Vậy trong văn tự sự có những thứ tự kể nào, tác dụng của chúng ra sao, trong tiết học này, cô và các con sẽ cùng tìm hiều.. của em bé ca ngợi trí thông minh của con người trong việc gi
Trang 1Ngày soạn 19/10/2012
Tuần 9 – Bài 8
Tiết 36 – Tập làm văn:
THỨ TỰ KỂ TRONG VĂN TỰ SỰ
I. Mục tiêu cần đạt:
Giúp học sinh:
- Thấy trong tự sự có thể kể “xuôi”, có thể kể “ngược”, tùy theo nhu cầu thể hiện.
- Tự nhận thấy sự khác biệt của cách kể “xuôi” và kể “ngược”, biết được muốn kể “ngược”
phải có điều kiện
- Luyện tập kể theo hình thức nhớ lại
II Tiến trình lên lớp
1 Ổn định tổ chức: 2’
2 Kiểm tra bài cũ: 3’
? Có mấy ngôi kể trong văn tự sự ?Em hãy cho biết dấu hiệu nhận biết và tác dụng của từng ngôi kể.
GV dẫn : Các em đã được học và hiểu các yếu tố trong văn tự sự : cốt truyện, sự việc, nhân vật, chủ đề, ngôi kể và lời kể - những yếu tố quan trọng tạo nên một câu chuyện Nhưng để có một câu chuyện hay, người kể còn phải lựa chọn thứ tự kể cho phù hợp Vậy trong văn tự sự có những thứ tự kể nào, tác dụng của chúng ra sao, trong tiết học này, cô và các con sẽ cùng tìm hiều
3 Học bài mới:
HOẠT ĐỘNG 1 (18’)
I. Tìm hiểu thứ tự kể trong văn tự sự
? Em hãy tóm tắt các sự việc chính trong truyện
“Em bé thông minh”
1HS tóm tắt – 1 HS bổ sung
GV chuẩn kiến thức
MH 1: Tóm tắt các sự việc chính trong truyện
1 Ví dụ:
a. Truyện “Em bé thông minh” (SGK – 70-73)
Trang 2“Em bé thông minh”
1) Giới thiệu em bé thông minh, em bé giải
câu đố của viên quan
2) Em bé giải câu đố thứ nhất của nhà vua
và tài năng thông minh của em bé đã cứu
dân làng
3) Em bé giải câu đố thứ hai của nhà vua,
em bé được vua ban thưởng
4) Em bé giải câu đố của sứ giả nước ngoài
giúp triều đình thoát khỏi cơn nguy biến
và được phong làm Trạng nguyên
? Trong các sự việc trên, em hãy chỉ rõ sự
việc nào chỉ nguyên nhân, sự việc nào chỉ
diễn biến, kết quả?
Định hướng trả lời:
- Sự việc chỉ nguyên nhân: sự việc 1
- Sự việc chỉ diễn biến: sự việc 2, 3
- Sự việc chỉ kết quả: sự việc 4
? Em có nhận xét gì về trình tự sắp xếp các
sự việc trong truyện “Em bé thông minh”?
- Các sự việc sắp xếp liên tiếp theo trình tự thời
gian: sự việc xảy ra trước kể trước, sự việc xảy
ra sau kể sau
+ Sắp xếp theo mối quan hệ nhân - quả: nguyên
nhân diễn biến kết quả
? Kể theo thứ tự kể như thế có ý nghĩa như
thế nào trong việc thể hiện chủ đề câu
chuyện?
- Tác dụng của thứ tự kể: đề cao trí thông minh
Trang 3của em bé
ca ngợi trí thông minh của con người trong
việc giải quyết cụ thể những khó khăn thực tế
trong đời sống
Kể theo trình tự như trong truyện “Em bé thông
minh” là kể theo trình tự tự nhiên hay trình tự
kể xuôi
? Vậy em hiểu thế nào là thứ tự kể tự nhiên?
- 2 HS đọc Ghi nhớ/ SGK-98
MH: Đảo lại các sự việc của truyện “Em bé
thông minh” theo thứ tự sau:
1) Em bé giải câu đố thứ hai của nhà vua, em
bé được vua ban thưởng
2) Em bé giải câu đố thứ nhất của nhà vua và
tài năng thông minh của em bé đã cứu dân
làng
3) Giới thiệu em bé thông minh, em bé giải
câu đố của viên quan
4) Em bé giải câu đố của sứ giả nước ngoài
giúp triều đình thoát khỏi cơn nguy biến và
được phong làm Trạng nguyên
? Nếu các sự việc được sắp xếp theo trình tự
trên thì em có nắm được nội dung, ý nghĩa
của truyện không? Vì sao?
- 2 HS trả lời
Định hướng trả lời:
* Ghi nhớ:
- Kể theo thứ tự tự nhiên (kể xuôi) là kể các việc liên tiếp nhau, việc gì xảy ra trước kể trước, việc gì xảy ra sau kể sau, cho đến hết.
Trang 4- Không nắm được nội dung, ý nghĩa của truyện
vì các sự việc xáo trộn không theo trình tự tự
nhiên
+ các lần thách đố đối với em bé, lần sau khó
hơn lần trước mỗi lần giải đố là mỗi lần trí
thông minh, tài năng của em được đề cao hơn
không làm nổi bật ý nghĩa của truyện là ca
ngợi trí khôn và sự thông minh của người dân
lao động được đúc kết từ đời sống và luôn được
vận dụng trong thực tế
? Vậy kể theo thứ tự kể tự nhiên có tác dụng
như thế nào trong văn bản tự sự
1 HS trả lời
- Định hướng: Tác dụng của thứ tự kể tự nhiên
+ Làm cho người đọc, người nghe dễ theo dõi,
dễ nhớ, dễ hiểu
+ Làm nổi bật ý nghĩa của truyện
*Lưu ý:
? Chúng ta hay gặp thứ tự kể này trong
những văn bản nào đã học
- HS kể tên một số văn bản: Con Rồng, cháu
Tiên; Bánh chưng, bánh giầy; Sự tích Hồ
Gươm…
Trong các tác phẩm tự sự dân gian như
truyền thuyết, cổ tích, truyện cười, truyện ngụ
ngôn… thường sử dụng thứ tự kể xuôi
? Vì sao trong các văn bản văn học dân gian
thường kể theo thứ tự kể tự nhiên?
- Tác dụng kể theo thứ tự tự nhiên:
+ Làm cho người đọc, người nghe dễ theo dõi,
dễ nhớ, dễ hiểu + Làm nổi bật ý nghĩa của truyện
Trang 52 HS trả lời:
- Định hướng:
+ Vì cốt truyện dân gian thường đơn giản, các
sự việc nối tiếp nhau, hành động lặp lại và tăng
cấp
thứ tự kể tự nhiên là cách kể thích hợp làm
cho cốt truyện sáng tỏ, dễ theo dõi
+ Truyện dân gian tự sự theo ký ức cộng đồng
(nhiểu người kể, thông qua phương thức truyền
miệng từ người này sang người khác), kể theo
mối quan hệ nhân quả của sự việc
? Không phải chỉ có các tác phẩm tự sự dân
gian mới kể theo thứ tự kể tự nhiên Ngoài
ra, thứ tự kể tự nhiên được sử dụng trong
các trường hợp nào khác?
2HS trả lời
- Định hướng: Trong đời sống, thứ tự kể tự
nhiên được dùng rất thông dụng khi tường thuật
lại một sự việc như cuộc mít tinh, trận bóng đá,
một buổi lễ khai giảng, một tiết học…
+ tường thuật theo thứ tự kể tự nhiên như vậy để
đảm bảo ý nghĩa khách quan, toàn vẹn của sự
việc người đọc tiện theo dõi
1HS đọc văn bản 2 (SGK/98)
? Hãy nêu các sự việc có trong văn bản bạn
vừa đọc.
1 HS trả lời
1 Ngỗ bị chó cắn, phải tiêm thuốc trừ
b Văn bản 2 SGK/ 98
Trang 6bệnh dại
2 Khi bị chó cắn, Ngỗ kêu cứu nhưng
không ai đến giúp
3 Ngỗ mồ côi, không có người rèn cặp
trở nên lêu lổng, hư hỏng, bị mọi người
xa lánh.
4 Ngỗ đốt lửa lừa mọi người là cháy để
trêu chọc họ, làm họ mất lòng tin.
5 Sự ái ngại của bà con hàng xóm trước
bệnh tình của Ngỗ
? Sự việc chính được kể trong văn bản tự sự
này là sự việc nào?
- Định hướng: Sự việc 1
? Nguyên nhân nào dẫn đến sự việc đó?
- Định hướng: Sự việc 2, 3, 4
? Qua câu chuyện, em rút ra bài học gì cho
bản thân?
- Định hướng: - Nói dối hại thân
? Thứ tự kể của văn bản này có giống văn
bản “Em bé thông minh” không? Vì sao
2 HS trả lời:
- Định hướng: Thứ tự kể trong văn bản này
không giống thứ tự kể trong truyện “Em bé
thông minh” bởi vì:
+ Truyện bắt đầu từ hậu quả xấu rồi ngược lên
kể nguyên nhân
+ Kể không theo thứ tự thời gian: việc xảy ra
sau kể trước và việc xảy ra trước kể sau
+ Trong quá trình kể có sự đan xen giữa hiện tại
Trang 7? Thứ tự kể này có tác dụng như thế nào
trong việc biểu thị nội dung, ý nghĩa của
truyện?
- Định hướng:
+ Thứ tự kể này nhấn mạnh hậu quả đáng tiếc,
đáng buồn do lỗi lầm tai hại của Ngỗ gây ra
? Theo em do đâu mà người đọc vẫn hiểu
được nội dung, ý nghĩa của truyện?
- Do người kể sử dụng kí ức của mình nhớ lại
những sự việc đã xảy ra trước đó
? Kí ức đó được thể hiện ở những sự việc
nào?
- Kí ức đó trong truyện thể hiện qua các sự việc
2, 3, 4
? Những kí ức đó, người ta gọi là yếu tố hồi
tưởng trong tác phẩm tự sự Vậy, yếu tố hồi
tưởng đóng vai trò như thế nào trong tác
phẩm tự sự?
- Giải thích những sự việc diễn ra trong quá khứ
- Là chất keo kết dính, xâu chuỗi các sự việc
theo trình tự kể: hiện tại – quá khứ - hiện tại,
giúp các sự việc trở nên logic, thống nhất với
nhau
- Là yếu tố quan trọng làm cơ sở cho việc kể
ngược
GV: Kể theo trình tự như trong văn bản 2
(SGK/98) là kể theo trình tự ngược.
? Vậy con hiểu thế nào là kể theo thứ tự
ngược?
- 1 HS trả lời
- Kể theo thứ tự ngược là đem kết quả hoặc sự việc hiện tại kể trước, sau đó mới dùng cách kể
bổ sung hoặc để nhân vật nhớ lại mà kể tiếp các
sự việc xảy ra trước đó
- Tác dụng: Cách kể theo thứ tự ngược thường: + gây bất ngờ, gây sự chú ý
+ để thể hiện tình cảm của nhân vật
làm cho câu chuyện trở nên hấp dẫn, thể hiện
rõ chủ đề, ý nghĩa của câu chuyện
Lưu ý:
1 Muốn kể theo thứ tự ngược phải có sự sáng tạo trong dòng hồi tưởng.
Trang 8- 2 HS đọc Ghi nhớ
? Em hãy nêu tác dụng của cách kể theo thứ
tự ngược?
2 HS trả lời
? Muốn kể theo thứ tự ngược cần phải có
điều kiện gì?
- Muốn kể theo thứ tự ngược phải có sự sáng tạo
trong dòng hồi tưởng
? Người ta thường vận dụng thứ tự kể ngược
trong những trường hợp nào? Cho ví dụ cụ
thể.
- Vận dụng trong kể chuyện đời thường
- VD: + Kể một việc tốt mà em đã làm
+ Kể về một lần em mắc lỗi
Đây là cách kể nghệ thuật thường thấy trong
văn chương hiện đại
GV diễn giải: Trong tự sự hiện đại, sở dĩ người
kể có thể thay đổi thứ tự kể là bởi vì người kể đã
vận dụng kí ức của mình hay của nhân vật (nhờ
có ký ức cá nhân) người ta mới có thể kể đảo
ngược
- Khi kể chuyện, người ta có thể kể theo trình tự
ngược vì đó là chuyện đã xảy ra Trong quá
trình kể, từ hiện tại người kể hoặc nhân vật nhớ
tới những sự việc liên quan trong quá khứ theo
dòng hồi tưởng và kể lại chúng để bổ
2 Việc lựa chọn thứ tự kể (kể xuôi hay kể ngược là tùy theo nhu cầu thể hiện nội dung của người kể
Trang 9sung làm sáng tỏ hoặc sâu sắc hơn sự việc hiện
tại
? Có thể sắp xếp các sự việc ở văn bản 2 theo
thứ tự xuôi không? Nếu được, em hãy sắp
xếp lại các sự việc theo trình tự kể xuôi
2 HS trả lời
- Sắp xếp theo trình tự xuôi: 3, 4, 2, 1, 5
- 1 HS đọc
1 Ngỗ mồ côi, không có người rèn cặp trở
nên lêu lổng, hư hỏng, bị mọi người xa
lánh.
2 Ngỗ đã tìm cách trêu chọc mọi người,
làm họ mất lòng tin.
3 Bị chó dại cắn, Ngỗ kêu cứu nhưng
không ai đến giúp
4 Ngỗ bị chó dại cắn, phải tiêm thuốc trừ
bệnh dại
5 Sự ái ngại của bà con hàng xóm trước
bệnh tình của Ngỗ
? Vậy cùng một nội dung câu chuyện, chúng
ta có thể kể theo mấy cách?
- Có hai cách kể: kể theo trình tự xuôi, kể theo
trình tự ngược
? Hãy so sánh tác dụng của 2 cách kể theo
thứ tự kể tự nhiên (kể xuôi) và thứ tự kể
ngược.
- Sắp xếp sự việc theo thứ tự kể tự nhiên không
nhấn mạnh được hậu quả tai hại, đáng tiếc do lỗi
lầm tai hại của Ngỗ gây ra
? Từ hai cách kể của văn bản trên, em cần
Trang 10chú ý điều gì khi lựa chọn thứ tự kể?
? Qua các VD chúng ta vừa tìm hiểu, con hãy
cho biết có những thứ tự kể nào trong văn tự
sự Nêu đặc điểm và tác dụng của những thứ
tự kể ấy.
MH tổng kết kiến thức bài học
1 Hs đọc lại Ghi nhớ/SGK
HOẠT ĐỘNG 2 (15’)
MH – Bài tập
- 1 HS đọc câu chuyện (SGK/98)
? Đọc yêu cầu của bài tập?
? Bài tập có mấy yêu cầu?
HS chỉ rõ ba yêu cầu
? Câu chuyện được kể theo thứ tự nào?
- Truyện kể ngược, theo dòng hồi tưởng
? Truyện được kể theo ngôi nào?
- Kể theo ngôi thứ nhất
? Hãy chỉ rõ yếu tố hồi tưởng trong truyện và
chi biết yếu tố hồi tưởng đóng vai trò gì?
- Yếu tố hồi tưởng:
+ nhưng hồi Liên mới từ quê lên khu tập thể ở
với bố….kém cạnh
+ Tôi nhớ như in lần va chạm đầu tiên với Liên
+ Lần ấy….đó
+ Hôm ấy…
II Luyện tập
1 2 bài tập trắc nghiệm
2 Bài tập 1 (SGK/98)
Trang 11- Yếu tố hồi tưởng đóng vai trò làm cơ sở cho
việc kể ngược
GV hướng dẫn HS tìm hiểu đề
Định hướng:
A Tìm hiểu đề:
1 Phương thức biểu đạt: Tự sự
2 Nội dung: Lần đầu em được đi chơi
3 Hình thức:
+ Ngôi kể - thứ nhất
+ Thứ tự kể: kể ngược (nhớ lại, hồi tưởng)
B Lập dàn ý:
Dựa vào gợi ý trong SGK/99, HS lập dàn ý khái
quát
Dựa trên dàn ý HS vừa lập, hướng dẫn HS viết
phần MB, KB
3 Bài tập 2 (SGK/99)
Cho đề văn sau:
“Kể câu chuyện lần đầu em được đi chơi xa”
Em hãy tìm hiểu đề và lập dàn bài
4. Củng cố - Hướng dẫn: 1’
- HS nhắc lại, về nhà học thuộc phần Ghi nhớ/ SGK/98
- Chọn 1 ý trong phần Thân bài ở dàn ý vừa lập viết thành đoạn văn hoàn chỉnh khoảng 7-9 câu văn
- Soạn bài : Danh từ (tiếp theo)
