Slide 1 Một người sắp đi chơi xa, dặn con Ở nhà có ai hỏi thì nói bố đi chơi vắng nhé Sợ con mải chơi quên mất, nên cẩn thận lấy bút viết vào giấy, rồi bảo Có ai hỏi thì con đưa cái giấy này Con cầm giấy bỏ vào túi áo cả ngày chẳng thấy ai đến hỏi Tối đến, sẵn có ngọn đèn nó lấy giấy ra coi, chẳng may vô ý giấy cháy mất Hôm sau có người đến hỏi “Thầy cháu có nhà không?” Nó ngẩn ngơ hồi lâu sờ vào túi không thấy liền nói – Mất rồi Khách giật mình hỏi Mất bao giờ? – Tối hôm qua – Sao mà mất? –.
Trang 2Sợ con mải chơi quên mất, nên cẩn thận lấy bút viết vào giấy, rồi bảo:
- Có ai hỏi thì con đưa cái giấy này.
Con cầm giấy bỏ vào túi áo cả ngày chẳng thấy ai đến hỏi Tối đến, sẵn có ngọn đèn nó lấy giấy ra coi, chẳng may vô ý giấy cháy mất.
Hôm sau có người đến hỏi: “Thầy cháu có nhà không?” Nó ngẩn ngơ hồi lâu sờ vào túi không thấy liền nói:
– Mất rồi!
Khách giật mình hỏi:
- Mất bao giờ?
– Tối hôm qua!
– Sao mà mất?
– Cháy… cháy.
Trang 4I Phân biệt thành phần chính với thành phần phụ của câu
1 Ví dụ
Chẳng bao lâu, tôi đã trở thành một chàng dế thanh niên cường tráng.
- Loại bỏ TrN: Tôi đã trở thành một chàng dế thanh niên cường tráng.=> Về cơ bản không làm ý nghĩa của câu thay đổi
Có thể lược bỏ.
- Loại bỏ CN:
Chẳng bao lâu, đã trở thành một chàng dế thanh niên cường tráng.=> Làm cho câu không hoàn chỉnh về cấu tạo và
không diễn đạt được ý trọn vẹn: không biết ai trở thành chàng dế thanh niên cường tráng
Không thể lược bỏ.
- Loại bỏ VN: Chẳng bao lâu, tôi.=> Làm cho câu không hoàn chỉnh về cấu tạo và
không diễn đạt được ý trọn vẹn
Không thể lược bỏ.
Trang 51 Ví dụ
Chẳng bao lâu, tôi đã trở thành một chàng dế thanh niên cường tráng.
2 Nhận xét. Thành phần chính trong
câu là gì?
Thành phần phụ trong câu là gì?
Thành phần chính của câu là
những thành phần bắt buộc
phải có mặt để câu có cấu tạo
hoàn chỉnh và diễn đạt được
một ý trọn vẹn.
Thành phần phụ của câu là những thành phần không bắt buộc phải có mặt trong câu.
Trang 6II Vị ngữ
1 Ví dụ
- Chẳng bao lâu, tôi đã trở thành một chàng dế thanh niên cường tráng.
- Chim hót.
- Một buổi chiều, tôi ra đứng cửa hang như mọi khi, xem hoàng hôn xuống.
- Chợ Năm Căn nằm sát bên bờ sông, ồn ào, đông vui, tấp nập.
- Cây tre là người bạn thân của nông dân Việt Nam.
=> - Vị ngữ có thể kết hợp với các từ đã, đang, sẽ, sắp… ở phía
trước
- Vị ngữ trả lời cho câu hỏi: Làm sao? Như thế nào? Làm gì? Là gì?
Trang 71 Ví dụ
- Chẳng bao lâu, tôi đã trở thành một chàng dế thanh niên cường tráng.
=> Vị ngữ cấu tạo bởi một cụm động từ
- Chim hót.
=> Vị ngữ cấu tạo bởi một động từ
- …, tôi ra đứng cửa hang như mọi khi, xem hoàng hôn xuống.
=> Vị ngữ cấu tạo bởi một cụm động từ
- Cây tre là người bạn thân của nông dân Việt Nam.
- Chợ Năm Căn nằm sát bên bờ sông, ồn ào, đông vui, tấp nập.
=> Vị ngữ cấu tạo bởi cụm động từ, và tính từ
=> Vị ngữ cấu tạo bởi một cụm danh từ
Trang 8II Vị ngữ
1 Ví dụ
2 Nhận xét
- Về đặc điểm:
Vị ngữ có những đặc điểm cơ bản nào?
+ Là thành phần chính của câu
+ Có khả năng kết hợp với các phó từ chỉ quan hệ thời gian
+ Trả lời cho các câu hỏi: Làm gì? Như thế nào? Làm sao? Là gì?
- Về cấu tạo:
+ Được cấu tạo bởi một từ (động từ, tính từ), hoặc cụm từ (cụm động từ, cụm tính từ)
* Lưu ý: Câu có thể có một hoặc nhiều vị ngữ
Trang 91 Ví dụ
- Chẳng bao lâu, tôi đã trở thành một chàng dế thanh niên cường tráng.
- Chim hót.
- …, tôi ra đứng cửa hang như mọi khi, xem hoàng hôn xuống.
- Cây tre là người bạn thân của nông dân Việt Nam.
- Chợ Năm Căn nằm sát bên bờ sông, ồn ào, đông vui, tấp nập.
=> + Chủ ngữ nêu tên của sự vật, hiện tượng có hoạt động, đặc điểm, trạng thái… được nêu lên ở vị ngữ
+ Chủ ngữ trả lời cho câu hỏi: Ai? Con gì? Cái gì?
Trang 10III Chủ ngữ
1 Ví dụ
- Chẳng bao lâu, tôi đã trở thành một chàng dế thanh niên cường tráng.
=> Chủ ngữ cấu tạo bởi một từ (đại từ)
- Chim hót.
- …, tôi ra đứng cửa hang như mọi khi, xem hoàng hôn xuống.
- Cây tre là người bạn thân của nông dân Việt Nam.
- Chợ Năm Căn nằm sát bên bờ sông, ồn ào, đông vui, tấp nập.
=> Chủ ngữ cấu tạo bởi một từ (cụm danh từ)
=> Chủ ngữ cấu tạo bởi một từ (danh từ)
=> Chủ ngữ cấu tạo bởi một từ (đại từ)
=> Chủ ngữ cấu tạo bởi một cụm từ (cụm danh từ)
Trang 111 Ví dụ
2 Nhận xét
- Về đặc điểm:
Chủ ngữ có những đặc điểm cơ bản nào?
+ Là thành phần chính của câu
+ Nêu tên sự vật, hiện tượng được nói đến trong câu
+ Trả lời cho các câu hỏi: Ai? Cái gì? Con gì?
- Về cấu tạo:
+ Được cấu tạo bởi một từ (đại từ, danh từ), hoặc cụm từ (cụm danh từ) Trong những trường hợp nhất định động từ, tính từ hoặc cụm động từ, cụm tính từ cũng có thể làm chủ ngữ
* Lưu ý: Câu có thể có một hoặc nhiều chủ ngữ
Trang 12IV Củng cố luyện tập
HS làm việc theo nhóm, làm bài tập 1 SGK trang 94.
Bài tập 1: SGK trang 94
Trang 13Bài tập 1: SGK trang 94
- Chẳng bao lâu, tôi đã trở thành một chàng dế thanh niên cường tráng.
+ Chủ ngữ là một đại từ
+ Vị ngữ là một cụm động từ
- Đôi càng tôi mẫm bóng.
- Những cái vuốt ở chân, ở khoeo cứ cứng dần và nhọn hoắt
+ Chủ ngữ là một cụm danh từ
+ Vị ngữ là một tính từ
+ Chủ ngữ là một cụm danh từ
+ Vị ngữ là cụm tính từ
VN2
Trang 14IV Củng cố luyện tập
Bài tập 1: SGK trang 94
- …, tôi co cẳng lên, đạp phanh phách vào các ngọn cỏ.
+ Chủ ngữ là một đại từ
+ Vị ngữ là cụm động từ
- Những ngọn cỏ gãy rạp, y như có nhát dao vừa lia qua.
+ Chủ ngữ là một cụm danh từ
+ Vị ngữ là cụm động từ
Trang 15HS đặt câu theo yêu cầu sau:
-Một câu có vị ngữ trả lời câu hỏi Làm gì? -Một câu có vị ngữ trả lười câu hỏi Là gì? -Một câu có chủ ngữ là động từ
Trang 16-Ghi nhớ các thành phần chính của câu, đặc
điểm và cấu tạo của chúng.
-Hoàn thiện các bài tập vào vở.
-Chuẩn bị giờ học sau: “Cây tre Việt Nam
+ Tìm hiểu về tác giả Thép Mới.
+ Đọc và soạn bài.