Tìm câu rút gọn, khôi phục lại thành phần bị lược bỏ và nhận xét tác dụng của việc rút gọn ấy trong đoạn văn sau: a Mẹ ơi!. Trong đoạn văn có sử dụng câu rút gọn hoặc câu đặc biệt gạch c
Trang 1Ngày dạy:
CHUYÊN ĐỀ 1: ÔN TẬP TIẾNG ViỆT
( Rút gọn câu, Câu đặc biệt) I.Mục tiêu:
- Kiến thức:Củng cố những kiến thức các loại câu: câu rút gọn, câu đặc biệt đã học
- Kĩ năng: Nhận biết các loại câu, tác dụng Rèn luyện cách sử dụng các kiểu câu khi nói và viết
- Thái độ : GD cho HS ý thức sử dụng từ ngữ chuẩn mực
II Chuẩn bị:
- GV: soạn bài, một số BT
- HS: Ôn tập
III Tiến trình dạy học:
1.Ổn định:
2 Kiểm tra bài cũ Kiểm tra chữa đề cho tuần trước
PHIẾU BÀI TẬP SỐ 1 – NGỮ VĂN 7 Thời gian làm bài : 14/4- 22/4( 8h sáng 22/4 nộp bài)
Câu 1 Tìm câu đặc biệt trong đoạn trích dưới đây và cho biết tác dụng của chúng:
a) Buồn ơi! Xa vắng mênh mông là buồn.
(Thế Lữ)
b) Cây tre Việt Nam! Cây tre xanh nhũn nhặn, ngay thẳng, thủy chung, can
Trang 2đảm, cây tre mang đức tính của người hiền là tượng trưng cao quý của con người Việt Nam.
(Thép Mới)
Câu 2 Tìm câu rút gọn, khôi phục lại thành phần bị lược bỏ và nhận xét tác dụng của việc rút gọn ấy trong đoạn văn sau:
a) Mẹ ơi! Con khổ quá mẹ ơi! Sao mẹ đi lâu thế! Mãi không về!
(Nguyên Hồng) b)Mẹ không lo, nhưng vẫn không ngủ được Cứ nhắm mắt lại là dường như vang bên tai tiếng đọc bài trầm bổng…
(Lí Lan)
Câu 3 Nêu điểm khác nhau giữa câu rút gọn và câu đặc biệt.
Câu 4 Viết đoạn văn khoảng 10 câu, nêu cảm nhận của em về câu tục ngữ Đói cho sạch, rách cho thơm Trong đoạn văn có sử dụng câu rút gọn hoặc câu đặc biệt (gạch chân và chú thích).
Câu 5 Viết đoạn văn khoảng 10 câu, nêu cảm nhận của em về câu tục ngữ Ăn quả nhớ kẻ trồng cây Trong đoạn văn có sử dụng câu rút gọn hoặc câu đặc biệt (gạch chân và chú thích rõ).
Trang 3HẾT
-Đáp án: Đề ôn tập ngữ văn
Câu 1
Câu đặc biệt : Buồn ơi !
Tác dụng : dùng để gọi và bày tỏ cảm xúc
b.Câu đặc biệt : cây tre Việt Nam !
Tác dụng :Thông báo sự vật, bày tỏ cảm xúc yêu quý của tác giả đối với cây tre Việt Nam
2 a Câu rút gọn : Mãi không về => khôi phục lại : Mẹ mãi không về
Tác dụng : Làm cho câu văn gắn gọn, thông tin nhanh, tránh lặp lại từ đã có ở câu trước
b Câu rút gọn : Cứ nhắm mắt lại là dường như lại vang bên tai tiếng đọc bài trầm bổng => Khôi phục lại : Mẹ cứ nhắm mắt lại là dường như lại vang bên tai tiếng đọc bài trầm bổng
Tác dụng: truyền đạt thông tin một cách nhanh chóng; tránh lặp thông tin đã có phía trước
3 Khác nhau
Câu rút gọn : Về bản chất, câu rút gọn là câu đơn có đầy đủ thành phần nhưng khi
sử dụng, người ta lược bỏ đi một số thành phần như CN, VN hoặc cả CN, cả VN
- Dựa vào hoàn cảnh sử dụng có thể xác định được từ hoặc cụm từ bị rút gọn làm thành phần gì trong câu
- Có thể khôi phục lại các thành phần bị lược bỏ thành câu đâỳ đủ thành phần Câu đặc biệt : là câu không được cấu tạo theo mô hình CN-VN
Trang 4- Từ hoặc cụm từ trong câu đặc biệt làm trung tâm cú pháp của câu, không thể xác định được đó là thành phần CN hay VN
- Không thể khôi phục lại các thành phần được
4 Đã từ lâu, ca dao, tục ngữ là kho tàng lưu giữ biết bao kinh nghiệm bổ ích của con người Câu tục ngữ " Đói cho sạch,rách cho thơm " chính là một trong những câu tục ngữ hay mang đến cho chúng ta bài học bổ ích về việc phải giữ lấy nhân cách của mình trong bất cứ hoàn cảnh nào Trước hết, ta có thể hiểu câu tục ngữ là một lời khuyên về việc ăn, cách mặc của con người Đó là dù bản thân có đói đến đâu chăng nữa thì ta cũng phải biết ăn uống cho hợp vệ sinh – "đói cho sạch"; quần
áo tuy có cũ nhường nào nhưng vẫn còn sử dụng được thì ta phải chú ý ăn mặc sao cho sạch sẽ, tinh tươm – "rách cho thơm" Nhưng sâu xa trong câu tục ngữ này, ngoài việc nhắc nhở cháu con trong cách ăn, mặc, cha ông ta còn nhắn nhủ một lời khuyên quý báu về lối sống, về cách gìn giữ đạo đức, nhân cách của bản thân con người thông qua lối nói ẩn dụ Cặp hình ảnh " đói – rách" là nói về hoàn cảnh sinh sống của con người còn rất khó khăn, thiếu thốn nhiều về mặt vật chất.; còn "sạch – thơm" là cặp hình ảnh nói về nhân cách, đạo đức và phẩm chất của con người Như vậy, ta có thể khẳng định được rằng, nguyên cả câu tục ngữ là một lời khuyên cho mọi người về việc gìn giữ nhân phẩm bản thân trong bất kì hoàn cảnh nào của cuộc sống
Câu 5
Từ xưa đến nay, ông cha vẫn thường căn dặn chúng ta sống phải biết ơn, tôn trọng những người đã tạo ra thành quả cho ta hưởng Điều đó thể hiện rõ trong câu
tục ngữ: “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”.Câu tục ngữ như một lời khuyên đối với
chúng ta Xét về nghĩa đen, “quả” là cái thơm ngon nhất của cây, kết tinh sự tinh khiết qua thời gian Vì vậy khi ăn một trái quả thơm ngon thì ta phải nhớ tới những người đã trồng ra cây đó Nhưng ý nghĩa sâu xa của câu tục ngữ lại muốn khuyên chúng ta khi được hưởng một thành quả nào đó thì phải nhớ ơn những người đã tạo
ra thành quả ấy “Ăn quả” là hình ảnh nói về những người hưởng thành quả, còn
“trồng cây” là hình ảnh nói về những người làm ra thành quả cho người hưởng thụ.Câu tục ngữ đã để lại một bài học thật quý giá Chúng ta những học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường cần chăm chỉ học tập để giữ gìn những thành quả mà ông cha đã tạo dựng và luôn nhăc nhở nhau sống theo đạo lí tốt đẹp mà câu tục ngữ đã dạy
3.Bài mới
I.Ôn tập lí thuyết.
Trang 51.Rút gọn câu
a.Thế nào là rút gọn câu: Khi nói hoặc viết, có thể lược bỏ một số thành phần câu, tạo thành câu rút gọn
b.Mục đích:
-Làm cho câu ngắn gọn hơn, vừa thông tin được nhanh, vừa tránh lặp từ ngữ đã xuất hiện trong câu đứng trước
-Ngụ ý hành động, đặc điểm nói trong câu là của chung mọi người (lược bỏ chủ ngữ)
c.Cách dùng câu rút gọn
+ Không làm cho người nghe, người đọc hiểu sai hoặc hiểu không đầy đủ nội dung câu nói
+ Không biến câu nói thành câu cộc lốc, khiếm nhã
2.Câu đặc biệt.
Câu đặc biệt là câu không có cấu tạo theo mô hình chủ ngữ- vị ngữ
Câu đặc biệt thường dùng để:
- Xác định thời gian, nơi chốn diễn ra sự việc được nói tới trong đoạn
- Liệt kê, thông báo về sự tồn tại của sự vật, hiện tượng
- Bộc lộ cảm xúc, gọi đáp
II Bài tập vận dụng
1.Bài Rút gọn câu
Bài 1: Xác định các câu rút gọn và cho biết tác dụng của chúng.
a, Cuộc bắt nhái trời mưa đã vãn Ai nấy ra về Anh Duyên xách giỏ về trước Thứ đến chị Duyện
b, Con chó tưởng chủ mắng, vẫy đuôi mừng để lấy lòng chủ Lão Hạc nạt to hơn nữa:
- Mừng à? Vẫy đuôi à? Vẫy đuôi thì cũng giết! Cho cậu chết!
c, Cụ Bá cười nhạt, nhưng tiếng cười giòn giã lắm; người ta bảo cụ hơn người cũng bởi cái cười:
- Cái anh này nói mới hay! Ai làm gì mà anh phải chết? Đời người chứ có phải con ngóe đâu? Lại say rồi phải không?
Gợi ý
Câu rút gọn
a.Thứ đến chị Duyện
b, Mừng à? Vẫy đuôi à? Vẫy đuôi thì cũng giết! Cho cậu chết!
c, Lại say rồi phải không?
Tác dụng:
Trang 6Mục đích: -Làm cho câu ngắn gọn hơn, vừa thông tin được nhanh, vừa tránh lặp từ ngữ đã xuất hiện trong câu đứng trước
Bài 2: Viết đoạn văn ngắn (khoảng 5- 7 câu) tả cảnh quê em trong ngày Tết, trong
đó có sử dụng câu rút gọn
Gợi ý
Vào những ngày cuối năm, không khí Tết đến với ngôi làng của chúng tôi thật tự nhiên như những cánh hoa đến mùa rộ nở Nào hoa cúc, hồng, dơn, nào hoa đào, quất được mọi người chuẩn bị chưng ba ngày Tết Con đường làng được dọn dẹp sạch sẽ… Có lẽ vui nhất chính là những đứa trẻ ở quê tôi Được sắm quần áo mới, được chạy đây đó cùng chúng bạn Đi chúc Tết họ hàng, thầy cô Tết trên quê tôi đâu đâu cũng vui vẻ, náo nức, và rộn rã tiếng cười
-Câu rút gọn: Được sắm quần áo mới, được chạy đây đó cùng chúng bạn
Đi chúc Tết họ hàng, thầy cô
2.Bài Câu đặc biệt
Bài 1: Xác định các câu đặc biệt và tác dụng của nó trong các ví dụ dưới đây:
a, Hai chân Nhẫn quàng lên cổ Quên cả đói, quên cả rét Con Tô cũng dài bụng ra chạy theo Song càng đuổi thì càng mất hút Nhẫn lại tức điên lên
b, Đói và lạnh! Mệt và sợ Nó hớt hãi chạy băng qua khỏi cánh rừng đầy khói lửa bom đạn
c, Ăn quả nhớ kẻ trồng cây
d, Học ăn, học nói, học gói, học mở
e, Những con ong chăm chỉ hút mật từ nhụy trong vườn Một phút… hai phút… ba phút rồi bốn phút… Nhiều quá!
g, Tôi dậy từ canh tư Còn tối đất, cố đi mãi trên đá đầu sư, ra thấu đầu mũi đảo
Gợi ý
Câu đặc biệt:
Một phút… hai phút… ba phút rồi bốn phút… Nhiều quá!
III.Bài tập về nhà:
Trang 7-Làm lại bài tập 1 trang 29 sgk.
- Viết đoạn văn (5-6 câu) tả cảnh quê hương em có sử dụng câu đặc biệt
4.Củng cố, hướng dẫn: GV hận xét nhắc nhở HS