Tiểu luận cách mạng tháng tám 1945

I Mở đầu Đã hơn 70 năm trôi qua nhưng trong tâm trí của nhiều thế hệ người dân Việt Nam thì ngày Tổng khởi nghĩa giành chính quyền 198 trong cao trào Cách mạng tháng Tám 1945 vẫn còn âm vang hào khí sôi nổi và niềm tự hào dân tộc lớn lao Thắng lợi và ý nghĩa lịch sử của cuộc Cách mạng này vẫn là một sự kiện diệu kỳ trong lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước vĩ đại của dân tộc ta Năm tháng có thể lùi xa vào chiều sâu lịch sử nhưng kinh nghiệm từ Cách mạng Tháng Tám đối với công cuộc hội nhập.

I Mở đầu

Đã hơn 70 năm trôi qua nhưng trong tâm trí của nhiều thế hệ người dân Việt Nam thì ngày Tổng khởi nghĩa giành chính quyền 19/8 trong cao trào Cách mạng tháng Tám 1945 vẫn còn âm vang hào khí sôi nổi và niềm tự hào dân tộc lớn lao Thắng lợi và ý nghĩa lịch sử của cuộc Cách mạng này vẫn là một sự kiện diệu kỳ trong lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước vĩ đại của dân tộc ta Năm tháng có thể lùi xa vào chiều sâu lịch sử nhưng kinh nghiệm từ Cách mạng Tháng Tám đối với công cuộc hội nhập quốc tế hiện nay, vẫn giữ nguyên giá trị, cần được các cấp, các ngành và mỗi cán bộ, đảng viên nắm vững để vận dụng vào thực tiễn một cách thiết thực và hiệu quả cho quá trình hội nhập quốc tế đang diễn ra ngày càng sâu rộng hiện nay Cách mạng tháng Tám năm 1945 đã để lại nhiều bài học quý báu cho Đảng và nhân dân ta trong hành trình hướng đến tương lai, kiên định mục tiêu: độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, vì một nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh

II Nội dung

A Cuộc vận động cách mạng tháng Tám 1945

I Việt Nam trong những năm 1939-1945

 Tình hình thế giới và Đông Dương

a Thế giới

- Tháng 9 - 1939, Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ Phát xít Đức tấn công Pháp, Pháp thua cuộc

b Đông Dương

- Quân phiệt Nhật tấn công Trung Quốc và tiến sát tới biên giới Việt - Trung

=> Pháp đứng trước 2 nguy cơ: một là ngọn lửa cách mạng giải phóng của nhân dân Đông Dương bùng cháy, hai là bị Nhật hất cẳng

- Pháp câu kết với Nhật cùng bóc lột nhân dân Việt Nam, khiến cho nhân dân thêm khổ cực, điêu đứng

 Những cuộc nổi dậy đầu tiên

1 Khởi nghĩa Bắc Sơn (27-9-1940)

- Bối cảnh: Quân Nhật đánh vào Lạng Sơn, quân đội Pháp trên đường thua chạy đã rút qua châu Bắc Sơn Nhân cơ hội đó, Đảng bộ Bắc Sơn lãnh đạo nhân dân nổi dậy tấn công thực dân Pháp

- Diễn biến:

+ Dưới sự chỉ huy của Đảng bộ Bắc Sơn nhân dân đấu tranh quyết liệt chống khủng bố, tổ chức các toán vũ trang đi lùng bắt và trừng trị bọn tay sai

+ Thành lập đội du kích Bắc Sơn, sang năm 1941 phát triển thành Cứu quốc quân

- Ý nghĩa: Tuy thất bại nhưng chính quyền cách mạng đã được hình thành

2 Khởi nghĩa Nam Kì (23 - 11 - 1940)

- Bối cảnh:

+ Lợi dụng bối cảnh quân Pháp thua trận ở châu Âu và yếu thế ở Đông Dương, bọn quân phiệt Xiêm (Thái Lan), được phát xít Nhật xúi giục khiêu khích gây hấn ở biên giới Lào - Campuchia

+ Để chống lại thực dân Pháp đã bắt binh lính Việt Nam chết trận thay cho chúng Bất bình với điều đó, nhiều binh lính đào ngũ hoặc bí mật với Đảng bộ Nam Kì

- Diễn biến:

+ Đảng bộ Nam Kì đã quyết định khởi nghĩa (23-11-1940), một số chiến sĩ bị bắt trước ngày khởi sự do bị lộ Pháp tăng cường thiết quân luật, săn lùng các chiến sĩ cách mạng

+ Nghĩa quân đã triệt hạ một số đồn bốt giặc, triệt phá nhiều đường giao thông, thành lập chính quyền nhân dân và tòa án cách mạng ở nhiều vùng Lá cờ đỏ sao vàng lần đầu tiên xuất hiện trong cuộc khởi nghĩa này

- Kết quả: Do Pháp đàn áp khốc liệt, cơ sở Đảng bị tổn thất nặng nề, nhưng một số nghĩa quân rút vào hoạt động bí mật

3 Binh biến Đô Lương (13 - 1 - 1941)

- Nguyên nhân: Timh thần giác ngộ của người Việt lên cao Binh lính người Việt hết sức bất bình vì bị đưa sang Lào làm bia đỡ đạn

- Diễn biến: Ngày 13 - 01 - 1941, dưới sự chỉ huy của Nguyễn Văn Cung, binh lính chợ Rạng đã nổi dậy Họ đánh chiếm đồn Đô Lương sau đó lên ô tô kéo về Vinh

- Kết quả: Kế hoạch đã bị thất bại

II Cao trào cách mạng tiến tới tổng khởi nghĩa tháng Tám 1945

 Mặt trận Việt Minh ra đời(19/5/1941)

1 Hoàn cảnh

- Tháng 6 - 1941, Đức tấn công Liên Xô, thế giới hình thành 2 trận tuyến: Phe Đồng Minh và Phe Phát xít

- Tình hình trong nước có nhiều biến chuyển: Đầu năm 1941 Nguyễn Ái Quốc trở

về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng trong nước Người đã triệu tập Hội nghị BCH Trung ương 8 tại Pác Bó (Cao Bằng) từ ngày 10 đến ngày 19 - 5 - 1941

* Nội dung Hội nghị BCH Trung ương tháng 5 - 1941:

- Nhiệm vụ: Đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu

- Chủ trương thành lập Mặt trận Việt Nam Độc lập Đồng minh hội (19 - 5 - 1941) (Mặt trận Việt Minh) thu hút đông đảo quần chúng tham gia

- Kẻ thù: Pháp, Nhật và bọn tay sai phản động

Mục 2

2 Hoạt động của Mặt trận Việt Minh

* Xây dựng lực lượng vũ trang:

- Lực lượng vũ trang đầu tiên của cách mạng Việt Nam là Đội du kích Bắc Sơn

- Năm 1941 dưới sự lãnh đạo của Đảng chuyển thành Cứu quốc quân hoạt động tại căn cứ địa Bắc Sơn - Võ Nhai Sau đó phân tán thành nhiều bộ phận, phát triển chiến tranh du kích hoạt động tại các tỉnh Thái Nguyên, Tuyên Quang, Lạng Sơn

- Tháng 5 - 1941, Tổng bộ Việt Minh ra chỉ thị “Sắm sửa vũ khí, đuổi thù chung” Không khí cách mạng sôi sục khắp cả nước

- Ngày 22 - 12 - 1944, Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân ra đời Ngay sau khi thành lập đã đánh thắng trận Phay Khắt và Nà Ngần

* Xây dựng lực lương chính trị:

- Cao Bằng là nơi thí điểm cuộc vận động xây dựng các Hội cứu quốc trong Mặt trận Việt Minh

- Đến 1942, khắp 9 châu ở Cao Bằng đều có Hội Cứu quốc quân, trong đó có 3 châu hoàn toàn

- Sau đó Uỷ ban Việt Minh Cao - Bắc - Lạng được thành lập, lập ra “19 ban xung phong Nam tiến”, phát triển lực lượng cách mạng xuống miền xuôi

- Đảng rất chú trọng xây dựng lực lượng chính trị ở cả nông thôn và thành thị, tranh thủ hợp tác rộng rãi các tầng lớp khác nhau: sinh viên, học sinh, trí thức, tư sản dân tộc

- Báo chí Đảng và Mặt trận Việt Minh phát triển rất phong phú, góp phần tuyên truyền đường lối chính sách của Đảng rộng rãi,

 Cao trào kháng Nhật cứu nước tiến tới tổng khởi nghĩa tháng Tám năm

1945

1 Nhật đảo chính Pháp (9 - 3 - 1945)

* Hoàn cảnh:

- Đầu năm 1945, chiến tranh thế giới thứ hai bước vào giai đoạn kết thúc Nước Pháp được giải phóng

- Nhật khốn dốn ở Đông Dương

- Đông Dương: Pháp ráo riết hoạt động chờ cơ hội phản công Nhật

* Diến biến:

- Đêm 9/3/1945, Nhật đảo chính Pháp trên toàn cõi Đông Dương, Pháp nhanh chóng đầu hàng

Mục 2

2 Tiến tới Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945

* Chủ trương của Đảng

- Ngay khi Nhật đảo chính Pháp, Đảng đã tổ chức họp Hội nghị mở rộng

- Hội nghị đã ra chỉ thị “Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”, xác định kẻ thù chính, cụ thể, trước mắt là phát xít Nhật

- Hội nghị phát động cao trào “Kháng Nhật, cứu nước” làm tiền đề cho Tổng khởi nghĩa

* Diễn biến

- Ngay từ tháng 3 - 1945, cách mạng chuyển sang cao trào, phong trào đấu tranh vũ trang và khởi nghĩa từng phần diễn ra ở nhiều địa phương Tiêu biểu là ở căn cứ địa Cao - Bắc - Lạng hàng loạt các huyện, châu, xã được giải phóng

- Ngày 15 - 4 - 1945, Hội nghị quân sự cách mạng Bắc Kì họp ở Hiệp Hòa (Bắc Giang) được tổ chức Hội nghị quyết định thống nhất các lực lượng vũ trang thành Việt Nam giải phóng quân

- Uỷ ban quân sự cách mạng Bắc Kì được hình thành

- Ngày 4 - 6 - 1945, khu giải phóng Việt Bắc ra đời

- Phong trào quần chúng trong cả nước phát triển mạnh mẽ, nhất là phong trào phá kho thóc Nhật chia cho dân nghèo

=> Cao trào kháng Nhật cứu nước đã dấy lên một khí thế sẵn sàng khởi nghĩa trong

cả nước

III Tổng khởi nghĩa tháng tám năm 1945 và sự thành lập nước Việt Nam dân chủ cộng hòa

 Lệnh tổng khởi nghĩa được ban bố

1 Bối cảnh thế giới:

- Chiến tranh thế giới thứ hai bước vào giai đoạn kết thúc

- Ở châu Âu, Đức đầu hàng đồng minh không điều kiện (5 - 1945)

- Ở châu Á, Nhật đầu hàng động minh không điều kiện (8 - 1945)

2 Bối cảnh trong nước:

- Ngay khi nghe tin Nhật đầu hàng, Hội nghị toàn quốc của Đảng được họp ở Tân Trào (Tuyên Quang) từ ngày 14 đến 15-8-1945 đã quyết định phát động Tổng khởi nghĩa trong cả nước Uỷ ban khởi nghĩa được thành lập và ra quân lệnh số 1 kêu gọi nổi dậy

- Tiếp theo, Đại hội quốc dân Tân Trào được tổ chức (16-8) nhất trí tán thành Tổng khởi nghĩa, thông qua 10 chính sách của Việt Minh, lập Uỷ ban Dân tộc giải phóng Việt Nam do Hồ Chí Minh làm chủ tịch Sau đó Người đã gửi thư đến đồng bào kêu gọi Tổng khởi nghĩa giành chính quyền

- Chiều 16-8 giải phóng thị xã Thái Nguyên mở đường về Hà Nội

 Giành chính quyền ở Hà Nội Ở Hà Nội, từ sau ngày Nhật đảo chính Pháp,

không khí cách mạng

- Ở Hà Nội không khí cách mạng sục sôi, Việt Minh hoạt động khắp thành phố

- Sáng ngày 19/8, cả Hà Nội tràn ngập khí thế cách mạng Đồng bào rầm rập kéo đến quảng trường Nhà hát lớn dự cuộc mít tinh do Mặt trận Việt Minh tổ chức Bài hát Tiến quân ca lần đầu vang lên

- Cuộc mít tinh nhanh chóng chuyển thành biểu tình, chia ra nhiều đoàn đi chiếm các công sở của chính quyền bù nhìn

=> Kết quả: Trước khí thế của cuộc khởi nghĩa, quân Nhật không dám chống lại Cuộc khởi nghĩa hoàn toàn thắng lợi ở Hà Nội

* Ý nghĩa:

- Cổ vũ mạnh mẽ đối với phong trào Tổng khởi nghĩa trong cả nước

 Giành chính quyền trong cả nước Ngay từ những ngày đầu tháng 8, một

không khí gấp rút chuẩn bị khởi nghĩa

- Từ ngày 14 đến ngày 18 - 8 - 1945, nhiều xã huyện một số tỉnh đã giành chính quyền sớm nhất trong cả nước, đó là Bắc Giang, Hải Dương, Hà Tĩnh và Quảng Nam

- Hà Nội giành chính quyền ngày 19 - 8 - 1945; Huế 23 - 8; Sài Gòn 25 - 8

- Ngày 30 - 8 - 1945, vua Bảo Đại thoái vị

- Trong vòng 15 ngày (từ 14 đến 28), cuộc Tổng khởi nghĩa đã giành thắng lợi trong cả nước

- Ngày 2 - 9 - 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

B Bài học thực tiễn với cách mạng Việt Nam trong thời kỳ đổi mới

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là một trong những thắng lợi nổi bật và vĩ đại nhất của cách mạng Việt Nam trong thế kỷ XX, là mốc son chói lọi trong lịch sử ngàn năm của dân tộc ta Đó chính là thắng lợi của trí tuệ, bản lĩnh và tinh thần đấu tranh quật cường của toàn thể dân tộc Việt Nam dưới sự lãnh đạo đúng đắn, sáng tạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh Thắng lợi đó đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu mãi mãi soi sáng cho cách mạng Việt Nam trên con đường đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Trong đó có các bài học chủ yếu là:

1 Thứ nhất, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa dân tộc và dân chủ, chống đế quốc và phong kiến Đảng đã linh hoạt trong giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa dân tộc và dân chủ, giữa chống đế quốc và phong kiến, trong đó xác định đặt nhiệm vụ giành độc lập dân tộc lên hàng đầu, nhiệm vụ đấu tranh giai cấp thực hiện từng bước thích hợp ở từng giai đoạn, tùy thuộc vào tiến trình giải phóng dân tộc

2 Thứ hai, xây dựng mặt trận dân tộc thống nhất, tiêu biểu cho khối đại đoàn kết toàn dân tộc dựa trên nền tảng vững chắc của khối liên minh công - nông, đấu tranh vì độc lập, tự do

Với chủ trương đúng đắn là “liên hiệp hết thảy các tầng lớp Nhân dân, không phân biệt tôn giáo và xu hướng chính trị nào, giai cấp nào, đoàn kết chiến đấu để đánh đuổi Pháp - Nhật giành độc lập ”1, cùng phương thức tổ chức đa dạng, phong phú, mặt trận Việt Minh đã trở thành hạt nhân quy tụ, tập hợp các giai cấp, tầng lớp Nhân dân đứng vào hàng ngũ của mình để giải phóng dân tộc khỏi ách áp bức, bóc lột của thực dân Pháp và phát xít Nhật, giành chính quyền về tay Nhân dân

3 Thứ ba, kịp thời nắm bắt thời cơ, chủ động, sáng tạo tiến hành khởi nghĩa giành chính quyền

Thời cơ là một vấn đề có tầm quan trọng đặc biệt trong nghệ thuật chỉ đạo cách mạng Muốn có thời cơ thì phải biết tạo ra thời cơ và khi thời cơ đến thì phải tận dụng và tranh thủ thời cơ, không được bỏ lỡ Cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền Tháng Tám 1945 là một minh chứng sinh động về sự nhạy bén trong nhận định và chỉ đạo chớp thời cơ khởi nghĩa của Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh

4 Thứ tư, xây dựng Đảng vững mạnh, trung thành vô hạn với dân tộc và giai cấp Đảng được xây dựng trên nền tảng Chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, có bản lĩnh chính trị vững vàng, có trí tuệ sáng suốt, vững mạnh về chính trị,

tư tưởng, tổ chức và đạo đức Đội ngũ cán bộ, đảng viên tiên phong, gương mẫu, sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì hạnh phúc của Nhân dân; luôn gắn bó mật thiết với Nhân dân, được Nhân dân tin tưởng và đi theo Nhờ

đó, khi Đảng kêu gọi Nhân dân đứng lên làm cuộc cách mạng thì muôn người như một, đoàn kết thành sức mạnh vô cùng to lớn đập tan ách thống trị của thực dân, phong kiến, đưa dân tộc bước vào kỷ nguyên mới độc lập