HỒN TRƯƠNG BA DA HÀNG THỊT

Thấy được nét đặc sắc của kịch Lưu Quang Vũ: Sự hấp dẫn của kịch bản và sân khấu; kết hợp hiện đại với truyền thống; chất trữ tình đằm thắm, bay bổng… Cảm nhận được vẻ đẹp tâm hồn của n

NGỮ VĂN LỚP KỊCH VIỆT NAM HIỆN ĐẠI

12

LƯU QUANG VŨ

HỒn TrƯƠng Ba

da hàng thỊt

HỒN TRƯƠNG BA DA HÀNG

THỊT LƯU QUANG VŨ

MỤC TIÊU BÀI GIẢNG

Giúp học sinh

Hiểu được bi kịch của con người khi

bị đặt vào nghịch cảnh: Tâm hồn thanh cao, nhân hậu phải ẩn trong thân xác thô lỗ, phàm tục

Thấy được nét đặc sắc của kịch Lưu Quang Vũ: Sự hấp dẫn của kịch bản và sân khấu; kết hợp hiện đại với truyền thống; chất trữ tình đằm thắm, bay bổng…

Cảm nhận được vẻ đẹp tâm hồn của người lao động trong cuộc đấu tranh chống lại sự giả tạo và dung tục để được sống hài hòa giữa thể xác và tâm hồn.

ĐỌC HIỂU VĂN BẢNII

TỔNG KẾTIII

I TÌM HIỂU CHUNG

I TÌM HIỂU CHUNG

I Tìm hiểu chung

1 1 CUỘC ĐỜI 1 2 SỰ NGHIỆP

1 TÁC GIẢ

- Lưu Quang Vũ (1948 – 1988): Sinh ra ở Phú Thọ, là con trai của nhà viết kịch Lưu Quang Thuận, tài năng sớm bộc lộ từ nhỏ.

- Từ năm 1965 – 1970: Ông phục vụ trong quân đội

- Sau 1970, ông từng làm nhiều nghề để kiếm sống và một nguồn sáng tạo đột khởi khi mạnh

mẽ bùng cháy với thể loại kịch

- Ông đã mất trong một vụ tai nạn giao thông khi sự nghiệp đang nở rộ

 Lưu Quang Vũ là hiện tượng đặc biệt của sân khấu kịch những năm 80 cảu thế kỉ XX.1.1 Cuộc đời

Gia đình

Lưu Quang Vũ

Tái hiện lại tổ ấm của Lưu Quang Vũ và Xuân Quỳnh

- Lưu Quang Vũ từng làm thơ, viết truyện, vẽ tranh, viết kịch và thành công nhất là kịch.

- Năm 2000, ông được tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật.

 Ông được đánh giá là nhà soạn kịch tài năng nhất của nền văn học hiện đại.

1.2 Sự nghiệp

 Các tác phẩm tiêu biểu

• Hương cây (1968) 20 bài

• Mây trắng của đời tôi (1989), 30 bài

• Bầy ong trong đêm sâu (1993), 40 bài

• Gửi tới các anh (1998)

Diễn viên và sân khấu (cùng viết với

 Vương Trí Nhàn và Xuân Quỳnh, 1979

4 TIỂU LUẬN, PHÊ BÌNH

Tác phẩm Lưu Quang Vũ

Bút tích của Lưu Quang Vũ

GỬI EM

Trên đời chẳng ai lo cho ta bằng mẹ

Cũng chẳng ai ta làm khổ nhiều như mẹ của ta

Mẹ ơi nếu con được sống lại tuổi thơ

Con sẽ chẳng bao giờ mải chơi trốn học

Đứa con trai nhiều lỗi lầm ương ngạnh

Sẽ không lần nào làm mẹ xót xa

Ước mẹ trẻ hoài như buổi mới gặp cha

Ước con được sống suốt đời bên mẹ

Mẹ muốn ăn cá thu con chẳng nề xuống bểChẳng ngại lên ngàn kiếm đọt măng mai

Nhưng xứ sở ta quân Mỹ tới rồi

Cùng bè bạn con lên đường đuổi giặc

Mẹ vui vẻ gánh lấy phần khó nhọc

Việc cơ quan, việc Đảng, việc nhà

Đánh Pháp năm xưa, đánh Mỹ bây giờ

Quen vất vả, mẹ quản gì sương nắng

LƯU QUANG VŨ

Hồn Trương Ba, da hàng thịt viết năm 1981 nhưng đến năm 1984 mới ra mắt công chúng.

Đây là một trong những vở kịch đặc sắc nhất của Lưu Quang Vũ, được công diễn nhiều lần ở trong nước và ngoài nước

Từ cốt truyện dân gian, Lưu Quang Vũ đã xây dựng thành vở kịch nói hiện đại, đặt ra nhiều vấn đề mới mẻ, có ý nghĩa nhân văn sâu sắc

2 Tác phẨm

Trên thiên đình, Nam Tào làm việc cẩu thả, gạch nhầm tên người chết là Trương Ba.

Đế Thích kết thân với Trương Ba – một cao cờ ở hạ giới Trương Ba đột ngột qua đời

Nam Tào sửa sai bằng cách cho hồn Trương Ba nhập vào xác anh hàng thịt

để sống lại

Xác hàng thịt đòi về nhà Trương Ba, mọi người ngỡ ngàng song đành phải chấp nhận

Lí trưởng sách nhiễu, Trương Ba phải ở nhà hàng thịt đến đêm mới được về nhà

Bị thể xác xui khiến, Trương Ba định xuôi theo, ở lại với vợ hàng thịt

T.Ba bắt đầu thay đổi tâm tính khiến mọi người trong gia đình, bạn bè xa lánh, chán ghét Vô cùng đau khổ, Trương Ba quyết định giải thoát, chấp nhận cái chết

II ĐỌC HIỂU

II ĐỌC HIỂU

TRƯƠNG BA

Trương Ba

Trong xác hàng thịt

• Không còn là chính mình

• Bị người thân từ chối

Trương Ba đối thoại với xác hàng thịt và người thân

• Cho Trương Ba sống trong xác cu Tị

• Trương Ba chấp nhận cái chết

Trương Ba đối thoại Đế Thích

- Nhân hậu, trong sạch

 Tình huống truyện gợi ra nhiều tầng ý nghĩa vừa phê phán thói làm việc vô trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng; nạn tham ô, sách nhiễu dân chúng vừa gửi đến người đọc nhiều thông điệp sâu sắc

về cuộc sống

2 Bi KỊch CỦa TrƯƠNG Ba

BI KỊCH CỦA TRƯƠNG BA

2.1 Bi KỊch SỐng

không phẢi

là chính mình

2.1 BI KỊCH SỐNG KHÔNG PHẢI LÀ CHÍNH MÌNH

a Nguyên nhân của bi kịch

Sự tắc trách của Nam Tào:

Gạch nhầm tên Trương Ba trong sổ sinh tử

Đế Thích mến mộ tài đánh cờ của Trương Ba

Sửa chữa nhầm lẫn của Nam Tào:

Cho Trương Ba sống lại trong xác hàng thịt.

Lòng ham sống của Trương Ba

- Trương Ba Bị sức mạnh của Xác hàng thịt sai

khiến, khó cưỡng lại sự dung tục, tầm thường

b Sự tha hóa của Trương Ba

Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba

và xác hàng thịt hiện lên ở các phương diện

Vị thế

Hồn Trương Ba Da hàng thịt

Các

phương diện

Mục đích

- Phủ định sự lệ thuộc của linh hồn vào xác thịt, coi xác thịt chỉ là cái vỏ

bề ngoài, không có ý nghĩa

- Khẳng định linh hồn vẫn có đời sống riêng: nguyên vẹn, trong sạch, thẳng thắn…

- Khẳng định sự âm u, đui mù của thể xác; thể xác có sức mạnh ghê gớm, có khả năng điều khiển, làm át đi linh hồn cao khiết

- Dồn hồn Trương Ba vào thế đuối lý buộc phải thỏa hiệp, quy phục

 Khinh bỉ, xem thường

Khi ngạo nghễ thách thức, khi buồn rầu thì thầm, lúc ranh mãnh an ủi

Bị động, kháng cự yếu ớt, đuối lý, tuyệt vọng  Người thua cuộc, chấp

nhận trở lại vào xác hàng thịt

Chủ động đặt nhiều câu hỏi phản biện, lý lẽ giảo hoạt  Kẻ thắng thế,

buộc được hồn Trương Ba quy phục mình

Sự tha hóa

của Trương Ba

Ngoại hình

Kềnh càng, thô lỗ, vụng về

Bàn tay giết lợn làm gãy tiệt cái chồi non, bàn chân to bè giẫm nát cây sâm quý

Sửa diều cho cụ Tị làm hỏng cả cái diều

Thói quen, nhu cầu

Thèm ăn ngon, thèm rượu, thích món cổ hũ,

khấu đuôi…

Đứng cạnh vợ anh hàng thịt run rẩy, hơi thở nóng rực, cổ nghẹn lại

Ham bán thịt lợn, nước cờ không còn khoáng đạt như xưa

Tính tình

Thiếu sự quan tâm đến người khác: “”Ông bây giờ còn biết đến ai nữa

Cư xử nóng nảy, thô lỗ, bạo lực đánh con đến “tóe máu mồm máu mũi”

Không còn hiền hậu, vui vẻ, tốt lành như xưa

Trương Ba

đánh mất chính mình

 Bi kịch của Trương Ba là lời cảnh báo: Khi

con người sống trong sự dung tục thì sẽ bị

cái dung tục ngự trị, chi phối, lấn át, hủy

hoại.

nghẹn lại…”

c Hậu quả của sự tha hóa

“Ông bây giờ còn biết đến ai nữa! …”

“Ông xấu lắm, ác lắm! Cút đi! Lão đồ tể, cút đi…”

“Mỗi ngày thầy một đổi khác, mất mát dần…”

Màn đối thoại với người thân

Trước sự tha hóa và biến đổi

của Trương Ba

Trước phản ứng của người thân

Phản ứng của cháu gái

ra sao?

Nguyên nhân?

Tâm trạng củaTrương Ba

ra sao? Nguyên nhân

Phản ứng

của vợ

ra sao? Nguyên nhân?

Phản ứng của con dâu ra sao?

Nguyên nhân?

Cháu

gái

Con

dâu

Quyết liệt và dữ dội

Thấu hiểu nhưng đau lòng nhận thấy bố ngày một đổi khác

Nhận thấy sự thay đổi của chồng và đau khổ trước tình cảnh chồng chung

Buồn bã đau khổ muốn chết, bỏ đi định nhường chồng cho cô hàng thịt

Tâm hồn tuổi thơ vốn trong sạch, không chấp nhận sự tầm thường dung tục.

•Vẻ mặt: thẫn thờ, lặng ngắt như

tảng đá

•Cử chỉ: tay ôm đầu

•Điệu bộ: run rẩy, lập cập

•Giọng điệu: nhẫn nhục, cầu cứu

Vô cùng đau đớn, bế tắc

Hiểu những gì mình đã, đang và sẽ làm cho người thân là rất tệ hại mặc dù không hề muốn

Bi kịch được đẩy đến đỉnh điểm buộc nhân vật phải đứng trước lựa chọn

Hậu quả

Không được

là chính mình

Tự chán ghét chính mình “ta chỉ muốn rời xa mi ngay tức khắc”

Bị sai khiến bởi nhu cầu của xác thịt “át cả linh hồn cao khiết của ông”

Không thể làm được những việc yêu thích: Chơi những nước cờ khoáng đạt, chăm sóc cây cối

Sống giả dối, thỏa hiệp với “trò chơi tâm hồn” của xác thịt

Bị người thân

từ chối

Vợ ông muốn chết đi hoặc bỏ đi thật xa để tránh nghịch cảnh rối ren

Cháu gái quyết liệt xua đuổi, từ chối, không chấp nhận “trò chơi tâm hồn” của người lớn

Con dâu rất cảm thông với ông nhưng cảm thấy sợ và đau đớn trước sự thay đổi của Trương Ba

Con trai không còn tôn trọng ông, không còn tiếng nói chung

 Sự trở về của Trương Ba mang lại đau đớn cho bản thân và đang làm cho gia đình “tan hoang ra cả”

Hậu quả của sự tha hóa

trong đau đớn, tuyệt vọng Không những thế, họ

còn mang lại bất hạnh, bi kịch cho những người

mà họ yêu thương Con người phải lựa chọn…!

“Tôi đã nghĩ kĩ: Có lẽ tôi phải đi…”

“Nhà ta như sắp tan hoang ra cả

Sau màn đối thoại giữa hồn và xác

“Cái hồn vía ương bướng của tôi ơi, hãy về với tôi này! ”

Sau màn đối thoại với người thân

“Không cần đến cái đời sống do mày mang lại! Không cần! ”

Đối thoại với xác hàng thịt

• Cái hồn vía ương bướng của tôi ơi, hãy về với

tôi này.

• Trương Ba bần thần nhập vào xác hàng thịt

Đối thoại với người thân

• Chẳng lẽ nào ta lại chịu thua mày, khuất phục mày và tự đánh mất mình

• Không cần đến cái đời sống do mày mang lại.

Tâm trạng và thái độ của Trương Ba

ở phần kết màn đối thoại

 Yếu thế, tuyệt vọng, cam chịu, chấp nhận  Đau đớn, kiên quyết, mạnh mẽ, dứt khoát

 Quyết định hành động đấu tranh để tìm lại chính mình

Nhu cầu, thói quen: Chi phối bởi sự sai kiến của xác hàng thịt

Tính tình: Vô tâm, thô lỗ, nóng nảy, toan tính

Hậu quả

Không được là chính mình

Bị người thân từ chối

2 2 CUỘC ĐẤU TRANH TÌM LẠI

CHÍNH MÌNH

 Trương Ba đốt hương để gọi

Đế Thích

Trương Ba tuyên bố mạnh mẽ: “Ta không cần đời sống do mày mang lại”

Chỉ có cách thoát khỏi xác hàng thịt thì Trương Ba mới thoát khỏi bi kịch hiện tại

Khi trú nhờ vào xác hàng thịt, Trương Ba vẫn cần đời sống do xác hàng thịt mang

lại  Phụ thuộc, bị sai khiến

Cuộc đối thoại giữa

Trương Ba và Đế Thích

“Tôi muốn là tôi toàn vẹn ”

TRƯƠNG BA ĐẾ THÍCH Quan niệm của Trương Ba và Đế Thích về ý nghĩa sự sống

- Khuyên Trương Ba chấp nhận cảnh sống tạm bợ bởi thế giới vốn không toàn vẹn.

 Ngụy biện cho lối sống giả dối, vay mượn, chắp vá.

- Không chấp nhận cảnh sống bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo được”

 Thoát khỏi cán dỗ của “lí lẽ ti tiện” mà trước đó Trương Ba khuất phục

- Đế Thích Không thể đổi tâm hồn cao quý của bác lấy chỗ cho cái tâm hồn

tầm thường của anh hàng thịt.

 Hành xử cảm tính, cá nhân.

-Trương ba mong ước: “Tôi muốn là tôi toàn vẹn”, trả lại xác cho anh hàng thịt.

 Thấm thía bi kịch của sự vay mượn, chắp vá, tạm bợ

 Đế Thích: Quan liêu hời hợt về cuộc sống con người, chỉ ra hiện tượng tiêu cực của xã hội đương thời

 Trương Ba phê phán Đế Thích vô trách nhiệm, cảm tính, gây áp lực

cho Đế Thích và quyết tâm thoát khỏi xác hàng thịt, không chấp nhận

bi kịch.

ĐẾ THÍCH TRƯƠNG BA

Cách giải quyết bi kịch

- Trương Ba hình dung ra cuộc sống trong thân xác cu Tị  Phiền toái mới, rắc rối mới, bi kịch mới  Trương Ba từ chối

- Đế Thích nói về sự hư vô, sự đáng sợ của cái chết: Không còn lại một chút gì

nữa, không được tham dự vào bất cứ nỗi vui buồn gì

- Có ý định cho Trương Ba nhập vào xác cu Tị - một thằng bé hàng xóm vừa

chết.

- Kiên quyết từ chối, không chấp nhận cuộc sống giả tạo, trái tự nhiên mà theo

ông “khổ hơn cả cái chết”.

 Trương Ba mạnh mẽ, dũng cảm, quyết liệt, nhân hậu để được sống là chính mình và cứu cu Tị

 Phê phán kẻ vô trách nhiệm, cảm tính, tùy tiện trong công việc gây

hậu quả nghiêm trọng

- Đế Thích yêu mến trương Ba, nhờ Trương Ba mà Đế Thích được mợi người

biết đến là cao cờ

-Trương Ba khẳng định không thể lấy cái sai này sửa cái sai khác, cái giá phải trả

quá đắt

Cuộc đấu tranh tìm lại

chính mình

Trương Ba muốn xóa bỏ vật quái dị “Hồn Trương Ba da

hang thịt” quyết trả xác cho hàng thịt

Đế Thích cho Trương Ba sống trong xác cu Tị

Trương Ba quyết định dũng cảm, trung thực nhường sự

sống cho cu Tị đểm trở về với chính mình

Trương Ba là người nhân hậu, trung thực,

giàu lòng tự trọng và ý thức sâu sức ý nghĩa

địch thực của cuộc sống.

Nhân vật

Trương Ba

Bi kịch của Trương Ba

Hoàn cảnh của Trương Ba

Nguyên nhân của bi Kịch

Sự thay đổi của Trương Ba

Hậu quả của sự tha hóa

Cuộc đấu tranh tìm lại

chính mình

Quyết tâm thoát khỏi xác hàng thịt

Lựa chọn sống là chình mình

MÀN KẾT - Cảnh khu vườn của Trương Ba, Trương Ba hóa thân vào những hình ảnh

ao bà vo gạo”, “trong mỗi trái cây cái gái nâng niu”…  

“Tôi vẫn ở liền ngay bên bà đây, ngay trên bậc cửa nhà ta, trong ánh lửa bà nấu cơm, cầu ao bà vo gạo, cái cơi bà đựng

trầu, con dao bà giẫy cỏ….”

Cu Tị sống lại và đang cùng ngồi với cái Gái trong khu vườn Cái Gái “Lấy hạt na vùi xuống đất…”cho nó mọc thành cây mới Ông nội tớ bảo thế Những cây sẽ nối nhau

mà khôn lớn Mãi mãi…”

Ý nghĩa:

Đoạn kết giàu chất thơ thể hiện tinh thần lạc quan của vở kịch Trương Ba chết nhưng hình ảnh của Trương Ba bất tử, bởi ông đã có chỗ để phục sinh Đó chính là sự phục sinh trong trái tim của những người thân yêu.

III TỔNG KẾT

TỔNG KẾT

NỘI DUNG

Được sống thật đáng quý nhưng phải được sống là chính mình

Cuộc sống có ý nghĩa khi được sống tự nhiên, hòa hợp thể xác, tâm

hồn

Con người phải biết đấu tranh với nghịch cảnh để vươn tới giá trị cao

quý

NGHỆ THUẬT

Sáng tạo cốt truyện dân gian

Ngôn ngữ kịch, độc thoại nội tâm sâu sắc

Đối thoại giàu kịch tính, đậm chất triết lí

Cả hai phía màn nhung Mình làm mình không dễ Trăm rủi, chẳng một may Liệu rồi khi nhắm mắt? Thôi, gửi da vào đất Gửi hồn vào “hương cây”.

GỬI HỒN VÀO HƯƠNG CÂY

- Nguyễn Vũ

Tiềm-“Kịch của Lưu Quang Vũ không những đem hơi thở tươi rói của xã hội

vào từng phân cảnh mà người xem còn tìm ra ở đấy chất sáng tạo

đương đại trên từng vai diễn cũng như trong cách dàn dựng sân khấu.”

Click to edit Master text styles

Second level

Third level

Fourth level

Fifth level