THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN (Securities Markets)

Bản chất của thị trường tài chính Chủ thể có cơ hội đầu tư để sinh lời thì thiếu vốn, chủ thể có vốn nhàn rỗi lại không có cơ hội đầu tư Sự chuyển dịch vốn từ chủ thể thừa vốn sang chủ t

THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN

(Securities Markets)

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 TS Đào Lê Minh (Ủy ban chứng khóan Nhà

nước), Những vấn đề cơ bản về chứng

khóan và thị trường chứng khóan, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia

2 GS.TS Nguyễn Thanh Tuyền, Thị trừơng

chứng khóan, Nhà xuất bản Thống kê

3 TS Bùi Kim Yến, Thị trường chứng khóan,

Nhà xuất bản Lao động.

1 THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH

(Financial Markets)

1.1 KHÁI NIỆM, BẢN CHẤT, CHỨC NĂNG CỦA THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH

1.2 CẤU TRÚC CỦA THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH

1.3 CÁC CÔNG CỤ CỦA THI TRƯỜNG TÀI CHÍNH 1.4 CÁC TRUNG GIAN TÀI CHÍNH.

1.1 KHÁI NIỆM,BẢN CHẤT, CHỨC

NĂNG CỦA THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH

1.1.1 Khái niệm: Thị trường tài chính là nơi diễn ra các hoạt động cung, cầu vốn cũng như các giấy tờ có giá

1.1.2 Bản chất của thị trường tài chính

Chủ thể có cơ hội đầu tư để sinh lời thì thiếu vốn, chủ thể có vốn nhàn rỗi lại không có cơ hội đầu tư

Sự chuyển dịch vốn từ chủ thể thừa vốn sang chủ thể thiếu vốn hình thành thị trường tài chính

- Thị trường tài chính là nơi chuyển dịch vốn từ

những chủ thể thừa vốn đến những chủ thể thiếu vốn hay là nơi mua, bán, trao đổi các công cụ tài chính

1.1.3 Chức năng của thị trường tài chính

a Dẫn vốn từ những nơi thừa vốn sang những nơi thiếu vốn

b Hình thành giá của các tài sản tài chính

c Tạo tính thanh khoản cho tài sản tài chính

d Giảm thiểu chi phí tìm kiếm và chi phí thông tin

e Ổn định và điều hòa lưu thông tiền tệ

1.2 CẤU TRÚC CỦA

THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH

1.2.1 Thị trường tiền tệ và thị trường vốn

Căn cứ vào thời hạn luân chuyển vốn

a Thị trường tiền tệ

- Thị trường tiền tệ là nơi mua bán các công cụ

tài chính ngắn hạn

- Thị trường tiền tệ bao gồm 4 loại:

+ Thị trường liên ngân hàng

+ Thị trường ngoại hối

+Thị trường tín dụng ngắn hạn

+ TTCK ngắn hạn

b Thi trường vốn

- TT vốn là thị trường mua, bán, trao đổi các

công cụ tài chính trung-dài hạn

1.2.2 TT nợ và TT vốn cổ phần

Căn cứ vào cách thức huy động vốn

a Thị trường nợ: mua, bán các công cụ nợ

b TT vốn cổ phần: mua, bán cổ phần của các cty

1.3 CÁC CÔNG CỤ CỦA THI

1.4 CÁC TRUNG GIAN TÀI CHÍNH

Trung gian tài chính là những tổ chức làm cầu nối giữa những chủ thể cầu vốn và những

chủ thể cung vốn trên TT Tài chính

1.4.1 Các loại hình trung gian tài chính

a Các tổ chức nhận tiền gửi

b Các tổ chức tiết kiệm theo hợp đồng

- Cty bảo hiểm - Quỹ hưu trí

c Các trung gian đầu tư

Cty tài chính.

1.4.2 Vai trò của các trung gian tài chính

a Chuyển đổi thời gian đáo hạn của các công

cụ tài chính: Người gửi tiền và người đi vay đều có thể lựa chọn được thời gian thích hợp

b Giảm thiểu rủi ro bằng cách đa dạng hóa đầu tư: Thông qua các công ty đầu tư

c Giảm thiểu chi phí hợp đồng và chi phí xử lý thông tin: Do các trung gian tài chính có ưu thế về tính tập trung, chuyên môn hóa và quy

mô đầu tư lớn

d Cung cấp một cơ chế thanh toán: Thông qua việc thanh toán không dùng tiền mặt tại các trung gian tài chính

2 THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN

2.1 LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN TTCK 2.2 BẢN CHẤT VÀ CHỨC NĂNG CỦA TTCK

2.1 LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN TTCK

- TTCK ban đầu phát triển tự phát vào giữa tk XV tại những thành phố trung tâm buôn bán hàng hóa ở phương Tây, từ những nhóm nhỏ trở

thành khu chợ riêng

- Cuối tk XV, khu chợ trở thành “thị trường” với

những quy ước và hình thành những quy tắc bắt buộc chung cho tất cả thành viên tham gia

- Năm 1453 hình thành phiên chợ đầu tiên tại TP

Bruges, Bỉ với từ tiếng Pháp: “Bourse” có nghĩa

là “mậu dịch thị trường” hay “Sở giao dịch”

- Năm 1547 chuyển sang Auvers, Bỉ

- Giữa tk XVI thành lập mậu dịch thị trường

London, kế tiếp tại Pháp, Đức, Bắc Âu

- Phát triển mạnh cả về lượng lẫn chất nên phân thành nhiều thị trường: TT giao dịch hàng hóa, TT hối đoái, TT giao

dịch các hợp đồng tương lai và thị trường chứng khoán

- Các giao dịch ban đầu diễn ra ngoài trời với ký hiệu giao dịch bằng tay

- Năm 1921, tại Mỹ giao dịch ngoài trời chuyển vào nhà, hình thành Sở giao dịch CK

- Các giao dịch thủ công kết hợp với máy vi tính và chuyển dần sang hệ thống giao dịch điện tử

- Lịch sử TTCK trải qua

+ 1875-1913: TTCK phát triển mạnh

+ 29/10/1929(ngày thứ Ba đen tối): TTCK khủng hoảng

+ 19/10/1987(ngày thứ Hai đen tối):TTCK khủng hoảng

+ Cho đến nay có khoảng 160 sở giao dịch CK.

Thị trường CK Việt Nam

• Ngày 11-7-1998 Chính phủ đã ký Nghị định số 48/CP ban

hành về chứng khoán và TTCK chính thức khai sinh cho Thị trường chứng khoán Việt Nam ra đời

• VN - Index là ký hiệu của chỉ số chứng khoán Việt Nam VN

- Index xây dựng căn cứ vào giá trị thị trường của tất cả các cổ phiếu được niêm yết

• Giai đoạn 2000-2005: Giai đoạn chập chững biết đi của thị

trường chứng khoán.

Giai đoạn 2006 : Sự phát triển đột phá của TTCK Việt Nam.

• Giai đoạn 2007: Giai đoạn thị trường chứng khoán bùng

nổ

• Giai đoạn 2008: Cùng trong xu thế chung của nền kinh tế,

TTCK Việt Nam khép lại năm 2008 với sự sụt giảm mạnh.

• Giai đoạn 2: Tháng 06 tới đầu tháng 09 - Phục hồi trong

ngắn hạn

2.2 BẢN CHẤT

VÀ CHỨC NĂNG CỦA TTCK

2.2.1 Bản chất của TTCK

- TTCK là nơi tập trung và phân phối các

nguồn vốn tiết kiệm

- TTCK là định chế tài chính trực tiếp

2.2.2 Chức năng của TTCK

a Huy động vốn đ.tư cho nền k.tế: Nhà đ.tư mua CK

b C.cấp m.trường đ.tư cho công chúng: Các CK rất

ph.phú, khác nhau về t.chất, th.hạn, độ rủi ro Công chúng có thể lựa chọn đ.tư phù hợp

c Tạo tính th.khoản cho các CK: Nhà đ.tư có thể ch.đổi các CK thành tiền mặt hoặc các loại CK khác

d Đánh giá h.động của d.nghiệp:

e Giúp ch.phủ th.hiện các ch.sách k.tế vĩ mô:

- Giá CK tăng: đ.tư mở rộng, k.tế tăng trưởng; Giá CK

giảm: dấu hiệu tiêu cực của nền k.tế TTCK là phong

vũ biểu của nền k.tế

- Ch.phủ có thể mua, bán trái phiếu bù đắp thâm hụt

N.sách và k.soát lạm phát, đ.hướng ph.triển k.tế cân đối

2.3 CÁC CHỦ THỂ TRÊN TTCK

2.3.1 Nhà phát hành: các chủ thể thực hiện huy

động vốn như chính phủ, doanh nghiệp, các tổ chức tài chính

2.3.2 Nhà đầu tư: những người mua bán CK

a Nhà đầu tư cá nhân

b Nhà đầu tư có tổ chức: cty đầu tư, cty bảo hiểm, quỹ lương hưu, cty tài chính…

2.3.3 Các tổ chức kinh doanh trên TTCK:

a Cty chứng khoán

b NHTM.

2.3.4 Các tổ chức có liên quan đến TTCK:

a Cơ quan quản lý nhà nước

b Sở giao dịch chứng khoán

c Hiệp hội các nhà kinh doanh CK

d Tổ chức lưu ký và thanh toán bù trừ CK

e Cty dịch vụ máy tính CK

f Các tổ chức tài trợ CK

g Cty đánh giá hệ số tín nhiệm.

2.4 CÁC NGUYÊN TẮC

HOẠT ĐỘNG CỦA TTCK

Bao gồm 3 nguyên tắc:

2.4.1 Nguyên tắc công khai: Phải công khai

thông tin đầy đủ, chính xác, kịp thời, dễ tiếp cận nhằm bảo vệ nhà đầu tư Khi công khai nhà đầu tư phải chịu trách nhiệm về các

quyết định đầu tư

2.4.2 Nguyên tắc trung gian: Các giao dịch

được thực hiện thông qua các cty CK.

2.4.3 Nguyên tắc đấu giá

a Căn cứ vào hình thức đấu giá

- Đấu giá trực tiếp: tại quầy giao dịch

- Đấu giá gián tiếp: qua điện thoại và mạng vi

tính

- Đấu giá tự động: qua hệ thống mạng vi tính nối giữa máy chủ của sở giao dịch CK với hệ

thống máy của các cty CK

b Căn cứ vào phương thức đấu giá

- Đấu giá định kỳ

- Đấu giá liên tục

Khi thực hiện nguyên tắc đấu giá phải tuân thủ theo các thứ tự ưu tiên về giá, về thời gian, về khách hàng, về qui mô lệnh.

2.5 CẤU TRÚC

VÀ PHÂN LOẠI TTCK

2.5.1 Căn cứ vào sự luân chuyển các nguồn vốn

a TT sơ cấp: mua, bán các CK mới phát hành Vốn từ

nhà đầu tư chuyển sang nhà phát hành.

-Vai trò:+ CK hóa nguồn vốn cần huy động Vốn được

huy động qua việc phát hànhCK

+Thực hiện quá trình chu chuyển tài chính, trực tiếp đưa các khoản tiền nhàn rỗi vào đầu tư

- Đặc điểm: + TT sơ cấp là nơi duy nhất mà các CK đem lại vốn cho nhà phát hành

+ Những chủ thể phát hành trên TT sơ cấp bao gồm: kho bạc, NHTƯ, cty phát hành, cty bảo lãnh phát hành

+ Giá CK trên TT sơ cấp do tổ chức phát hành quyết

định, được in trên CK

b TT thứ cấp:

là nơi giao dịch các CK đã được phát hành trên

TT sơ cấp, bảo đảm tính thanh khoản cho các

CK đã được phát hành

Đặc điểm: - Các khoản tiền thu được từ việc bán

CK thuộc về các nhà đầu tư kinh doanh CK,

không thuộc về nhà phát hành TT thứ cấp gắn

bó chặt chẽ với TT sơ cấp

- Giao dịch phản ảnh nguyên tắc cạnh tranh tự

do, giá CK do cung cầu quyết định

- Hoạt động liên tục, nhà đầu tư có thể mua, bán

CK nhiều lần trên TT thứ cấp

2.5.2 Căn cứ vào phương thức hoạt động

a TT tập trung (sở giao dịch CK): Các giao dịch được tập trung tại 1 địa điểm, các lệnh được chuyển tới sàn giao dịch và th.gia vào quá trình khớp lệnh, h.thành giá g.dịch

b TT phi tập trung OTC(Over The Counter): Các giao

dịch được tiến hành qua mạng lưới các cty CK và

được nối với nhau bằng mạng điện tử, giá hình thành theo phương thức thỏa thuận

2.5.3 Căn cứ vào hàng hóa

a TT cổ phiếu: Cổ phiếu thường và cổ phiếu

2.6 CƠ CHẾ ĐIỀU HÀNH

VÀ GIÁM SÁT TTCK

2.6.1 Khái niệm và sự cần thiết

a Điều hành TTCK: là các hoạt động được tiến hành nhằm duy trì sự vận hành của thị trường bởi các chủ thể có

quyền lực nhất định

b Giám sát TTCK: là việc tiến hành theo dõi kiểm tra các

hoạt động diễn ra trên TT nhằm phát hiện và xử lý kịp thời các vi phạm, b.đảm tính công bằng và hiệu quả của TT

c Sự cần thiết: TTCK là thị trường bậc cao, tập trung các

nguồn vốn lớn cho đầu tư phát triển kinh tế trung-dài hạn,

có tác động rất lớn đến môi trường đầu tư nói riêng và

nền kinh tế nói chung Do đó, việc điều hành và giám sát

là vô cùng cần thiết để đảm bảo tính hiệu quả, công bằng, lành mạnh; bảo vệ quyền lợi của các nhà đầu tư; dung

hòa lợi ích của các chủ thể tham gia; tận dụng và duy trì được các nguồn vốn để phát triển kinh tế

2.6.2 Cơ chế điều hành và giám sát

a Các cơ quan quản lý của chính phủ : có thẩm quyền ban hành các quy định điều chỉnh các hoạt động trên TTCK tạo nên cơ sở cho các tổ chức tự quản trực tiếp thực

hiện các chức năng điều hành và giám sát TT, bao gồm: UBCK, các bộ ngành có liên quan

UBCK có các chức năng:

- Thực hiện các quy định, quy chế về quản lý ngành CK và phối hợp với các tổ chức có liên quan để điều hành và giám sát TTCK

- Kiểm soát và giám sát các hoạt động như đăng ký, lưu

ký chứng khoán; giám sát các cty niêm yết; phát hiện

- Sở giao dịch: bao gồm các cty CK thành viên, trực tiếp điều hành và giám sát các hoạt

động giao dịch CK trên sở, có chức năng:

+ Điều hành các hoạt động giao dịch diễn ra

- Hiệp hội các nhà kinh doanh CK: là tổ chức của

các cty CK được thành lập với mục đích tạo ra

tiếng nói chung cho toàn ngành CK và bảo đảm các lợi ích chung của TTCK

+ Đ.hành và giám sát TT giao dịch phi tập trung

+ Đưa ra các quy định chung cho các cty CK thành viên trong lãnh vực kinh doanh CK và bảo đảm

thực hiện các quy định này

+ Thu nhận các khiếu nại của khách hàng và điều

tra các cty CK thành viên để tìm ra các vi phạm và chuyển các k.quả đ.tra tới cty CK đó để giải quyết + Đại diện cho ngành CK, hiệp hội đưa ra các đề

xuất với các cơ quan quản lý TTCK của chính phủ

vế các vấn đề tổng quát trên TTCK.

2.7 SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT

TRIỂN TTCK Ở VIỆT NAM

2.7.1 Sự ra đời Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước

- Xây dựng và phát triển TTCK là mục tiêu đã được Đảng

và Chính phủ Việt Nam định hướng từ những năm đầu thập kỷ 90 (thế kỷ 20)

- Ngày 6/11/1993, thành lập Ban Nghiên cứu xây dựng và phát triển thị trường vốn thuộc NHNN

- Tháng 9/1994, Chính phủ quyết định thành lập Ban

soạn thảo Pháp lệnh về chứng khoán và TTCK

- Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước được thành lập ngày 28/11/1996, là cơ quan thuộc Chính phủ

- Ngày 19 tháng 02 năm 2004, chuyển Uỷ ban Chứng

khoán Nhà nước vào Bộ Tài chính

- Luật CK có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/ 2007

a Về chỉ số VN-Index

b Ngày càng có nhiều chứng khoán niêm yết

c Về tổng giá trị chứng khoán niêm yết

d Bước đầu tạo kênh huy động vốn dài hạn cho

nền kinh tế thị trường phát triển

e.Bước đầu xây dựng hệ thống văn bản pháp quy f.Đông đảo các tổ chức, công chúng trong và ngoài

nước ngày càng quan tâm đến TTCK.

g Các chủ thể tham gia trên TTCK phát triển mạnh:

- Trung tâm GDCK TP.HCM đã trở thành Sở GDCK TP HCM Trước mắt, Sở GDCK TP.HCM hoạt động theo hình thức Công ty TNHH một thành viên với vốn

điều lệ 1.000 tỷ đồng thuộc sở hữu nhà nước Trong tương lai, Sở GDCK TP.HCM có thể sẽ được chuyển đổi thành hình thức Công ty cổ phần

- Nhiều Cty CK ra đời

- Cty kiểm toán độc lập, quỹ đ.tư, cty quản lý quỹ đ.tư,

NH lưu ký cũng được th.lập ngày càng nhiều hơn

- Các nhà đ.tư cũng tăng trưởng mạnh với kiến thức ngày càng được nâng cao do được đào tạo dần

thông qua các lớp đào tạo ngắn hạn

- Năm 2003, H.hội k.doanh CK Việt Nam chính thức

h.động cũng đã đóng góp phần lớn cho sự ph.triển TTCK VN.

3.8 CÁC LỌAI GIÁ.

3.1 CTY CỔ PHẦN

3.1.1 Khái niệm chung

a Cty cổ phần là doanh nghiệp, trong đó:

- Vốn đ.lệ được chia thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần

- Cổ đông có thể là tổ chức, cá nhân; số lượng cổ đông tối thiểu là 3 và không hạn chế số lượng tối đa

- Cổ đông chỉ chịu tr.nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác của doanh nghiệp trong phạm vi số vốn đã góp vào doanh nghiệp

- Cổ đông có quyền tự do chuyển nhượng cổ phần của mình cho người khác, trừ cổ đông sở hữu cổ phần ưu đãi biểu quyết và cổ đông sở hữu cổ phần sáng lập theo quy định riêng

b Cty cổ phần có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp

Giấy ch.nhận đăng ký k.doanh

c Cty c.phần có quyền ph.hành CK các loại để huy động vốn

3.1.2 Vai trò của Cty cổ phần

a Huy động vốn với quy mô lớn và sử dụng vốn có hiệu quả

b Tạo điều kiện thúc đẩy tăng trưởng kinh tế

c Tạo cơ chế phân tán rủi ro

d Thúc đẩy quá trình phân công, chuyên môn hóa

e Góp phần thúc đẩy sự ra đời & phát triển TTCK

3.1.3 Tổ chức của cty cổ phần

a Đại hội đồng cổ đông: là cơ quan quyết định cao nhất của cty cổ phần, bao gồm tất cả cổ đông có quyền biểu quyết ĐHĐCĐ bầu, miễm nhiệm, bãi nhiệm th.viên Hội đồng quản trị và th.viên Ban kiểm soát

b HĐQT: là cơ quan quản lý cty, có toàn quyền nhân danh cty

để q.định, th.hiện các quyền và n.vụ của cty không thuộc thẩm quyền của ĐHĐCĐ

ĐHĐCĐ hoặc HĐQT bầu chủ tịch HĐQT T.hợp HĐQT bầu chủ tích HĐQT thì chủ tịch được bầu trong số th.viên HĐQT

Chủ tịch HĐQT có thể kiêm Tổng g.đốc (G.đốc)

c Ban kiểm soát: thực hiện giám sát HĐQT và Tổng giám đốc trong việc quản lý và điều hành cty; chịu trách nhiệm trước ĐHĐCĐ Thành viên Ban kiểm soát bầu 1 người trong số họ làm Trưởng ban kiểm soát.

d Tổng g.đốc cty: HĐQT bổ nhiệm 1 người trong số họ hoặc thuê người khác Tổng giám đốc cty có thể là người đại

diện pháp luật thay vì Chủ tích HĐQT.

c Các công cụ chuyển đổi

d Các công cụ phái sinh

3.3 CỔ PHIẾU (Stocks)

3.3.1 Khái quát về cổ phiếu

- Cổ phiếu là 1 công cụ vốn, được cty cổ phần

ph.hành dưới dạng chứng chỉ, xác nhận quyền

sở hữu và lợi ích hợp pháp của người sở hữu cổ phiếu (cổ đông) đối với tài sản hoặc vốn của 1

cty cổ phần

- Cổ đông là người chủ sở hữu của cty cổ phần

Mức độ chủ sở hữu tùy thuộc vào số cổ phần

- Cổ đông cùng nhau chia xẻ mọi thành quả cũng như tổn thất trong quá trình hoạt động của cty cổ phần

- Cổ phiếu không có thời hạn

- Chỉ có Cty cổ phần mới được phát hành cổ phiếu.

3.3.2 Phân loại cổ phiếu

a Cổ phiếu phổ thông (cổ phiếu thường): Cổ đông có quyền:

- Quyền hưởng cổ tức: cổ tức là phần lợi nhuận của cty dành

để trả cho những người chủ sở hữu Cổ tức có thể được trả bằng tiền hoặc bằng cổ phiếu mới

- Quyền ưu tiên mua trước cổ phiếu mới: Quyền mua trước trong 1 th.gian nhất định khi cty ph.hành 1 đợt CP mới,

lượng CP mới được quyền mua trước tương ứng với tỷ lệ

cố phiếu hiện đang sở hữu cùng với giá mua và thời hạn mua trước theo quy định cụ thể trong từng đợt chào bán Nếu cổ đông không th.hiện quyền họ có thể bán quy ền

- Quyền bầu cử và ứng cử vào các chức vụ quản lý, quyết

định các vấn đề quan trọng của cty tại ĐHĐCĐ Cổ đông có thể ủy quyền biểu quyết

- Các quyền khác: kiểm tra sổ sách cty, yêu cầu triệu tập

ĐHĐCĐ bất thường…