Quan điểm duy vật biện chứng về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

Sự vận dụng ý nghĩa phương pháp luận của mối quan hệ này trong cuộc sống, học tập của bản thân sinh viên và trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam hiện nay” em muốn tìm hiểu kĩ về Triết học

-

-Đề tài : Quan điểm triết học Mác - Lênin về mối quan hệ biện chứng giữa vật

chất và ý thức Sự vận dụng ý nghĩa phương pháp luận của mối quan hệ này trong cuộc sống, học tập của bản thân sinh viên và trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam hiện nay

Giảng viên hướng dẫn: TS Nguyễn Chương Nhiếp

Sinh viên thực hiện: Hồ Thị Mỹ Nhàn

Mã lớp học phần: 2111POLI2001

Tên học phần : Triết học Mác - Lênin

Thành phố Hồ Chí Minh, ngày tháng 01 năm 2022

Phần 1: Quan điểm duy vật biện chứng về mối quan hệ giữa vật chất và ý

thức 4

1.1 Khái niệm vật chất 4

1.2 Khái niệm ý thức 5

1.3 Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức 6

Phần 2: Ý nghĩa phương pháp luận của mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức 7

2.1 Ý nghĩa 7 Phần 3: Vận dụng mối quan hệ vật chất & ý thức trong cuộc sống, học tập của bản thân sinh viên và trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam hiện nay 8

3.1 Vận dụng mối quan hệ vật chất & ý thức trong cuộc sống, học tập của bản thân sinh viên 8

3.2 Vận dụng mối quan hệ vật chất & ý thức trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam hiện nay 9

11

12

Việt nam ngày nay tuy còn là một nước đang phát triển nhưng đời sống, tinh thần, vật chất của nhân dân đã được cải thiện, tốt hơn trước kia rất nhiều Trước năm

1986, đất nước ta gặp nhiều khó khăn do kinh tế suy thoái và hệ thống quản lý yếu kém, một phần do chưa hiểu đúng và đầy đủ về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức tuy nhiên, nó được nhận thức đúng sau Đại hội VI Quả thực, nước ta đã đạt được nhiều thắng lợi trong việc chuyển đổi nền kinh tế từ cơ chế quan liêu bao cấp sang cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa Mà cũng chính vì thành công đó mà triết học được biết đến rộng hơn và nó được hiểu là một

bộ phận không thể nào tách rời với sự phát triển của bất cứ hình thái kinh tế nào Những vấn đề triết học về mối quan hệ biện chứng giữa ý thức và vật chất luôn là cơ sở, là phương hướng cho mọi hoạt động thực tiễn, xây dựng và phát triển đất nước

Để đất nước có được hòa bình, thống nhất, phát triển ổn định như hôm nay, các thế

hệ cha ông ta đã phải hy sinh biết bao máu xương mới giành được Chính vì thế, để thực hiện được mong mỏi của chủ tịch Hồ Chí Minh - vị lãnh tụ vĩ đại : “ Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc là làm sao cho đất nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ta ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành.” mà Đảng và Nhà nước ta đặt ra mục tiêu là làm sao để cho dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh Không những thế, Đảng và Chính phủ luôn đặt nhiệm vụ xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và phát triển kinh tế lên hàng đầu Tuy nhiên, làm thế nào để thực hiện tốt nhiệm vụ đó thì Đảng ta đã chỉ ra rằng phải lấy chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng, làm kim chỉ nam cho mọi hoạt động.

Bài tiểu luận này với đề tài: “Quan điểm triết học Mác - Lênin về mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức Sự vận dụng ý nghĩa phương pháp luận của mối quan

hệ này trong cuộc sống, học tập của bản thân sinh viên và trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam hiện nay” em muốn tìm hiểu kĩ về Triết học Mác - Lênin từ đó có thể làm rõ được

mối quan hệ giữa vật chất và ý thức khi mà vật chất có thể quyết định ý thức và ngược lại,

nó sẽ giúp con người xác định rõ hành vi, hành động, suy nghĩ của bản thân đối với đời sống xã hội và có thể góp phần phát triển đời sống của xã hội nói riêng và phát triển

chủ nghĩa xã hội, nhà nước nói chung

Em xin gử i lời cảm ơn chân thành đến trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh

đã đưa học phần Triết học Mác - Lênin vào chương trình giảng dạy Đặc biệt em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến giảng viên bộ môn, cố vấn học tập – Thầy Nguyễn Chương Nhiếp

đã tận tình hướng dẫn và truyền đạt những kiến thức hữu ích và quý báu cho em trong suốt quá trình học tập vừa qua Trong thời gian tham gia vào các buổi học của Thầy, bản thân em

đã tích lũy được những kiến thức hay về những nội dung cơ bản về Nhà nước và pháp luật, những nội dung cơ bản của những nguyên lí chủ nghĩa Mác - Lênin, thế giới quan và phương pháp luận, phép biện chứng duy vật, mối quan hệ giữa vật chất và

ýthức, Đây quả thật là một môn học góp phần tích cực vào quá trình xây dựng những phẩm chất đạo đức cách mạng; đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ giỏi về chuyên môn và có phẩm chất chính trị vững vàng; hình thành nhân cách người cán

bộ cách mạng Bên cạnh đó không thể thiếu lời cảm ơn đến những tác giả của các nguồn tài liệu mà em tham khảo vì chính những tài liệu ấy đã giúp em hiểu hơn và

có thể phát triển kiến thức từ những nền tảng mà các tác giả đã có sẵn

Mặc dù đã cố gắng hết khả năng của mình nhưng do trong quá trình học tập, bản thân em không tránh khỏi những khó khăn, trình độ kiến thức còn hạn chế dẫn đến bài tiểu luận khó tránh khỏi những thiếu sót Em rất mong được sự nhận xét, đánh giá, đóng góp ý kiến của Thầy để bài tập này được hoàn thiện hơn Em xin chân thành cảm ơn!

Kính chúc Thầy nhiều sức khỏe, hạnh phúc và thành công

Phần 1: Quan điểm duy vật biện chứng về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

1.1.Khái niệm vật chất -Theo Lênin định nghĩa về vật chất có nội dung sau đây “vật chất là phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ảnh, và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác.” -Định nghĩa vật chất nêu trên của Lênin là kết quả của tổng kết của các thành tựu tự nhiên của khoa học, phê phán những quan niệm duy tâm, siêu hình của phạm trụ vật chất Và ta nhận ra những nội dung được đề cập đến như sau: +Thứ nhất : Vật chất là phạm trù triết học

Vật chất được nhắc đến cho chúng ta thường suy nghĩ và hình dung ra như một vật dụng, một tài sản của con người, Tuy nhiên, định nghĩa vật chất của Lênin nhắc đến vật chất cho thấy đây là kết quả của sự khái quát hóa, trừu tượng hóa những thuộc tính, những mối quan hệ vốn có của sự vật, hiện tượng vì thế chúng được phản ánh cái chung, vô hạn, vô tận, cũng không sinh ra, cũng không mất đi; do đó không thể làm đồng nhất vật chất với một hay một số dạng biểu hiện cụ thể của vật chất +Thứ hai: Vật chất dùng để chỉ thực tại khách quan

Vật chất được tồn tại khách quan trong hiện thực, nằm ở ngoài ý thức và không phụ thuộc vào ý thứ của con người “Tồn tại khách quan” là bản chất cơ bản của vật chất, là tiêu chuẩn có thể phân biệt cái nào là vật chất, cài nào là không phải vật chất Nhận thức của con người có thể nhận ra hay không thì vật chất vẫn tồn tại +Thứ ba: Vật chất được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ảnh, và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác Chúng ta có thể hiểu rằng vật chất là cái có thể gây nên cảm giác của người khi chúng tác động bằng hình thức trực tiếp hoặc gián tiếp lên các giác quan ở con người Ý

thức phản ánh lại

1.2.Khái niệm ý thức -Trước khi các lý luận của Mạc xuất hiện, chủ nghĩa duy vật vẫn chưa nhận ra vai trò của ý thức mà ý thức được coi là bản sao chép đơn giản, thụ động, máy móc thế giới bên ngoài.Nhưng chủ nghĩa duy tâm lại tuyệt đối hóa vai trò của ý thức cho tới khi chủ nghĩa duy vật của Mac mới bắt đầu giải quyết đúng đắn vấn đề này khi cho rằng: “ý thức là thuộc tính cụa vật chất, nhưng không phải mọi dạng vật chất mà chỉ xem là thuộc tính của vật chất sống đặc biệt có tổ chức cao” đó là bộ não của người -Về nguồn gốc của ý thức được chia làm hai nguồn gốc:

+Nguồn gốc của tự nhiên có thể bao gồm hai yếu tố:

*Bộ óc của con người là cơ sở, nền tảng vật chất của ý thức và được cấu tạo phức tạp có thể chứ hàng tỉ tế bào thần kinh chằng chịt rất mật thiết với nhau Hoạt động ý

thức đang diễn ra hằng ngày dựa trên những cơ sở hoạt động sinh lý thần kinh của

bộ óc con người và phụ thuộc chủ yếu vào hoạt động của bộ óc Bởi vì vậy, hoạt động của ý thức của con người được diễn ra bình thường hằng ngày thì bộ óc đang hoạt động bình thường, nhưng mà khi bộ óc phải chịu nhiều tổn thương thì ý thức cũng không thể diễn ra bình thường Như vậy, bộ óc đóng vài trò quan trọng của ý thức con người, bộ óc con người là nguồn gốc đầu tiên của ý thức

*Tuy nhiên, ý thức cũng cần phải có quá trình tác động hoàn cảnh xung quanh, của thế giới bên ngoài lên bộ óc để bộ óc phản ánh Sự phản ánh của bộ óc là thuộc tính chung, phổ biến của vật chất, biểu hiện trong sự tác động qua lại giữa các

sự vật hiện tượng, cũng là sự lưu giữ và tái tạo những đặc điểm của một sự vật này ở một sự vật khác Như vậy, sự phản ánh tạo ra lượng thông tin trong quá trình vật chất tác động lẫn nhau được tiếp thu thông qua từ các giác quan của từng bộ đưa tới bộ óc của con người để lưu trữ và tái hiện lại về sự vật và hiện tượng đó

+Nguồn gốc xã hội là điều kiện quyết định hình thành nên ý thức liên quan đến lao động, ngôn ngữ và những mối quan hệ Con người tiếp thu các thông tin từ tự nhiên điều quan trọng giúp ý thức họ ngày cải thiện sự hiểu biết lên cao thì qua quá trình lao động tạo ra của cải vật chất họ nâng cao ý thức của họ lên qua nhiều cấp bậc Trong quá trình lao động, họ gặp nhiều khó khăn về ý thức chưa được đồng đều, vì thế họ đã tự tạo nên những ngôn ngữ có thể tiếp cận truyền thụ kiến thức cho nhau và cũng thấy họ

có đủ mức độ để họ tự tạo ra ý thức, đồng thời hình thành nên ngôn ngữ và những mối quan hệ là điều thật yếu để tạo nên xã hội loài người và đưa con người lên cấp bậc cao

so với các loài thú Ý thức con người qua tiếp thu từ nguồn tự nhiên vẫn chưa đủ, cần phải nâng cao lên thông qua nguồn xã hội là nhất thiết

-Bản chất ý thức được thể hiện qua ba khía cạnh:

+Ý thức cơ bản cũng là sự phản ánh hiện thực khách quan vào bộ óc con người, là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan, là hình ảnh tinh thần của vật chất bên ngoài +Ý thức là những hiện thực khách quan được phản ánh vào trong bộ óc người một cách năng động, sáng tạo, chủ động, tích cực

+Sự phản ánh ý thức mang tính chất xã hội, bởi lẽ, ý thức không phải là hiện tượng

tự nhiên thuần túy, mà theo Mác là một sản phẩm của xã hội, bắt nguồn từ thực tiễn xã hội, phản ánh những quan hệ xã hội và vẫn vậy chừng nào con người tồn tại

1.3.Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức -Vật chất đối với ý thức

+Vật chất là cái có trước, ý thức là cái có sau, có thể nói thế bởi lẻ ý thức gắn liền với sự xuất hiện của loài người những vật chất đã xuất hiện trước đó rất lâu trong quá trình phát triển hình thành nên loài người

+Vật chất quyết định nội dung của ý thức vì ý thức suy cho cùng cũng là sự phản ánh các vật chất dưới mọi hình thức

+Mọi sự tồn tại, phát triển của ý thức đều gắn liền với quá trình biến đổi của vật chất, vật chất thay đổi thì trước sau gì thì ý thức cũng buộc phải thay đổi theo

trò của kinh tế đối với chính trị, đời sống vật chất đối với đời sống tinh thần, tồn tại

xã hội đối với ý thức xã hội

-Ý thức có tính độc lập tương đối và tác động trở lại vật chất:

+Tính độc lập tương đối của ý thức thế hiện ở chỗ ý thức có thể thay đổi nhanh, chậm, đi song hành so với hiện thực, nhưng nhìn chung nó thường thay đổi chậm so với sự biến đổi của thế giới vật chất

+Thông qua hoạt động thực tiễn của con người, ý thức có thể làm biến đổi những điều kiện, hoàn cảnh vật chất, thậm chí còn tạo ra thiên nhiên thứ hai phục vụ cho cuộc sống của con người nhưng còn ý thức không thể biến đổi được hiện thực

+Vai trò ý thức thể hiện việc chỉ đạo hoạt động, hành động của con người bằng cách hình thành nên những mục tiêu, kế hoạch, biện pháp, nó còn có thể quyết định làm cho hoạt động của con người đúng hoặc sai, thành công hoặc thất bại bởi vì thế hành động do tư tưởng chỉ đạo

+Xã hội càng ngày càng phát triển thì vai trò của ý thức ngày càng to lớn, nhất là trong thời đại ngày nay, thời đại thông tin, kinh tế tri thức, thời đại của cách mạng công nghiệp 4.0, thời đại là tri thức khoa học đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp

Phần 2: Ý nghĩa phương pháp luận của mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và

ý thức

2.1.Ý nghĩa -Chúng ta nhận ra gặp vấn đề cần giải quyết đều phải xuất phát từ thực tế khách quan, từ những điều kiện, tiền đề vật chất hiện có trong nhận thức và hoạt động thực tiễn -Chúng ta cần có sự tôn trọng và hành động theo qui luật khách quan, nếu không làm như vậy thì chúng ta gánh chịu hậu quả tai hại khôn lường

-Chúng ta không thể gắn cho đối tượng mà nó không có, chúng ta có sự nhận thức rõ

sự vật hiện tượng phải chân thật và đúng đắn nhất

-Chúng ta nhận thức và cải tạo sự vật hiện tượng, nhìn chung nó phải xuất phát từ chính bản thân của sự vật hiện tượng với những thuộc tính và mối liên hệ bên trong vốn có của nó

-Chúng ta tránh chủ nghĩa chủ quan, bệnh chủ quan, chú nghĩa duy vật tầm thường, chủ nghĩa thực dụng, chủ nghĩa khách quan

-Chúng ta cần có quan điểm khách quan mà nó đòi hỏi phát huy tích cực tính năng động sáng tạo của ý chí và phải coi trọng vai trò của ý thức, coi trọng công tác tư tưởng và

giáo dục tư tưởng

Phần 3: Vận dụng mối quan hệ vật chất & ý thức trong cuộc sống, học tập của bản thân sinh viên và trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam hiện nay

3.1.Vận dụng mối quan hệ vật chất & ý thức trong cuộc sống, học tập của bản thân sinh viên

-Trong cuộc sống:

Thông qua ý nghĩa phương pháp luận này, sinh viên gặp một số vấn đề trong cuộc sống sẽ nhìn nhận vấn đề theo thực tế khách quan đưa ra những cách giải quyết đúng đắn nhất Sinh viên có cái nhìn nhận các sự vật hiện tượng xung quanh một cách đúng đắn nhất

và nhận thực rõ các quy luận tự nhiên không thể thay đổi cần phải tuân theo Trong nhận thức, bản thân sinh viên luôn luôn phát huy tính năng động và sáng tạo giúp cho ý thức của

họ ngày một nâng cao lên Đồng thời, sinh viên sẽ loại bỏ những tư tưởng

ỷlại, trì trệ, thái độ thụ động và bảo thủ trong công việc, trong lối sống, trong cách suy nghĩ và trong cuộc sống xã hội ngày nay Trong đời sống, tư tưởng của sinh viên trách những tư tưởng chủ quan và tự cao làm giúp sinh viên cải thiện kĩ năng, thúc đẩy sự học hỏi, sáng tạo, tạo mối quan hệ Như vậy, sinh viên vận dụng ý nghĩa phương pháp luận này một cách đúng đắn làm nâng cao đời sống cá nhân họ

-Trong học tập:

hiện tượng đúng đắn và đưa ra hướng giải quyết thông qua nhìn nhận được kết quả đánh giá, biết bản thân họ cần hướng cải thiện tốt hơn Sinh viên cần làm chăm chỉ học tập loại

bỏ tư tưởng chủ quan, tích cực học hỏi, cần tuân theo quy luật tự nhiên bằng cách làm bài điểm cao và được công nhận dựa vào kết quả đáng giá Sinh viên cũng có tinh thần tự giác, nảy ra nhiều ý tưởng sáng tạo hơn, năng đông trong việc học tập Sau quá trình học tập, bản thân sinh viên nhận thức ngày càng cao và nâng cao tư duy và kĩ năng hơn Môi trường học tập là nơi sinh viên cần vận dụng ý nghĩa phương pháp luận này đúng đắn thì

ý thức của họ phát triển nhang hơn và ngày càng nâng cao lên.

3.2.Vận dụng mối quan hệ vật chất & ý thức trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam hiện nay

Triết học Mác - Lênin là nền tảng và kim chỉ đường của cách mạng Việt Nam bằng việc

áp dụng qua ý nghĩa phương pháp luận của mối quan hệ giữa vật chất và ý thức Qua đó, Đảng ta đã có những cách thức đưa ra những hướng đi, đường lối đúng đắn đưa nhân dân tới những cuộc kháng chiến thắng lợi và dẫn bước đến hòa bình dân tộc, đất nước Hiện nay, Đảng ta vẫn áp dụng ý nghĩa phương pháp luận này vào công việc xây dựng đất nước Tuy nhiên, Đảng cũng gặp những lần sai lầm đường lối đề ra của Đảng, Đảng đã

có những bước sửa sai bằng cái nhìn nhận lại khách quan với những vấn đề bị vấp phải và tìm cách vạch ra những đường lối một cách đúng đắn để khắc phục lỗi sai

lầm trước, đồng thời đưa đất nước ngày một phát triển sánh vai với các cường quốc năm châu Năm 1986, đất nước ta rơi vào khủng hoảng kinh tế tệ nhất các năm từ khi cuộc kháng chiến kết thúc Đảng ta đã nhận rõ lỗi sai lầm mắc phải về đường lối chủ trương được đề ra Tuy nhiên, Đảng có những động thái lắng nghe ý dân, xem xét những vấn đề mắc phải một cách cặn kẽ, có cái nhìn khách quan với sự vật hiện tượng hiện thực và đề

ra những chính sách khắc phục khó khăn lúc bấy giờ và đưa đường lối hướng đi cách đúng đắn Sau năm 1986, đất nước ta dần dần ổn định và phát triển mạnh, đặc biệt năm