VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỐI CAO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIỂM SÁT HÀ NỘI BÀI TIỂU LUẬN CÁ NHÂN MÔN LUẬT DÂN SỰ 1 ĐỀ BÀI Họ và tên Thảo mai dangiu Lớp MSSV Hà Nội, 2021 MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ 1 GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 2 Chương 1 KHÁI NIỆM NGƯỜI BA NGAY TÌNH VÀ VIỆC BẢO VỆ QUYỀN LỢI CỦA NGƯỜI THỨ BA NGAY TÌNH KHI GIAO DỊCH DÂN SỰ VÔ HIỆU 2 1 1 Giao dịch dân sự và giao dịch dân sự vô hiệu 2 1 2 Bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình khi giao dịch dân sự vô hiệu 5 Chương 2 QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VỀ BẢO VỆ.
Trang 1VI N KI M SÁT NHÂN DÂN T I CAO ỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỐI CAO ỂM SÁT NHÂN DÂN TỐI CAO ỐI CAO
TR ƯỜNG ĐẠI HỌC NG Đ I H C ẠI HỌC ỌC KI M SÁT HÀ N I ỂM SÁT NHÂN DÂN TỐI CAO ỘI
- -BÀI TI U LU N CÁ NHÂN ỂM SÁT NHÂN DÂN TỐI CAO ẬN CÁ NHÂN
MÔN: LU T DÂN S 1 ẬN CÁ NHÂN Ự 1
Trang 2MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 2
Chương 1 KHÁI NIỆM NGƯỜI BA NGAY TÌNH VÀ VIỆC BẢO VỆ QUYỀN LỢI CỦA NGƯỜI THỨ BA NGAY TÌNH KHI GIAO DỊCH DÂN SỰ VÔ HIỆU 2
1.1 Giao dịch dân sự và giao dịch dân sự vô hiệu 2
1.2 Bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình khi giao dịch dân sự vô hiệu 5
Chương 2 QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI CỦA NGƯỜI THỨ BA NGAY TÌNH KHI GIAO DỊCH DÂN SỰ VÔ HIỆU 9
2.1 Các điều kiện để quyền lợi của người thứ ba ngay tình được bảo vệ 9
2.2 Quy định của Bộ luật dân sự 2015 về bảo vệ quyền và lợi ích của người thứ ba ngay tình trong giao dịch dân sự vô hiệu 10
2.3 Sự giống và khác nhau giữa người thứ ba ngay tình và người chiếm hữu không có căn cứ pháp luật nhưng ngay tình 12
Chương 3 THỰC TIỄN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP LIÊN QUAN ĐẾN NGƯỜI THỨ BA NGAY TÌNH VÀ HƯỚNG HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI CỦA NGƯỜI THỨ BA NGAY TÌNH KHI GIAO DỊCH DÂN SỰ VÔ HIỆU 15
3.1 Thực tiễn giải quyết tranh chấp liên quan đến người thứ ba ngay tình khi giao dịch dân sự vô hiệu 15
3.2 Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật 17
KẾT LUẬN 19
TÀI LIỆU THAM KHẢO…….……… 20
Trang 3ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong cuộc sống hằng ngày, chúng ta phải xác lập rất nhiều các giao dịchdân sự nhằm phục vụ những nhu cầu cơ bản cho cuộc sống của mình từ đó nólàm phát sinh những mối quan hệ pháp luật khác có liên quan Ngày nay, với sựphát triển như vũ báo của đời sống kinh tế - xã hội, các giao dịch nói chung vàgiao dịch dân sự nói riêng là phương tiện hữu hiệu và cần thiết để thỏa mãnquyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể
Nhưng không phải lúc nào các giao dịch dân sự cũng có hiệu lực pháp luật
mà ngoài ra cũng có các giao dịch dân sự vô hiệu và hệ quả là các bên phải khôiphục lại tình trạng ban đầu, hoàn trả lại cho nhau những gì đã nhận Giao dịchdân sự có hiệu lực khi có đủ các điều kiện và phải bảo đảm hình thức theo quyđịnh của pháp luật Nếu thiếu một trong các điều kiện mà pháp luật đã quy địnhthì giao dịch đó vô hiệu Tuy nhiên, trên thực tế vẫn có trường hợp chuyển giaothông qua một giao dịch dân sự vô hiệu và sau đó được chuyển tiếp cho mộtngười thứ ba bằng một giao dịch dân sự khác Việc tuyên bố giao dịch dân sự vôhiệu và giải quyết các hậu quả pháp lý của nó để lại nhiều vấn đề còn tranh luận
do có nhiều quan điểm khác nhau Vì vậy, việc nắm vững và hiểu rõ về giaodịch dân sự vô hiệu có ý nghĩa rất quan trọng với mỗi người trong xã hội hiệnnay
Đó là lí do em chọn đề tài số 11 “Bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay
tình khi giao dịch dân sự vô hiệu theo quy định của bộ luật dân sự năm 2015”
để tìm hiểu sâu sắc hơn về vấn đề này Qua đó phần nào hiểu rõ hơn về kháiniệm, điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự, các nội dung liên quan đếngiao dịch dân sự vô hiệu và hậu quả pháp lí, để có thể xây dựng cho mình hànhlang cơ sở lý thuyết để áp dụng vào các vụ việc thực tế sau này
Trang 4 Khái niệm giao dịch dân sự
Theo quy định tại Điều 116 của Bộ luật dân sự năm 2015 quy định về khái
niệm giao dịch dân sự:“Giao dịch dân sự là hợp đồng hoặc hành vi pháp lý đơn
phương làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự ” Như
vậy, chúng ta có thể hiểu: Giao dịch dân sự là sự thể hiện ý chí một cách tự
nguyện của các chủ thể thông qua hợp đồng hoặc hành vi pháp lý đơn phương nhằm làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền và nghĩa vụ dân sự.
Giao dịch dân sự là hành vi pháp lý có ý thức thể hiện ý chí của các chủ thể
quan hệ pháp luật dân sự nhằm xác lập, thay đổi hay chấm dứt quyền và nghĩa
vụ dân sự Giao dịch dân sự là một trong những căn cứ quan trọng, phổ biếnnhất làm phát sinh quan hệ pháp luật dân sự Để một giao dịch dân sự có hiệulực pháp luật thì giao dịch đó phải đáp ứng được một số các điều kiện do pháp
luật quy định
Điều kiện có hiệu lực của một giao dịch dân sự
Điều 117 Bộ luật dân sự năm 2015: Điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự:
1 Giao dịch dân sự có hiệu lực khi có đủ các điều kiện sau đây:
a) Chủ thể có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự phù hợp với giao dịch dân sự được xác lập;
b) Chủ thể tham gia giao dịch dân sự hoàn toàn tự nguyện;
Trang 5c) Mục đích và nội dung của giao dịch dân sự không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.
2 Hình thức của giao dịch dân sự là điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự trong trường hợp luật có quy định.
Đối với các giao dịch dân sự mà pháp luật không bắt buộc phải thiết lậptheo một hình thức nhất định thì giao dịch đó sẽ được coi là có hiệu lực khi có
đủ 3 điều kiện được qui định tại khoản 1 Điều 117 Bộ luật dân sự năm 2015
b Giao dịch dân sự vô hiệu
Khái niệm giao dịch dân sự vô hiệu
Giao dịch dân sự được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau theo nhiều góc độ.Nhưng theo quy định tại Điều 116 của Bộ luật dân sự năm 2015 quy định về
khái niệm giao dịch dân sự:“Giao dịch dân sự là hợp đồng hoặc hành vi pháp lý
đơn phương làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự”.
Như vậy, chúng ta có thể hiểu: Giao dịch dân sự là sự thể hiện ý chí một cách tựnguyện của các chủ thể thông qua hợp đồng hoặc hành vi pháp lý đơn phươngnhằm làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền và nghĩa vụ dân sự Chỉnhững giao dịch hợp pháp mới làm phát sinh quyền, nghĩa vụ của chủ thể thamgia giao dịch Nếu thiếu một trong các điều kiện có hiệu lực thì giao dịch dân sựđương nhiên hoặc có thể bị xác định vô hiệu
Những quy định về sự vô hiệu của giao dịch dân sự có ý nghĩa quan trọng trongviệc bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia giao dịch dân sự nói riêng cũng nhưthiết lập những trật tự kỷ cương của xã hội nói chung Quy định về giao dịch dân
sự vô hiệu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp phápcủa các chủ thể tham gia giao dịch dân sự Khi giao dịch dân sự vô hiệu thì việcgiải quyểt hậu quả pháp lý của nó sẽ phức tạp hơn nếu như nó ảnh hưởng đếnquyền lợi của một bên chủ thể khác, nhất là khi chủ thể đó lại ngay tình
Cụ thể theo Bộ luật dân sự năm 2015 được quy định rõ tại Điều 122: “Giao
dịch dân sự không có một trong các điều kiện được quy định tại Điều 117 của Bộ luật này thì vô hiệu, trừ trường hợp Bộ luật này có quy định khác”
Trang 6 Đặc điểm của giao dịch dân sự vô hiệu
Thứ nhất, Giao dịch dân sự vô hiệu có sự vi phạm điều kiện có hiệu lực của giao
dịch dân sự từ khi giao kết, xác lập giao dịch
Thứ hai, Mức độ vi phạm là nghiêm trọng hoặc ít nghiêm trọng.
Thứ ba, Sự vi phạm có thể do cố ý hoặc vô ý của một trong các bên giao dịch Thứ tư, Các bên tham gia giao dịch phải gánh chịu hậu quả pháp lý.
Các trường hợp giao dịch dân sự vô hiệu trong Bộ luật dân sự 2015
- Dựa vào mức độ vi phạm về điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự được chia làm 2 loại:
Giao dịch dân sự vô hiệu tuyệt đối
Một giao dịch dân sự bị coi là tuyệt đối khi rơi vào các trường hợp sau: Giaodịch dân sự vô hiệu do vi phạm điều cấm của luật, trái đạo đức xã hội (Điều 123
Bộ luật dân sự năm 2015); Giao dịch dân sự vô hiệu do giả tạo (Điều 124 Bộluật dân sự năm 2015); Giao dịch dân sự vô hiệu do không tuân thủ quy định vềhình thức (Điều 129 Bộ luật dân sự năm 2015)
Giao dịch dân sự vô hiệu tương đối
Giao dịch dân sự bị coi là vô hiệu tương đối trong các trường hợp: Khi giaodịch được xác lập bởi người chưa thành niên, người bị hạn chế năng lực hành vidân sự, người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức,làm chủ hành vi dân sự xác lập, thực hiện.(Điều 125 Bộ luật dân sự năm 2015);Khi giao dịch được xác lập do bị nhầm lẫn, làm cho một bên hoặc các bênkhông đạt được mục đích của việc xác lập giao dịch (Điều 126 Bộ luật dân sựnăm 2015); Khi một bên chủ thể tham gia xác lập giao dịch do bị lừa dối, đedoạ, cưỡng ép (Điều 127 Bộ luật dân sự năm 2015); Khi người xác lập giao dịch
đủ năng lực hành vi dân sự nhưng đã xác lập giao dịch tại thời điểm không nhậnthức được hành vi của mình (Điều 128 Bộ luật dân sự năm 2015)
- Dựa vào phạm vi vi phạm được chia làm 2 loại:
Giao dịch dân sự vô hiệu toàn bộ
Trang 7giao dịch dân sự vô hiệu toàn bộ là giao dịch có tất cả các nội dung vi phạm cácđiều kiện có hiệu lực của giao dịch hay chỉ có 1 yếu tố nhưng ảnh hưởng tớitoàn bộ giao dịch.
Giao dịch dân sự vô hiệu từng phần
Giao dịch dân sự vô hiệu từng phần: Giao dịch vô hiệu từng phần là giao dịch
mà trong đó chỉ có một phần hoặc một số phần của giao dịch đó vô hiệu nhưngkhông ảnh hưởng đến hiệu lực của các phần còn lại Khi đó chỉ phần vô hiệu làkhông có hiệu lực, các phần còn lại vẫn có hiệu lực thi hành Đây là trường hợpkhá rõ ràng và thường xảy ra trên thực tế , đã được Bộ luật dân sự năm 2015 ghinhận tại Điều 130: “ Giao dịch dân sự vô hiệu từng phần khi một phần nội dungcủa giao dịch dân sự vô hiệu nhưng không ảnh hưởng đến hiệu lực của phần cònlại của giao dịch”
1.2 Bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình khi giao dịch dân sự
vô hiệu
a Khái niệm người thứ ba ngay tình
Theo Điều 180 Bộ luật Dân sự năm 2015, chiếm hữu ngay tình là “việc
chiếm hữu mà người chiếm hữu có căn cứ để tin rằng mình có quyền đối với tài sản đang chiếm hữu”
Có thể hiểu người thứ ba ngay tình trong pháp luật dân sự là người chiếmhữu tài sản nhưng không biết hoặc không thể biết rằng việc chiếm hữu tài sảncủa bản thân là không có bất kỳ căn cứ pháp luật Họ không biết rằng họ đangthực hiện giao dịch với một người không có quyền định đoạt đối với tài sản đangđược giao dịch Có thể thấy người ngay tình hoàn toàn không có lỗi khi tham giavào giao dịch
Do đó, pháp luật dân sự hiện hành đã đưa ra biện pháp để bảo vệ quyền lợicủa người thứ ba ngay tình trong quá trình thực hiện giao dịch dân sự, trongtrường hợp giao dịch dân sự dẫn đến vô hiệu không do lỗi của người thứ ba
- Theo đó, pháp luật cũng quy định các trường hợp giao dịch dân sự vô hiệu:
Trang 8 Giao dịch dân sự vô hiệu do vi phạm điều cấm của pháp luật, trái đạo đức
xã hội ( Điều 123 Bộ luật dân sự năm 2015)
Giao dịch dân sự vô hiệu do giả tạo (Điều 124 Bộ luật dân sự năm 2015)
Giao dịch dân sự vô hiệu do người chưa thành niên, người mất năng lựchành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi,người hạn chế năng lực hành vi dân sự xác lập, thực hiện (Điều 125 Bộluật dân sự năm 2015)
Giao dịch dân sự vô hiệu do bị nhầm lẫn (Điều 126 Bộ luật dân sự năm2015)
Giao dịch dân sự do bị lừa dối,đe dọa, cưỡng ép (Điều 127 Bộ luật dân sựnăm 2015)
b Khái niệm bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình khi giao dịch dân sự vô hiệu
Hiều đơn giản “Bảo vệ” là chống lại mọi sự xâm phạm để giữ cho thứ gìđấy được nguyên vẹn, giữ cho đối tượng được an toàn Còn “Quyền lợi” làquyền được hưởng những lợi ích về chính trị xã hội, về vật chất, tinh thần do kếtquả hoạt động của bản thân tạo nên hoặc do phúc lợi chung cho nhà nước, xã hộihoặc tập thể cơ quan, xí nghiệp, tổ chức nơi mình sống, làm việc đem lại
Như vậy, bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình khi giao dịch dân sự
vô hiệu nghĩa là bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của họ trong mối quan hệvới chủ sở hữu ban đầu và người xác lập giao dịch với họ khi có một giao dịchdân sự vô hiệu trước đó làm ảnh hưởng đến quyền lợi của họ
c Hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự vô hiệu liên quan đến quyền lợi của người thứ ba ngay tình
Hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự vô hiệu là hậu quả pháp lý bất lợi màcác bên phải gánh chịu khi giao dịch vô hiệu Do giao dịch dân sự vô hiệu khôngđược pháp luật công nhận, quyền và nghĩa vụ của các bên không được phát sinhnên việc các bên đã thực hiện giao dịch hay chưa cũng không có ý nghĩa Các
Trang 9bên buộc phải hoàn trả lại cho nhau những gì đã nhận vì họ không phát sinhquyền và nghĩa vụ đối với những gì đã chuyển giao cho nhau.
Khi xem xét hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự vô hiệu có người thứ ba tham gia giao dịch cần được bảo vệ phải xem xét một số yếu tố, đó là:
– Xem xét tính có hiệu lực của giao dịch do người thứ ba xác lập
– Đánh giá khả năng nhận thức hành vi, tính có lỗi của các bên tham gia giao dịch và người thứ ba phải có nghĩa vụ chứng minh khi tham gia giao dịch họ hoàn toàn ngay tình
– Xem xét đánh giá tài sản hiện có
Việc đánh giá này căn cứ vào đặc điểm, tính chất của các loại tài sản hiện có
và so sánh với tài sản trước đó, căn cứ vào các quy định của pháp luật điều chỉnhđối với loại giao dịch này và đồng thời các quy định khác của pháp luật liên quan đến tài sản có tranh chấp
- Hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự vô hiệu khi có người thứ ba ngay tìnhcần được bảo vệ được quy định tại Điều 133 “Bộ luật dân sự năm 2015”:
“1 Trường hợp giao dịch dân sự vô hiệu nhưng đối tượng của giao dịch là tài sản không phải đăng ký đã được chuyển giao cho người thứ ba ngay tình thì giao dịch được xác lập, thực hiện với người thứ ba vẫn có hiệu lực, trừ trường hợp quy định tại Điều 167 của Bộ luật này.
2 Trường hợp giao dịch dân sự vô hiệu nhưng tài sản đã được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền, sau đó được chuyển giao bằng một giao dịch dân sự khác cho người thứ ba ngay tình và người này căn cứ vào việc đăng ký
đó mà xác lập, thực hiện giao dịch thì giao dịch đó không bị vô hiệu.
Trường hợp tài sản phải đăng ký mà chưa được đăng ký tại cơ quan nhà nước
có thẩm quyền thì giao dịch dân sự với người thứ ba bị vô hiệu, trừ trường hợp người thứ ba ngay tình nhận được tài sản này thông qua bán đấu giá tại tổ chức
có thẩm quyền hoặc giao dịch với người mà theo bản án, quyết định của cơ
Trang 10quan nhà nước có thẩm quyền là chủ sở hữu tài sản nhưng sau đó chủ thể này không phải là chủ sở hữu tài sản do bản án, quyết định bị hủy, sửa.
3 Chủ sở hữu không có quyền đòi lại tài sản từ người thứ ba ngay tình, nếu giao dịch dân sự với người này không bị vô hiệu theo quy định tại khoản 2 Điều này nhưng có quyền khởi kiện, yêu cầu chủ thể có lỗi dẫn đến việc giao dịch được xác lập với người thứ ba phải hoàn trả những chi phí hợp lý và bồi thường thiệt hại.”
d Ý nghĩa của việc bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình
Việc bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình khi giao dịch dân sự vôhiệu nhằm:
Xác định đúng hậu quả pháp lý đối với chủ thể tham gia giao dịch dân sự
Tạo một cơ chế điều hòa lợi ích giữa người thứ ba ngay tình và chủ sở hữu
Xác định được các phương thức bảo vệ quyền sở hữu, quyền khác đối vớitài sản
Bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của các chủ thể tham gia giao dịch Bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình khi giao dịch dân sự vô hiệunghĩa là bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của họ trong mối quan hệ với chủ sởhữu ban đầu và người xác lập giao dịch với họ khi có một giao dịch dân sự vôhiệu trước đó làm ảnh hưởng đến quyền lợi của họ Pháp luật bảo vệ quyền, lợiích chính đáng của chủ sở hữu nhưng những quy định về bảo vệ quyền lợi củangười thứ ba ngay tình tạo ra cơ chế điều hoà lợi ích giữa chủ sở hữu và ngườithứ ba ngay tình
Trang 11Chương 2 QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VỀ BẢO VỆ
QUYỀN LỢI CỦA NGƯỜI THỨ BA NGAY TÌNH KHI GIAO DỊCH DÂN
SỰ VÔ HIỆU
2.1 Các điều kiện để quyền lợi của người thứ ba ngay tình được bảo vệ
Điều kiện để người thứ ba ngay tình được bảo vệ quyền lợi trong giao
dịch dân sự vô hiệu:
Thứ nhất, trước khi người thứ ba tham gia vào giao dịch dân sự thì đã có một giao dịch dân sự trước đã được xác lập, thực hiện nhưng giao dịch dân sự trước đó đã bị vô hiệu.
Thứ hai, người thứ ba xác lập giao dịch dân sự phải ngay tình Nghĩa là,
người thứ ba không biết hoặc không thể biết những giao dịch trước đó bị vô hiệubởi bất cứ lý do nào, họ có căn cứ tin rằng đối tượng và chủ thể giao dịch vớimình đủ điều kiện mà pháp luật quy định Thường những trường hợp như thếnày xảy ra đối với tài sản là động sản không phải đăng ký như: Gia súc, gia cầm,vàng, điện thoại di động…
Thứ ba, tài sản phải là tài sản được phép giao dịch Nếu là vật cấm lưu
thông thì người thứ ba buộc phải biết mình xác lập giao dịch dân sự với đốitượng này là bất hợp pháp Vật cấm lưu thông được xác định dựa trên tính chấtcủa nó, sự dịch chuyển của nó trên thực tế nếu được tự do lưu thông thì sẽ làmảnh hưởng đến chính trị – kinh tế – văn hóa – xã hội (ma túy, động vật quýhiếm…) Lúc này, người thứ ba tham gia giao dịch không ngay tình và khôngđược pháp luật bảo vệ
Ví dụ: anh A mua ma túy của anh B Dù anh A không biết gói ma túy đó do anh
B trộm cắp mà có thì giao dịch của anh A và anh B là bất hợp pháp và có thể bịtruy cứu trách nhiệm hình sự do hành vi vi phạm pháp luật