12 hồn trương ba, da hàng thịt

Màn đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác hàng thịt: – Hồn Trương Ba: + Tâm thế của hồn Trương Ba trong cuộc đối thoại: Lời thoại của Hồn Trương Ba ở đầu đoạn trích đã bộc lộ rõ tâm trạng

CHỦ ĐỀ 12:

ĐOẠN TRÍCH “HỒN TRƯƠNG BA, DA HÀNG THỊT” – LƯU QUANG VŨ

ĐỀ 1 Đọc đoạn trích sau:

Hồn Trương Ba: (ngồi ôm đầu một hồi lâu rồi đứng vụt dậy) Không! Không! Tôi

không muốn sống như thế này mãi! (nhìn chân tay, thân thể) Tôi chán cái chỗ ở không phải của tôi này lắm rồi, chán lắm rồi! Cái thân thể kềnh càng thô lỗ này, ta bắt đầu sợ

mi, ta chỉ muốn rời xa mi tức khắc! Nếu cái hồn của ta có hình thù riêng nhỉ, để nó được tách ra khỏi cái xác này, dù chỉ một lát!

(Tới đây, bắt đầu lớp kịch “Cuộc đối thoại giữa Hồn và Xác” Trên sân khấu, hồn Trương Ba tách ra khỏi xác anh hàng thịt và hiện hình lờ mờ trong dáng nhân vật Trương Ba thật Thân xác bằng thịt vẫn ngồi nguyên trên chõng và lúc này chỉ còn là thân xác.)

Xác hàng thịt: (bắt đ) Vô ích, cái linh hồn mờ nhạt của ông Trương Ba khốn khổ

kia ơi, ông không tách ra khỏi tôi được đâu, dù tôi chỉ là thân xác

Hồn Trương Ba: A, mày cũng biết nói kia à? Vô lý, mày không thể biết nói! Mày

không có tiếng nói, mà chỉ là xác thịt âm u đui mù

Xác hàng thịt: Có đấy! Xác thịt có tiếng nói đấy! Ông đã biết tiếng nói của tôi rồi,

đã luôn luôn bị tiếng nói ấy sai khiến Chính vì âm u, đui mù mà tôi có sức mạnh ghê gớm, lắm khi át cả cái linh hồn cao khiết của ông đấy!

Hồn Trương Ba: Nói láo! Mày chỉ là cái vỏ bên ngoài, không có ý nghĩa gì hết,

không có tư tưởng, không có cảm xúc.

Xác hàng thịt: Có thật thế không?

Hồn Trương Ba: Hoặc nếu có, thì chỉ là những thứ thấp kém, mà bất cứ con thú

nào cũng có được: thèm ăn ngon, thèm rượu thịt…

Xác hàng thịt: Tất nhiên, tất nhiên Sao ông không kể tiếp: Khi ông ở bên nhà tôi

Khi ông đứng bên cạnh vợ tôi, tay chân run rẩy, hơi thở nóng rực, cổ nghẹn lại Đêm hôm đó, suýt nữa thì

Hồn Trương Ba: Im đi! Đấy là mày chứ, chân tay mày, hơi thở của mày

Xác hàng thịt: Thì tôi có ghen đâu! Ai lại ghen với chính thân thể mình nhỉ! Tôi chỉ

trách là sao đêm ấy ông lại tự dưng bỏ chạy, hoài của! Này, nhưng ta nên thành thật với nhau một chút: Chẳng lẽ ông không xao xuyến chút gì? Hà hà, cái món tiết canh, cổ hũ, khấu đuôi, và đủ các thứ thú vị khác không làm hồn ông lâng lâng cảm xúc sao? Để thoả mãn tôi, chẳng lẽ ông không tham dự vào chút đỉnh gì? Nào, hãy thành thật trả lời!

Hồn Trương Ba: Ta ta đã bảo mày im đi!

Xác hàng thịt: Rõ là ông không dám trả lời Giấu ai chứ không thể giấu tôi được!

Hai ta đã hoà với nhau làm một rồi!

Hồn Trương Ba: Không! Ta vẫn có một đời sống riêng: nguyên vẹn, trong sạch,

thẳng thắn

Xác hàng thịt: Nực cười thật! Khi ông phải tồn tại nhờ tôi, chiều theo những đòi

hỏi của tôi, mà còn nhận là nguyên vẹn, trong sạch, thẳng thắn?

Hồn Trương Ba: (bịt tai lại) Ta không muốn nghe mày nữa!

Xác hàng thịt: (lắc đầu) Ông cứ việc bịt tai lại! Chẳng có cách nào chối bỏ tôi

được đâu! Mà đáng lẽ ông phải cảm ơn tôi Tôi đã cho ông sức mạnh Ông có nhớ hôm ông tát thằng con ông toé máu mồm máu mũi không? Cơn giận của ông lại có thêm sức mạnh của tôi Ha ha!

Hồn Trương Ba: Ta cần gì đến cái sức mạnh làm ta trở thành tàn bạo.

Xác hàng thịt: Nhưng tôi là cái hoàn cảnh mà ông buộc phải quy phục! Đâu phải

lỗi tại tôi (buồn rầu) Sao ông có vẻ khinh thường tôi thế nhỉ? Tôi cũng đáng được quý trọng chứ! Tôi là cái bình để chứa đựng linh hồn Nhờ tôi mà ông có thể làm lụng, cuốc xới Ông nhìn ngắm trời đất, cây cối, những người thân Nhờ có đôi mắt của tôi, ông cảm nhận thế giới này qua những giác quan của tôi Khi muốn hành hạ tâm hồn con người, người ta xúc phạm thể xác… Những vị lắm chữ nhiều sách như các ông là hay vin vào cớ tâm hồn là quý, khuyên con người ta sống vì phần hồn, để rồi bỏ bê cho thân xác họ mãi khổ sở, nhếch nhác Mỗi bữa tôi đòi ăn tám, chín bát cơm, tôi thèm ăn thịt, hỏi có gì là tội lỗi nào? Lỗi là ở chỗ không có đủ tám, chín bát cơm cho tôi ăn chứ!

Hồn Trương Ba: Nhưng Nhưng

Xác hàng thịt: Hãy công bằng hơn, ông Trương Ba ạ! Từ nãy tới giờ chỉ có ông

nặng lời với tôi, chứ tôi thì vẫn nhã nhặn với ông đấy chứ (thì thầm) Tôi rất biết cách chiều chuộng linh hồn

Hồn Trương Ba: Chiều chuộng?

Xác hàng thịt: Chứ sao? Tôi thông cảm với những “trò chơi tâm hồn của ông”.

Nghĩa là: Những lúc một mình một bóng, ông cứ việc nghĩ rằng ông có một tâm hồn bên trong cao khiết, chẳng qua vì hoàn cảnh, vì để sống mà ông phải nhân nhượng tôi Làm xong điều xấu gì ông cứ việc đổ tội cho tôi, để ông được thanh thản Tôi biết: Cần phải để cho tính tự ái của ông được ve vuốt Tâm hồn là thứ lắm sĩ diện! Hà hà, miễn là ông vẫn làm đủ mọi việc để thoả mãn những thèm khát của tôi!

Hồn Trương Ba: Lí lẽ của anh thật ti tiện!

Xác hàng thịt: Ấy đấy, ông bắt đầu gọi tôi là anh rồi đấy! Có phải lí lẽ của tôi đâu,

tôi chỉ nhắc lại những điều ông vẫn tự nói với mình và với người khác đấy chứ! Đã bảo chúng ta tuy hai mà một!

Hồn Trương Ba: (như tuyệt vọng) Trời!

Xác hàng thịt: (an ủi) Ông đừng nên tự dằn vặt làm gì! Tôi đâu muốn làm khổ ông,

bởi tôi cũng rất cần đến ông Thôi, đừng cãi cọ nhau nữa! Chẳng còn cách nào khác đâu! Phải sống hoà thuận với nhau thôi! Cái hồn vía ương bướng của tôi ơi, hãy về với tôi này!

(Trích Hồn Trương Ba, da hàng thịt, Ngữ văn 12, Tập hai, NXB Giáo dục Việt

Nam, 2018, tr 143,144,145,146)

Phân tích màn đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác hàng thịt trong đoạn trích trên.

HƯỚNG DẪN

I Mở bài:

– Lưu Quang Vũ là được mệnh danh là “cây bút vàng” của sân khấu Việt Nam những năm

80 của thế kỷ 20 Vở kịch “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” được viết năm 1981, và là vở kịch nói đầu tiên mang ra nước ngoài công diễn

- Bằng ngòi bút giàu chất triết lý, Lưu Quang Vũ đã thổi vào tích xưa một luồng gió mới Kịch bản của ông không đơn thuần là chuyện vay mượn xác – tái sinh Đặt vấn đề về lẽ sống con người qua nỗi khổ “bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo”, qua mâu thuẫn giữa tâm hồn (thanh cao) và thể xác (phàm tục), vở kịch mang chứa những triết lý nhân sinh

“Tôi muốn là tôi toàn vẹn”, bởi sống nhờ, sống giả, sống không phải là mình, đó là bi kịch đau đớn nhất của con người

II Thân bài

1.Khái quát chung về tác phẩm, đoạn trích

2 Màn đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác hàng thịt:

– Hồn Trương Ba:

+ Tâm thế của hồn Trương Ba trong cuộc đối thoại: Lời thoại của Hồn Trương Ba ở đầu đoạn trích đã bộc lộ rõ tâm trạng vừa chán ngán, vừa sợ hãi cái thân xác mà ông đang vay mượn: “Tôi chán cái chỗ không phải của tôi này lắm rồi, chán lắm rồi! Cái thân thể kềnh càng thô lỗ này, ta bắt đầu sợ mi, ta muốn rời xa mi ngay tức khắc! Nếu cái hồn của ta có hình thù riêng nhỏ, để nó tách ra khỏi cái xác này, dù chỉ một lát!”

=> Ước muốn của Hồn Trương Ba đã được thỏa nguyện Sự phân tách và đối đầu giữa Hồn Trương Ba và Xác hàng thịt trước hết có thể hiểu là sự tranh cãi quyết liệt giữa một bên là Hồn Trương Ba (tượng trưng cho sự cao khiết, cho đạo đức, cho “phần Người” chân chính của mỗi con người) và một bên là Xác hàng thịt (tượng trưng cho bản năng, cho những ham muốn trần tục, là “phần Con” tầm thường ẩn nấp trong mỗi con người)

+ Hồn có cơ hội bày tỏ tâm trạng uất ức, tức giận vì phải chung sống với Xác thô lỗ, tầm

thường, dung tục Hồn không che giấu sự coi thường, khinh bỉ đối với Xác, “kẻ âm u đui

mù, không cảm xúc, không tư tưởng, không có tiếng nói”; kẻ có nhu cầu vật chất thấp kém

gần với con thú (thèm ăn ngon, thèm rượu thịt), sức mạnh thể chất gắn với sự tàn bạo… + Hồn cũng phủ nhận sự lệ thuộc của linh hồn vào xác thịt, khẳng định linh hồn có đời sống riêng: “nguyên vẹn, trong sạch, thẳng thắn”…

=> Tưởng rằng, Hồn sẽ phần nào giải tỏa được nỗi đau khổ bị dồn nén bấy lâu khi có cơ hội cất lên tiếng nói của mình

– Xác hàng thịt:

+ Tâm thế của xác hàng thịt trong cuộc đối thoại: Xác không bị động, nhún nhường Ngược lại, Xác có thái độ khi thì ngạo nghễ, thách thức, khi thì ranh mãnh với những câu hỏi mang tính phản biện đầy bỡn cợt, châm chọc

+ Xác âm u, đui mù nhưng có thể lấn át, sai khiến, thậm chí đồng hóa linh hồn cao khiết Hồn không thể còn nguyên vẹn, trong sạch, khi phải chung sống và chiều theo những đòi hỏi của xác thịt dung tục (Hồn Trương Ba đã có cảm giác xao xuyến, khao khat khi đứng bên vợ hàng thịt, đến nỗi chân tay run rẩy, hơi thở nóng rực, cổ nghẹn lại, đã có cảm xúc lâng lâng trước các món ăn mà ông cho là dung tục như tiết canh, cổ hũ, khấu đuôi, đã sử dụng vũ lực mà ông cho là tàn bạo để tát thằng con toé máu mồm, máu mũi… Rõ ràng, Hồn Trương Ba đã nhiễm những thói hư tật xấu của xác hàng thịt)

=> Như vậy, Hồn Trương Ba đau đớn, dằn vặt, khao khát khẳng định mình vẫn là mình, nhưng cuối cùng phải thừa nhận rằng, mình đang sống nhờ thể xác kẻ khác và bị thể xác

đó điều khiển, dẫn đến sự tha hoá không có cách gì chuyển biến được Bi kịch của Hồn Trương Ba, vì thế, không những không được giải tỏa, mà còn trở nên đau đớn, xót xa hơn + Trước đó, Hồn Trương Ba cho mình là cao khiết và coi thường, khinh bỉ Xác hàng thịt, thậm chí uất ức vì phải chung sống với Xác HT Nhưng Xác hàng thịt đã chỉ ra thói hư tật xấu trong Hồn Trương Ba “Những vị lắm chữ nhiều sách như các ông cứ vin vào cớ linh hồn là quý, khuyên con người ta sống vì phần hồn để rồi bỏ bê thân xác mãi khổ sở nhếch nhác” và “làm xong điều xấu gì, ông cứ việc đổ tội cho tôi, để ông được thanh thản Tôi

thời, Xác hàng thịt đã bày tỏ những bất công mà mình phải gánh chịu khi sống với linh hồn Trương Ba: bị xúc phạm, bị bỏ bê …vì những lý do không chính đáng

=> Những lý lẽ và dẫn chứng mà Xác hàng thịt đưa ra khiến hồn Trương Ba không thể phủ nhận được

3 Đánh giá

3.1.Nghệ thuật

- Sự kết hợp giữa nội dung hiện thực với yếu tố kì ảo

- Nghệ thuật tạo tình huống và dẫn dắt xung đột kịch

- Sắc thái đa dạng của lời thoại khiến cho tâm lí nhân vật được phơi trải, sát với đặc trưng thể loại

- Ngôn ngữ kịch giàu chất triết lí, giọng điệu tranh biện độc đáo

3.2.Ý nghĩa:

– Cuộc đối thoại căng thẳng, quyết liệt giữa hồn và xác mang ý nghĩa sâu sắc

– Trước hết, ở góc độ Hồn Trương Ba, ta nhận ra khát vọng sống cao thượng, thánh thiện của con người, khi bị những cám dỗ vật chất phàm tục làm cho tha hoá, biến chất

– Ở góc độ Xác hàng thịt, ta nhận ra những nếp nghĩ sai lầm của con người: đó là thói quen đề cao tinh thần mà coi thường vật chất, tự ru ngủ mình trong những giấc mơ cao thượng mà quên đi rằng, cần phải thiết lập mối quan hệ hoà hợp, gắn bó giữa chúng

=> Như vậy, Hồn và Xác là những ẩn dụ nghệ thuật lớn, và cuộc đối thoại giữa Hồn và Xác là một tình huống kịch đặc sắc, tô đậm bi kịch “bên ngoài một đằng, bên trong một nẻo”, sự thiếu hài hòa, không thống nhất trên các phương diện: linh hồn và thể xác, vật chất và tinh thần, nội dung và hình thức, bản năng và lý tưởng, cao cả và tầm thường…ở mỗi con người

– Kết thúc cuộc đối thoại, Hồn Trương Ba dằn vặt, đau đớn, hoang mang, tuyệt vọng trở

về cuộc sống trái với chính mình Chi tiết “Hồn Trương Ba bần thần nhập lại vào xác hàng thịt, ngồi lặng lẽ bên chõng” diễn tả cô đọng tính chất căng thẳng của xung đột kịch: mâu thuẫn không những không được giải quyết mà còn được đẩy lên đến một mức cao hơn

III Kết bài:

– Ý nghĩa triết lý về đạo đức và nhân sinh qua đoạn trích

- Khẳng định tài năng, đóng góp của tác giả

ĐỀ 2:

Phân tích cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba với người thân trong đoạn trích

“Hồn Trương ba, da hàng thịt” (Trích vở kịch cùng tên) của Lưu Quang Vũ Từ đó nhận xét thông điệp của nhà viết kịch?

HƯỚNG DẪN

I Mở bài

- Giới thiệu tác giả, tác phẩm: Tk mở bài chung

- Giới thiệu đoạn trích: Trong đoạn trích “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” Lưu Quang Vũ

đã dựng lên các cuộc đối thoại để đẩy xung đột nội tâm của hồn Trương Ba lên đến tận cùng buộc phải giải quyết Từ đó ý nghĩ tư tưởng, những triết lí nhân sinh được phát biểu một cách sâu sắc, thấm thía Trong đó, cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và người thân cũng đem đến rất nhiều ý nghĩa cho vở kịch

II Thân bài

1 Khái quát: Giới thiệu về hồn Trương Ba

Trương Ba là một ông lão làm vườn 60 tuổi, có tài đánh cờ, giỏi làm vườn, có tâm hồn thanh cao trong sạch Do sự sơ xuất, tắc trách Nam Tào, Bắc Đẩu mà ông bị bắt chết nhầm Sự sửa sai của Nam Tào, Bắc Đẩu theo lời khuyên của Đế Thích nhằm trả lại công bằng cho Trương Ba lại đẩy Trương Ba vào một nghịch cảnh vô lí hơn Con người vốn là một tổng thể thống nhất, vậy mà Trương Ba lại phải trú nhờ linh hồn minh trong thân xác

của người khác, bi kịch hồn này, xác nọ “bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo” Sống lại trong thể xác hàng thịt, Hồn Trương Ba gặp rất nhiều phiền toái, phải sống, nhân vật

hồn Trương Ba ngày càng trở nên xa lạ với bạn bè, cả những người thân trong gia đình và

tự chán ghét chính mình Bản thân Trương Ba cũng bị lây nhiễm một số thói xấu cùng với những nhu cầu vốn không phải của bản thân ông… Những điều đó làm Trương Ba vô cùng đau khổ Ông đau đớn, chán chường trước cuộc sống không thật là mình Trước cuộc đối thoại của hồn Trương Ba với người thân là màn đối thoại của hồn Trương Ba với xác hàng thịt Trong cuộc đối thoại ấy, xác hàng thịt đã lấn lướt, sỉ nhục hồn Trương Ba làm hồn Trương Ba vốn đã rất đau khổ, bức bối vì sống không phải là mình càng trở nên đau khổ

và bế tắc hơn Kết thúc cuộc đối thoại, hồn Trương Ba dằn vặt, đau đớn, hoang mang, tuyệt vọng trở về cuộc sống trái với chính mình, chấp nhận trở lại xác hàng thịt trong nỗi

đau khổ, tuyệt vọng và trở thành người thua cuộc Chi tiết “Hồn Trương Ba bần thần nhập lại vào xác hàng thịt, ngồi lặng lẽ bên chõng” đã diễn tả cô đọng tính chất căng thẳng của

xung đột kịch và sự bế tắc của hồn Trương Ba Bi kịch của hồn Trương Ba càng trở nên đau đớn hơn trong cuộc đối thoại với người thân

2 Phân tích cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và người thân

- Gia đình là một mái ấm mà ở đó, ta nhận được tình yêu thương của những người thân Những lúc mệt mỏi, vấp ngã, nơi đầu tiên ta muốn tìm về là gia đình, người đầu tiên

ta muốn chia sẻ, giãi bày là những người thân, bởi họ luôn ở đó, yêu thương ta một cách

vô điều kiện Khi bị rơi vào bi kịch đầy bế tắc, Trương Ba cũng tìm về với những người thân yêu với mong muốn được chia sẻ

- Nhưng khi đối mặt với họ, ông lại càng đau khổ, tuyệt vọng hơn Những người thân của ông đều cho rằng ông đã thay đổi khiến họ không còn nhận ra Việc trò chuyện với họ còn khiến Trương Ba chợt hiểu rằng ông đã làm cho người thân của mình đau khổ và họ đang dần xa lánh ông Hồn Trương Ba đau khổ gấp bội bởi vì với một người như Trương

Ba, không có gì đau đớn hơn khi chính mình làm người thân của mình đau khổ

2.1 Cuộc đối thoại với vợ

Trong cái nhìn của người vợ, Trương Ba là người rất yêu thương vợ con Nhưng bây

giờ bà nhận ra ông đã thay đổi quá nhiều:“ông đâu còn là ông, đâu còn là ông Trương Ba làm vườn ngày xưa” Ngay cả người vợ, người gần gũi nhất với ông nhất cũng đã không

còn hiểu nỗi lòng của ông, không còn nhận ra ông Trương Ba bây giờ đâu còn là một người làm vườn chăm chỉ, hết lòng thương yêu vợ con, quan tâm tới hàng xóm láng giềng như ngày trước Ông Trương Ba được mọi người kính trọng đã chết rồi Bởi vậy mà bây giờ, ông cũng không dạy được con, để nó bán vườn đi mở thêm cửa hàng thịt Người vợ

mà ông yêu thương cũng đòi bỏ ông mà đi Với bà “đi đâu cũng được còn hơn là thế này”

Hóa ra, Trương Ba đã mang đến cho vợ bao nhiêu đớn đau, buồn tủi Vì thương ông nên bà đã nhường ông cho cô vợ hàng thịt nhưng những mâu thuẫn cứ ngày một nhiều để

rồi bà phải than với trời đất rằng “Cái thân tôi sao trời không bắt đi cho rảnh” Bà sẽ đi

thật xa, đi biệt cấy thuê, làm mướn ở đâu cũng được để tránh xa thực tế đau khổ này Kết thúc đối thoại, bà vợ bỏ đi, hồn Trương Ba chỉ biết ngồi ôm đầu đau đớn

2.2 Cuộc đối thoại với cháu gái

Cái Gái là cháu nội của Trương Ba thì phản ứng quyết liệt và dữ dội hơn nhiều Trong kí ức của nó, ông nội nó là người giỏi làm vườn, quý cây, khéo léo và nhân hậu Khi ông nội chết, đêm nào nó cũng khóc vì thương ông, nó cất giữ, nâng niu những vật dụng của ông như đôi guốc gỗ, bó đóm thuốc lào, nhất là những cây cối trong vườn như những kỉ vật về ông Vì vậy nên với tâm hồn tuổi thơ trong sáng, không chấp nhận sự giả dối, nó không thể chấp nhận việc người ông nó hết mực yêu thương lại ở trong thể xác anh

hàng thịt xa lạ, đáng ghét Nó một mực không nhận ông: “Tôi không phải là cháu ông”,

“Ông nội tôi chết rồi”

Trong mắt cái Gái cái kẻ có “bàn tay giết lợn”, bàn chân “to bè như cái xẻng” đã làm “gãy tiệt cái chồi non” “giẫm lên nát cả cây sâm quý mới ươm” làm sao lại có thể là

ông nội nó Nó còn kể tội hồn Trương Ba đòi chữa diều cho cu Tị mà lại làm gãy nan, rách

cả diều khiến cu Tị trong cơn sốt mê man cứ khóc, cứ tiếc Với nó “ông nội đời nào, thô

lỗ, phũ phàng như vậy” Nỗi giận dữ của cái Gái đã biến thành sự xua đuổi quyết liệt:

“Ông xấu lắm, ác lắm! Cút đi! Lão đồ tể, cút đi!”.

2.3 Cuộc đối thoại với con dâu

Chị con dâu là người sâu sắc, chín chắn và biết phải trái Chị là người thấu hiểu và

thương bố chồng nhất Chị thương ông hơn cả trước kia vì biết ông bây giờ “ khổ hơn xưa nhiều lắm” Nhưng chị cũng đau đớn mà thấy rằng tình cảnh gia đình bây giờ rất đáng buồn “như sắp tan hoang ra cả” Chính chị cũng không thể nhận ra bố chồng, không thể

giữ được những điều tốt lành của Trương Ba ở lại Bởi vậy, chị đã nói với bố chồng về nỗi

buồn và những lo lắng của chị: “Thầy bảo con: Cái bên ngoài là không đáng kể, chỉ có cái bên trong, nhưng thầy ơi, con sợ lắm, bởi con cảm thấy, đau đớn thấy Mỗi ngày thầy một đổi khác dần, mất mát dần, tất cả cứ như lệch lạc, nhòa mờ dần đi, đến nỗi có lúc chính con cũng không nhận ra thầy nữa ”.

Không phải ngẫu nhiên mà tác giả không cho anh con trai thực dụng của Trương Ba vào trong màn đối thoại với người thân Bởi vì nếu nhân vật này xuất hiện anh ta sẽ ủng

hộ hồn Trương Ba sống trong xác hàng thịt để giúp anh ta hành nghề bán thịt Điều đó sẽ không làm nổi bật bi kịch bị người thân xa lánh của hồn Trương Ba

=> Vợ, cháu gái và con dâu, người thì chua xót dằn dỗi, tủi thân (vợ), người thì tức tưởi xua đuổi (cháu); người thì lại thấu hiểu sẻ chia (con dâu) Mỗi người trong gia đình ở một vị trí, một thái độ khác nhau nhưng đều có điểm chung là họ rất yêu quý và muốn níu giữ Trương Ba ở lại nhưng bất lực Dù vậy, họ đều nhận thấy Trương Ba đã thay đổi, không còn nguyên vẹn, trong sạch, thẳng thắn và họ đều rất đau khổ, chán nản, buồn rầu, than phiền vì điều đó Họ không muốn chấp nhận tình trạng hai mảnh hồn và xác bất nhất của chồng, cha, ông mình Họ đã nói ra thành lời nỗi đau của họ rằng với họ cái ngày chôn

xác Trương Ba xuống đất họ đau, họ khổ nhưng “cũng không khổ bằng bây giờ”

Kết quả Trương Ba vỡ lẽ, nhận ra sự thay đổi của bản thân và sự lấn át của phần xác đối với phần hồn trong ông Đây là lúc mâu thuẫn kịch lên đến đỉnh điểm khiến hồn Trương Ba cảm thấy không thể chịu nổi Mỗi lời nói của người thân trong gia đình như mũi dao găm vào trái tim đang đau đớn, bế tắc của Trương Ba, để giờ đây còn đẩy Trương

Ba vào sự tuyệt vọng khôn cùng Không còn gia đình để bấu víu, hy vọng Trương Ba hiểu mình đã mất tất cả, đã rơi vào trạng thái hoàn toàn cô độc Ông cũng hiểu rõ nếu tiếp tục

tồn tại bi kịch ấy sẽ còn tiếp diễn và theo chiều hướng tiêu cực hơn nữa Nỗi cay đắng với chính bản thân mình cứ lớn dần lớn dần, muốn đứt tung, buộc ông phải đi đến quyết định cuối cùng

Sau đó, Lưu Quang Vũ lại một lần nữa để cho hồn Trương Ba ngồi lại một mình với

nỗi đau khổ, tuyệt vọng, để hồn Trương Ba tự mình nghĩ ra cách cứu mình, quyết định tìm

đường thoát khỏi tấn bi kịch cuộc đời Những câu hỏi liên tiếp“lẽ nào ta lại chịu thua mày, khuất phục mày và tự đánh mất mình?”,“Chẳng còn cách nào khác”! Mày nói như thế hả? Nhưng có thật là không còn cách nào khác? Có thật không còn cách nào khác?”

đó thật sự là những câu hỏi cuộn xoáy dữ dội, giằng xé trong lòng Trương Ba Để rồi ông

đã tìm ra con đường của mình: “Không cần đến cái đời sống do mày mang lại! Không cần!” Lời thoại này cho thấy hồn Trương Ba đã tìm ra con đường giải thoát cho mình và

cho người thân nên ông đã dứt khoát thắp nhang khấn mời tiên Đế Thích xuống giúp đỡ

để được từ giã sự sống vênh lệch ấy

3 Đánh giá

3.1 Nghệ thuật

Lưu Quang Vũ đã tạo ra một tình huống nghệ thuật đặc sắc, giàu tính biểu tượng, xây dựng những nhân vật có tính cách đa diện, phức tạp và sống động qua lời thoại giàu tính cá thể và hành động kịch logic, độc thoại nội tâm giúp bộc lộ tính cách nhân vật Ngôn ngữ kịch đậm chất triết lí nghiêm trang, phù hợp với tính cách nhân vật

3.2 Thông điệp của nhà viết kịch

- Thông qua đoạn đối thoại của hồn Trương Ba với người thân, Lưu Quang Vũ đã giúp người đọc cảm nhận được bi kịch đầy đau đớn của hồn Trương Ba, từ đó nhận ra những quan niệm nhân sinh sâu sắc mà tác giả muốn gửi gắm Nếu trong tích truyện dân gian, được sống là niềm hạnh phúc lớn lao, nên mặc dù mang thân anh hàng thịt nhưng Trương Ba vẫn sống cuộc sống vui vẻ, thì trong vở kịch của Lưu Quang Vũ, việc phải trú nhờ vào thân xác thô kệch của anh hàng thịt lại là một nghịch cảnh phi lý, trái tự nhiên, là hoàn cảnh trớ trêu mà hồn Trương Ba buộc phải chấp nhận, quy phục

- Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba với người thân cho thấy giống như tất cả mọi người trong cuộc đời này, Trương Ba cũng ham sống, ông càng khao khát được sống bên những người ông yêu thương và cũng rất yêu thương ông Nhưng khi phải đối diện với bi kịch của một cuộc sống không phải của mình, Trương Ba khẳng định chua xót và thấm thía sống như thế còn khổ hơn là cái chết

Với một người nhân hậu như Trương Ba, ông còn day dứt vì sự sống vay mượn, giả tạo của mình đã đem đến bao đau khổ cho người thân, khiến gia đình như sắp tan hoang ra cả…Đó là những cái giá quá đắt cho cả Trương Ba và gia đình ông, cái giá mà ông không thể trả dù là cho sự sống quí giá của chính mình Chính vì vậy mới dẫn đến sự lựa chọn của hồn Trương Ba trong đoạn sau của vở kịch

Cuộc dối thoại giữa hồn Trương Ba với người thân góp phần đem đến nhiều ý nghĩa cho vở kịch Từ bi kịch của hồn Trương Ba không được sống là mình, Lưu Quang Vũ đặt

ra vấn đề khuyên người ta phải biết sống hài hòa giữa linh hồn và thể xác, sống đúng là mình Ông cũng phê phán lối sống giả, không đúng là mình khiến con người dễ bị tha hóa

III.Kết bài

- Đánh giá chung, cảm nghĩ về nhân vật hồn Trương Ba qua đoạn trích

- Rút ra bài học về cách sống

ĐỀ 3

Trong vở kịch Hồn Trương Ba, da hàng thịt, Lưu Quang Vũ đã viết lời thoại cho các

nhân vật như sau:

Hồn Trương Ba: (Sau một lát) Ông Đế Thích ạ, tôi không thể tiếp tục mang thân Anh

hàng thịt được nữa, không thể được.

Đế Thích: Sao thế? Có gì không ổn đâu?

Hồn Trương Ba: Không thể bên trong một đàng bên ngoài một nẻo được Tôi muốn

được là tôi toàn vẹn.

[ ]

Hồn Trương Ba: Sống nhờ vào đồ đạc, của cải người khác đã là chuyện không nên,

dằng này đến cái thân tôi cũng sống nhờ Anh hàng thịt Ông chỉ nghĩ đơn giản là cho tôi sống nhưngsống như thế nào thì ông chẳng cần biết!

[ ]Hồn Trương Ba: Ông từng nói: Nếu thân thể người chết còn nguyên vẹn, ông có

thể làm cho hồnngười đó trở về Thì đây, (Chỉ vào thân mình) thân thể Anh hàng thịt còn lành lặnnguyên xi, tôi trả lại cho anh ta Ông hãy làm cho hồn anh ta sống lại với thân xác này.

Đế Thích:Sao có thể đổi tâm hồn đáng quý của bác lấy chỗ cái phần hồn tầm thường

của Anhhàng thịt?

Hồn Trương Ba: Tầm thường nhưng đúng là của anh ta, sẽ sống hoà thuận được với

thân anh ta,chúng sinh ra để sống với nhau Vả lại, còn chị vợ anh ta nữa Chị ta thật đáng thương…

[ ]

Hồn Trương Ba: Ông cho tôi suy nghĩ một lát đã Việc này bất ngờ quá! (Ngồi

xuống, nghĩ ngợi).Nhập vào cu Tị (Lẩm bẩm) Tôi một ông già gần sáu mươi, cu Tỵ còn chưa bắt đầucuộc đời, còn đang tuổi ăn, tuổi lớn chạy nảy vô tư Có ổn không nhi? (Nhắm mắtlại) Thử hình dung xem nào sẽ phảỉ giải thích cho chị Lụa: Tôi không phải là conchị, chị ấy sẽ không nguôi thương nhớ con Có khi tôi còn phải sang nhà chị Lụaở Rồi còn hàng xóm, lý trưởng, trương tuần… Bao nhiêu sự rắc rối bà vợ tôi, cáccon tôi sẽ nghĩ ngợi cư xử thế nào khi chồng mình bố mình mang thân một đứa trẻlên 10? Làm trẻ con không phải dễ! Mà cái Gái nhà tôi nó sẽ nghĩ thế nào?

Đế Thích: Chắc nó sẽ thích Nó thân với cu Tị mà.

Hồn Trương Ba (Lắc đầu): Sợ chỉ càng oái oăm rắc rối hơn Trẻ con phải ra trẻ con,

người lớn phải ra người lớn Thằng cu Tị bỗng thành ông nội, đời nào con bé chịu Tôi đã lường trước thấy bao sự không ổn, ông Đế Thích ạ!

Đế Thích: Trong thân của đứa bé ông sẽ có cả một cuộc đời trước mặt.

Hồn Trương Ba; Để rồi chẳng bao lâu nữa, bà nhà tôi, bạn bè cùng lứa với tôi như

bác Trưởng Hoạt lần lượt sẽ nằm xuống, mình tôi vẫn phải sống suốt bao năm tháng dằng dặc Mình tôi giữa đám người hậu sinh Những gì chúng thích thì tôi ghét những gì tôi thích thì chúng chẳng ưa Tôi sẽ như ông khách ngồi dai ở nhà người ta, mọi khách khứađã về cả rồi, mình vẫn dầm dề nán lại Tôi sẽ bơ vơ lạc lõng hoặc sẽ trở nên thảmbại đáng ghét như kẻ tham lam, một kẻ lí ra phải chết từ lâu rồi mà vẫn cứ sống cứtrẻ khoẻ,

cứ ngang nhiên hưởng thụ mọi thứ lộc trời Vô lý lắm! Không! Tôi khôngthể cướp cái thân thể non nớt của cu tỵ (Nhìn ra ngoài) Tiếng chị Lụa gào khócnghe đứt ruột! Mất đứa con chị ấy làm sao sống được?

[ ]

Đế Thích: Ông Trương Ba (Đắn đo rất lâu rồi quyết định) Vì quý mến ông, tôi sẽ làm

cu Tị sống lại dù có bị phạt nặng Nhưng còn ông, rốt cuộc ông muốn nhập thân thể ai?

Hồn Trương Ba (Sau một hồi lâu): Tôi đã nghĩ kĩ, (Nói chậm và khẽ) Tôi không

nhập vào hình thù của ai hết Tôi đã chết rồi, hãy để tôi chết hẳn!

Đế Thích: Không thể được! Việc ông phải chết chỉ là một nhầm lẫn của quan thiên

đình Cái sai ấy đã được sửa bằng cách làm cho hồn ông sống lại.

Hồn Trương Ba: Có những thứ sai không thể sửa được Chắp vá gượng ép chỉ càng

làm sai thêm Chỉ có cách là đừng bao giờ sai nữa hoặc phải bù lại bằng một việc đúng khác.

Việc đúng bây giờ còn làm kịp là làm cu Tị sống lại Còn tôi, cứ để tôi chết hẳn.

Đế Thích: Không, ông phải sống, dù với bất cứ giá nào!

Hồn Trương Ba: Không thể sống với bất cứ giá nào được, ông Đế Thích ạ! Có

những giá đắt quá không thể nào trả được Lạ thật từ lúc tôi có đủ cam đảm đi đến quyết định này tôi bỗng thấy mình lại là Trương Ba thật, tâm hồn tôi trở lại thanh thản trong sáng nhưxưa…

(Trích Hồn Trương Ba, da hàng thịt, Ngữ văn 12, Tập hai, NXB Giáo dục Việt

Nam, 2018, tr 149,150,151,152)

Trình bày cảm nhận của anh/ chị về sự lựa chọn và những bài học học qua lời thoại của nhân vật Hồn Trương Ba trong đoạn trích trên.

HƯỚNG DẪN:

I Mở bài:

- Giới thiệu khái quát về tác giả Lưu Quang Vũ và vở kịch Hồn Trương Ba, da hàng thịt.

- Nêu vấn đề cần nghị luận: Về sự lựa chọn và những bài học học qua lời thoại của nhân

vật Hồn Trương Ba trong đoạn trích (…)

II Thân bài:

1 Khái quát chung: Hồn Trương Ba, da hàng thịt là một vở chính kịc.h chứa đựng rất

nhiều bài học, thông điệp sống của Lưu Quang Vũ Từ cách xử lý có phần đơn giản của cốt truyện dân gian, nhà viết kịch họ Lưu đã phát hiện những góc khuất về thân phận phải sống nhờ, sống tạm một cách trái tự nhiên trong lớp vỏ của kẻ khác Chỉ đến khi dần bị tha hóa theo xác thịt tầm thường, bị người thân xa lánh, ruồng rẫy, Hồn Trương Ba mới thấm thía cái bi kịch “bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo” Và cuộc gặp gỡ với Đế Thích (lớp 3 cảnh 7) chính là cách để hồn Trương Ba tự giải thoát mình khỏi bi kịch ấy

2 Cảm nhận về về sự lựa chọn và những bài học học qua lời thoại của nhân vật Hồn Trương Ba

* Cách giải thoát bi kịch

- Vừa gặp lại người bạn chơi cờ, Hồn Trương Ba khẳng định ngay: “Tôi không thể tiếp tục mang thân anh hàng thịt được nữa, không thể được”

+ Câu nói ấy đã thể hiện rõ sự chán ngán, ghê sợ cảnh sống “bên trong một đằng bên ngoài một nẻo” khi thân xác và linh hồn, cái bên ngoài và cái bên trong không có sự hòa hợp thì những mâu thuẫn tất sẽ nảy sinh;

+ Cái linh hồn cao khiết nhưng đáng thương của Trương Ba chính là nạn nhân đau đớn của những mâu thuẫn ấy

- Hồn Trương Ba khẳng định: “Tôi muốn được là tôi toàn vẹn”

+ Ở đoạn đối thoại với xác hàng thịt và kể cả ngay khi bắt đầu sống trong thân xác ấy, hồn Trương Ba đã bắt đầu nhận ra những sự tha hóa biến chất của mình: mỗi bữa ăn 8, 9 bát cơm; thèm uống rượu, ăn thịt; xao xuyến trước cô vợ hàng thịt; đánh con tóe máu mồm máu mũi

+ Chính những biểu hiện này đã khiến hồn Trương Ba ghê sợ, bởi ông biết rằng nếu không được là chính mình thì một chút thanh sạch còn lại trong linh hồn cũng sẽ không còn

- Hồn Trương Ba ý thức được việc sống nhờ anh hàng thịt là “một chuyện rất không nên” + Khi trú trong thân xác không thuộc về mình, linh hồn sẽ phải thỏa hiệp, nuông chiều theo sự thôi thúc do bản năng của thân xác gây ra;

+ Hồn Trương Ba đã chỉ ra cái sai của Đế Thích: “Ông chỉ nghĩ đơn giản là cho tôi sống nhưng sống như thế nào thì ông chẳng cần biết” Sự sống với con người chỉ thật sự có ý nghĩa khi có sự hòa hợp giữa hồn và xác, khi chúng ta không phải gượng ép mình vào những hoàn cảnh nghịch lý, trái với lẽ tự nhiên

- Hồn Trương Ba đe dọa sẽ hủy hoại thân xác nếu Đế Thích không thực hiện yêu cầu trả lại xác cho anh hàng thịt

+ Hồn Trương Ba Quyết tâm lấy lại bản ngã đang dần bị đánh mất khi phải sống cảnh hồn một đằng xác một nẻo;

+ Suy nghĩ mang tính nhân văn: trả lại thân xác cho linh hồn chính chủ dù nó tầm thường + Trương Ba không muốn giành lấy sự sống của người khác, hơn nữa cũng thấu hiểu cho nỗi cô đơn, dằn vặt của cô vợ anh hàng thịt: “chị ta thật đáng thương”

- Khi Đế Thích gợi ý để hồn Trương Ba nhập vào xác cu Tị

+ Trương Ba nhận ra bao nhiêu sự rắc rối khi một ông già gần 60 sống trong thân xác của một đứa trẻ “còn chưa bắt đầu cuộc đời”;

+ Hồn Trương Ba cũng hình dung ra sự khó xử với những người xung quanh khi sống trong thân xác cu Tị;

+ trong thân xác một đứa bé, hồn Trương Ba sẽ phải sống tiếp cuộc đời dài đằng đẵng, người thân lần lượt ra đi bỏ lại ông như một vị khách ngồi dai giữa đám người hậu sinh xa

lạ, khác biệt về tính cách, lối sống

- Hồn Trương Ba tiếp tục nhận ra những nghịch lý mâu thuẫn trái lẽ thường:

+ “Tôi sẽ bơ vơ lạc lõng hoặc sẽ trở nên thảm bại đáng ghét như kẻ tham lam, một kẻ lí ra phải chết từ lâu rồi mà vẫn cứ sống cứ trẻ khoẻ, cứ ngang nhiên hưởng thụ mọi thứ lộc trời Vô lý lắm! Không!”

+ Đặc biệt ông không thể một lần nữa cướp cái thân thể sự sống của một người khác

+ Hồn Trương Ba đã chỉ ra sống trong xác cu Tị mọi việc sẽ càng oái oăm, rắc rối hơn hơn

vì “trẻ con phải ra trẻ con, người lớn phải ra người lớn”

+ Nhận xét: Trong tận cùng bi kịch, Hồn Trương Ba đã có những quyết định tỉnh táo, sáng suốt Ông chấp nhận cái chết để nhường sự sống cho người khác và nhất là để được “thanh thản trong sáng như xưa” Đó là một quyết định mang tính nhân văn, đem lại một đáp án tốt đẹp cho cả linh hồn Trương Ba và những người xung quanh

* Những bài học, thông điệp

- Trước việc Đế Thích muốn sửa sai cho cái chết của Trương Ba bằng mọi giá, Hồn

Trương Ba đã khẳng định: “có những cái sai không thể sửa được, chắp vá gượng ép chỉ càng làm sai thêm Chỉ có cách là đừng bao giờ sai nữa hoặc phải bù lại bằng một việc đúng khác”