PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ CHUYÊN ĐỀ “DẠY HỌC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIAO TIẾP VÀ HỢP TÁC THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG NHÓM CHO HỌC SINH CHƯƠNG VIII HÌNH HỌC 6” NĂM HỌC 2021 2022 NÀM NHÓM TOÁN TRƯỜNG THCS A ĐẶT VẤN ĐỀ Sự thành công của việc dạy học phụ thuộc rất nhiều vào phương pháp dạy học được giáo viên lựa chọn Cùng một nội dung nhưng tùy thuộc vào phương pháp sử dụng trong quá trình dạy học thì kết quả sẽ khác nhau về một số mặt như Độ lĩnh hội các tri thức, sự phát triển của trí.
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
- -CHUYÊN ĐỀ
“DẠY HỌC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIAO TIẾP VÀ HỢP TÁC
THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG NHÓM CHO HỌC SINH CHƯƠNG VIII HÌNH HỌC 6”
NĂM HỌC: 2021-2022
Trang 2NHÓM TOÁN TRƯỜNG THCS
A ĐẶT VẤN ĐỀ
Sự thành công của việc dạy học phụ thuộc rất nhiều vào phương pháp dạy học được giáo viên lựa chọn
Cùng một nội dung nhưng tùy thuộc vào phương pháp sử dụng trong quá trình dạy học thì kết quả sẽ khác nhau về một số mặt như: Độ lĩnh hội các tri thức, sự phát triển của trí tuệ cùng với các kĩ năng tư duy về giáo dục đạo đức và sự chuyển biến thái độ hành vi, …
Trong xu thế chung của dạy học hiện nay, người ta coi dấu hiệu cơ bản của phương pháp là: Tính chất tổ chức, chỉ đạo hoạt động nhận thức của giáo viên đối với học sinh; tiếp nhận một cách thụ động các tri thức do giáo viên truyền thụ hay độc lập tìm tòi nghiên cứu để lĩnh hội tri thức, giáo viên chỉ giúp học sinh định hướng vấn đề và thực hiện trách nhiệm cố vấn trong quá trình học tập của các em
Đối với dạy học sinh, học phương pháp trực quan đi theo con đường tìm tòi nghiên cứu có nhiều ưu thế vì phù hợp với đặc điểm bộ môn Bên cạnh các phương pháp trên các phương pháp phát huy tính cực chủ động, sáng tạo của học sinh với sự tổ chức và hướng dẫn đúng mức của giáo viên trong việc phát hiện và giải quyết vấn đề góp phần hình thành phương pháp và nhu cầu tự học, tạo niềm vui và hứng thú trong học tập khi học sinh tự khám phá được kiến thức thì học sinh dễ nhớ và nhớ lâu hơn
Khả năng ghi nhớ: 20% những gì nghe được, 40% những gì nhìn được, 40% những
gì tự phát hiện được Một trong những phương pháp tích cực cần được phát triển trong dạy học môn toán phù hợp với chương trình phổ thông 2018 mà tổ chúng tôi chọn để
thực hiện trong chuyên đề này là: “Dạy học phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác
thông qua hoạt động nhóm cho học sinh Chương VIII Hình Học 6”
B NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ
Trang 3I Cơ sở lý luận:
- Theo chương trình GDPT 2018 môn Toán, học sinh cần đạt những năng lực sau: + Năng lực giải quyết vấn đề toán học
+ Năng lực giao tiếp toán học
+ Năng lực sử dụng công cụ, phương tiện học toán
+ Năng lực tư duy và lập luận toán học
+Năng lực mô hình hoá toán học
- Dạy học tích cực theo định hướng phát triển năng lực bằng các phương pháp dạy học tích cực:
+ Phương pháp trải nghiệm toán học
+ Phương pháp dạy học theo nhóm
+ Phương pháp vấn đáp (đàm thoại)
+ Phương pháp giải quyết vấn đề toán học, tiếp cận kiến thức mới
II Thực trạng của vấn đề:
Nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập trong xu thế dạy học phát triển phẩm chất và năng lực hiện nay, để phát huy tích cực chủ động sáng tạo của học sinh, biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo của học sinh, từ nhiều năm nay giáo viên chúng ta vẫn thường xuyên áp dụng nhiều hình thức tổ chức dạy học theo nhóm
Qua nhiều năm áp dụng phương pháp dạy học theo nhóm tôi nhận thấy có những những thuận lợi và khó khăn sau:
* Thuận lợi:
- Hoạt động hợp tác trong nhóm sẽ làm cho từng thành viên quen dần với sự phân công hợp tác trong lao động xã hội, hiệu quả học tập sẽ tăng lên nhất là lúc giải quyết những vấn đề gay cấn, lúc xuất hiện những nhu cầu phối hợp giữa các cá nhân để hoàn thành công việc
- Trong hoạt động hợp tác, mục tiêu hoạt động của toàn nhóm, nhưng mỗi cá nhân được phân công một nhiệm vụ cụ thể, phối hợp nhau để đạt mục tiêu chung: Mô hình hợp tác trong xã hội đưa vào đời sống học đường có tác dụng chuẩn bị cho học sinh thích ứng với đời sống xã hội trong đó mỗi người sống và làm việc theo sự phân công hợp tác với tập thể cộng đồng
* Khó khăn:
- Dạy học theo nhóm có thể gây ồn ào trong lớp khó kiểm soát, vì vậy giáo viên cần chú ý giáo dục và rèn luyện kỹ năng hợp tác trong nhóm cho học sinh Nhiều học sinh không thích học theo nhóm, vì muốn chứng tỏ khả năng của mình với giáo viên hơn
là với bạn
- Trong nhóm có thể có một số học sinh tích cực, có một số khác ỷ lại vào các bạn trong nhóm
Trang 4- Việc phân nhóm khó khăn mất nhiều thời gian khó có thể đánh giá trên kết quả thảo luận nhóm Vì vậy giáo viên cần kết hợp đánh giá của thầy với đánh giá của trò
- Cơ sở vật chất còn hạn chế, bàn ghế chưa đảm bảo cho việc thảo luận nhóm
III Các biện pháp đã tiến hành giải quyết vấn đề:
- Để áp dụng phương pháp dạy học theo nhóm, trước tiên tôi tiến hành khảo sát chất lượng đầu năm, nhằm phân loại đối tượng học sinh sau đó kết hợp với giáo viên chủ nhiệm để sắp xếp chỗ ngồi cho học sinh tiện việc thảo luận nhóm
- Thông qua sự hướng dẫn của giáo viên bộ môn, từng nhóm cùng thảo luận tranh luận những bài học trên lớp Qua tranh luận cả nhóm, nhận thức của từng thành viên nhất là đối với các em tiếp thu bài trên lớp còn hạn chế, hoặc những em bản tính còn rụt
rè ngại hỏi giáo viên những vấn đề chưa hiểu, được nâng lên rõ rệt
- Cũng thông qua việc chung sức nhau học tập theo từng nhóm các định hướng, thái độ học tập của các em được bộc lộ rõ hơn Sự hăng hái chuyên cần học tập của từng thành viên được nâng cao Một số em trước đây tính tình nhút nhát e thẹn khó hòa đồng, sau một thời gian tham gia nhóm học tập thì tính cách thay đổi trở nên nhanh nhẹn hoạt bát tiếp thu bài nhanh hơn Một kết quả quan trọng nữa của việc tổ chức các nhóm học tập là thông qua việc trao đổi học tập trong từng nhóm giúp các em rèn luyện ý thức trách nhiệm, ý thức cộng đồng trong các mặt sinh hoạt xã hội khác, đặc biệt là thói quen khi tiếp thu bài trên lớp, những chỗ nào chưa hiểu các em lại trao đổi, học tập lẫn nhau Đối với những vấn đề chưa thống nhất, ý kiến khác nhau các em mạnh dạn trao đổi với giáo viên giúp giáo viên kịp thời uốn nắn những nhận thức lệch lạc, giúp các em khắc sâu trong trí nhớ những kiến thức cơ bản trọng tâm
- Qua thời gian tiến hành thử nghiệm với những kết quả đáng khích lệ đồng thời qua đó giúp tôi rút ra những kinh nghiệm quý báu trong việc tổ chức có hiệu quả các nhóm giúp nhau học tập
- Điều quan trọng đầu tiên trong việc tổ chức các nhóm học tập là giáo viên bộ môn phải kết hợp cùng giáo viên chủ nhiệm nắm vững tình hình của từng học sinh một cách cụ thể từ điều kiện hoàn cảnh đến sức học của từng em Thông qua đó tìm được đội ngũ cán bộ lớp và những em phụ trách cán sự bộ môn có năng lực và tác phong mẫu mực Từ đó giáo viên bộ môn tiến hành hội ý cùng giáo viên chủ nhiệm chia nhóm học tập thuận lợi theo địa bàn dân cư (tốt nhất mỗi tổ có từ 4 - 6 em mỗi nhóm phải có những em khá giỏi và những em trung bình yếu tạo điều kiện giúp đỡ nhau học tập và trao đổi lẫn nhau) trong mỗi nhóm đều có nhóm trưởng và nhóm phó chịu trách nhiệm điều hành, tốt hơn nữa là chia từng cặp để giúp đỡ lẫn nhau những em khá giỏi kèm những em yếu, kém Thông qua đó các tổ nhóm giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn
có thể tổ chức thi đua trong các đợt kiểm tra, thi (Ví dụ: Đôi bạn đạt 15,17 điểm, nhóm không có điểm trung bình yếu, …)
Trang 5- Trong giờ lên lớp bố trí các em trong tổ nhóm ngồi gần nhau tạo điều kiện các
em kèm cặp giúp đỡ nhau và giáo viên thuận lợi trong việc theo dõi đánh giá từng nhóm, tổ
1 Hình thức tổ chức dạy học theo nhóm:
1.1 Đối với giờ học ngoài giờ và học ở nhà:
- Giáo viên phối hợp chặt chẽ với cán bộ lớp theo dõi việc học của các nhóm, các nhóm phải có sổ nhật ký ghi chép tình hình học tập chung của cả nhóm để báo cáo trong lớp khi học tập tổng hợp và báo cáo với giáo viên
- Việc bố trí địa điểm cho từng nhóm cũng cần báo lại cho phụ huynh nhằm phối hợp kiểm tra giám sát
1.2 Đối với hoạt động nhóm ở lớp:
- Lớp học được chia thành các nhóm Số lượng nhóm và số học sinh trên nhóm phụ thuộc vào số lượng học sinh/lớp và điều kiện cơ sở vật chất
- Nhóm tự bầu ra 1 nhóm trưởng để điều khiển hoạt động của nhóm, một thư ký
để ghi chép kết quả thảo luận của nhóm
- Mỗi thành viên trong nhóm đều phải làm việc tích cực không ỷ lại một vài người
có hiểu biết và phải năng động hơn các thành viên trong nhóm giúp đỡ nhau tìm hiểu vấn đề trong không khí thi đua với các nhóm khác Kết quả làm việc của các nhóm sẽ đóng góp vào kết quả học tập chung của nhóm
- Đến khâu trình bày kết quả làm việc của nhóm trước lớp, nhóm cử một đại diện hoặc nhóm trưởng phân công thành viên trình bày
2 Phương pháp tiến hành:
Trình tự của phương pháp “dạy học theo nhóm môn toán THCS” gồm 3 bước:
2.1 Làm việc chung của cả lớp:
- Nêu vấn đề, xác định nhiệm vụ nhận thức
- Tổ chức các nhóm làm việc thông báo thời gian
- Hướng dẫn cách làm việc theo nhóm để việc thảo luận đạt hiệu quả, giáo viên cần xác định mục đích chỉ dẫn nhiệm vụ cần thực hiện ấn định thời gian, nghĩa là học sinh phải hiểu ý nghĩa, mục đích việc sắp làm, nắm vững các bước thực hiện và biết trước thời gian cần thực hiện nhiệm vụ bao lâu
2.2 Làm việc theo nhóm:
- Phân công trong nhóm
- Trao đổi ý kiến, thảo luận trong nhóm
- Cử đại diện trình bày kết quả làm việc của nhóm
Sau khi xác định nhiệm vụ cần thực hiện học sinh thực hiện theo nhiệm vụ cá nhân, sau đó trao đổi ý kiến thảo luận trong nhóm để rút ra vấn đề chung cuối cùng đại diện nhóm báo cáo kết quả thảo luận của nhóm mình
2.3 Thảo luận tổng kết trước lớp:
- Các nhóm báo cáo kết quả
Trang 6- Thảo luận chung.
- Giáo viên nhận xét, bổ sung, tổng kết khi thời gian thảo luận kết thúc giáo viên
tổ chức để đại diện các nhóm báo cáo kết quả thảo luận trước lớp, các nhóm khác nêu nhận xét bổ sung
- Nếu kết quả thảo luận giữa các nhóm chưa thống nhất, giáo viên đưa vấn đề ra thảo luận chung cả lớp rồi mới đưa ra đáp án đúng, hoàn chỉnh kiến thức cho học sinh đồng thời đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ của các nhóm
- Ví dụ trình tự tổ chức 1 hoạt động nhóm nhỏ trong tiết dạy: 3 bước
Bước 1 Làm việc chung của cả lớp:
b Chia nhóm giao nhiệm vụ, phát phiếu học tập
c Hướng dẫn cách làm việc theo nhóm, các nhóm thảo luận và ghi kết quả vào phiếu học tập
Bước 2 Làm việc theo nhóm:
a Phân công trong nhóm: Nhóm trưởng phân công giao nhiệm vụ cho các thành viên trong nhóm
b Trao đổi ý kiến, thảo luận trong nhóm, thư ký của nhóm sẽ ghi lại kết quả thảo luận vào phiếu học tập sau khi thống nhất ý kiến trong nhóm
c Báo cáo kết quả thảo luận
Bước 3 Thảo luận tổng kết trước lớp:
a Đại diện nhóm trình bày trước lớp
b Thảo luận chung: Các nhóm khác nhận xét nêu ý kiến giáo viên theo dõi uốn nắn lúc cần thiết, có thể giáo viên làm trọng tài để phân xử nếu trong quá trình thảo luận các nhóm chưa có sự đồng ý thống nhất
c Giáo viên nhận xét đánh giá kết quả thảo luận của các nhóm đưa ra đáp
án đúng, tổng kết
3 Biện pháp thực hiện dạy học theo nhóm:
- Bảng nhóm (Phiếu học tập) cần được sử dụng thường xuyên khi sử dụng phương pháp dạy học theo nhóm
- Trong phiếu học tập cần có mục đích rõ ràng nội dung ngắn gọn, diễn đạt chính xác, khối lượng công việc vừa phải đảm bảo học sinh hoàn thành trong thời gian quy định
- Hình thức trình bày gây hứng thú làm việc có quy định thời gian hoàn thành có chổ để tên nhóm, lớp để tiện việc đánh giá học sinh
- Bảng nhóm: Có kết quả đúng về nội dung làm việc của học sinh
* Tóm lại:
- Với phương pháp học tập nhóm sẽ cho phép các thành viên nhóm phát huy tính chủ động tìm tòi phát hiện những kiến thức dễ hiểu, nhớ lâu và nắm vững kiến thức từng
Trang 7môn học Với phương pháp này sẽ giúp các em nêu sáng kiến của mình và hứng thú hơn khi có sự thành công của nhóm
- Học tập theo phương pháp hợp tác theo nhóm là một phương pháp học tập tích cực theo phương hướng đổi mới phương pháp giảng dạy học tập hiện nay
- Tuy nhiên ta có thể tiến hành một cách có hiệu quả đòi hỏi phải có sự tận tâm, nhiệt tình của giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn đồng thời học sinh phải phát huy tính tích cực của các bậc phụ huynh
* Một số ví dụ minh họa: ( Tổ chức hoạt động nhóm: Nhóm đôi, 4 nhóm/lớp, 6
nhóm/lớp, … tùy thuộc vào số lượng HS, cơ sở vật chất của lớp, trường)
- Ví dụ 1: Khi dạy bài “Điểm và đường thẳng” có thể lựa chọn nội dung tổ chức hoạt động nhóm như sau:
a/ Bài 8.3: (Củng cố kiến thức 3 điểm thẳng hàng)
Cho bốn điểm A, B, C và D như hình vẽ sau:
Hãy nêu tất cả các bộ ba điểm thẳng hàng
b/ Hoạt động nhóm: Tổng kết bài học “Điểm – Đường thẳng”
Hãy đánh dấu “X” vào các ô tương ứng
Trang 8- Ví dụ 2: Khi dạy bài “Điểm nằm giữa hai điểm Tia” có thể lựa chọn nội dung tổ chức hoạt động nhóm như sau:
a/ Luyện tập 1/49: (Củng cố điểm nằm giữa, nằm cùng phía, nằm khác phía với hình thức vẽ hình rồi tră lời câu hỏi)
- Cho hai điểm A và B như Hình 8.16
.
A B
Hình 8.16
- Em hãy lấy 2 điểm C và D sao cho:
+ Điểm C nằm giữa 2 điểm A và B
+ Điểm C và điểm D nằm khác phía đối với đối với điểm B Khi đó điểm A
và B có nằm cùng phía đối với điểm D không?
b/ Bài 8.6/50: (Củng cố điểm nằm giữa, nằm cùng phía, nằm khác phía với kiểu bài đúng, sai)
Cho bốn điểm A, B, C, D cùng thuộc đường thẳng xy như Hình 8.21 Trong các
câu sau đây, câu nào đúng? Câu nào sai? (Đúng điền chữ “Đ”, Sai điền chữ “S” vào ô vuông)
1 Điểm B nằm giữa hai điểm A và điểm D
2 Điểm A và điểm C nằm cùng phía đối với điểm D
3 Điểm B nằm khác phía điểm A đối với điểm D
4 Điểm B và điểm C nằm cùng phía đối với điểm D
Trang 9- Ví dụ 3: Khi dạy bài “Trung điểm của đoạn thẳng” củng cố khái niệm trung điểm bằng hoạt động nhóm như sau:
Hình nào sau đây cho biết điểm O là trung điểm của đoạn thẳng CD và giải thích?
- Ví dụ 4: Khi dạy bài “Số đo góc” (Củng cố kiến thức về góc nhọn, vuông,
tù, bẹt bằng hình ảnh trực quan)
Quan sát hình sau và ước lượng bằng mắt xem góc nào là góc nhọn, góc vuông, góc tù, góc bẹt?
IV Kết luận:
Tuy nhiên bên cạnh kết quả bước đầu đã nêu vẫn còn một số hạn chế:
- Do không gian chật hẹp và thời gian hạn định của tiết học, …
- Việc học nhóm ngoài tiết học chính thức cũng gặp không ít khó khăn
- Học sinh khá giỏi chiếm tỉ lệ ít, học sinh nào cũng muốn ở nhóm có bạn khá giỏi
- Phương pháp dạy học theo nhóm được sử dụng nhằm khai thác vốn kiến thức
mà các em tích lũy, những hiểu biết thực tế trong đời sống hoặc vận dụng kiến thức vào cuộc sống lao động sản xuất
- Cần kết hợp phương pháp dạy học theo nhóm với các phương pháp đặc trưng bộ môn trên cơ sở nội dung bài học Các phương pháp này cần phát huy tính tự giác, tích cực chủ động, sáng tạo của học sinh dưới sự tổ chức chỉ đạo của giáo viên
- Việc lựa chọn đúng và sự kết hợp hài hòa các phương pháp dạy học nhằm đạt hiệu quả cao phụ thuộc rất nhiều vào trình độ, nghệ thuật sư phạm và lòng nhiệt tình, ngoài trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và vốn sống của người thầy
Trang 10C BÀI HỌC KINH NGHIỆM VÀ ĐỀ XUẤT
I Bài học kinh nghiệm:
- Cần nắm vững các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực, áp dụng thường xuyên trong soạn giảng
- Giáo viên phải linh hoạt sáng tạo trong vận dụng các phương pháp dạy học, tổ chức các hoạt động dạy học đảm bảo sự tương tác giữa người dạy và người học
- Cần phát huy vai trò của nhóm học tập, liên hệ thực tế để mở rộng kiến thức cho học sinh trong từng bài học
- Giáo viên phải có thái độ tích cực, thân thiện với học sinh tạo môi trường học tập tốt kích thích tinh thần học tập của học sinh
Qua thực tế giảng dạy cho thấy, chuyên đề “Dạy học phát triển năng lực giao tiếp và
hợp tác thông qua hoạt động nhóm cho học sinh Chương VIII Hình Học 6”
có những ưu điểm và hạn chế sau:
* Ưu điểm :
- Giúp học sinh học tập một cách chủ động, tích cực, phát huy tính sáng tạo, khám phá kiến thức mới thông qua bài học và thể hiện được năng lực của bản thân
- Gây hứng thú, kích thích tìm hiểu của học sinh, hướng học sinh liên hệ giải quyết một số tình huống thường gặp trong thực tế
- Phát triển được năng lực riêng của học sinh
* Hạn chế:
- Cơ sở vật chất chưa đáp ứng đúng theo một số phương pháp dạy học
II Đề xuất:
- Đảm bảo cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học để tổ chức các hoạt động nhóm
- Tiếp tục xây dựng chuyên đề để có kinh nghiệm và hoàn thiện hơn
Trong phạm vi một bài viết chuyên đề chỉ thông qua một tiết dạy trên lớp của giáo viên Kính mong được sự chia sẻ, góp ý từ các đồng nghiệp
Xin chân thành cảm ơn
, ngày tháng năm 2022
