Kiến thức: Giúp HS - Củng cố và nâng cao kiến thức về truyền thuyết, hiểu được ý nghĩa lịch sử trong những truyện dân gian ấy.. Khái niệm chung - Là loại truyện dân gian kể về các nhân v
Trang 1Ngày soạn: 03/09/2020
Ngày giảng: …………
Tiết 1
ÔN TẬP THỂ LOẠI TRUYỀN THUYẾT
Văn bản:Bánh chưng bánh giầy
I Mục tiêu
1 Kiến thức: Giúp HS
- Củng cố và nâng cao kiến thức về truyền thuyết, hiểu được ý nghĩa lịch sử trong những truyện dân gian ấy
2 Kĩ năng
- Rèn kĩ năng kể , cảm thụ các văn bản truyền thuyết
- Rèn kĩ năng viết đoạn văn ngắn có liên quan đến kiến thức trong truyện truyền thuyết đã học
- Kĩ năng sống: kĩ năng tư duy sáng tạo, kĩ năng nhận thức, bộc lộ cảm xúc
3 Thái độ
- Tự hào về những truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta
- Tình yêu, ý thức học đối với phần VHDG
4 Năng lực cần phát triển
* Năng lực chung: Năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực hợp tác, năng lực tự quản bản thân
* Năng lực chuyên biệt: Năng lực giao tiếp ngôn ngữ, thưởng thức văn học.
II Chuẩn bị:
- GV: Sách giáo khoa, SGV Ngữ văn 6, Tư liệu tham khảo
- HS: Ôn tập KT của tuần 1
III Phương pháp/ kĩ thuật
- PP: Nêu vấn đề, gợi mở, thực hành có hướng dẫn, thảo luận
- KT: Động não, trình bày 1 phút, chia nhóm thực hành viết sáng tạo
IV Tiến trình bài dạy- giáo dục:
1 Ổn định tổ chức (1’)
2 Kiểm tra bài cũ (3’)
Kiểm tra vở của học sinh
3 Bài mới
Hoạt động 1: 16’
- Mục tiêu: Ôn tập lại khái niệm, đặc điểm nội
dung và nghệ thuật của truyện truyền thuyết
- PP: Vấn đáp, nêu vấn đề, thảo luận
- KT: Động não, trình bày 1 phút, chia nhóm
- Cách tiến hành: Hoạt động cá nhân, hoạt
động nhóm
? Em hiểu truyền thuyết là gì?
I Ôn tập truyện truyền thuyết
1 Khái niệm chung
- Là loại truyện dân gian kể về các nhân vật và sự kiện có liên quan đến lịch sử thời quá khứ, thường có yếu
tố tưởng tượng kì ảo
Trang 2GV: Không chỉ truyền thuyết mà tất cả các thể loại
tác phẩm đều có cơ sở lịch sử, nhưng so với các
thể loại dân gian khác, truyền thuyết có mối quan
hệ đậm hơn rõ hơn Chính vì vậy mà truyền thuyết
có cơ sở lịch sử và cốt lõi sự thật lịch sử
? Cốt lõi sự thật lịch sử ở truyền thuyết là gì?
? Vậy truyền thuyết có phải lịch sử không?
? Ngoài cốt lõi của truyền thuyết là sự thật lịch
sử ra, tác giả dân gian còn gửi gắm điều gì vào
các tác phẩm truyền thuyết?
? Em đã học hoặc biết những truyện truyền
thuyết nào?
- Con Rồng cháu Tiên
- Bánh chưng bánh giầy
- Thánh Gióng
- Sơn Tinh, Thủy Tinh
? Em hãy lấy một số ví dụ cụ thể?
- Chống giặc ngoại xâm: Thánh Gióng
- Suy tôn nguồn gốc và ý thức cộng đồng của
nguời Việt: Con Rồng cháu Tiên
GV: Nói tóm lại, truyền thuyết có nội dung thể
hiện thái độ, cách đánh giá cũng như ước mơ, khát
vọng của nhân dân qua một số nhân vật, sự kiện
lịch sử,
? Trong hai văn bản: Con Rồng cháu Tiên và
Bánh chưng bánh giầy, em thấy truyền thuyết có
đặc điểm gì về nghệ thuật?
? Yếu tố tưởng tượng kì ảo có tác dụng ntn để
tạo sự hấp dẫn của truyện?
- Cơ sở lịch sử, cốt lõi lịch sử chỉ là cái “phông”
cho tác phẩm Yếu tố tưởng tượng kì ảo đã làm cái
“phông” ấy có chất thơ, sự lung linh cho câu
chuyện
? Vì sao nói: Truyền thuyết Việt Nam có mối
quan hệ chặt chẽ với thần thoại?
- Vì: chất thần thoại thể hiện ở sự nhận thức hư ảo
về con người, tự nhiên (Con Rồng cháu Tiên, Sơn
Tinh Thủy Tinh) hoặc mô hình thế giới trời tròn
đất vuông (Bánh chưng bánh giầy) Những yếu
tố thần thoại ấy đã được lịch sử hóa Tính chất lịch
sử hóa thể hiện ở một số điểm sau:
+ Gắn tác phẩm với một thời đại lịch sử cụ thể
- Là những sự kiện, nhân vật lịch sử quan trọng nhất, chủ yếu nhất mà tác phẩm phản ánh hoặc làm cơ sở cho sự ra đời của tác phẩm
- Truyền thuyết không phải là lịch
sử bởi đây là truyện, là tác phẩm nghệ thuật dân gian có hư cấu
2 Đặc điểm nội dung, nghệ thuật của truyền thuyết
a Đặc điểm nội dung
- Truyền thuyết thể hiện thái độ và cách đánh giá của nhân dân đối với các sự kiện lịch sử và các nhân vật lịch sử được kể
- Truyền thuyết còn thể hiện ước
mơ, khát vọng của nhân dân trong
sự nghiệp chống giặc ngoại xâm, chống thiên tai,
b Đặc điểm nghệ thuật
- Thường có yếu tố tưởng hóa và yếu tố tưởng tượng kì ảo
Trang 3(Thời đại vua Hùng).
+ Tác phẩm thể hiện sự suy tôn nguồn gốc và ý
thức cộng đồng (Con Rồng cháu Tiên)
+ ý thức giữ nước và sức mạnh cộng đồng của
nguời Việt
GV: Tóm lại truyền thuyết là những câu chuyện
dân gian có cốt lõi lịch sử đã được tác giả dân gian
xây dựng lên qua những chi tiết tưởng tượng kì ảo,
làm cho tác phẩm lung linh sắc màu dân gian, kết
hợp giữa thực và ảo
? Đặc điểm chủ yếu của truyền thuyết để phân
biệt với thần thoại là gì? Cho ví dụ minh họa?
- HS lấy ví dụ, lớp nhận xét, bổ sung
? Khi xây dựng các nhân vật trong truyền thuyết,
tác giả dân gian chú ý đến điều gì? Lấy ví dụ cụ
thể và phân tích?
- HS có thể lấy một số ví dụ như: Lạc Long Quân,
Thánh Gióng để phân tích đặc điểm này
Hoạt động 2: 20’
- Mục tiêu: Luyện tập thực hành
- PP: thực hành có hướng dẫn, thảo luận
- KT: Động não, trình bày 1 phút, chia nhóm
- Cách tiến hành: Hoạt động cá nhân, hoạt
động nhóm
* HS thảo luận nhóm (3 nhóm-2 phút) -> phát
biểu
Nhóm 1:
a Em hãy nêu giá trị nội dung và ý nghiã của
- Đặc điểm chủ yếu của truyền thuyết để phân biệt với thần thoại là truyền thuyết gắn liền với các sự kiện và các nhân vật lịch sử
- Khi xây dựng các nhân vật trong truyền thuyết, tác giả dân gian chủ yếu miêu tả bề ngoài và hành động nhân vật mà ít chú ý miêu tả tình cảm, suy nghĩ, ý chí, nguyện vọng của nhân vật
+ giải thích nguồn gốc của giống nòi
+ Thể hiện ý thức đoàn kết các dân tộc anh em
+ Phản ánh và lưu giữ những dấu vết văn minh buổi đầu của dân tộc
ta, đất nước ta
+ Truyện kể về lịch sử khia sinh giống nòi, đất nước bằng những tình tiết và hình tượng mang tính hư cấu, tưởng tượng thần kì
II Bài tập Bài tập 1
Vì đó là câu chuyện dân gian, có nhiều yếu tố tưởng tượng kì ảo và liên quan đến sự thật lịch sử
Bài tập 2:
- Giải thích nguồn gốc bánh chưng, bánh giầy- hai thứ bánh tiêu biểu cho văn hóa ẩm thực của người Việt
Trang 4truyện Con Rồng cháu Tiên?
b Truyện có gì đặc sắc về nghệ thuật?
c Vẽ sơ đồ sự hình thành các dân tộc Việt Nam
theo truyền thuyết Con Rồng cháu Tiên?
Nhóm 2,3:
a Vì sao Bánh chưng bánh giầy được xếp vào thể
loại truyền thuyết?
b Liệt kê những chi tiết là sản phẩm của trí tưởng
tượng chất phác và những chi tiết hiện thực vào
mỗi bảng sau?
Nêu nội dung và ý nghĩa của truyện Bánh chưng
bánh giầy? Phân tích văn bản để làm rõ các nét ý
nghĩa đó?
Yêu cầu phân tích được và viết dưới hình thức một
đoạn văn ngắn
- HS lên bảng trình bày, nhận xét, Gv chỉnh sửa
? Viết đoạn văn trình bày những suy nghĩ của
mình về nhân vật Lang Liêu trong truyền thuyết
“Bánh chưng, bánh giầy”
- Nội dung: Cảm nghĩ về nhân vật Lang Liêu
- Gợi ý:
? Lang Liêu là người thế nào?
? Hoàn cảnh của Lang Liêu ra sao?
? Khi tham gia thi tài, Lang Liêu đã làm gì và thể
hiện phẩm chất nào?
? Phần thưởng mà Lang Liêu nhận được là gì?
- Bố cục:
Câu 1: Giới thiệu nhân vật
Câu 2,3,4,5,6: Cảm nghĩ về nhân vật
Câu 7: Tình cảm đối với nhân vật
Nam
- Ca ngợi lao động và người lao động VN
Ca ngợi những truyền thống đạo lí cao đẹp của dân tộc VN
- HS lấy dẫn chứng minh họa
Bài tập 3:
Trong câu chuyện “Bánh chưng, bánh giầy” nhân vật Lang Liêu để
lại trong em ấn tượng sâu sắc Chàng là người chịu nhiều thiệt thòi nhất trong số các lang nhưng rất chăm chỉ và thông minh Trong nhà chàng chỉ toàn khoai và lúa gạo Cùng tham gia thi tài cùng các anh nhưng chàng chẳng có gì đáng giá Nhưng Lang Liêu đã được thần thương và chỉ cho cách làm lễ vật: lấy gạo làm bánh mà lễ Tiêng Vương Bằng sự thông minh của mình, Lang Liêu đã làm được hai thứ bánh tượng trưng cho trời, đất khiến vua cha hài lòng và được nối ngôi Em rất khâm phục và yêu quí Lang Liêu
4 Củng cố: (3’)
? Nêu khái niệm về truyền thuyết? Truyền thuyết có đặc điểm gì về nghệ thuật?
? Em hãy kể lại một truyền thuyết mà em yêu thích?
5 Hướng dẫn về nhà: (2’)
- Nắm chăc kiến thức về truyền thuyết, đặc điểm về nội dung và nghệ thuật của
truyền thuyết
- Tìm đọc thêm một số truyền thuyết khác ngoài sgk
- Xem lại phần từ vựng
V Rút kinh nghiệm
Trang 5Ngày soạn: 03/09/2020
Ngày giảng: …………
Tiết 2
LUYỆN TẬP
Từ và cấu tạo từ của tiếng Việt
I Mục tiêu
1 Kiến thức
- Giúp học sinh củng cố lại kiến thức cơ bản về từ và đặc điểm cấu tạo của từ Tiếng Việt
2 Kĩ năng
- Rèn kỹ năng dùng từ, viết câu, viết đoạn văn
* Kĩ năng sống: Ra quyết định, giao tiếp
3 Thái độ: Có ý thức giữ gìn và phát huy sự giàu đẹp của Tiếng Việt
4 Năng lực cần phát triển
* Năng lực chung: Năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực
hợp tác, năng lực tự quản bản thân
* Năng lực chuyên biệt: Năng lực giao tiếp ngôn ngữ, thưởng thức văn học
II Chuẩn bị
- GV: Sách giáo khoa, SGV Ngữ văn 6, Tư liệu tham khảo
- HS: Ôn tập kiến thức đã học về Từ và cấu tạo từ
III Phương pháp/ kĩ thuật
- Phương pháp: Nêu vấn đề, gợi mở, thực hành có hướng dẫn
- Kĩ thuật: Động não, trình bày 1 phút
IV Tiến trình dạy học- giáo dục
1 Ổn định tổ chức (1’)
2 Kiểm tra bài cũ (3’)
GV kiểm tra sự chuẩn bị của HS
3 Bài mới
Hoạt động 1: 21’
- Mục tiêu: Ôn tập lại lý thuyết về từ và cấu
tạo từ của tiếng Việt, từ mượn
- PP: Vấn đáp, nêu vấn đề, thảo luận
- KT: Động não, trình bày 1 phút, chia nhóm
- Cách tiến hành: Hoạt động cá nhân, hoạt
động nhóm
GV cho hs ôn lại lý thuyết
? Từ là gì ?
- Từ là đơn vị ngôn ngữ nhỏ nhất dùng để đặt
câu
? Tiếng và từ có gì khác nhau ?
A Ôn tập lý thuyết
I Từ và cấu tạo của từ tiếng việt
1 Từ là gì ?
- Từ là đơn vị ngôn ngữ nhỏ nhất dùng để đặt câu
2 Phân loại từ
a, Từ đơn: Là từ chỉ gồm một tiếng
b, Từ phức: Là từ gồm hai hoặc nhiều tiếng
Trang 6? Tiếng được dùng để làm gì ?
- Tiếng để cấu tạo nên từ
? Khi nào một tiếng được coi là một từ ?
- Khi một tiếng có thể dùng để tạo câu, tiếng ấy trở thành từ
? Xác định từ có một tiếng và từ có hai tiếng trong vd sau:
Nhờ bạn giúp đỡ, lại có chí học hành, nhiều năm liền Lan là học sinh tiên tiến
- Từ có hai tiếng: Giúp đỡ, học hành, học sinh,
tiên tiến.
- Từ có một tiếng : Là các từ còn lại
Từ có một tiếng là từ đơn
Từ có hai tiếng trở lên là từ phức
? Xác định từ đơn, từ phức trong đoạn thơ sau?
Chỉ còn truyện cổ thiết tha
Cho tôi nhận mặt ông cha của mình
Rất công bằng, rất thông minh
Vừa độ lượng lại đa tình đa mang.
- Từ đơn: Chỉ, còn, cho, tôi, của, mình, rất, vừa, lại
- Từ phức: Truyện cổ, thiết tha, nhận mặt, ông cha, công bằng, thông minh, độ lượng, đa tình,
đa mang
? Cấu tạo của những từ phức sau đây có gì khác nhau?
“ Bác Hồ đó, ung dung châm lửa hút Trán mênh mông, thanh thản một vùng trời Không gì vui bằng mắt Bác Hồ cười Quên tuổi già, tươi mãi đôi mươi ! Ngưòi rực rỡ một mặt trời cách mạng
Mà đế quốc là loài dơi hốt hoảng Đêm tàn bay chập choạng dưới chân Người”
? Từ phức nào do những tiếng có nghĩa tạo thành?
- Châm lửa, vùng trời, Bác Hồ, tuổi già, mặt trời, cách mạng, đế quốc, đêm tàn
? Từ phức nào do những tiếng có âm đầu hay vần giống nhau?
- Ung dung, mênh mông, thanh thản, rực rỡ, hốt hoảng, chập choạng
Trang 7GV: Những tiếng có nghĩa ghép lại với nhau
gọi là từ ghép
Từ phức có quan hệ láy âm giữa các tiếng được
gọi là từ láy
? Thế nào là từ láy, từ ghép? cho ví dụ?
? Thế nào là từ ghép ? Từ láy có đặc điểm gì?
? Cho ví dụ ?
Hoạt động 2: 16’
- Mục tiêu: Luyện tập thực hành
- PP: thực hành có hướng dẫn
- KT: Động não, trình bày 1 phút, viết tích
cực
- Cách tiến hành: Hoạt động cá nhân
Bài tập 1: Xác định từ ghép và từ láy trong
đoạn thơ sau?
- HS xác định
a Đất nước là nơi dân mình đoàn tụ
Đất là nơi chim về
Nước là nơi Rồng ở
Lạc Long Quân và Âu Cơ
Đẻ ra đồng bào ta trong bọc trứng.
b Dáng tre vươn mộc mạc, màu tre tươi nhũn
nhặn Rồi tre lớn lên, cứng cáp, dẻo dai,vững
chắc.Tre trông thanh cao, giản dị, chí khí như
người
Bài tập 2:
- Nội dung: Ngôi trường của em
- Gợi ý:
? Ngôi trường em đang học tên là gì?
? Ngôi trường đó như thế nào?
? Thầy cụ của em ra sao?
? Tình cảm của em với ngôi trường là gì?
- Bố cục:
Câu 1: giới thiệu về ngôi trường
Câu 2,3,4: Kể về thầy cô, những thành tích mà
trường đạt được
Câu 5: tình cảm của em với ngôi trường
- Từ ghép : Là từ phức được tạo ra bằngcách ghép các tiếng có quan hệ với nhau về nghĩa
- Từ láy: Là từ phức có quan hệ láy
âm giữa các tiếng
B Luyện tập Bài tập 1:
a.Từ ghép: Đất nước, đoàn tụ, chim
về, rồng ở, Lạc Long Quân, Âu Cơ, đồng bào, bọc trứng
b Từ ghép: Dáng tre, màu tre,
vững chắc, thanh cao, giản dị, chí khí
- Từ láy: Nhũn nhặn, cứng cáp, dẻo
dai, mộc mạc
Bài tập 2:
Viết đoạn văn từ 5-7 câu kể về ngôi trường mà em đang học trong đó có
sử dụng từ đơn, từ ghép, từ HánViệt Ngôi trường em đang học tập mang tên trường THCS Xuân Sơn Ngôi trường rất khang trang và sạch đẹp Nơi đây có nhiều thầy cô dạy giỏi luôn quan tâm dạy dỗ và truyền đạt kiến thức cho chúng em nên người Nhiều năm qua, ngôi trường đã đào tạo nhiều công dân
Trang 8- Hình thức: Đoạn văn 5-7 câu, không sai chính
tả, đúng hình thức đoạn văn
tốt cho đất nước Em rất tự hào khi được là học sinh học tập dưới mái trường này
4 Củng cố: (2’)
GV khắc sâu kiến thức bài học
5 Hướng dẫn về nhà: (2’)
- Làm hoàn chỉnh bài tập
- Viết đoạn văn có từ ghép và từ láy, chủ đề tự chọn
- Tiếp tục ôn tập thể loại truyền thuyết qua văn bản: Sơn Tinh, Thủy Tinh
V Rút kinh nghiệm