Trường Họ và tên Tổ Lịch sử Ngày soạn 2022 Ngày dạy 2022 KẾ HOẠCH BÀI DẠY Bài 21 NHỮNG BIẾN ĐỔI CỦA NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN TRONG CÁC THẾ KỈ XVI – XVIII Thời gian thực hiện 01 tiết I MỤC TIÊU 1 Về kiến thức Sự sụp đổ của triều đại Lê sơ dẫn đến sự phát triển của các thế lực phong kiến và sự ra đời của nhà Mạc Nhà Mạc được thành lập và chiến tranh Nam – Bắc triều, chiến tranh Trịnh – Nguyễn diễn ra trong thế kỉ XVI – XVIII dẫn đến sự chia cắt của đất nước 2 Về năng lực 2 1 Năng lực chung a Năng.
Trang 1Trường: Họ và tên:
Tổ: Lịch sử
Ngày soạn: …/ …/2022
Ngày dạy: …/ …/2022
KẾ HOẠCH BÀI DẠY Bài 21: NHỮNG BIẾN ĐỔI CỦA NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN
TRONG CÁC THẾ KỈ XVI – XVIII
Thời gian thực hiện: 01 tiết
I MỤC TIÊU
1 Về kiến thức:
- Sự sụp đổ của triều đại Lê sơ dẫn đến sự phát triển của các thế lực phong kiến và sự
ra đời của nhà Mạc
- Nhà Mạc được thành lập và chiến tranh Nam – Bắc triều, chiến tranh Trịnh – Nguyễn diễn ra trong thế kỉ XVI – XVIII dẫn đến sự chia cắt của đất nước
2 Về năng lực
2.1 Năng lực chung:
a Năng lực tự học, tự chủ:
- Học sinh tự tìm tòi và nghiên cứu các tài liệu, tư liệu lịch sử có liên quan đến những biến đổi của nhà nước phong kiến trong khoảng thời từ thế kỉ XVI – XVIII cụ thể là
sự sụp đổ của triều Lê sơ, nhà Mạc ra đời và các cuộc chiến tranh phong kiến nổ ra khiến đất nước bị chia cắt thành 2 miền
b Năng lực giao tiếp và hợp tác:
- Thông qua các hoạt động nhóm, phát vấn trình bày những hiểu biết về tình hình đất nước trong các thế kỉ XVI – XVIII
2.2 Năng lực lịch sử:
Trang 2a Năng lực tìm hiểu lịch sử:
- Nêu được những nội dung cơ bản về sự sụp đổ của nhà Lê sơ, sự ra đời của nhà Mạc
và các cuộc chiến tranh phong kiến thế kỉ XVI – XVIII
- Khai thác và sử dụng lược đồ của cuộc chia cắt 2 miền đất nước, hình ảnh về triều
Lê – Trịnh
b Năng lực nhận thức và tư duy:
- Trình bày được sự suy sụp của triều Lê sơ, sự ra đời của nhà Mạc
- Hiểu được nguyên nhân đất nước bị chia cắt
3 Về phẩm chất:
- Yêu nước: bồi dưỡng ý thức xây dựng và bảo vệ đất nước thống nhất, nâng cao tinh
thần đoàn kết, ý thức dân tộc
- Chăm chỉ: tìm tòi, học hỏi về những biến đổi của đất nước trong những thế kỉ XVI –
XVIII thông qua các tư liệu lịch sử, các tranh ảnh, lược đồ về triều Lê – Trịnh, đất nước bị chia cắt, v.v
- Trách nhiệm: ý thức bảo vệ, trân trọng cuộc sống hoà bình, đất nước thống nhất,
v.v
- Trung thực: Lên án những hành động chống phá nhà nước, bồi dưỡng ý thức tôn
trọng sự thật lịch sử
- Nhân ái: biết yêu con người, yêu quê hương đất nước, cuộc sống hoà bình.
II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1 Đối với giáo viên:
- Lược đồ về sự chia cắt đất nước
- Tranh ảnh, tranh vẽ về triều Lê – Trịnh
- Phiếu học tập
2 Đối với học sinh:
Trang 3- Sưu tầm các tranh ảnh, lược đồ có liên quan đến bài học
- Tài liệu tham khảo
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Hoạt động khởi động (5 phút):
* Mục tiêu:
- Ôn tập nội dung bài học cũ, tạo hứng thú cho học sinh trước khi bước vào tìm hiểu
bài mới
- GV dẫn dắt vào bài học mới
* Nội dung:
- HS hoạt động nhóm và tham gia trò chơi “chiếc ô kì diệu” để bốc thăm và trả lời
đúng các câu hỏi
* Sản phẩm:
* Cách thức thực hiện:
Hoạt động thầy – trò Sản phẩm/ yêu cầu cần đạt
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ:
- GV tổ chức cho học sinh tham gia trò
chơi chiếc ô kì diệu
- Thể lệ:
Cả lớp chia thành 4 đội lần lượt quay số
và trả lời câu hỏi trong con số vừa quay
được (câu hỏi có liên quan đến bài học
trước) trong thời gian 10s Đội có đáp án
đúng sẽ nhận được +1đ và có 01 gợi ý
đặc biệt
- Hệ thống câu hỏi:
Câu 1: Phật giáo có vị trí đặc biệt quan
trọng và rất phổ biến vào thời nào?
Trang 4A Thời Hồ
B Thời Lý – Trần
C Thời Lê sơ
D Thời Tiền Lê
Câu 2: Thời Lê sơ, tôn giáo nào được
nâng lên vị trí độc tôn?
A Phật giáo
B Đạo giáo
C Nho giáo
D Thiên chúa giáo
Câu 3: Việc thi cử để tuyển chọn người
tài cho đất nước được hoàn thiện và phát triển dưới triều vua nào?
A Lê Thánh Tông
B Trần Nhân Tông
C Lý Thái Tông
D Lê Thái Tổ
Câu 4: Giáo dục Nho học có hạn chế gì?
A Không tìm được nhân tài cho đất nước
B Không khuyến khích học hành thi cử
C Không tạo điều kiện phát triển kinh tế
D Chỉ có con em quan lại, dòng dõi quý tộc mới đi học
Câu 5: Hoàn thành trích thơ sau:
………., quan hầu đều biết chữ, Thợ thuyền, con lại cũng ………
(Thơ văn Lý – Trần)
A Tướng võ, hay thơ
B Tướng võ, biết văn
C Quan lại, hay thơ
Trang 5D Tướng võ, hay văn
Câu 6: Công trình được xây dựng từ
cuối thế kỉ XIV, là điển hình của nghệ thuật xây thành ở nước ta và ngày nay được công nhận là Di sản văn hoá thế giới:
A Hoàng thành Thăng Long
B Chùa Dâu
C Kinh thành Huế
D Thành nhà Hồ (Thanh Hoá)
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ được chuyển giao
- Các nhóm lần lượt chọn câu hỏi và trả
lời Nếu trả lời đúng sẽ nhận được một gợi ý đặc biệt
Bước 3: Báo cáo nhiệm vụ
- HS trả lời câu hỏi, các đội khác lắng nghe và bổ sung, giành quyền trả lời
Bước 4: GV nhận xét, đánh giá, kết luận
- GV nhận xét câu trả lời của HS và dẫn đáp án nếu HS trả lời đúng
- Nhóm nào trả lời đúng sẽ được +1đ và
1 gợi ý
- Dẫn dắt học sinh vào bài mới và nêu nhiệm vụ nhận thức cho học sinh như sau:
Như vậy, với những từ khoá trên đã gợi cho các em điều gì?
+ Vào đầu thế kỉ XVI, cuộc khủng hoảng chính trị đã làm cho triều Lê sơ
Trang 6sụp đổ Năm 1527, nhà Mạc được thành
lập Chưa được bao lâu thì các cuộc
chiến tranh phong kiến đã nổ ra, đất
nước bị chia cắt làm hai với hai chính
quyền riêng biệt
Để hiểu rõ hơn thì chúng ta sẽ bắt đầu
bài học hôm nay
2 Hoạt động hình thành kiến thức (30 phút):
Hoạt động 1: Tìm hiểu về sự sụp đổ của triều Lê sơ Nhà Mạc được thành lập
- Mục tiêu: HS trình bày được quá trình sụp đổ của triều Lê sơ và sự thay thế của nhà
Mạc với những đóng góp của triều Mạc đối với sự phát triển của đất nước
- Nội dung: Học sinh làm việc cá nhân, nhóm để thực hiện thảo luận, trả lời các câu
hỏi của giáo viên
- Sản phẩm:
- Cách thức thực hiện:
Chuyển giao nhiệm vụ:
- Giáo viên khái quát lại sự ra đời của
nhà Lê sơ và yêu cầu học sinh làm việc
cặp đôi để trả lời các câu hỏi sau:
1) Tại sao triều đình nhà Lê suy sụp
vào đầu thế kỉ XVI?
2) Để củng cố đất nước, sau khi lên
nắm quyền thì nhà Mạc đã có những
động thái như thế nào?
Thực hiện nhiệm vụ:
- Học sinh thảo luận cặp đôi
- Tìm hiểu thông tin trong SGK và trả
1 Sự sụp đổ của triều Lê sơ Nhà Mạc được thành lập
- Đầu thế kỉ XVI, nhà Lê sơ lâm vào khủng hoảng suy yếu
- Biểu hiện:
+ Các thế lực phong kiến nổi dậy tranh chấp quyền lực Mạnh nhất là thế lực Mạc Đăng Dung
+ Năm 1527, Mạc Đăng Dung phế truất vua Lê, lập ra triều Mạc
- Chính sách của triều Mạc:
+ Nhà Mạc xây dựng chính quyền theo
Trang 7lời câu hỏi
- Trong quá trình HS thực hiện nhiệm
vụ, GV chú ý đến các HS để có thể gợi ý
hoặc trợ giúp các em
Báo cáo kết quả thực hiện:
- GV cho HS tự nguyện phát biểu hoặc
gọi HS bất kì để trả lời câu hỏi theo yêu
cầu
- HS trả lời câu hỏi, các HS khác lắng
nghe và bổ sung
Nhận xét, đánh giá và kết luận:
- GV nhận xét kết quả của HS và chốt lại
kiến thức
+ Sau khi thực hiện các biện pháp ngoại
giao cần thiết để xoa dịu nỗi nhục bại
trận của nhà Minh Ngày 16 tháng 4 năm
Mậu Thân (1428), tại kinh thành Thăng
Long, Lê Lợi chính thức lên ngôi Hoàng
đế, đặt niên hiệu là Thuận Thiên, khôi
phục quốc hiệu của nước nhà (vốn có từ
1054) là Đại Việt Triều Hậu Lê chính
thức được dựng lên từ đó Cuộc chiến
tranh giải phóng vĩ đại do Lê Lợi khởi
xướng và lãnh đạo đến đây kết thúc
Triều đại Lê sơ được đánh giá là một
triều đại thịnh trị trong lịch sử phong
kiến Việt Nam với bộ máy nhà nước
hoàn chỉnh, giáo dục thi cử đạt đến giai
đoạn cực thịnh của giáo dục thi cử
phong kiến Kinh tế được khôi phục và
phát triển, kinh đô Thăng Long thực sự
mô hình cũ của nhà Lê + Tổ chức thi cử đều đặn + Xây dựng quân đội mạnh + Giải quyết vấn đề ruộng đất cho nông dân
Những chính sách của nhà Mạc bước đầu đã ổn định lại nhà nước
Do sự chống đối của cựu thần nhà Lê và
do chính sách cắt đất, thuần phục nhà Minh => nhân dân phản đối, nhà Mạc bị
cô lập
Trang 8là đô thị sầm uất song từ đầu thế kỉ XVI nhà Lê sơ lâm vào khủng hoảng, suy sụp
+ Nguyên nhân: Vua, quan chỉ lo ăn chơi
xa xỉ, không quan tâm đến triều chính và nhân dân Địa chủ ra sức chiếm đoạt ruộng đất, bóc lột nông dân Một số thế lực phong kiến cũng họp quân, đánh nhau, tranh chấp quyền hành Nổi trội hơn cả là thế lực của Mạc Đăng Dung
- GV kể về nhân vật Mạc Đăng Dung (1483 – 1541)
+ Mạc Đăng Dung (1483 – 1541) quê ở làng Cổ Trai, Nghi Dương, Hải Phòng Vốn xuất thân từ nghề chài lưới, có sức khoẻ, đánh vật giỏi, thi đậu đô lực sĩ được tuyển vào đội Túc vệ Nhờ có sức khoẻ, cương trực, lập được nhiều công lớn trong việc dẹp yên xung đột giữa các đại thần nên nhanh chóng được thăng quan, tiết chức Ông từng làm đến chức Thái phó, Tiết chế 13 đạo quân thuỷ bộ,
có thế lực lớn trong triều đình
+ Trong bối cảnh nhà Lê suy yếu, bất lực, Mạc Đăng Dung đã phế truất vua Lê
và thành lập triều Mạc
+ Sau khi lên trị vì, nhà Mạc đã xây dựng lại chính quyền theo mô hình cũ của nhà Lê, tổ chức lại thi cử đều đặn để tuyển quan lại Đồng thời, nhà Mạc cũng
cố gắng giải quyết vấn đề ruộng đất, tạo
Trang 9điều kiện ổn định lại đất nước Nhà Mạc
tập trung xây dựng một đạo quân thường
trực mạnh để đối phó với mọi tình hình
có thể xảy ra Tuy nhiên, do chính sách
cắt đất thần phục nhà Minh, và bị các
quan lại nhà Lê sơ chống đối, nhà Mạc
dần bị cô lập
Hoạt động 2: tìm hiểu tình hình đất nước bị chia cắt
Mục tiêu: HS dựa vào những hình ảnh, lược đồ; hiểu và trình bày được nguyên nhân
dẫn đến sự chia cắt đất nước trong các thế kỉ XVI – XVII
Nội dung: Học sinh hoạt động nhóm, quan sát hình ảnh và thảo luận trả lời các câu
hỏi
Sản phẩm:
Cách thức thực hiện:
Hoạt động của giáo viên và học sinh Yêu cầu cần đạt
Chuyển giao nhiệm vụ:
- GV yêu cầu học sinh chia thành 2
nhóm, thảo luận và trả lời các câu hỏi:
+ Nhóm 1 (tổ 1, 2): Nguyên nhân của
cuộc chiến tranh Nam – Bắc triều vào thế
kỉ XVI? Kết quả?
+ Nhóm 2 (tổ 3, 4): Nguyên nhân dẫn tới
chiến tranh Đàng Trong – Đàng Ngoài?
Hậu quả của cuộc chiến tranh?
Thực hiện nhiệm vụ:
- HS chia nhóm và tìm hiểu thông tin
trong SGK, trả lời câu hỏi
Báo cáo kết quả hoạt động:
- GV cho HS tự nguyện hoặc kêu bất kì
một số HS trả lời câu hỏi
2 Đất nước bị chia cắt
* Chiến tranh Nam – Bắc triều
- Cựu thần nhà Lê, đứng đầu là Nguyễn
Kim đã quy tụ lực lượng chống Mạc
“Phù Lê diệt Mạc” thành lập chính quyền ở Thanh Hoá gọi là Nam triều, đối đầu nhà Mạc ở Thăng Long – Bắc triều
- 1545 – 1592 chiến tranh Nam Bắc triều bùng nổ => Nhà Mạc bị lật đổ, đất nước thống nhất
* Chiến tranh Trịnh – Nguyễn
- Ở Thanh Hoá, Nam tiều vẫn tồn tại những quyền lực nằm trong tay họ Trịnh
Trang 10- Các HS khác lắng nghe, bổ sung
Đánh giá, nhận xét, kết luận:
- GV nhận xét kết quả của HS và chuẩn
hoá kiến thức
+ Nhà Mạc ra đời trong bối cảnh chiến
tranh phong kiến bùng nổ Tuy bước đầu
có góp phần ổn định lại xã hội nhưng trở
thành nguyên cớ gây nên chiến tranh
Nam – Bắc triều
+ Bộ phận cựu thần nhà Lê gắn bó với sự
nghiệp giải phóng đất nước của cha ông,
không chấp nhận nền thống trị của nhà
Mạc, không phục họ Mạc => đã nổi lên ở
Thanh Hoá – quê hương của nhà Lê để
chống lại nhà Mạc => Chiến tranh Nam –
Bắc triều
+ Nhà Mạc không còn được ủng hộ, vì
vậy bị lật đổ, phải chạy lên Cao Bằng
Đất nước thống nhất Không lâu sau ở
Nam triều, quyền hành nằm trong tay họ
Trịnh (Trịnh Kiểm) đã hình thành một thế
lực cát cứ ở mạn Nam – thế lực họ
Nguyễn Một cuộc chiến tranh phong
kiến mới lại bùng nổ Chiến tranh Trịnh –
Nguyễn
+ Gv khái quát về chiến tranh Trịnh –
Nguyễn và sử dụng bản đồ đất nước bị
chia cắt để học sinh nhận thức rõ hơn
+ Cuối TK XVI, Nam triều chuyển về
Thăng Long nhưng quyền lực không còn
tập trung trong tay vua Lê như trước mà
- Ở Mạn Nam: họ Nguyễn cắt cứ xây dựng chính quyền riêng
- 1627, họ Trịnh đem quân đánh họ Nguyễn, chiến tranh Trịnh Nguyễn bùng
nổ
- Kết quả: 1672, hai bên giảng hoà, lấy sông Gianh làm giới tuyến => đất nước
bị chia cắt
Trang 11chuyển sang họ Trịnh Phía nam họ Nguyễn xây dựng cho mình chính quyền riêng đối đầu với họ Trịnh ở Đàng Ngoài + Trong lực lượng phù Lê: đứng đầu là Nguyễn Kim Nhưng từ khi Nguyễn Kim chết, con rể Trịnh Kiểm đã tiếp tục sự nghiệp “phù Lê diệt Mạc” Để thao túng quyền lực vào tay họ Trịnh, Trịnh Kiểm giết Nguyễn Uông (con cả Nguyễn Kim) Trước tình hình đó, người con thứ của Nguyễn Kim là Nguyễn Hoàng xin cho vào trấn thủ đất Thuận Hoá Từ đó, cơ nghiệp họ Nguyễn ở mạn Nam dần được xây dựng, tách khỏi sự lệ thuộc họ Trịnh
ở Đàng Ngoài
+ 1627 – 1672, chiến tranh Trịnh – Nguyễn bùng nổ, không phân được thắng bại, hai bên giảng hoà, chia cắt đất nước làm 2: Đàng Trong – Đàng Ngoài, lấy sông Gianh (Quảng Bình) làm giới tuyến
Bản đồ đất nước bị chia cắt
3 Hoạt động luyện tập (5 phút)
Trang 12- Mục tiêu: Nhằm củng cố, hệ thống hoá lại kiến thức mà HS được đã tiếp thu được ở
hoạt động khám phá về sự biến đổi của tình hình đất nước từ thế kỉ XVI -XVIII
- Nội dung: GV tổ chức cho HS chơi trò chơi Mảnh ghép HS chọn một mảnh ghép
bất kì và trả lời câu hỏi trong mảnh ghép ấy
- Sản phẩm:
- Cách thức thực hiện:
Chuyển giao nhiệm vụ:
- GV cho HS tham gia trò chơi Mảnh
ghép, HS chọn mảnh ghép bất kì và trả
lời câu hỏi được đề ra trong mảnh ghép
để tìm ra điều bí ẩn sau những mảnh
ghép ấy
+ Câu 1: Trong bối cảnh nhà Lê suy
yếu, bất lực, ai là người đã phế truất
vua Lê và thành lập triều Mạc?
A Mạc Đĩnh Chi
B Lê Chiêu Thống
C Mạc Đăng Dung
D Trịnh Kiểm
+ Câu 2: Kết quả của cuộc chiến tranh
Nam – Bắc triều (1545 - 1592)
A nhà Lê bị sụp đổ
B chiến tranh Trịnh – Nguyễn bùng nổ
C nhà Mạc bị lật đổ
D Trịnh Kiểm thao túng quyền lực
+ Câu 3: Từ năm 1527 đến 1592, đất
nước ta diễn ra cục diện: Nam – Bắc
triều Đó là cuộc tranh giành quyền
lực giữa các phe phái đối lập nào?
Đáp án:
1 C
2 C
3 B
4 B
Mảnh ghép: Thành nhà Mạc (Lạng Sơn)
Trang 13A Lê (Nam triều) – Trịnh (Bắc triều)
B Mạc (Nam triều) – Mạc (Bắc triều)
C Lê, Trịnh (Nam triều) – Mạc (Bắc
triều)
D Mạc (Nam triều) – Trịnh (Bắc triều)
+ Câu 4: Vào thế kỉ XVII, đâu là giới
tuyến chia cắt đất nước thành hai
miền: Đàng Trong và Đàng Ngoài
A Sông Bến Hải – vĩ tuyến 16
B Sông Gianh – vĩ tuyến 16
C Sông Gianh – vĩ tuyến 17
D Sông Bến Hải – vĩ tuyến 17
Mảnh ghép: Đây là đâu?
Thực hiện nhiệm vụ:
- HS hệ thống lại kiến thức đã học ở
hoạt động khám phá để trả lời được các
câu hỏi ở mảnh ghép
Báo cáo kết quả thực hiện:
- HS lựa chọn một ô bất kì và trả lời câu
hỏi
- HS khác lắng nghe và bổ sung
Đánh giá, nhận xét, kết luận:
GV nhận xét, chốt kết quả cho HS
4 Hoạt động vận dụng và mở rộng (5 phút):
Mục tiêu: nhằm vận dụng kiến thức mới mà học sinh đã được lĩnh hội để giải quyết
những vấn đề mới trong học tập và thực tiễn
Nội dung: học sinh chia nhóm vẽ sơ đồ tư duy về những biến đổi của tình hình đất
nước từ thế kỉ XVI – XVIII
Sản phẩm: sơ đồ tư duy
Cách thức thực hiện:
Trang 14Chuyển giao nhiệm vụ: GV yêu cầu HS làm việc nhóm vẽ sơ đồ tư duy, hệ thống
kiến thức đã được lĩnh hội ở hoạt động hình thành kiến thức
Thực hiện nhiệm vụ: HS chia nhóm và thực hiện nhiệm vụ được giao
Báo cáo kết quả: Các nhóm trình bày sản phẩm Các nhóm khác lắng nghe, quan sát
và nhận xét
Đánh giá, nhận xét, kết luận: GV nhận xét những sản phẩm của các nhóm
5 Dặn dò:
- Học bài (mục 1,2)
- Đọc thêm (mục 3,4)
- Chuẩn bị trước bài 22