ta vẫn thấy toát lên tinh thần
bi tráng Đầu không mọc tóc, nước da xanh xao màu lá rừng là kết quả của sự tàn phá của căn bệnh sốt rét rừng Bệnh sốt rét rừng hoành hành dữ dội lấy đi sức khỏe, vẻ đẹp, tuổi thanh xuân của những chàng trai trẻ Đằng sau những hình ảnh thơ phải chăng là sự cảm thương, xót xa của nhà thơ dành cho những người đồng đội Bên cạnh vẻ tiều tụy tưởng như đến bi thương lại vút lên khí phách hào hùng Người lính trẻ từ thế bị động “bị rụng tóc” sang thế chủ động áp đảo hoàn cảnh
“không mọc tóc” Hình ảnh “dữ oai hùm” ẩn chứa trong đó dáng vẻ dữ dội và vẻ đẹp của lòng dũng cảm cùng tinh thần chiến đấu Tên tuổi của đoàn quân đã trở thành nỗi khiếp sợ của kẻ thù
- So sánh: Trong cái nhìn của Quang Dũng người lính Tây Tiến rất khác biệt so với
nét bình dị, chân thực như người lính trong thơ Tố Hữu
Giọt giọt mồ hôi rơi
Trên má anh vàng nghệ
Anh vệ quốc quân ơi
Trang 2Sao mà yêu anh thế!
( Cá Nước-Tố Hữu)
Hay như người lính trong thơ Chính Hữu
Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh,
Sốt run người, vừng trán ướt mồ hôi.
( Đồng chí – Chính Hữu)
b Câu 3,4: Chân dung về tâm hồn
Mắt trừng gửi mộng qua biên giới
Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm
- Phân tích: Nét lãng mạn trong bức chân dung tâm hồn người lính Tây Tiến là
đặc điểm nổi bật nhất Đi vào đời sống tâm hồn, Quang Dũng đã chọn hình ảnh nổi bật nhất là đôi mắt với ý nghĩa là cửa sổ của tâm hồn Nhưng đôi mắt qua cái nhìn của Quang Dũng thật khác lạ với hai ánh mắt Ánh mắt thứ nhất là ánh mắt căm hờn: chữ “trừng”-biểu tượng cho lòng căm thù giặc cháy bỏng của những người lính Một nửa tâm hồn của người lính dành cho lòng căm thù, một nửa còn lại dành cho những yêu thương mơ mộng Đêm đêm sau những trận đánh ác liệt, trong những lúc chờ giặc tới những người lính lại đi về với mơ và mộng Người lính gửi giấc mộng qua biên giới về quê hương Hà Nội Đó là giấc mộng ‘Dáng kiều thơm”- những người thiếu nữ Hà thành duyên dáng, xinh đẹp là người bạn, người yêu nơi phương xa của họ Bên cạnh lòng căm thù như ngọn lửa ngút trời
là tình yêu quê hương tha thiết Bên cạnh tình yêu quê hương tha thiết là tình yêu lứa đôi
- Bình luận, lí giải: Đây là những câu thơ một thời bị phê phán gay gắt, bị quy
chụp là “mộng rớt, buồn rớt tiểu tư sản” không có lợi cho cuộc kháng chiến của dân tộc Tuy nhiên thời gian đã cho ta câu trả lời: không có một công thức chung cho những nỗi buồn, niềm vui cho mọi tầng lớp trong xã hội Người lính Tây tiến vẫn có quyền được mơ mộng, khát vọng yêu đương như tuổi đời vốn rất trẻ của họ Giới thiệu được vẻ đẹp lãng mạn đó không phải là cái lỗi mà ngược lại là cái tài của Quang Dũng Vì vậy, thời gian đã trả lại vị trí cho Tây Tiến- một trong những bài thơ hay nhất của thơ ca trong kháng chiến chống Pháp
- So sánh: Hình ảnh người lính cách mạng trong những năm đầu kháng chiến
chống Pháp với bao gian khổ, thiếu thốn qua cái nhìn của các nhà thơ đương thời thường toát lên vẻ mộc mạc, bình dị khác với vẻ đẹp lãng mạn của người lính trong thơ Quang Dũng Nỗi nhớ của người lính trong bài thơ “Đồng chí” của Chính Hữu
Trang 3là nỗi nhớ về “ruộng nương”, “gian nhà không mặc kệ gió lung lay”, “giếng nước gốc đa” Còn trong “Nhớ” của Hồng Nguyên là một nỗi nhớ thấm đượm tình quê
Ba năm rồi gửi lại quê hương.
Mái lều gianh,
Tiếng mõ đêm trường,
Luống cày đất đỏ
Ít nhiều người vợ trẻ
Mòn chân bên cối gạo canh khuya
Nếu phần lớn người lính trong các bài thơ khác đều đến từ mọi vùng quê, đều xuất thân nông dân thì người lính Tây Tiến lại xuất thân trí thức, phần lớn là những học sinh, sinh viên vừa rời ghế Nhà trường ra đi từ thủ đô ngàn năm văn hiến Giấc mơ thời áo trắng và chất lãng mạn của tuổi trẻ cùng chất người Hà Nội khiến giữa những gian khổ, họ hiện lên vẫn lịch lãm sang trọng, hào hoa, phong nhã
c.Bốn câu còn lại: Chân dung về lí tưởng, lòng yêu nước, phẩm chất anh hùng.
Rải rác biên cương mồ viễn xứ
Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh
Áo bào thay chiếu, anh về đất
Sông Mã gầm lên khúc độc hành
-Câu 5: Bi thương
Câu thơ thứ nhất nếu tách riêng ra sẽ gợi lên cảm giác thật thê lương, ảm đạm (trích thơ)
Theo hành trình hành quân chiến đấu nơi biên cương xa lắc, người lính đã ngã xuống Những nấm mồ của họ nằm im lìm, rải rác đó đây không khói hương.Nếu
từ “mồ” (khác “mộ”- kiên cố, vững chắc) là nỗi đau thương về cái chết thì từ “viễn xứ” lại càng gợi nỗi trống vắng và lạnh lẽo “Viễn xứ” là nơi xứ xa- nơi biên cương hẻo lánh heo hút xa cách quê nhà vời vợi Sau cái chết, người ta thường có nguyện vọng trở về gia đình, quê hương nhưng những người lính ngoài chiến trường có lẽ không bao giờ đạt được nguyện ước ấy Họ sẽ vĩnh viễn nằm xuống bên một cánh rừng, một con suối, có thể mãi mãi không có người thân yêu đến khóc thương và tưởng nhớ họ Cái chết nào chẳng đau thương nhưng có lẽ cái chết nơi chiến
trường “da ngựa bọc thây” là một trong những nỗi bi thương lớn nhất, vĩnh viễn cô độc và lạnh lẽo
-Câu 6: Hùng tráng
Trang 4Trên nền của nỗi bi thương bỗng vút lên vẻ đẹp của lí tưởng chiến đấu cao cả
“Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh” “Đời xanh” là đời trai trẻ, đẹp đẽ, quý giá
với thơ và mộng, tương lai còn ở phía trước “Chiến trường” là không gian khốc liệt của chiến tranh và máu, hi sinh và tổn thất Ném vào lò lửa của chiến tranh đời người trở nên mong manh như chiếc lá úa tàn Sự hi sinh có thể đến với họ bất cứ lúc nào trên mỗi bước đường hành quân dãi dầu mưa nắng, sau mỗi trận đánh gay
go, ác liệt vậy mà họ vẫn còn “chẳng tiếc” – không hề băn khoăn, vướng bận mà sẵn sàng lựa chọn sự hi sinh Ở đây là sự hi sinh cao cả nhất- hi sinh cả cuộc đời cho Tổ quốc Chỉ đơn giản hai chữ “chẳng tiếc” nhưng chứa đựng trong đó bao cao
cả, bao anh hùng của một thời toàn dân tộc sẵn sàng chiến đấu hi sinh “quyết tử
cho tổ quốc quyết sinh” Câu thơ giúp chúng ta liên tưởng đến những câu thơ
của Thanh Thảo viết về thế hệ mình trong kháng chiến chống Mĩ.
Chúng tôi đã đi không tiếc đời mình
(Những tuổi hai mươi làm sao không tiếc)
Nhưng ai cũng tiếc tuổi hai mươi thì còn chi Tổ
quốc?
-Câu 7,8: Khi đã xác định rõ mục đích cao cả của cuộc đấu tranh vì độc lập, tự do,
người chiến sĩ Tây tiến thanh thản đón nhận sự hi sinh:
“Áo bào thay chiếu, anh về đất
Sông Mã gầm lên khúc độc hành
+ Bi thương: Một lần nữa nỗi bi thương trong cuộc đời của người lính lại hiện hình
ở cái chết Chứng kiến sự hi sinh của những người đồng đội, tiếng lòng của nhà thơ Quang Dũng phải chăng gửi vào tiếng gầm của dòng sông Mã- biết bao xót xa, nghẹn ngào uất hận, căm hờn
+ Hùng tráng: Áo bào thay chiếu, anh về đất :Tuy nhiên, vẻ đẹp hùng tráng vượt
lên tất cả nỗi bi thương Chính nhà thơ Quang Dũng đã kể lại, khi người chiến sĩ nằm xuống, không có manh chiếu để liệm, chỉ có tấm áo dãi dầu mưa nắng theo các anh về với đất mẹ Hiện thực đau thương qua bút pháp lãng mạn đã lấp lánh sắc màu huyền thoại Chiếc áo bình dị trong giờ phút tiễn biệt bỗng chói lọi như những chiếc áo bào sang trọng dành cho vua chúa, tướng lĩnh thủa xưa Đó là cái chết của người anhh hùng vừa sang trọng, vừa oai phong, lẫm liệt Cụm từ “anh về đất” lại một lần nữa sử dụng cách nói giảm, nói tránh làm giảm đi ấn tượng về sự đau thương tô đậm chất anh hùng Chỉ có những người anh hùng mới có thể xem thường cái chết, đến với cái chết trong sự thanh thản đến như vậy Hình ảnh thơ nói
Trang 5về cái chết một lần nữa nó không gợi không khí đau thương mà gợi sự thanh thản
lạ lùng: coi cái chết nhẹ tựa lông hồng
Tiếng gầm của sông Mã: Các anh hi sinh nơi miền viễn xứ, không một vòng hoa
trắng, không có nước mắt mẹ già, không có giọt lệ của người yêu, chỉ có lòng đất
mẹ ôm ấp vỗ về và dòng sông Mã thay mặt cho tất cả những người còn sống tấu lên “khúc độc hành” Âm thanh hùng tráng của núi rừng kết hợp với từ Hán Việt
“độc hành” Trong tiếng gầm ấy có bao bi thương: là nỗi đau, sự tiếc thương, tiếng khóc của những người đồng đội tiễn biệt người con yêu quý về nơi an nghỉ cuối cùng Trong tiếng gầm ấy có cả bao cảm xúc hào hùng-phải chăng đó là lời ca ngợi, sự cảm phục của quê hương, của những người đồng đội với những người anh hùng dã hi sinh vì Tổ quốc Đoạn thơ khép lại nhưng lòng người không thấy bi lụy chỉ thấy trào dâng niềm tin, niềm cảm phục về đoàn quân anh hùng
*Nghệ thuật
- Bút pháp lãng mạn và tinh thần bi tráng là nghệ thuật chủ đạo của đoạn thơ Nó thể hiện sự tương phản giữa hiện thực đầy mất mát, bi thương và phẩm chất anh hùng
-Thủ pháp tương phản đối lập: bề ngoài của đoàn binh với bên trong tâm hồn -Nghệ thuật phóng đại, nói giảm, nói tránh
-Sử dụng nhiều từ Hán Việt gợi màu sắc cổ kính và âm hưởng hào hùng, trang nghiêm
-Các BPNT: nhân hóa, ẩn dụ… ngôn ngữ sử thi lãng mạn, hào hùng
4.Đoạn 4: Lời thề với đoàn quân Tây Tiến
Tây tiến người đi không hẹn ước
Đường lên thăm thẳm một chia phôi
Ai lên Tây tiến mùa xuân ấy
Hồn về Sầm Nứa chẳng về xuôi.
- Đoàn binh Tây tiến ra đi mang trong mình lời thề không thể nào quên
- Những người lính Tây tiến ra đi nơi chiến trường không hề có 1 lời hẹn ước ngày trở về bởi họ biết rằng khi đã bước vào cuộc chiến khốc liệt, cái chết là điều không tránh khỏi
Trang 6-Đằng sau cuộc chia ly là bao tâm trạng lưu luyến nhớ thương của người đi, kẻ ở Càng đi khoảng cách chia li với đơn vị càng lớn, nỗi nhớ càng thêm thiết tha
- Những người đã từng đến với Tây tiến, sống và chiến đấu với đoàn quân Tây tiến
sẽ không bao giờ quên quãng thời gian họ đã sống và chiến đấu bên nhau