MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ 1 GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1 I HIỆN TRẠNG VỀ THÔNG TIN SAI SỰ THẬT LIÊN QUAN ĐẾN PHÒNG CHỐNG COVID 19 1 1 1 Hiện trạng 1 1 2 Hậu quả 2 1 3 Nguyên nhân 3 1 4 Mục tiêu 4 1 4 1 Mục tiêu tổng quát 4 1 4 2 Mục tiêu cụ thể 4 II GIẢI PHÁP HẠN CHẾ THỐNG TIN SAI SỰ THẬT LIÊN QUAN ĐẾN PHÒNG CHỐNG DỊCH COVID 19 TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG 5 2 1 Các phương án nhằm hạn chế thông tin sai sự thật liên quan đến phòng, chống COVID 19 trên không gian mạng 5 2 1 1 Phương án giữ nguyên hiện trạng 5 2 1 2 Phươn.
Trang 1MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1
I HIỆN TRẠNG VỀ THÔNG TIN SAI SỰ THẬT LIÊN QUAN ĐẾN PHÒNG CHỐNG COVID-19 1
1.1 Hiện trạng 1
1.2 Hậu quả 2
1.3 Nguyên nhân 3
1.4 Mục tiêu 4
1.4.1 Mục tiêu tổng quát 4
1.4.2 Mục tiêu cụ thể 4
II GIẢI PHÁP HẠN CHẾ THỐNG TIN SAI SỰ THẬT LIÊN QUAN ĐẾN PHÒNG CHỐNG DỊCH COVID-19 TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG 5
2.1 Các phương án nhằm hạn chế thông tin sai sự thật liên quan đến phòng, chống COVID-19 trên không gian mạng 5
2.1.1 Phương án giữ nguyên hiện trạng 5
2.1.2 Phương án can thiệp gián tiếp 5
2.1.3 Phương án can thiệp trực tiếp 5
2.2 Đánh giá tác động và lựa chọn phương án tối ưu 6
2.2.1 Đánh giá tác động (xem bảng đánh giá ở cuối) 6
2.2.2 Lựa chọn phương án tối ưu 6
KẾT LUẬN 7 Bảng đánh giá tác động
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Trang 2ĐẶT VẤN ĐỀ
Dịch bệnh COVID 19 nổ ra vào thời điểm cuối năm 2019 được cho là một trong những mối nguy hại lớn nhất từ trước đến nay của nhân loại Dịch bệnh lây lan với tốc độ nhanh chóng và gây khó khăn trong công tác kiểm soát không chỉ gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe của người dân mà nó còn kéo theo sự đi xuống trầm trọng của nền kinh tế cũng như gây cản trở trong xu hướng vận hành của xã hội Tuy nhiên, giữa tình hình dịch bệnh căng thẳng và kéo dài thì trên internet xuất hiện tràn lan những thông tin bịa đặt, xuyên tạc sự thật về tình hình phòng chống dịch bệnh COVID-19 Việc đưa các thông tin không đúng sự thật lên mạng xã hội phát sinh nhiều những tác động tiêu cực đến dư luận, gây xáo trộn xã hội, khiến người dân lo lắng
Đứng trước hiện trạng nói trên, với bài tiểu luận này, nhóm em sẽ đưa ra những bất cập cụ thể mà Nhà nước và người dùng mạng xã hội phải đối mặt, thông qua đó, xác định mục tiêu cần đạt được cũng như phương án tối ưu nhất có thể ngăn chặn, xử lý hành vi tung tin sai sự thật trên không gian mạng
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I HIỆN TRẠNG VỀ THÔNG TIN SAI SỰ THẬT LIÊN QUAN ĐẾN PHÒNG CHỐNG COVID-19.
1.1 Hiện trạng.
Tin giả (fake news) có thể được hiểu là những thông tin không chính xác, chưa được kiểm chứng, kiểm duyệt, xuất hiện sai lệch về nội dung, được phát tán trên Internet và các phương tiện truyền thông Hiện nay, các nền tảng mạng xã hội như Zalo, Facebook, YouTube, Tiktok , đã trở thành mảnh đất màu mỡ để tin giả xuất hiện và lan truyền Tin giả nói chung, tin giả liên quan đến dịch bệnh COVID-19 nói riêng đang trở thành một thực trạng đáng báo động, tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây mất ổn định xã hội; hạn chế hiệu quả hoạt động phòng, chống dịch của các địa phương và các lực lượng chức năng
Theo thống kê của lực lượng Công an, từ khi xuất hiện dịch bệnh Covid-19 đến nay, đã có gần 300.000 tin, bài đăng trên các trang thông tin điện tử, blog, diễn đàn; gần 600.000 tin, bài, video clip liên quan đến dịch bệnh đã đăng trên mạng xã hội Trong đó có rất nhiều tin, bài có nội dung chưa được kiểm chứng, xuyên tạc, sai sự thật, thu hút hàng triệu lượt bình luận, chia sẻ Tính tới thời điểm hiện tại, lực lượng Công an trong cả nước đã xác minh, làm việc với 654 trường hợp đưa tin
2
Trang 3sai sự thật; xử phạt vi phạm hành chính hơn 146 đối tượng.1 Đáng nói ở đây, đối tượng lan truyền thông tin sai sự thật còn bao gồm những người có sức ảnh hưởng lớn trên mạng xã hội như ca sĩ, nghệ sĩ,… Cụ thể, ngày 26/01/2020, trên Facebook của ca sĩ Đàm Vĩnh Hưng có đăng tải thông tin có nội dung “hai người Trung Quốc bị nhiễm bệnh đã chết tại bệnh viện Chợ Rẫy” Ngay sau đó, Sở Thông tin và truyền thông đã đính chính lại thông tin này là sai sự thật và hành vi của nam ca sĩ này đã bị xử lý hành chính với mức phạt tiền là 10 triệu đồng2
Đặc biệt, tin giả liên quan đến dịch COVID-19 còn là những thông tin sai lệch
về công tác phòng, chống dịch bệnh; xuyên tạc chủ trương, chính sách của Đảng
và biện pháp phòng, chống dịch của chính quyền các cấp Trên mạng xã hội đã từng lan truyền dòng trạng thái của một facebooker xuyên tạc phát biểu của Phó Thủ tướng Vũ Ðức Ðam tại cuộc họp Ban Chỉ đạo quốc gia phòng, chống dịch COVID-19 để đưa ra những thông tin suy diễn vô căn cứ như: “dịch bùng ra một cái, chắc chắn Việt Nam sẽ bứt lên Top 1 ngay”; “Hà Nội 11 triệu dân chỉ có khoảng 300 cái (máy thở)” Hay mới đây, khi Quân đội huy động cán bộ, chiến sĩ tham gia công tác phòng, chống dịch, hỗ trợ người dân TP Hồ Chí Minh bảo đảm nhu cầu cuộc sống trong thời gian giãn cách xã hội, một số đối tượng đã cố tình tung tin sai sự thật trên mạng xã hội về việc “Quân đội thực hiện thiết quân luật tại
TP Hồ Chí Minh” Cùng với thông tin này là hình ảnh “xe thiết giáp chắn đường”,
“quân đội mặc đồ bảo hộ cầm súng” Nhưng qua xác minh, các xe thiết giáp trong hình là những phương tiện tham gia buổi luyện tập Khu vực phòng thủ ở Hải Phòng từ nhiều tháng trước đó; còn hình ảnh “quân nhân ôm súng” lại là hình ảnh quân đội nước ngoài với những khẩu súng không phải là trang bị của Quân đội nhân dân Việt Nam.3
1.2 Hậu quả
Với đặc tính lan truyền thông tin mạnh mẽ trên mạng xã hội, những tin giả, tin sai sự thật liên quan đến COVID-19 đang gây ra những hậu quả nghiêm trọng, tác động trực tiếp đến nhận thức, suy nghĩ và hành vi của người dùng mạng xã hội Nhất là trong bối cảnh dịch bệnh phức tạp như hiện nay, sự hoảng hốt, lo sợ thái quá của người dân khi tiếp cận loại thông tin này có thể gây phản ứng tiêu cực mang tính dây chuyền, không đáng có; dẫn đến nguy cơ gây khó kiểm soát tình
1 Xuân Mai (2020), “Cần cảnh giác trước những thông tin sai sự thật về dịch bệnh COVID-19”, Báo Công an nhân
dân, 13/03/2020.
Trang 4hình và những hậu quả khó lường Nếu không xử lý tốt, rất có thể tin giả sẽ là nguyên nhân làm ảnh hưởng đến niềm tin của người dân đối với công tác phòng, chống dịch bệnh; gây hoang mang, bức xúc trong dư luận xã hội; làm phát sinh điểm nóng, ảnh hưởng đến trật tự an toàn xã hội tại địa phương
Ở góc nhìn khác, tin giả liên quan đến dịch COVID-19 sẽ càng trở lên nguy hại khi bị các thế lực thù địch, phản động khai thác, lợi dụng Trong bối cảnh cuộc chiến chống đại dịch COVID-19 đang diễn biến phức tạp, cam go, tin giả đã được các thế lực thù địch, phần tử phản động triệt để khai thác như một chiêu bài để chống phá Đảng, phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân Tin giả đã thực sự trở thành những loại “virus độc hại”, là công cụ hết sức nguy hiểm của một số đối tượng cực đoan, chống đối Đơn cử như mới đây, lợi dụng sự phức tạp của tình hình dịch COVID-19 Mới đây vào tối 21/07/2021, cơ quan cảnh sát điều tra công an quận Bình Thạnh Thành phố Hồ Chí Minh đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can, bắt tạm giam 2 tháng đối tượng Phan Hữu Điệp về hành vi đăng tải lên mạng xã hội những bài viết, hình ảnh có nội dung chống phá Đảng, chính quyền.4
Đối với người sử dụng mạng, việc thường xuyên cung cấp thông tin sai sự thật hay “tiện tay ấn nút share” đối với những tin giả liên quan đến COVID-19 có thể bị
xử phạt hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu có đầy đủ các dấu hiệu của cấu thành tội phạm
1.3 Nguyên nhân
Dẫn tới hậu quả nêu trên, nguyên nhân đầu tiên xuất phát từ sự nhận thức của người sử dụng mạng xã hội: Người dùng mạng xã hội thiếu kiến thức pháp luật, thiếu cẩn trọng khi tạo và đưa tin trên các phương tiện truyền thông, vô tư chia sẻ thông tin không kiểm chứng nguồn gốc và tính chính xác của thông tin Từ đó các thế lực thù địch lợi dụng lòng tin, sự thiếu hiểu biết của một số người dùng mạng
xã hội để phao tin tức sai lệch với âm mưu thâm hiểm là tạo bất ổn trật tự xã hội, gây khó khăn và phá hoại các nỗ lực phòng chống dịch COVID-19 của Đảng và Nhà nước ta. Do tốc độ lan truyền mạng xã hội rất nhanh, nhiều người do dễ tin nghĩ rằng các thông tin mình tiếp cận là đúng, hoặc đọc các bình luận thấy thuyết phục và hùa theo chia sẻ lan truyền những thông tin sai sự thật
Mặt khác, nguyên nhân còn xuất phát từ sự kiểm soát chưa chặt chẽ của các cơ quan quản lí dẫn đến nhiều người có hành vi vi phạm nhưng không bị xử lý Các
4 Nguyễn Cảnh (2021), “Khởi tố đối tượng tung tin xuyên tạc phòng chống dịch COVID-19”, Báo Công an nhân dân,
21/07/2021.
4
Trang 5trang báo mạng không chính thống ngang nhiên hoạt động, đặt tiêu đề giật gân cho các bài báo nhằm câu view, kiếm tiền gây hoang mang dư luận; Các trang mạng xã hội nước ngoài cung cấp dịch vụ tại Việt Nam nhưng gần như không bị điều chỉnh bởi các quy định của pháp luật Việt Nam dẫn đến tình trạng việc theo dõi, xử lý các thông tin vi phạm còn gặp khó khăn
1.4 Mục tiêu.
1.4.1 Mục tiêu tổng quát
Các cơ quan nhà nước, cá nhân có thẩm quyền thực hiện nghiêm túc quy định về phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí; cử người phát ngôn, chủ động cung cấp thông tin, trong mọi tình huống bảo đảm thông tin được cung cấp nhanh nhất, không bị động, bất ngờ; thống nhất đầu mối phát ngôn, tránh tình trạng cùng một sự việc nhưng các ngành, địa phương lại phát ngôn không thống nhất dẫn tới việc bị suy diễn, xuyên tạc Thường xuyên theo dõi, nắm bắt thông tin, nhất là thông tin trên không gian mạng về công tác phòng, chống dịch tại bộ, ngành, địa phương để xử lý, giải quyết kịp thời những khó khăn, vướng mắc, bức xúc của người dân, doanh nghiệp
Chủ động xử lý nghiêm các đối tượng phát tán thông tin vi phạm pháp luật trên địa bàn Trường hợp không xác định được danh tính, nhân thân của đối tượng
vi phạm, đề nghị phối hợp với Bộ Thông tin và Truyền thông, Bộ Công an để có biện pháp ngăn chặn nội dung vi phạm trên không gian mạng
Cơ quan chủ quản chỉ đạo lực lượng báo chí, truyền thông trực thuộc phải nắm bắt dư luận truyền thông nước ngoài để phối hợp với đơn vị chức năng của Bộ Thông tin và Truyền thông và lực lượng báo chí cả nước kịp thời phản bác luận điệu xuyên tạc, chủ động cung cấp thông tin cho người dân Xử lý nghiêm các cơ quan báo chí, trang thông tin điện tử tổng hợp, mạng xã hội đăng tải, phát tán tin giả, tin sai sự thật, gây hoang mang, hiểu lầm về tình hình dịch bệnh và công tác phòng, chống dịch tại địa phương
1.4.2 Mục tiêu cụ thể
Mục tiêu 1: Từ năm 2021 đến năm 2025, giảm 80% nguồn thông tin sai sự thật trên mạng xã hội, xử phạt nghiêm khắc đối với các hành vi vi phạm
Mục tiêu 2: Từ năm 2021 đến năm 2023, 90% người dân nắm bắt được các nguồn thông tin chính thống được Bộ Thông tin và Truyền thông công nhận
Mục tiêu 3: Từ năm 2022 đến 2025, tổ chức giáo dục pháp luật về an toàn
Trang 6II GIẢI PHÁP HẠN CHẾ THỐNG TIN SAI SỰ THẬT LIÊN QUAN ĐẾN PHÒNG CHỐNG DỊCH COVID-19 TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG
2.1 Các phương án nhằm hạn chế thông tin sai sự thật liên quan đến phòng, chống COVID-19 trên không gian mạng
2.1.1 Phương án giữ nguyên hiện trạng
Tiếp tục công tác truy tìm các tài khoản đăng thông tin sai sự thật, nhanh chóng xử lý, không làm người dân hoang mang, lo lắng Theo đó, giữ nguyên các quy định hiện hành, không ban hành thêm các quy định về mức xử phạt các hành
vi vi phạm
2.1.2 Phương án can thiệp gián tiếp.
Người sử dụng mạng xã hội cần chủ động tiếp nhận thông tin, chú ý đến nguồn gốc thông tin đó đến từ đâu; cảnh giác, thận trọng nếu nguồn thông tin không rõ ràng; chủ động nhận diện tin giả, tin sai sự thật về tình hình dịch bệnh Covid-19 từ đó không nghe theo, không làm theo làm phức tạp thêm tình hình Các đơn vị, địa phương thường xuyên theo dõi, nắm bắt thông tin, nhất là thông tin trên không gian mạng về công tác phòng, chống dịch có liên quan đến phạm vi quản lý để xử lý, giải quyết kịp thời những khó khăn, vướng mắc, bức xúc của người dân, doanh nghiệp.
Bộ Thông Tin & Truyền Thông cần phối hợp tốt với Bộ Y Tế để kịp thời, chủ động đưa ra những thông tin chính thống, làm cho cán bộ, đảng viên và người dân
có cơ sở phân biệt và nhận rõ những thông tin giả, tin đồn thất thiệt, ngăn chặn tác động tiêu cực Chủ động công khai, minh bạch thông tin những chủ trương, chính sách trong giải quyết các vấn đề, nhất là những vấn đề có tính nhạy cảm Kịp thời đấu tranh kiên quyết, phê phán, phản bác mạnh mẽ với những bài viết có nội dung thông tin giả, tin đồn thất thiệt, thổi phồng, bóp méo, xuyên tạc sự thật, nhất là trên không gian mạng Bên cạnh đó, cần tăng cường tuyên truyền về chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, của địa phương về vấn đề công tác phòng chống dịch
2.1.3 Phương án can thiệp trực tiếp.
Ban hành văn bản dưới luật nhằm quy định chi tiết một số điều của Luật An ninh mạng.5
5Phú Lộc, Dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật An ninh mạng, Cổng thông tin điện tử Bộ Công
an.
6
Trang 7Chính phủ ban hành Nghị định với mục đích quy định các biện pháp cụ thể để thực hiện chính sách phòng, chống tin giả liên quan đến COVID-19; Quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật an ninh mạng 2018
Chánh án Tòa án Nhân dân tối cao ban hành thông tư về xét xử tội phạm liên quan đến phòng, chống COVID-19, người có hành vi đưa lên mạng máy tính, mạng viễn thông thông tin giả mạo, thông tin xuyên tạc về tình hình dịch bệnh COVID-19
Đối với người sử dụng mạng thường xuyên cung cấp, đăng tải thông tin sai sự thật liên quan đến công tác phòng, chống dịch COVID-19 có thể bị xem xét xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định 174/2013/NĐ-CP xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, công nghệ thông tin và tần số vô tuyến điện hoặc bị xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm theo quy định tại Bộ luật hình sự năm 2015
2.2 Đánh giá tác động và lựa chọn phương án tối ưu.
2.2.1 Đánh giá tác động (xem bảng đánh giá ở sau trang phần kết luận).
2.2.2 Lựa chọn phương án tối ưu.
Dựa trên những phân tích về các mặt tích cực, hạn chế của các phương án đã nêu, chúng ta dễ dàng nhận thấy, phương án thứ 3 là phương án tối ưu nhất có thể đáp ứng mục tiêu định hướng, vì những lý do sau đây:
Thứ nhất, so với hoạt động tuyên truyền, phổ biến, giáo dục mang tính phi truyền thống, phương án can thiệp trực tiếp bằng pháp luật mang tính chất răn đe,
có hiệu quả cao hơn trong việc hướng tới giáo dục ý thức của người cung cấp thông tin cũng như người tiếp nhận thông tin sai sự thật trên nền tảng mạng xã hội Thứ hai, so với phương án giữ nguyên hiện trạng, việc ban hành các văn bản hướng dẫn cụ thể tạo điều kiện cho các cơ quan chức năng dễ dàng tiến hành áp dụng các quy định của pháp luật
Thứ ba, phương án này kịp thời hạn chế các hành vi vi phạm làm cơ sở để người dùng mạng xã hội chủ động phân biệt và có ý thức tố giác người vi phạm Ngoài ra, việc can thiệp trực tiếp bằng pháp luật còn có vai trò đáng kể trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam
Trang 8KẾT LUẬN
Hiện nay, khi tình hình dịch bệnh COVID-19 ở nước ta đang diễn biến rất phức tạp, số ca nhiễm trong nước liên tục ở mức cao thì những thông tin, hình ảnh giả lan truyền trên mạng Internet trở thành một thứ virus với những “biến chủng”
vô cùng nguy hiểm Mặc dù nhiều trường hợp đã bị các cơ quan chức năng xử lý hành chính, hình sự song virus tin giả và “biến chủng” của nó vẫn xuất hiện, lan truyền một cách nhanh chóng không kém sự lây lan của virus SARS-CoV-2 Hậu quả của thông tin sai sự thật liên quan đến phòng chống dịch COVID 19 gây hoang mang dư luận và chống, phá nỗ lực dập dịch của Đảng, Nhà Nước và toàn dân Để khắc phục vấn đề này, Đảng và Nhà Nước cần đưa ra những chính sách, chế tài xử phạt nghiêm khắc, truy lùng và xoá bỏ tận gốc của “Virus tin giả” dễ lây lan này Bên cạnh sự nỗ lực của nhà nước, mỗi người dân cũng cần trang bị cho mình kiến thức và sự tỉnh táo nhất định để không bị tin giả, tin xuyên tạc làm hoang mang dẫn đến những hành động thiếu quyết đoán
8
Trang 92.2.1 Bảng đánh giá tác động của các chính sách.
Đối tượng
Nội dung
Phương án giữ
nguyên hiện
trạng
- Làm tiền đề, cơ sở để thực hiện các chủ trương, chính sách phòng chống thông tin sai sự thật trên mạng xã hội
- Chưa có chế tài xử phạt nghiêm khắc
- Mất kiểm soát, trật tự an toàn xã hội
- Gây mất niềm tin của nhân dân
- Người sử dụng “thoải mái” đăng tải, chia sẻ thông tin sai sự thật mà không sợ bị xử phạt
- Tạo điều kiện cho kẻ xấu lợi dụng để trục lợi;
thực hiện hành vi phạm tội
- Tạo tâm lý bất ổn cho người tiếp nhận thông tin
- Gây hoang mang dư luận, tạo hiệu ứng đám đông
Phương án tác
động gián tiếp
- Nhanh chóng, kịp thời - Chưa đủ nghiêm khắc, để
răn đe và giáo dục
- Phụ thuộc vào ý thức của người sử dụng mạng
- Người sử dụng mạng được tiếp cận thông tin chính xác, tức thời
- Ổn định tâm lý trong tình hình dịch bệnh
- Được trang bị kiến thức nhận biết thông tin giả trên mạng
- Chỉ tác động được một
số người sử dụng mạng theo độ tuổi, nghề nghiệp
Phương án tác
động trực tiếp
- Cụ thể hóa các quy định của Luật
- Hoàn thiện hệ thống pháp luật
- Tạo cơ sở pháp lý để áp dụng pháp luật
- Tốn kém ngân sách nhà nước, nhân lực
- Cần nhiều thời gian
- Giảm số lượng tin giả
- Người dân tin tưởng hơn vào pháp luật
- Hạn chế sự tự do tương tác trên mạng xã hội
Trang 10DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật số 80/2015/QH2013;
2 Nghị định 174/2013/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, công nghệ thông tin và tần số vô tuyến điện;
3 Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình xây dựng văn bản pháp luật,
Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, 2021;
4 Thạch Anh (2020), “Người nổi tiếng bị phạt vì vạ miệng về Covid-19”,
Báo Thanh niên, 30/07/2020
5 Nguyễn Cảnh (2021), “Khởi tố đối tượng tung tin xuyên tạc phòng chống
dịch COVID-19”, Báo Công an nhân dân, 21/07/2021
cập lần cuối 18/09/2021);
6 TS Tạ Quang Đạo (2021), “Muôn kiểu tin giả, tin sai sự thật về dịch
COVID-19”, Báo Đảng cộng sản Việt Nam, 01/09/2021
18/9/2021);
7 Phú Lộc, Dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật An ninh mạng, Cổng thông tin điện tử Bộ Công an;
(truy cập lần cuối: Ngày 23/09/2021);
8 Xuân Mai (2020), “Cần cảnh giác trước những thông tin sai sự thật về
dịch bệnh COVID-19”, Báo Công an nhân dân, 13/03/2020;