Thực trạng kiến thức và thái độ về tuân thủ sử dụng thuốc của người bệnh tăng huyết áp tại khoa tim mạch bệnh viện da khoa tỉnh thanh hóa

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan chuyên đề tốt nghiệp chuyên khoa 1 “Thực trạng kiến thức và thái độ về tuân thủ sử dụng thuốc của người bệnh tăng huyết áp tại khoa Tim mạch Bệnh viện da kh

NGUYỄN THỊ HUYỀN

THỰC TRẠNG KIẾN THỨC VÀ THÁI ĐỘ VỀ TUÂN THỦ

SỬ DỤNG THUỐC CỦA NGƯỜI BỆNH TĂNG HUYẾT ÁP

TẠI KHOA TIM MẠCH BỆNH VIÊN ĐA KHOA

TỈNH THANH HÓA

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP

NAM ĐỊNH - 2021

Chuyên ngành: Nội người lớn

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP

Giảng viên hướng dẫn: Thạc sỹ Bùi Thị Khánh Thuận

NAM ĐỊNH - 2021

LỜI CẢM ƠN

Với sự kính trọng và lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới:

Ban Giám hiệu, phòng Đào tạo Sau Đại học, các phòng ban và các thầy

cô giáo Trường Đại học Điều dưỡng Nam Định đã cho tôi kiến thức, những kinh nghiệm quý báu và tạo điều kiện, giúp đỡ tôi trong thời gian học tập tại trường

Tôi xin trân trọng cảm ơn Thạc sỹ Bùi Thị Khánh Thuận - Trường Đại học Điều dưỡng Nam Định là giảng viên đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian thực hiện và hoàn thành báo cáo chuyên đề

Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành nhất đến Ban Giám đốc, các đồng nghiệp tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thanh Hóa đã tận tình giúp đỡ và tạo điều kiện để tôi có thể hoàn thành tốt khóa học này

Tôi cũng bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới gia đình, đồng nghiệp, bạn bè và tập thể lớp Chuyên khoa cấp I khóa 8 những người đã giành cho tôi tình cảm và nguồn động viên khích lệ

Xin trân trọng cảm ơn!

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan chuyên đề tốt nghiệp chuyên khoa 1 “Thực trạng kiến thức và thái độ về tuân thủ sử dụng thuốc của người bệnh tăng huyết

áp tại khoa Tim mạch Bệnh viện da khoa Tỉnh Thanh Hóa ” là công trình nghiên cứu của riêng Tôi Những kết quả khảo sát sử dụng trong chuyên đề là hoàn toàn trung thực Kết quả khảo sát này chưa được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào từ trước tới nay

Học viên

Nguyễn Thị Huyền

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

LỜI CAM ĐOAN ii

MỤC LỤC i

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT iii

DANH MỤC CÁC BẢNG iv

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 4

1.1.Cơ sở lý luận 4

1.1.1.Đại cương về bệnh tăng huyết áp 4

1.1.2 Tuân thủ điều trị tăng huyết áp 12

1.2 Cơ sở thực tiễn 15

1.2.1 Thực trạng tuân thủ điều trị tăng huyết áp trên thế giới 17

1.2.2 Thực trạng tuân điều trị tăng huyết áp ở Việt Nam 18

CHƯƠNG 2: MÔ TẢ VẤN ĐỀ CẦN GIẢI QUYẾT 20

2.1 Giới thiệu sơ lược về BVĐK tỉnh Thanh Hóa 20

2.2 Thực trạng kiến thức và thái độ về tuân thủ sử dụng thuốc của người bệnh tăng huyết áp tại khoa Tim mạch BVĐK Tỉnh Thanh Hóa 20

2.2.1 Kết quả khảo sát 21

2.2.3 Kiến thức về tuân thủ sử dụng thuốc 22

2.2.4 Thái độ của người bệnh về việc sử dụng thuốc huyết áp 23

CHƯƠNG 3: BÀN LUẬN 24

3.1 Những việc đã thực hiện tại đơn vị 24

3.2 Những nội dung còn tồn tại 26

3.3 Một số giải pháp khắc phục 27

3.3.1 Đối với bệnh viện: 27

3.3.2 Đối với NVYT 27

3.3.3 Đối với người bệnh: 28

KẾT LUẬN 28

ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP 29

1 Về phía Bệnh viện 29

2 Về phía NVYT 30

3 Về phía người bệnh 30 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

NVYT ĐTKS

HA HATT HATTr

NB THA TTĐT BVĐK GDSK WHO

Cán bộ y tế Đối tượng khảo sát Huyết áp

Huyết áp tâm thu Huyết áp tâm trương Người bệnh

Tăng huyết áp Tuân thủ điều trị Bênh viện đa khoa Giáo dục sức khỏe

Tổ chức Y tế thế giới

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1 1 Phân độ tăng huyết áp theo Tổ chức Y tế thế giới 2003 4

Bảng 2 1 Phân bố tuổi, nơi cư trú, trình độ học vấn, nghề nghiệp của NB………21

Bảng 2 2 Đặc điểm thời gian mắc bệnh của NB 22

Bảng 2 3 Kiến thức của người bệnh về tuân thủ sử dụng thuốc 22

Bảng 2 4 Kiến thức của NB về việc TT sử dụng thuốc huyết áp 23

Bảng 2 5 Thái độ sử dụng thuốc huyết áp của NB 23

ĐẶT VẤN ĐỀ

Tăng huyết áp (THA) là một bệnh mạn tính phổ biến nhất trên thế giới [1] THA được ước tính gây ra 4,5% gánh nặng bệnh tật toàn cầu hiện nay và cũng phổ biến ở các nước đang phát triển và các nước phát triển [27] Trên thế giới hiện có 1 tỷ người THA và dự kiến sẽ tăng 1,5 tỷ vào năm 2025 [9] Theo điều tra của Hội tim mạch học Việt Nam, năm 2015, 47,3% người Việt Nam bị THA Đặc biệt, trong những người bị THA, có 39,1% không được phát hiện bị THA; có 7,2% bị THA không được điều trị; có 69,0% bị THA chưa kiểm soát được [9]

Bệnh THA được coi là “kẻ giết người thầm lặng” bởi bệnh không có những triệu chứng điển hình, không phải lúc nào người mắc bệnh THA cũng thấy khó chịu Một số người THA có triệu chứng lâm sàng như: chóng mặt, đau đầu, ù tai,… Tuy nhiên, rất nhiều người THA lại không có biểu hiện này THA là bệnh mạn tính cần phải theo dõi đều, điều trị đúng và đủ hàng ngày, điều trị lâu dài [2] Trong những năm gần đây, THA đã và đang là bệnh có nguy cơ gây tử vong hàng đầu thế giới gây nên cái chết khoảng 10 triệu người mỗi năm (2015), trong đó có 4,9 triệu người do bệnh mạch vành và 3,5 triệu người do đột quỵ [9] Nó cũng là yếu tố nguy cơ chính của suy tim, rung nhĩ, bệnh thận mạn, bệnh mạch máu ngoại vi, suy giảm chức năng nhận thức [9] Tại Mỹ, THA tiêu tốn khoảng 46,4 tỷ USD mỗi năm [25]; con số này tại Trung Quốc là 231,7 triệu USD [23]; Tại Việt Nam, chi phí điều trị trực tiếp THA trung bình khoảng 65 USD/người trong đó chi phí cho điều trị nội trú chiếm tỷ lệ cao nhất (30 USD/người) [28] Như vậy, THA không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh (NB) mà còn tạo ra gánh nặng bệnh tật cho cả gia đình và xã hội

Để hạn chế và phòng ngừa được các biến chứng do THA gây ra thì người bệnh THA đầu tiên là cần phải thay đổi lối sống: Ăn nhạt, giảm và duy trì cân nặng lý tưởng, hạn chế bia rượu, cai thuốc lá, vận động thể lực phù hợp, tránh stress, tiếp đến là tuân thủ dùng thuốc Tuân thủ dùng thuốc là

dùng đúng thuốc theo chỉ định, thường xuyên, liên tục và suốt đời Tuân thủ điều trị THA có thể giảm 40% nguy cơ tai biến mạch máu não và 15% nguy

cơ nhồi máu cơ tim [5] Việc không tuân thủ điều trị gây lãng phí thuốc, làm tăng sự tiến triển của bệnh, tăng nguy cơ biến chứng, tăng số lần nhập viện và làm giảm chất lượng cũng như tuổi thọ của người bệnh [2] Theo ước tính của Hiệp hội tim mạch học Hoa Kỳ, không tuân thủ trong điều trị đang lấy đi sinh mạng của 125.000 người mỗi năm và gia tăng chi phí cho hệ thống chăm sóc sức khỏe lên tới gần 300 tỷ đô la mỗi năm tại nước này [19] Tuy nhiên các nghiên cứu gần đây cho thấy tỉ lệ tuân thủ điều trị THA nói chung ở Việt Nam chỉ đạt hơn 30%, tại TP Hồ Chí Minh tới 70% người bệnh bỏ điều trị sau 6 tháng rời bệnh viện; Bệnh viện Đa khoa Tiền Giang cho thấy 73,2% người bệnh bỏ sót uống thuốc, người < 60 tuổi (khoảng 50%) quên uống thuốc đúng giờ [12]

Mặt khác, hành vi tuân thủ điều trị của người bệnh lại phụ thuộc rất nhiều vào nhận thức, thái độ và năng lực thực hành cũng như điều kiện kinh

tế của người bệnh Trong đó, nhận thức chính là yếu tố đầu tiên và là yếu tố quan trọng để thay đổi hành vi của NB [23] Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thanh Hóa trực thuộc Sở Y tế tỉnh Thanh Hóa là Bệnh viện đa khoa hạng I tuyến tỉnh, quy mô 1200 giường bệnh với tổng số 43 Khoa/Phòng/Trung tâm Khoa Tim mạch, với quy mô 1 tầng, 28 phòng bệnh, 150 giường kế hoạch; trung bình mỗi ngày nhận mới 40 người bệnh nội trú với mô hình bệnh tật rộng và phức tạp; số lượng NB THA điều trị tại khoa cũng khá đông và ngày càng tăng Bên cạnh đó, Bệnh viện và tại khoa không có phòng tư vấn dinh dưỡng

và truyền thông giáo dục sức khỏe Hiện nay, khoa Tim mạch đang điều trị mỗi tháng khoảng hơn 200 NB, tỷ lệ người bệnh THA chiếm khoảng 25%, kèm theo nhiều bệnh phối hợp, phải dùng cùng lúc nhiều loại thuốc khác nhau gây nhiều khó khăn trong việc tuân thủ điều trị, cũng như tuân thủ sử dụng thuốc Qua đánh giá nhanh người bệnh mắc THA tại Khoa Tim mạch cho thấy đa phần NB không thực hiện tuân thủ sử dụng thuốc theo tư vấn của thầy

thuốc Nhận thấy kiến thức và thái độ tuân thủ sử dụng thuốc của người bệnh

là tương đối thấp Xuất phát từ tình hình đó, tôi tiến hành thực hiện chuyên đề: “Thực trạng kiến thức và thái độ về tuân thủ sử dụng thuốc của người bệnh tăng huyết áp tại khoa Tim mạch Bệnh viện da khoa Tỉnh Thanh Hóa”

Mục tiêu:

1 Đánh giá kiến thức và thái độ về tuân thủ sử dụng thuốc của người bệnh tăng huyết áp tại khoa Tim mạch Bệnh viện đa khoa tỉnh Thanh Hóa 6 tháng đầu năm 2021

2 Đề xuất một số giải pháp nâng cao kiến thức và thái độ về tuân thủ

sử dụng thuốc của người bệnh tăng huyết áp tại khoa Tim mạch Bệnh viện đa khoa tỉnh Thanh Hóa

1.1.1.2 Phân độ tăng huyết áp: dựa vào trị số huyết áp [2]

Bảng 1 1 Phân độ tăng huyết áp theo Tổ chức Y tế thế giới 2003

 Các nguyên nhân THA thứ phát:

- Bệnh thận: Viêm cầu thận cấp, viêm cầu thận mạn, ứ nước bể thận, u thận

- Thuốc: Các hormone tránh thai, cam thảo, carbenoxolone, A.C.T.H.Corticoides, các IMAO, chất chống trầm cảm vòng…

- Tăng huyết áp thai kỳ: Tăng huyết áp thường xuất hiện trên sản phụ mang thai ở tuần thứ 20 của thai kỳ

- Các nguyên nhân khác: Bệnh cường giáp, bệnh đa hồng cầu, toan hô hấp…

1.1.1.4 Cơ chế sinh bệnh

Cơ chế bệnh sinh của THA nguyên phát

* Biến đổi về huyết động:

- Tần số tim tăng, lưu lượng tim tăng dần, giai đoạn đầu có hiện tượng

co mạch để phân bổ lại máu lưu thông từ ngoại vi về tim, phổi do đó sức cản mạch máu cũng tăng dần Tim có những biểu hiện tăng hoạt động bù trừ và dẫn đến dày thất trái Giai đoạn sau huyết áp và sức cản ngoại biên toàn bộ tăng dần, lưu lượng tim và lưu lượng tâm thu càng giảm, cuối cùng sẽ dẫn đến suy tim

- Tại thận, giai đoạn đầu tăng tốc độ lọc cầu thận và hoạt động chung của thận vẫn còn duy trì Giai đoạn sau sức cản mạch thận tăng, giảm lưu lượng máu tại thận, chức năng thận suy giảm

- Tại não, lưu lượng vẫn giữ được thăng bằng trong một giới hạn nhất định ở thời kỳ có THA rõ Giai đoạn sau, sức cản ngoại biên tăng thể tích huyết tương có xu hướng giảm cho đến khi thận suy → thể tích dịch trong máu tăng có thể tăng → phù não

* Biến đổi về thần kinh:

- Ở thời kỳ đầu, tăng hoạt động thần kinh giao cảm sẽ làm tăng hoạt động cơ tim biểu hiện trên lâm sàng là tăng tần số tim và sự tăng lưu lượng tim Đồng thời kích thích thần kinh giao cảm cũng làm co động mạch ngoại vi

và co động mạch thận từ đó nó làm tăng sức cản ngoại vi và để lại hậu quả cuối cùng là làm tăng huyết áp động mạch

- Tác dụng co mạch của Adrenalin và Noradrenalin: Khi hệ thần kinh

giao cảm bị kích thích, tủy thượng thận tiết ra Adrenalin và Noradrenalin Adrenalin có tác dụng co mạch dưới da nhưng lại làm giãn mạch vành, mạch não, mạch cơ vân nên chỉ làm tăng huyết áp tối đa Noraderalin có tác dụng

co mạch toàn thân nên làm tăng cả huyết áp tối đa và huyết áp tối thiểu

- Hệ thần kinh tự động giao cảm được điều khiển bởi hệ thần kinh trung ương và cả hai hệ này liên hệ nhau qua trung gian các thụ cảm áp lực

* Biến đổi về dịch thể

- Hệ Renin-Angiotensine-Aldosterone (RAA): Renin là enzyme được tế bào của tổ chức cạnh cầu thận tiết ra khi có yếu tố kích thích Sự phóng thích Renine được điều khiển qua ba yếu tố: Áp lực tưới máu thận; lượng Na+ ở ống lượn xa và hệ thần kinh giao cảm Dưới tác dụng của Renin Angiotesinogene do gan tiết ra sẽ tạo thành Angiotesine I (là peptid có 10 acid amin), theo máu đến tuần hoàn phổi được tách khỏi chất vận chuyển và cắt đi 2 acid amin nhờ coverting enzyme ở phổi tạo thành Angiotesine II (là peptid có 8 acid amin) là một chất có nhiều tác dụng:

+ Trên mạch máu: Angiotesine II làm co các tiểu động mạch sát với mao mạch, làm tăng sức cản ngoại biên → làm THA Tác dụng co mạch của Angiotesine II mạnh gấp 30 lần so với Noradrenalin

+ Kích thích lớp cầu của vỏ thượng thận bài tiết Aldosterol, có tác dụng tăng tái hấp thu Natri và nước, từ đó gây tăng thể tích máu → làm THA + Kích thích trực tiếp lên ống thận là tăng tái hấp thu Natri → tăng thể tích máu → làm THA

+ Kích thích vào các cúc tận cùng của thần kinh giao cảm làm tăng bài tiết noradrenalin và giảm tái nhập noradrenalin trở lại các cúc tận cùng → làm

co mạch toàn thân → tăng sức cản ngoại vi → làm THA

+ Làm tăng tính nhạy cảm của noradrenalin đối với mạch máu

- Giảm chất điều hòa huyết áp (HA): Prostaglandin E2 và Kali Krein ở thận có chức năng điều hòa HA, hạ canxi máu, tăng canxi niệu Khi chất này

bị ức chế hoặc bị thiếu sẽ gây THA

Cơ chế sinh bệnh của THA thứ phát

- Bệnh thận ở nhu mô thận: Cơ chế gây THA thứ phát do thận liên quan đến thể tích lòng mạch hoặc tăng hoạt động của hệ Renin–Angiotnesin–Aldosteron (R.A.A), giảm sản xuất chất giãn mạch cần thiết (có thể là prostaglandin hoặc bradikinin) giảm bất hoạt các chất giãn mạch hoặc kém thải trừ natri, từ đó làm THA

- Tăng huyết áp do dị dạng động mạch thận: khi động mạch thận bị dị dạng → giảm tưới máu nhu mô thận → hoạt hóa hệ RAA, Angiotensin II được giải phóng gây co mạch toàn thân

- U tủy thượng thận là nguyên nhân hiếm gặp: là khối u tế bào ưa crôm sản xuất và phóng thích ra lượng lớn catecholamine

Cường aldosterol và hội chứng cushing: hậu quả angiotensin II kích thích làm tăng aldosteron gây giữ natri ở ống thận, từ đó kéo theo giữa nước, làm tăng thể tích tuần hoàn → THA

- Hẹp eo động mạch chủ (7% người bệnh tim bẩm sinh): đường kính động mạch chủ có thể bị nhỏ hoặc bị thắt ở bất kỳ vị trí nào của động mạch Trong hẹp eo động mạch chủ gây THA ở chi trên trong khi đó lại gây hạ huyết áp ở chi dưới, huyết áp chi trên cao hơn chi dưới khoảng 30mmHg

- Tăng huyết áp ở phụ nữ có thai: Là tình trạng THA xuất hiện từ tuần thứ 20 của thai kỳ và mất đi chậm nhất là 6 tuần sau đẻ, có thể kèm theo protein niệu và/hoặc phù

- Sử dụng estrogen (5% phụ nữ sử dụng thuốc): Estrogen gây kích thích tổng hợp angiotensin và làm tăng angiotensin II, làm cường aldosteron thứ phát, từ đó gây kích thích hoạt động của hệ R.A.A → làm THA

- Các nguyên nhân khác: THA kết hợp tăng kali máu, tăng canxi máu

do cường tuyến cận giáp

1.1.1.5 Triệu chứng của tăng huyết áp

Đa số người bệnh THA không có triệu chứng gì cho đến khi phát hiện bệnh Đau đầu vùng chẩm là triệu chứng thường gặp Các triệu chứng khác có thể gặp là hồi hộp, mệt, đau đầu, khó thở, mờ mắt không đặc hiệu Một số triệu chứng khác của THA tùy vào nguyên nhân hoặc biến chứng THA [2]

Chỉ số HATT ≥ 140 mmHg và/hoặc HATTr ≥ 90 mmHg [2]

- Người bệnh có thể béo phì, mặt tròn trong hội chứng Cushing, cơ chi trên phát triển hơn cơ chi dưới trong bệnh hẹp eo động mạch chủ

- Khám tim mạch có thể phát hiện sớm dày thất trái hay dấu suy tim trái

- Khám bụng có thể phát hiện tiếng thổi tâm thu hai bên rốn trong hẹp động mạch thận, phồng động mạch chủ hoặc khám phát hiện thận to, thận đa nang

- Khám thần kinh có thể phát hiện các tai biến mạch não cũ hoặc nhẹ 1.1.1.6 Biến chứng

Tăng huyết áp gây nên tổn thương ở nhiều cơ quan trong cơ thể, đặc biệt hay gặp là tổn thương ở tim, não, thận, mắt và mạch máu lớn…Những tổn thương này được gọi chung là tổn thương ở cơ quan đích hay biến chứng của THA Các biến chứng của THA nguy hiểm không chỉ bởi vì có thể gây tử vong, mà ngoài ra còn để lại những di chứng nặng nề (liệt do tai biến mạch não, suy tim, suy thận, mù lòa…) ảnh hưởng đến chất lượng của bệnh nhân và

là gánh nặng của gia đình và xã hội

- Biến chứng về tim: Cơn đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim, suy tim…

- Biến chứng về não: Xuất huyết não, nhũn não, bệnh não do THA…

- Biến chứng về thận: Đái ra protein, phù, suy thận…

- Biến chứng về mắt: Mờ mắt, xuất huyết, xuất tiết và phù gai thị

- Biến chứng về mạch máu: Phình hoặc phình tách thành động mạch 1.1.1.7 Điều trị tăng huyết áp

THA là bệnh mạn tính nên cần theo dõi đều, điều trị đúng và đủ hàng ngày, điều trị lâu dài Với mục tiêu điều trị là đạt “huyết áp mục tiêu” và giảm tối đa “nguy cơ tim mạch” Khi điều trị đã đạt huyết áp (HA) mục tiêu, cần tiếp tục duy trì phác đồ điều trị lâu dài kèm theo việc theo dõi chặt chẽ, định kỳ để điều chỉnh kịp thời [2]

Để đạt được mục tiêu điều trị này đòi hỏi người thầy thuốc phải điều chỉnh chỉ số HA và tất cả các yếu tố nguy cơ đi kèm để có thể điều chỉnh được Trị số HA nên được hạ xuống đến mức dưới 140/90 mmHg Trị số

HA ở người bệnh có tiểu đường và những người bệnh có nguy cơ cao hoặc nguy cơ rất cao thì nên đưa trị số HA xuống dưới mức 130/80 mmHg [16]

 Điều trị tăng huyết áp không dùng thuốc

Điều trị THA không dùng thuốc còn gọi là thay đổi lối sống nhằm đạt được mục tiêu: Phòng ngừa bệnh THA, hạ HA và giảm các yếu tố nguy cơ tim mạch khác như bệnh động mạch vành Tất cả những người bệnh đang dùng thuốc hạ HA đều cần được nhắc nhở thay đổi lối sống mỗi khi tái khám [6] Các biện pháp không dùng thuốc như ngưng hút thuốc lá, giảm cân, giảm natri máu, tăng cường vận động thể lực và một số biện pháp khác như ăn nhiều trái cây, đậu, uống rượu vừa phải, ăn nhiều chất sợi, thư giãn…

 Điều trị tăng huyết áp bằng thuốc

- Tăng huyết áp độ 1: có thể lựa chọn một thuốc trong số các nhóm: lợi tiểu thiazide liều thấp; ức chế men chuyển; chẹn kênh canxi loại tác dụng kéo dài; chẹn beta giao cảm (nếu không có chống chỉ định)

- Tăng huyết áp từ độ 2 trở lên: nên phối hợp 2 loại thuốc (lợi tiểu, chẹn kênh canxi, ức chế men chuyển, ức chế thụ thể AT1 của angiotensin II, chẹn beta giao cảm

- Từng bước phối hợp các thuốc hạ HA cơ bản, bắt đầu từ liều thấp như lợi tiểu thiazide (hydrochlorothiazide 12.5mg/ngày), chẹn kênh canxi dạng

phóng thích chậm (nifedipine chậm (retard) 10-20mg/ngày), ức chế men chuyển (enalapril 5mg/ngày; perindopril 2,5-5 mg/ngày …)

Khi dùng thuốc điều trị THA cho người bệnh, thầy thuốc cần đưa HA xuống đến mức mong muốn dưới 140/90 mmHg hoặc dưới mức 130/80 mmHg trên người bệnh có tiểu đường hoặc suy thận mà không bị tác dụng phụ của thuốc Rất nhiều người bệnh THA không có triệu chứng cơ năng nên thường không quan tâm hoặc sau một thời gian điều trị có HA ổn định lâu dài thường tự ý ngưng thuốc Do đó có một số yếu tố mà thầy thuốc cần quan tâm nhằm gia tăng sự tuân thủ điều trị của người bệnh và thầy thuốc cần cảnh giác với vấn đề không tuân thủ điều trị, cần phát hiện sớm các dấu hiệu của vấn đề này [6] Thực hiện quản lý người bệnh ngay tại tuyến cơ sở để đảm bảo người bệnh được uống thuốc đúng, đủ và đều; đồng thời giám sát quá trình điều trị, tái khám, phát hiện sớm các biến chứng và tác dụng phụ của thuốc [2]

1.1.1.8 Phòng bệnh và biến chứng

Người bệnh THA bên cạnh việc tuân thủ dùng thuốc cần phải tích cực thay đổi lối sống để phòng ngừa THA và các biến chứng do THA gây ra đặc biệt trên đối tượng là người cao tuổi [2]

* Dùng thuốc đúng liều:

+ Dùng thuốc huyết áp theo đúng chỉ định của bác sĩ: đúng loại thuốc, đúng thời gian, đúng đường dùng, đúng liều

+ Không được tự ý tăng hay giảm liều

+ Không được tự ý dừng thuốc huyết áp

+ Thông báo cho bác sĩ biết những tác dụng phụ của thuốc hạ huyết

áp đang dùng để có những điều chỉnh kịp thời

* Điều chỉnh lối sống:

- Chế độ ăn:

+ Lượng muối ăn vào: hạn chế 5-6gam/ngày

+ Giảm ăn thịt đỏ như: thịt lợn, thịt bò, thịt trâu, ăn nhiều thịt trắng như thịt gà, tôm, cua, cá Không ăn phủ tạng động vật

+ Hàng ngày ăn nhiều rau, củ, trái cây, ít chất béo, thay chất béo bão hòa thành chất béo không bão hòa

- Duy trì trọng lượng cơ thể:

- Không hút thuốc lá và hạn chế uống rượu, bia:

+ Bỏ thuốc lá, thuốc lào, tránh khói thuốc thụ động

+ Thức uống có cồn: Nam < 20-30g/ngày; nữ <10-20g/ngày

* Tái khám đúng thời gian:

+ Dặn người bệnh tái khám đúng thời gian đã hẹn trong số theo dõi và điều trị Tăng huyết áp

1.1.2 Tuân thủ điều trị tăng huyết áp

1.1.2.1 Khái niệm tuân thủ điều trị tăng huyết áp

Năm 2013, Tổ chức Y tế thế giới đưa ra định nghĩa tuân thủ điều trị (TTĐT) là “Mức độ hành vi của người bệnh bao gồm sử dụng thuốc, thực hiện chế độ ăn và/hoặc thay đổi lối sống dựa trên hướng dẫn của nhân viên y tế” Theo đó, TTĐT gồm 2 phần: Tuân thủ sử dụng thuốc và tuân thủ các biện pháp không dùng thuốc của NB [20]

Trong chuyên đề này, TTĐT là việc thực hiện nghiêm các khuyến nghị của Bộ Y tế về Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị THA năm 2010 TTĐT thuốc là người bệnh uống thuốc đúng, đủ và đều đặn theo đơn của bác

sĩ Sử dụng thuốc kể cả khi HA bình thường và không được tự ý thay đổi thuốc và liều lượng thuốc

1.1.2.2 Tuân thủ sử dụng thuốc

Hiện nay, các nghiên cứu tại Việt Nam và trên thế giới sử dụng nhiều khái niệm khác nhau để mô tả việc sử dụng thuốc của người bệnh như: Tuân thủ, sử dụng thuốc phù hợp, tuân thủ sử dụng thuốc, tuân thủ dùng thuốc

Hội nghị Châu Âu về giám sát tuân thủ của người bệnh năm 2009 đưa

ra định nghĩa về tuân thủ sử dụng thuốc là “quá trình người bệnh sử dụng thuốc theo chỉ định” Trong đó, tuân thủ sử dụng thuốc của người bệnh gồm 3 phần: Bắt đầu sử dụng thuốc khi được kê đơn; mức độ thực hiện thuốc theo chỉ định và dừng sử dụng thuốc

Người bệnh uống thuốc điều trị THA cần [2]:

 Phải tuân thủ uống thuốc theo đơn của bác sỹ

 Không tự ý thay đổi thuốc và liều lượng

 Uống thuốc thường xuyên, lâu dài, liên tục ngay cả khi huyết áp bình thường

 Khám bệnh và kiểm tra HA

Như vậy, khi người bệnh THA có một và/hoặc nhiều hành vi sau thì được tính là người bệnh có hành vi nguy cơ trong tuân thủ sử dụng thuốc:

 Người bệnh quên uống thuốc

 Người bệnh tự ngừng sử dụng thuốc khi chưa hết đợt điều trị

 Người bệnh bớt loại thuốc theo chỉ định

 Người bệnh uống thêm thuốc

 Người bệnh Không tái khám định kỳ theo lịch hẹn của bác sỹ

Trong sử dụng thuốc, người bệnh luôn phải ghi nhớ "dùng thuốc đúng liều, đủ thời gian" Đúng liều là phải dùng đủ lượng thuốc đã được thầy thuốc chỉ định cho một lần, số lần dùng trong một ngày, thậm chí có những trường hợp phải dùng thuốc theo đúng giờ chỉ định của thầy thuốc Đủ thời gian là phải dùng cho đủ số ngày đã được ấn định trong một đợt điều trị hoặc cho một liệu trình Thuốc cần phải dùng đúng theo thời gian quy định một cách

Thông tư số 07/2011/TT-BYT ngày 26/01/2011 của Bộ Y tế Hướng dẫn công tác điều dưỡng về chăm sóc người bệnh trong bệnh viện - Cục quản

lý khám chữa bệnh (kcb.vn), Trong đó tại điều 10: “Dùng thuốc và theo dõi dùng thuốc cho người bệnh” quy định:

 Thực hiện 5 đúng khi dùng thuốc cho người bệnh: đúng người bệnh, đúng thuốc, đúng liều lượng, đúng đường dùng, đúng thời gian dùng thuốc

 Theo dõi, phát hiện các tác dụng không mong muốn của thuốc, tai biến sau dùng thuốc và báo cáo kịp thời cho bác sĩ điều trị

1.1.2.3 Khám bệnh và kiểm tra huyết áp

Điều trị đạt kết quả tốt là khi đạt được HA mục tiêu và ngăn ngừa được biến chứng tim mạch và tổn thương cơ quan khác như: thận, não, mắt,…; vì vậy việc theo dõi thường xuyên chỉ số cao HA, khám bệnh định kỳ, theo dõi

HA theo chỉ dẫn của bác sỹ, tái khám đúng hẹn thì người bệnh phải đi khám ngay nếu uống thuốc không hiệu quả người bệnh cần được xét nghiệm định

kỳ để phát hiện các tổn thương và đánh giác các yếu tố nguy cơ tim mạch khác [9]

1.1.2.4 Hậu quả của việc không tuân thủ điều trị tăng huyết áp

Các chuyên gia về tim mạch cho biết, trong quá trình điều trị THA, qua quá trình khảo sát nghiên cứu cho thấy còn rất nhiều bệnh nhân không biết mình bị THA, chỉ biết mình bị THA khi vô tình đi khám bệnh hoặc vào viện điều trị một bệnh khác rồi phát hiện ra mình bị THA, đặc biệt là những người dân sống tại vùng nông thôn, vùng miền núi, do trình độ văn hóa thấp, khó khăn về kinh tế nên việc tiếp cận với dịch vụ y tế hầu như không có, khi bị bệnh chỉ ra hiệu thuốc tây mua các loại thuốc về uống mà không biết mình bị bệnh gì, đó là một vấn đề đặc biệt nguy hiểm, thậm chí có những người bị tai biến mạch máu não, đột quỵ mà vẫn cho là mình bị cảm Một bộ phận bệnh nhân dù biết mình bị THA nhưng vẫn không điều chỉnh chế độ ăn uống còn hút thuốc lá/thuốc lào, uống rượu bia Đây là điều hết sức nguy