QUAN điểm DUY vật BIỆN CHỨNG về mối QUAN hệ GIỮA vật CHẤT và ý THỨC và vận DỤNG vào CÔNG CUỘC đổi mới ở nước TA HIỆN NAY

A.LỜI NÓI ĐẦUCon người chúng ta đang sống trong một thế giới với hàng ngàn những sự vật, hiện tượng phong phú và đa dạng xoay quanh nhưng chung quy lại vật chất - ý thức vẫn là mối quan

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH

TRỊ =====000=====

TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC

QUAN ĐIỂM DUY VẬT BIỆN CHỨNG VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC VÀ VẬN DỤNG VÀO CÔNG CUỘC ĐỔI

MỚI Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

Sinh viên thực hiện: Phan Dương Trà My

Mã SV: 2114210080 Lớp Anh05, KHOA QTKD, Khóa 60 Lớp tín chỉ: PLU111(GĐ2HK1-2122)K60QT.BS Giảng viên hướng dẫn: ThS.Trần Thị Thanh Thuỷ

Hà Nội - 1/2021

MỤC LỤC A.L ỜINÓI ĐẦẦU

B.NỘI DUNG

I Lý lu n chungậ vềề mốối quan h biềốnệ ch ứng gi ữa v tậchấốt và ý

thức.

II V n dậ ng ụmốối quan h biệ n ệch ngứ gi aữv t chấốtậ

với con đường đổi mới ở nướ c ta hiện nay

1. V n dậ ngụnguyên lý “v t chấấtậ quyêất đ nhị ý th ức” t ức là xuấất

7 phát t ừth c têấự khách quan đ đêềể ra đ ường lốấi đúngđắấn

trong cống cuộc đổi mới ở nước ta hiện nay

2 V nậ d ngụ và hi uể sấu sắấc vai trò của “ ý thức tác động trở l ại

v tậ chấất” đ đêềể ra đ ường lốấi đúng đắấn trong cống cuộ c đổ i

mới ở nước ta hiện nay

3 Những thành tựu đã và đang đạt được của nhà nước Việt

Nam trong cống cuộc đổi mới hiện nay

C.KẾẾT LUẬN

D.PHẦẦN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

A.LỜI NÓI ĐẦU

Con người chúng ta đang sống trong một thế giới với hàng ngàn những

sự vật, hiện tượng phong phú và đa dạng xoay quanh nhưng chung quy lại vật chất - ý thức vẫn là mối quan hệ căn bản nhất là nền tảng cho mọi mối quan hệ khác trong thế giới tự nhiên kinh tế hay xã hội, … Trong lịch sử, đã

có rất nhiều quan điểm triết học xoay quanh vấn đề về mối quan hệ giữa giữa vật chật – ý thức tuy nhiên chỉ có quan điểm triết học Mác – Lê Nin là

đúng đắn, hoàn chỉnh và tiến bộ nhất: “ Vật chất và ý thức có mối quan hệ biện chứng, trong đó vật chất là cái có trước,ý thức có sau Vật chất quyết định ý thức, còn ý thức tác động tích cực trở lại vật chất.”

Triết học Mác – Lê Nin luôn được Đảng và nhà nước ta coi là là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho mọi hành động, phân tích một cách đúng đắn những đặc điểm của nước ta Trong lịch sử chống giặc ngoài xâm tất yếu sẽ khó tránh khỏi những những thời điểm thăng trầm lúc thắng lục bại tuy nhiên về tổng thể, nhờ vận dụng kịp thời, sáng tạo tư tưởng triết học Mác – Lê Nin vào tình hình cụ thể của quốc gia trong mỗi giai đoạn lịch sử khác nhau mà Đảng ta đã đưa sự nghiệp cách mạng Việt Nam từ thắng lợi này đến thắng lợi khác đặc biệt phải kể đến chính là những cuộc cách mạng vang dội, lẫy lừng của dân tộc, cuộc cách mạng đi lên Chủ nghĩa xã hội– xây dựng đất nước Ngày nay nước ta đang ở thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội và đứng trước một thách thức vô cùng to lớn bởi điểm xuất phát quá thấp lại phải đi lên từ môi trường cạnh tranh quyết liệt Trước tình hình đó, cùng với xu thế phát triển của thời đại mới, Đảng và nhà nước cần tiến hành đẩy mạnh công cuộc đổi mới toàn diện đất nước trên cả hai phương diện kinh tế - chính trị Đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị có mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

sẽ cho phép chúng ta vận dụng vào mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị từ

đó giúp cho công cuộc đổi mới đất nước ngày càng giàu mạnh

Với những cơ sở và ý nghĩa như trên, em xin được phép lựa chọn đề tài tiểu luận triết học: “Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức và vận dụng vào công cuộc đổi mới ở nước ta hiện nay”

B.NỘI DUNG

I.Lý luận chung về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

Đây là vấn đề cơ bản, cốt lõi để phân biệt các trường phái, quan điểm về triết học Trong mối quan hệ biện chứng ấy, triết học Mác – Lê Nin khẳng định: “Ý thức do vật chất sinh ra và quyết định, song sau khi ra đời,

ý thức có tính độc lập tương đối nên có sự tác động trở lại đối với vật chất thông qua các hoạt động thực tiễn của con người” Để làm rõ quan điểm này

em xin phép được chia làm hai phần nội dung tìm hiểu

1.Vật chất quyết định sự ra đời của ý thức

1.1.1 Vật chất là gì ?

Vật chất là một phạm trù triết học khá phức tạp phát triển trên 2500 năm

và có nhiều quan niệm, luận điểm khác nhau về nó Nhưng VL.Lênin đã đưa

ra định nghĩa về vật chất như sau: “Vật chất là một phạm trù triết học dùng

để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh, và tồn tại không

lệ thuộc vào cảm giác”

Theo định nghĩa này của VL.Lênin thì vật chất:

Thứ nhất, vật chất là một phạm trù triết học, tức là phạm trù khái quát thuộc tính cơ bản nhất và rộng nhất, phổ biến nhất và được xác định từ góc

độ giải quyết vấn đề cơ bản của triết học Ví dụ: Ở những thế kỉ trước các nhà khoa học đã khám phá ra tia X mặc dù bằng mắt thường ta không thể nhận diện được nó

Thứ hai, để định nghĩa vật chất Lênin đã đối lập vật chất với ý thức để hiểu rằng vật chất là thực tại khách quan, không thể tiêu diệt được, nó tồn tại độc lập với ý thức dù cho con người có nhận thức được nó hay không Ví dụ: Dù con người có mong muốn hay không thì cái cây, dòng sông, cái bàn, cái ghế vẫn tồn tại

Thứ ba, vật chất là hiện tượng cụ thể, và do đó các đối tượng vật chất có thật, hiện thực đó có khả năng tác động vào ý thức để gây ra cảm giác, và nhờ đó mà ta có thể biết được, hiểu được và nắm bắt sự vật này Khẳng định như vậy một mặt muốn nhấn mạnh tính thứ nhất và mặt khác khẳng định khả năng nhận thức thế giới khách quan của con người Ví dụ: Khi ta nhìn thấy một chiếc siêu xe thì ý thức của chúng ta ngay lập tức cho ra những cảm xúc vui sướng, tò mò hay trầm trồ

Như vậy, chúng ta đã thấy được rằng định nghĩa của VL.Lênin về vật chất là hoàn toàn triệt để, hoàn chỉnh, nó giúp chúng ta xác định được nhân

tố vật chất trong đời sống xã hội, nó giúp chúng ta có thái độ khách quan trong suy nghĩ và hành động

1.1.2 Các đặc tính của vật chất

*Vận động và phương thức tồn tại của vật chất và là thuộc tính cố hữu của vật chất

Ph.Ăngghen cho rằng vận động là một phương thức tồn tại vật chất ,là thuộc tính cố hữu của vật chất, gồm tất cả mọi sự biến đổi và mọi quá trình diễn ra trong vũ trụ kể từ sự thay đổi vị trí đơn giản cho đến tư duy Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biến chứng, vận động là sự biến đổi nói chung chứ không phải là sự dịch chuyển trong không gian Thông qua vận động mà các dạng cụ thể của vật chất biểu hiện sự tồn tại của nó, vận động của vật chất là tự thân vận động

Vận động có 5 hỉnh thức vận động chính là cơ giới – hoá – vật lý – sinh vật – xã hội Các hình thức vận động này có mối quan hệ chặt chẽ với nhau bởi các hình thức vận động cao được ra đời trên cơ sở những hình thức vận động thấp Hơn nữa một hình thức vận động này thực hiện là tác động qua lại với những hình thức vận đồng khác tuy nhiên tuy nhiên vận động thấp không chứa đựng vận động cao Các hình thức vận động có thể chuyển hoá cho nhau tuân theo quy luật bảo toàn và chuyển hoá năng lượng

Mọi vật chất luôn trong quá trình vận động không ngừng nhưng điều

đó không có nghĩa là vật chất không có hiện tượng đứng im tuyệt đối Vì sở

dĩ không có nó thì không có sự phân hoá thế giới vật chất thành các sự vật ,hiện tượng phong phú và đa dạng Đứng im là một trạng thái đặc biệt của vận động, là sự vận động của trạng thái cân bằng, trong sự ổn định tương đối Ăngghen khẳng định rằng khả năng đứng im tượng đối của các vật thể ,khả năng cân bằng tạm thời là những điều kiện chủ yếu của sự phân hoá vật chất Vận động riêng biệt có xu hướng phá hoại sự cân bằng còn

vận động toàn thể lại phá hoại sự cân bằng riêng biệt làm cho các sự vật luôn biến đổi và chuyển hoá cho nhau

*Không gian và thời gian là những hình thức tồn tại của vật chất

V.I Lênin đã từng viết: “ Trong thế giới không có gì ngoài vật chất đang vận động và vật chất đang vận động không thể vận động ở đâu ngoài không gian và thời gian” Không gian và thời gian là những hình thức tồn tại của vật chất và chúng không bao giờ tách rời nhau luôn gắn bó mật thiết với nhau Khác với những quan điểm sai lầm, chủ nghĩa siêu hình trước đây cho rằng không gian là một cái “thùng rỗng” bất biến chứa đầy mọi vật chất bên trong mà thật ra vật chất chính là những thứ quy định sự biến đổi và tiến triển của không gian và thời gian

Những thuộc tính của các đối tượng vật chất có vị trị, có hình thức kết cấu, có độ dài ngắn cao thấp sẽ được phản ánh bởi không gian Còn thuộc tính của các quá trình vật chật diễn ra nhanh hay chậm, kế tiếp nhau theo một trình tự nhất định thì sẽ được phản ánh bởi thời gian Tính chất của không gian và sự biến đổi của nó bao giờ cũng gắn liền với tính chất và sự biển đổi của thời gian và ngược lại Do đó về thực chất thì không gian và thời gian là một thể thống nhất không – thời gian Vật chất luôn có một chiều thời gian và ba chiều không gian

2.Ý thức tác động trở lại vật chất

2.1.1 Ý thức là gì ?

Trước đây chủ nghĩa duy tâm và chủ nghĩa duy vật siêu hình do không hiểu rõ về sự ra đời của ý thức nên đã có những quan niệm chưa đúng đắn cũng như đã tầm thường hoá hoặc cường điệu hoá vai trò của ý thức Từ đó những quan niệm sai lầm đó đã khiến cho con người chúng ta chưa có kiến thức và cái nhìn chính xác đối với bản chất của ý thức

Sau đó khi chủ nghĩa duy vật biến chứng ra đời đã lí giải một cách khoa học nhất về bản chất của ý thức Vật chất và ý thức là hai hiện tượng khác nhau về bản chất và tồn tại độc lập tuy nhiên giữa chúng luôn có mối quan

hệ biến chứng Theo chủ nghĩa duy vật biến chứng thì ý thức là đặc tính và

là sản phẩm của vật chất, là sự phản ánh khách quan vào bộ óc con người

thông qua lao động và ngôn ngữ Nó là toàn bộ hoạt động tinh thần của con người như: Tình cảm yêu thương, tâm trạng, cảm xúc, ý chí, tập quán, truyền thống, thói quen quan điểm, phương hướng, mục đích.Ý thức là luôn hướng về nhận thức của bản thân mình thông qua quan hệ với thế giới bên ngoài

Ví dụ điển hình: Nếu không có ý chí học tập, có tinh thần học hỏi cao thì những sĩ tử 2003 sẽ không thể thi đậu vào trường đại học Ngoại Thương Nếu cảm thấy mệt mõi, tinh thần mơ màng không tập trung thì một nhân viên không thể nào làm việc cũng như đóng góp cho doanh nghiệp Nếu không có đường lối cách mạng đúng đắn của Đảng thì dân tộc ta cũng không thể giành thắng lợi trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ

2.1.2 Nguồn gốc của ý thức ?

*Nguồn gốc tự nhiên

Chủ nghĩa duy vật biến chứng đã khẳng định rằng ý thức là một thuộc tính của vật chất nhưng không phải của mọi dạng vật chất mà chỉ là thuộc tính của một dạng vật chất sống có tổ chức cao là bộ óc con người Không thể tách rời ý thức ra khỏi bộ não vì ý thức chính là chức năng bộ não và bỗ não là khí quản của ý thức bởi nếu như bộ não bị tổn thương thì ý thức tất yếu sẽ rối loạn Tuy nhiên nếu chỉ có bộ não mà không có sự tác động của thế giới bên ngoài để nó phản ánh lại thì cũng không thể có ý thức Phản ánh

là sự ghi lại, tái hiện lại của hệ thống vật chất khác trong quá trình tác động qua lại giữa chúng Sự xuất hiện của ý thức luôn luôn gắn liền với đặc tính phản ánh, nó phát triển cùng với sự phát triển của tự nhiên Là hình thức cao nhất của sự phản ánh thế giới hiện thực, ý thức chỉ nảy sinh ở giai đoạn phát triển cao của thế giới vật chất, cùng với sự xuất hiện của con người

*Nguồn gốc xã hội

Sự ra đời của ý thức gắn liền hình thành với sự phát triển của bộ óc con người dưới ảnh hưởng của lao động và giao tiếp quan hệ xã hội Ý thức là sản phẩm của sự phát triển xã hội , nó phụ thuộc vào xã hội, và ngay từ đầu

đã mang tính chất xã hội Có rất nhiều yếu tố cấu thành nguồn gốc xã hội của ý thức nhưng trong đó cơ bản nhất và trực tiếp nhất là nhân tố lao động

và ngôn ngữ Lao động là quá trình con người sử dụng công cụ tác động vào các đối tượng của thế giới tự nhiên buộc chúng phải bộc lộ những thuộc tính, những kết cấu , những quy luật vận động của mình thành những hiện tượng nhất định và các hiện tượng này tác động vào bộ óc con người

Ý thức được hình thành chủ yếu không phải do tác động thuần tuý, tự nhiên của thế giới khách quan vào bộ óc con người, mà chủ yếu là do hoạt động của con người cải tạo thế giới khách quan làm biến đổi thế giới đó Quá trình hình thành ý thức là kết quả hoạt động, chủ động của con người Nói cách khác, ý thức chỉ được hình thành thông qua hoạt động thực tiễn của con người Nhờ có tác động vào thế giới mà con người ngày càng làm phong phú vá sâu sắc ý thức của mình về thế giới, khám phá ra những bí ẩn của thế giới, vũ trụ Chẳng hạn như nhờ lao động mà con người chuyển từ 4 chi sang 2 chi, từ ăn thực vật sang ăn động vật, từ ăn sống sang ăn chín… Còn ngôn ngữ được ra đời trong quá trình lao động do nhu cầu giao tiếp và trao đổi thông tin Ngôn ngữ được coi là cái vỏ vật chất của tư duy, với sự xuất hiện của ngôn ngữ, tư tưởng con người có khả năng biểu hiện thành hiện thực trực tiếp, trở thành tín hiệu vật chất tác động tới giác quan của con người và gây ra cảm giác Chính nhờ ngôn ngữ mà con người có thể đi sâu vào bản chất của sự vật, hiện tượng đồng thời tổng kết hoạt động của mình trong toàn bộ quá trình phát triển lịch sử

2.1.3 Bản chất của ý thức

Ý thức là cái sao chép, chụp lại thế giới khách quan, là biểu thị nội dung được từ vật gây tác động và được truyền đi trong quá trình phản ánh Tuy nhiên ý thức không đơn thuần là một bản sao nguyên xi, thụ động máy móc của vật chất mà nó luôn gắn liền với việc cải biến theo nhu cầu thực tiễn xã hội Ý thức là chỉ con người mới có mà con người lại là một thực thể năng động sáng tạo ở chỗ có quá trình thu thập thông tin và sau đó là xử lí thông tin Hơn nữa tính sáng tạo của ý thức còn được thể hiện ở chỗ nó có khả năng gián tiếp khái quát thế giới khách quan ở quá trình chủ động tác động vào thế giới đó Điều này trải qua ba quá trình cụ thể như sau Đầu tiên

là trao đổi thông tin giữa chủ thể và đối tượng phản ánh, sự trao đổi này mang tính chất hai chiều, có định hướng và chọn lọc các thông tin cần thiết Tiếp theo đến bước mô hình hoá đối tượng trong tư duy dưới dạng

hình ảnh tinh thần Cuối cùng là chuyển các ý thức tinh thần phi vật chất ra hiện thực khách quan, tức là quá trình hiện thực hoá tư tưởng, thông qua các hoạt động thực tiễn của con người để biến các ý tưởng phi vật chất trong tư duy thành các dạng vật chất ngoài đời thực Trong giai đoạn này con người

sẽ lựa chọn những phương pháp, phương tiện, công cụ để tác động vào hiện thực khách quan nhằm thực hiện mục đích của mình

Tính sáng tạo của ý thức không đồng nghĩa với việc ý thức sẽ ra đời trước vật chất mà sáng tạo ở đây theo một quy luật và khuôn khổ nhất định

mà kết quả là những khách thể tinh thần Sự sáng tạo và phản ánh là hai mặt thuộc bản chất của ý thức Hơn nữa, bản tính xã hội của ý thức cũng thống nhất với bản tính trong sáng tạo Sự thống nhất đó thể hiện ở tính năng động chủ quan của ý thức, ở quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức trong hoạt động cải tạo thế giới quan của con người

Ví dụ: Các hoạt động xây nhà, cày ruộng, đào mương, xây cầu, làm đường,… mỗi thời kỳ, mỗi giai đoạn hay ở mỗi địa phương có sự khác nhau

và đều được con người tác động theo mục đích, nhu cầu khác nhau phù hợp điều kiện vật chất, kinh tế-xã hội, Chính vì thế, ý thức của con người là sự phản ánh năng động, sáng tạo, có định hướng, chọn lọc về hiện thực khách quan

3.Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

Ý nghĩa phương pháp luận về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức đã rút ra những điều như sau: Vật chất có trước, vật chất quyết định ý thức song

ý thức có thể tác động quay trở lại vật chất thông qua những hoạt động thực tiễn của con người Triết học Mác-Lênin khẳng định rằng, trong hoạt động của con người những nhân tố vật chất và ý thức có tác động qua lại, song sự tác động đó diễn ra trên cơ sở tính thứ nhất của nhân tố vật chất so với tính thứ hai của ý thức

Chúng ta luôn phải biết tôn trọng tính khách quan của vật chất, của các quy luật tự nhiên và xã hội, muốn làm được điều đó thì con người trong hoạt động nhận thức và thực tiễn phải xuất phát từ thực tế khách quan, lấy thực tế khách quan làm căn cứ cho hoạt động của mình Lênin cũng từng nói: “Nếu chỉ xuất phát từ ý muốn chủ quan, nếu lấy ý chỉ áp đặt cho thực