PHÁT TRIỂN VÀ VẬN HÀNH HỆ THỐNG - CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

PHÁT TRIỂN VÀ VẬN HÀNH HỆ THỐNG - CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

1 Phát tri n h th ng 1

Gi i thi u 2

1.1 Ph ng pháp lu n phát tri n 2

1.1.1 Vai trò c a t ch c phát tri n h th ng 2

1.1.2 Mô hình phát tri n ph n m m 5

1.1.3 Vòng i ph n m m 10

1.1.4 Dùng l i ph n m m 19

1.2 Phân tích yêu c u và ph ng pháp thi t k 22

1.2.1 Ph ng pháp l p bi u 22

1.2.2 L p bi u phân tích/thi t k 24

1.2.3 Ph ng pháp thi t k 31

1.3 Ngôn ng l p trình 52

1.3.1 Thu c tính ch ng trình 52

1.3.2 Ki u d li u 53

1.3.3 C u trúc u khi n 54

1.3.4 Phân tích cú pháp 56

1.3.5 Phân lo i v ngôn ng l p trình 61

1.3.6 Ki u và c tr ng c a ngôn ng l p trình 65

1.4 K thu t l p trình 72

1.4.1 L p trình th t c 72

1.4.2 L p trình hàm 72

1.4.3 L p trình logic 73

1.4.4 L p trình h ng i t ng 74

1.5 Ph ng pháp ki m th và ki m m 75

1.5.1 Ph ng pháp ki m th 75

1.5.2 Ph ng pháp ki m m 82

1.5.3 Thi t k ki m th và ph ng pháp qu n lí 85

1.6 Môi tr ng phát tri n 88

1.6.1 Công c h tr phát tri n 88

1.6.2 EUC và EUD 95

1.7 Qu n lí phát tri n 97

1.7.1 L p k ho ch d án 97

1.7.2 L p k ho ch, qu n lí và ánh giá ch t l ng 98

1.7.3 Qu n lí ti n trình 100

1.7.4 N ng su t ph n m m 104

1.7.5 T ch c phát tri n 109

1.8 Gói ph n m m 114

1.8.2 Phân lo i các gói ph n m m 115

1.8.3 Công c qu n lí s n xu t 117

1.8.4 Ví d v vi c dùng hi u qu gói ph n m m 118

1.8.5 Ph n m m nhóm - Groupware 119

1.8.6 Công c OA 120

Bài t p 126

2 V n hành và b o trì h th ng 132

Gi i thi u 133

2.1 V n hành h th ng 133

2.1.1 Qu n lí tài nguyên 133

2.1.2 Qu n lí v n 135

2.1.3 Qu n lí ti n nghi 137

2.1.4 Qu n lí an ninh 140

2.1.5 Vi c qu n lí v n hành khác 143

2.2 B o trì h th ng 145

2.2.1 B o trì là gì? 145

2.2.2 T m quan tr ng c a công vi c b o trì 146

2.2.3 Chi phí b o trì 147

2.2.4 Nhi m v b o trì 147

2.2.5 T ch c b o trì 151

2.2.6 Các ki u b o trì 154

2.2.7 B o trì ph n c ng và b o trì ph n m m 155

Bài t p 158

3 C p nh t x lí thông tin và an ninh 161

Gi i thi u 162

3.1 L nh v c ng d ng c a h th ng máy tính 162

3.1.1 T ng quan v kinh doanh n t (e-business) 162

3.1.2 T ng quan v e-learning 165

3.1.3 T ng quan v chính ph n t (e-government) 170

3.2 An ninh 176

3.2.1 An ninh Internet 176

Lo t sách giáo khoa này ã c xây d ng d a trên Chu n k n ng k s Công ngh thông tin c

a ra công c ng vào tháng 7 n m 2000 B n t p sau ây bao quát toàn b n i dung c a tri th c và

n ng c b n c n cho vi c phát tri n, v n hành và b o trì h thông tin:

1 Phát tri n h th ng

c ích c a ch ng

i các công ti, u b n ch t là thu c l i nhu n Tuynhiên tình hình kinh t hi n nay là h n lo n và r t khó doán xu h ng t ng lai Trong tình hu ng nh v y, các h

th ng x lí thông tin tr thành quan tr ng thi t y u cho ho t

ng nghi p v , và do ó là m u ch t cho s t n t i c a công

ti Các k s x lí thông tin, t t c các h th ng thi t k vàphát tri n x lí thông tin ã tr nên ngày m t quan tr ng

Ch ng này d nh nói v lu ng phát tri n dùng mô hìnhthác , cung c p m t c s cho vi c phát tri n h th ng, môi

… Các công c c dùng trong môi tr ng phát tri n, vàcác k thu t và h th ng cho vi c qu n lí phát tri n

† Các ki u gói ph n m m và cách dùng chúng

Thêm vào v i các ph ng pháp qui c, nh ng ph ng pháp phát tri n và lí thuy t m i ã c

a vào cung c p n ng su t cao h n và thân thi n h n v i ng i dùng

Trong ch ng này, các lí thuy t c s cho vi c phát tri n h th ng và các ph ng pháp lu n c achúng c gi ng d y Vi c dùng có hi u qu các gói ph n m m g n ây và các ph ng pháp ki m

m là b n ch t cho công vi c phát tri n c ng c trình b y

c này gi i thi u v m i quan h gi a các h th ng doanh nghi p nghi p, công ngh thông tin vàcác ph ng pháp phát tri n chính

1.1.1 Vai trò c a t ch c phát tri n h th ng

n nhi u n l c t o ra s phát tri n liên t c c a xí nghi p Trong ó vi c s d ng Công nghThông tin (CNTT) là u ch ch t

i các xí nghi p, có hai ki u thông tin:

Thông tin n i b :Thông tin c phát sinh qua các ho t ng nghi p v , và bao g m c các

hoá n, bi u m u và tài li u qu n lí c dùng trong bán hàng, ra l nh s n

xu t và k toán

Thông tin ngoài :Thông tin c phát sinh ra tu thu c vào tình tr ng kinh t bao quanh công

ti, k c vi c bán s n ph m, xu h ng các ngành công nghi p có liên quan,

ng thái c a các công ti c nh tranh, và các giao tác v i các công ti có liênquan

Doanh nghi p dùng các thông tin trên trong ho t ng hàng ngày c a mình m t cách hi u qu Hthông tin c phân thành hai lo i:

x lí tác nghi p : c dùng h tr cho các ho t ng hàng ngày và cung c p d li u qu n

lí doanh nghi p Vi c x lí thông tin u kì c ti n hành làm t ng hi u su t và c i ti n hi u

qu v n hành

thông tin chi n l c : t t i các ho t ng nghi p v a d ng, u quan tr ng là dùngtài nguyên s n có, con ng i, v t t và ti n b c theo cách hi u qu nh t H th ng cung c p thôngtin c n cho vi c qu n lí các tài nguyên này H th ng này ch y u c dùng sinh ra các báo cáotheo quan m qu n lí

Hình 1-1-1 H thông tin chi n l c và h x lí tác nghi p

(2) Ti n b trong CNTT và t ch c phát tri n h th ng

• Ti n b trong công ngh thông tin

Nh ng ti n b m i ây trong công ngh là r t áng ng c nhiên Trong s nhi u ti n b a d ng,

nh ng u sau ây c xem nh các nhân t nh h ng r t áng k t i vi c phát tri n h th ng

a Ti n b trong công ngh máy tính

Vi c c i ti n hi u n ng c a c máy tính cá nhân và tr m làm vi c, và vi c gi m giá áng k

a chúng là u r t áng ng c nhiên Nh ng thao tác mà có th i ã ph i c th c hi n

ch v i máy tính l n thì bây gi có th c th c hi n b ng nh ng máy tính nh h n

b S d ng r ng rãi các gói ph n m m

i vì s phát tri n nhanh chóng c a các gói ph n m m, nên nh ng gói ph n m m cho qu n tr c

d li u RDBMS (Relational Data Base Management System) và b ng tính nay ã s n có, và nó

ng có th c tích h p vào m t s h th ng

c Ti n b trong công ngh m ng

i m i công ngh trong l nh v c thông tin và truy n thông, k c vi c t h p c a m ng c c bLAN (Local Area Network) và WAN (Wide Area Network) và vi c xây d ng các m ng n i bintranets và m ng ngo i b extranets (m ng c t o ra b ng vi c m r ng m ng n i b ra bênngoài công ti), là r t áng chú ý

d Ti n b trong công ngh xây d ng h th ng

Công ngh ã d ch chuy n t cách ti p c n h ng x lí sang cách ti p c n h ng d li u (DOA)

t qu là các kí pháp nh Bi u lu ng d li u - Data Flow Diagram (DFD), Bi u th c thquan h - Entity-Relationship Diagram (ERD), và p b c c ng v i Vào X lí Ra - Hierarchy plusInput Process Output (HIPO) c t o ra bi u di n cho các thi t k có c u trúc, ã c ch p

nh n r ng rãi Thêm vào ó, các công c CASE (Computer Aided Software Engineering) ã tr nên

n có h tr cho nh ng n l c phát tri n, và ã tr nên c dùng r ng rãi

b a vào h mutimedia và t ng s các h th ng qui mô l n

Các h th ng multimedia, trong ó các d li u a d ng, k c ti ng nói, video và v n b n u cdùng, ã i vào th c t Thêm vào ó, WAN và LAN ã c t h p và m ng n i b intranets ã

c xây d ng Do ó, ngày nay con ng i ph i gi i quy t các h th ng qui mô ngày càng l n và

ƒ Vai trò m i c a t ch c phát tri n h th ng

Bên c nh nh ng công vi c qui c v vi c phát tri n h th ng và b o trì, các t ch c phát tri n h

th ng hi n nay c trông i th c hi n nh ng công vi c có liên quan nh sau:

qu n lí các c s d li u và m ng này c coi nh công vi c b n ch t c a t ch c

c L p k ho ch và u ph i tin h c hoá toàn công ti

Vi c l p k ho ch cho các h th ng l n bao quát toàn b công ti, và ph n ánh cái nhìn c a ng idùng và ban u hành công ti, c ng là vi c quan tr ng c a t ch c

d G n ch t v i ng i dùng

Ng i ta trông i r ng t ch c ch p nh n các yêu c u c a ng i dùng m t cách tích c c và pháttri n các h th ng th c t h n T ch c c ng c n s n sàng cung c p s h tr k thu t c n thi t

ng d n môi tr ng tính toán ng i dùng cu i (EUC), hu n luy n t xa và hu n luy n t i ch v

lí thông tin trong công ti

1.1.2 Mô hình phát tri n ph n m m

i vi c phát tri n h th ng, ng i ta dùng nhi u mô hình khác nhau tu theo qui mô c a công ti vàcách th c làm vi c ch o trong công ti T i ây, nh ng ph ng pháp này c mô t m t cách

n t t c bi t, chúng tôi s nêu chi ti t v mô hình thác trong m c 1.1.3

Nh c v trong Hình 1-1-2, vi c xem xét cách xây nhà s làm cho chúng ta d hi u h n v cách

th c ti n tri n vi c xây d ng h th ng

u ch riêng các bi u l c khách hàng khó có th có c hình nh rõ ràng v ngôi nhà vàngôi nhà trông s nh th nào khi c hoàn t t Do ó, hãy ki m tra v i ngôi nhà mô hình, hay các

nh 3 chi u trên máy tính m i c cung c p g n ây

Vi c gi i quy t t ng t c ng c dùng trong phát tri n h th ng

và l ch bi u, và nói u ó v i khách hàng.Thêm vào ó, ng i ch nhà còn ph i i xin phépcác c quan chính ph có liên quan.

a trên thi t k s , ng i xây d ng t o ra các

n thi t k chi ti t có tính t i nh ng ràng bu c

n thi t nh các u ki n a lí và xã h i c a vtrí này và giá thành Cu i cùng, vi c thi t k cchia xu ng m c cho phép vi c xây d ng th c

Vi c l p ráp c th m c th c hi n trên các thi t

Vi c ki m tra c ti n hành m i khi hoàn t t m t

ph n n cu i, vi c ki m tra c th c hi n

i s có m t c a khách hàng Sau ó ngôi nhà

c chuy n giao cho khách hàng

Nhi u lo i b o trì s c ti n hành t ng ngtheo yêu c u c a khách

(1) Mô hình thác

Mô hình thác , công ngh phát tri n h th ng, v n là mô hình c s d ng r ng rãi nh t Trong

mô hình này công vi c c phân chia thành m t s pha, và vi c qu n lí c ti n hành cho t ngpha

Nh c ch ra b i cái tên "thác ", công vi c ti n tri n trong mô hình này t lu ng trên cao (l p

p k

ho ch c s

Thi t k ngoài Thi t k trong Thi t k

hình thác

ho ch c s ) t i lu ng d i th p (ki m th ), không bao gi i ng c l i.

(2) Mô hình b n m u

Mô hình thác bao g m nh ng v n sau

- V i mô hình thác c c kì khó hi u th u yêu c u c a ng i dùng trong pha l p k ho ch c cho h th ng ôi khi ngay c khách hàng c ng không bi t t i nh ng yêu c u ó

- Các bi u thi t k và gi i thích mi ng ôi khi không

gi i quy t nh ng v n này, mô hình b n m u ã c xu t ra V i mô hình b n m u, h

th ng c xây d ng s c làm mô hình thô trong các ngôn ng l p trình n gi n nh SQL(Structured Query Language) giúp cho khách hàng hi u Sau ó, công vi c phát tri n d nh s

c b t u

n m u bao g m nhi u mô hình a d ng

<Phân l p theo ph ng pháp xây d ng>

- "Ki u v t i": Các m nh m u th b v t i sau khi ã t t i m c ích c a chúng

- "Ki u khung x ng": Các chi ti t c thêm d n vào cho các m nh m u th m r ng

n nó thành h th ng d nh

<Phân l p theo m c bao quát>

- "Ki u dùng b ph n": Mô hình này c dùng trong các pha xác nh yêu c u và thi t kngoài

- "Ki u dùng toàn b ": Mô hình này c xây d ng cho t t c các pha

- Chi phí phát tri n v t quá mô hình thác

- Nó tuân theo mô hình thác theo b ph n

- Nó cho phép mô hình b n m u c s d ng khi có nhu c u n y sinh

- c s d ng trong vi c phát tri n ki u h ng i t ng và theo nh ng cách khác

Hình 1-1-5 Mô hình xo n c

n ây s chú ý ã d n vào cách phát tri n h ng i t ng Theo mô hình này, h th ng c xét

nh m t t p các i t ng, và vi c phát tri n c ti n hành trên c s i t ng Trong phát tri n

i t ng, ti n trình phân tích t i thi t k t i th c hi n c th c hi n l p i l p l i thi t l p nên

t lo i mô hình xo n c

Pha ki m th

Hoàn t t

Pha thi t k Pha l p trình

- Cung c p các c l ng chi phí và d li u cho vi c phân tích chi phí.

- Làm sáng t c u trúc công vi c và bao quát công vi c d án cùng trách nhi m v công

Thi t k màn hình - báo cáo

2.0

2.1.2 2.1.1

2.1.1.1 2.1.1.2

n t i trong vi c t o ra s n ph m (k c s n ph m ph n m m), và c b trí theo chu i th i gian.

i c u ph n c a ti n trình c g i là "giai n ti n trình" V i WBS c mô t trên, công

vi c c bi u di n theo c p b c, nh ng không theo chu i th i gian u này t o ra s khác bi tn

Ti n trình c thi t k i th trong pha l p k ho ch c s Trong thi t k này, mô hình ti n trình

c nêu trong Hình 1-1-7 có th c dùng nh tham chi u

Thi t k Ch t o, xây d ng và ki m th Chuy n

Sinh ch ng trình

Thi t k ngoài

Thi t trong

Thi t mô un

Mã hoá

Ki m th

n v

Ki m th móc i Chuy n ch

Thi t k h th ng chi ti t

ng i dùng

Thi t

c u trúc h

th ng

Thi t

c u trúc

ch ng trình

p trình

Ki m th

ch ng trình

Ki m th móc i

Ki m th

Vòng i là ti n trình t khi sinh n khi ch t hay kho ng s ng c a v t s ng và s n ph m V i khái

ni m v vòng i ph n m m (SLC) c ng v y, ó là kho ng th i gian t lúc b t u d án phát tri n

th ng, và th i gian khi vi c c p nh t h th ng k t thúc, c xem nh cu c s ng c a h th ng

Vòng i c a h ph n m m

Xác nh yêu u

p k ho ch c s

Thi t trong Thi t chi

ti t

p trình

Ki m th n hành và o trì

Các c tr ng c a Mô hình thác c tóm t t sau ây:

Công vi c phát tri n h th ng c chia thành m t s pha cho vi c qu n lí

Khi công vi c c a m t pha hoàn t t thì s n ph m công vi c (k c lo i tài li u thi t k ) c a phanày c xét duy t ki m tra tính úng n

Các s n ph m công vi c (k c lo i tài li u thi t k ) t pha này c chuy n ti p sang ti n trình

ti p Theo cách này, s nh t quán trong vi c phát tri n h th ng c duy trì

s phát tri n ph n

s CNTT

s k thu t

c b n, không c phép tr l i công vi c c a pha tr c.

Cách t ch c d án có t m quan tr ng ch ch t

Nh ã mô t trên, vi c phân chia ti n trình phát tri n h th ng thành m t s pha cho qu n lí là

t trong nh ng c tr ng c a mô hình thác n c Hình 1-1-10 ch ra m i quan h gi a t ng pha

và kh i l ng công vi c ó

Trong các m c (2) t i (8) d i ây, s mô t i c ng t ng pha công vi c trong phát tri n h

th ng

(2) L p k ho ch c s

p k ho ch c s là b c u tiên c a vi c phát tri n h th ng C n ph i có tri th c th u áo v

ho t ng hi n t i nh m t m c ích tin h c hoá B ng không, không th nào phát tri n c h

th ng có th tho mãn cho ng i dùng Do v y, vi c l p k ho ch c s b t u b ng phân tích v

u tra và phân tích v n trong các ho t ng nh m t i vi c h th ng hoá

a trên k t qu c a m c a, kh o sát gi i pháp t t nh t và s c n thi t phát tri n h th ng c xemxét l i N u th y r ng có m t gi i pháp t t h n, thì ch p nh n gi i pháp ó

b B n k ho ch tài nguyên h th ng ( c l ng) c so n th o ra.

ch bi u m c cao nh t: l ch cho toàn b h th ng

ch bi u m c trung: L ch cho t ng pha trong vi c phát tri n h th ng

ch bi u m c th p nh t: L ch bi u cho t ng ng i có liên quan

u l p c t t c các lo i l ch bi u trên t i pha này là t t nh t nh ng th c t thì khó làm c.Cho nên ít nh t c n so n ra l ch bi u m c cao nh t t i pha này

<Nhi m v >

a Thông tin v h th ng, nh công vi c trong các ch c n ng ích (mô hình công vi c c sinh ra

i ây c g i là mô hình logic hi n t i), các khuôn m u c dùng và các m c ích, c thu

Vi c l p k ho ch c s là pha thi t k ra i c ng v h thông tin, k c vi c phân tích h th ng

n phát tri n và v ch ra l ch bi u m c cao nh t K t qu c a nó nh h ng r t nhi u t i các ti ntrình i sau Bên c nh ó, nó là pha u tiên trong vi c phát tri n h th ng Do ó, u c n thi t làcông vi c c th c hi n v i s xác nh n c a ng i dùng, công vi c c ng i phân tích h th ng

có k n ng cao và có tri th c c t lõi th c hi n

(3) Thi t k ngoài

Thi t k ngoài là xác nh ph n th y c bên ngoài hay nh ng ph n dành cho giao ti p v i

ng i dùng Do ó, h th ng c xét thu n tuý theo quan m c a ng i dùng mà không ý t i

b Xác nh các h con và phân chia thêm n a

Toàn b h th ng c chia thành m t s h con trên c s ch c n ng, r i h con l i cphân chia thêm n a thành các n v nh h n

d li u và t p c rút ra (công vi c chi ti t cho u này c ti n hành trong thi t kngoài).

f Xét duy t thi t k ngoài

Tài li u thi t k ngoài c xét duy t

<Tài li u>

Tài li u thi t k ngoài

Báo cáo xét duy t tài li u thi t k ngoài

(4) Thi t k trong

Thi t k trong dành cho ph n không th y c c a h th ng, và x lí v i nh ng thi t k c xemxét t phía máy tính hay phía phát tri n h th ng Trong thi t k ngoài, h th ng c nhìn t quan

m c a ng i dùng Tuy nhiên trong thi t k trong, các chi ti t c thi t k b ng vi c xem xét

i các thi t k ngoài này c cài t hi u qu th nào trên máy tính, hay b i vi c tính t i nh ngràng bu c ph n c ng c ng nh ph n m m

Trong thi t k trong, công vi c c ch ra trong Hình 1-1-13 s c ti n hành

Trong thi t k d li u v t lí (thi t k t p), dùng hi u qu các c tr ng ph n c ng, vi c thi t

v t lí v t p và c s d li u c d a trên thi t k d li u logic ã c th c hi n trongpha phân tích h th ng

c Thi t k vào-ra chi ti t

Trong thi t k vào ra chi ti t, các chi ti t v màn hình và tài li u vào-ra c thi t k b ng vi cdùng m u c bi t

d Xét duy t thi t k trong

Vi c xét duy t c ti n hành v i tài li u thi t k trong

<Tài li u>

Tài li u thi t k trong

Báo cáo xét duy t thi t k trong

Trong thi t k ch ng trình, các c u trúc trong c a t ng ch ng trình c thi t k M i ch ngtrình c d n ra qua vi c phân chia trong pha thi t k h th ng l i c phân chia thêm n a m tcách có phân c p thành các n v ch c n ng c g i là mô un Sau ó, các giao di n (d li uvào/ra) gi a các modun c thi t k

Bên c nh ó, các k ho ch cho vi c ki m th ch ng trình (tích h p) c ng c chu n b , và các

tr ng h p ki m th c thi t l p Trong thi t k ch ng trình, công vi c c ch ra trong Hình1-1-14 s c ti n hành

Hình 1-1-14 Thi t k ch ng trình

<Nhi m v >

a Thi t k có c u trúc cho ch ng trình (Phân ho ch môdun)

Trong thi t k có c u trúc, m i ch ng trình l i c phân ho ch thành các n v ch c n ng

c g i là mô un cho phép d dàng b o trì, còn lu ng d li u và x lí gi a các ch ngtrình thì rõ ràng, m ch l c Bên c nh ó, các ch c n ng c a t ng mô un và giao di n gi a các

Trong l p trình, vi c thi t k các c u trúc logic c a mô un c nh ngh a trong pha thi t k chi

ti t và vi c mã hoá cho các mô un c th c hi n Bên c nh ó, các k ho ch cho ki m th ( n) mô un c chu n b , và các tr ng h p ki m th c thi t l p

<Nhi m v >

a Thi t k mô un

Trong thi t k mô un, các c u trúc logic trong c a mô un (các th t c x lí chi ti t bên trong

ng mô un) c thi t k b ng vi c dùng các k thu t có c u trúc khác nhau

Tài li u thi t k mô un

Báo cáo xét duy t thi t k mô un

1.1.4 Dùng l i ph n m m

th ng ã c phát tri n trên c s xây d ng theo n hàng D a trên yêu c u c a ng i dùng,

ng i phát tri n phân tích các thao tác ích, và thi t k , l p trình, và ki m th h th ng tr c khihoàn thành vi c phát tri n c a nó Sau ó ng i dùng làm quen v i thao tác c a mình b ng vi cdùng h th ng ã c xây d ng áp ng cho các yêu c u riêng c a ng i ó

Tuy nhiên bây gi nhi u công ti b phi n hà b i vi c t n ng c a h (các kho n m c phát tri n còn

ch a c b t u) Vi c s n xu t d a theo xây d ng theo n hàng là nguyên nhân làm t ng thêm

vi c t n ng V i s n xu t d a theo vi c xây d ng theo n hàng, vi c phát tri n h th ng ph i

t nhi u tháng và nhi u n m Bên c nh ó, vi c tham d c a các chuyên gia nh k s h th ng(SE) là c n thi t phát tri n h th ng Tuy nhiên, trong nh ng n l c th c t c a các k s h

th ng t n nhi u vào vi c b o trì h th ng hi n có, u này ngh a là s nhân viên có th d phòngcho các d án phát tri n m i là nh Tình hu ng này ã t o ra ý t ng v vi c dùng l i ph n m m

hi n có

Trong vi c dùng l i ph n m m, các b ph n c a toàn b ph n m m c t o ra t ng ph n, hay ph n

m hi n t i c phân tích, và s a i, và k t qu là thu c ph n m m m i Theo cách ó, m t

• Ph ng pháp t o ra các c u ph n

Các b ph n c chính ng i dùng t o ra hay c ng i bán ph n m m cung c p Các b ph n

do ng i bán cung c p u c chu n hoá Tuy nhiên, vi c chu n hoá theo nh d ng c bi t, và

vi c bi u di n c ng c n cho các b ph n do ng i dùng t o ra Lí do là ch các c u ph n mà

không c chu n hoá thì không th c l p ráp úng H n n a, trong khi ngôn ng nào cdùng v c b n không ph i là v n , thì t t h n c là nên dùng cùng m t ngôn ng tính t i mãngu n có th ph i c thay i.

Hình 1-1-17 Chu n hoá các c u ph n

‚ Th vi n c u ph n và h th ng tìm ki m

xây d ng h th ng b ng vi c dùng các c u ph n ph n m m, các c u ph n c c t gi và duy trìtrong th vi n c u ph n S các c u ph n c c t gi trong th vi n càng l n, thì k t c u c a h

Các ph ng pháp hay công c phát tri n ng d ng b ng vi c l p ráp các c u ph n ph n m m

c t o ra, d a trên các c t chu n có kh n ng dùng l i, c g i là "componentware."

(2) Dùng l i qua tái k ngh

Vi c t o ra ph n m m m i t ph n m m hi n có c g i là "tái k ngh Tái k ngh là công ngh

c dùng t o ra h th ng m i b ng vi c s d ng h th ng ang trong s d ng

th c hi n tái k ngh , các công c CASE (nh công c CASE b o trì) th ng c dùng

Trong tái k ngh thông th ng, các c t ph n m m hi n có c d n ra ngay b c u tiên Côngngh c dùng trong ph n này c a công vi c c g i là "k ngh o" Sau ó, c t cho ph n

1.2 Phân tích yêu c u và ph ng pháp thi t k

Sau khi b n k ho ch th c hi n d án phát tri n cho m t s n ph m ã c ng i dùng ch p thu n,thì u u tiên c n c ti n hành trong d án phát tri n là phân tích các yêu c u Sau ây s trìnhbày v các ph ng pháp phân tích và thi t k n hình

1.2.1 Ph ng pháp l p bi u

Trong phân tích yêu c u, các ch c n ng c a h th ng ng d ng ích c rút ra b ng vi c t o nên

t mô hình i c ng v h th ng, xây d ng ra s n ph m Sau ây các bi u DFD, ERD,

bi u chuy n tr ng thái và UML s c trình bày giúp cho công vi c phân tích

Ch ra lu ng d li u

Ti n trình(Bong bóng)

Ch ra x lí/ chuy n i d li u

Kho d li u(Hai ng songsong)

Ch ra kho d li u

Tác nhân ngoài(hình vuông)

Ch ra ngu n hay n i nh n d li u (th ng

là ng i hay t ch c ngoài vi c phân tích)

(2) ERD (Bi u th c th quan h )

ERD a ra m t mô hình d li u trong ó th gi i ích c bi u di n b ng hai khái ni m "th c

th " và "quan h " gi a các th c th ERD c ng còn c g i là "mô hình v n hành nghi p v " vì nó

ERD trong Hình 1-2-2 ch ra u sau:

- "Giáo viên" và "H c viên" c n i qua quan h có tên "Bài gi ng."

- "Giáo viên" có "Tên giáo viên."

- "H c viên" có "Tên" và "Phi u ghi."

- "Bài gi ng" có "Tên ch "

Ba ki u quan h t n t i: "1 - 1," "1 - N" và "N - N" v i N là s nguyên l n h n 1 Trong thí d này,

u giáo viên c bài gi ng cho nhi u h c viên và h c viên d nhi u bài gi ng khác nhau do m tgiáo viên gi ng t ng ng, thì m i quan h là N-N

Giáo viên Bài gi ng c viên

Tên giáo viên Tên môn Tên Phi u ghi

(3) Bi u chuy n tr ng thái

Bi u chuy n tr ng thái c dùng s hoá nh ng tình hu ng có tr ng thái bi n thiên theo

th i gian và hành vi Bi u chuy n tr ng thái c a Hình 1.2.3 ch ra cách các màn hình thay i

i các thao tác trên màn hình (nh ) a vào d li u và n phím ch c n ng

(4) UML (Ngôn ng mô hình hoá th ng nh t)

UML là ngôn ng mô hình hoá c dùng trong phân tích h ng i t ng ã có nhi u ph ngpháp bi u di n, m i ph ng pháp l i tu thu c vào ng i ngh nó, và chúng ã không c

th ng nh t UML ã c phát minh ra chu n hoá chúng

1.2.2 p bi u phân tích/thi t k

Các ch c n ng h th ng c xác nh trong các ti n trình th ng l u c t t i b ng m t s

ch ng trình L u là ph ng pháp l p bi u tiêu bi u nh t c dùng phân tích các c u trúclogic Sau ây, l u các s có c u trúc và b ng quy t nh c mô t nh các ph ng pháp

p bi u cho vi c phân tích và thi t k

Tr ng thái a

ti n vào Làm/hi n th s

ti n a vào

- Bi u l p a

(1) L u

a trên vi c xác nh/phân tích các v n ph c t p và th t c x lí c ng nh ph m vi công vi c,

u là m t trong các ph ng pháp và là ph ng pháp tiêu bi u nh t, c dùng bi u di ncách th c gi i quy t chúng và lu ng thao tác c n thi t, v i các kí hi u th ng nh t

Hình 1-2-5 ch ra các kí hi u c dùng trong l u , c xác nh trong chu n JIS X 0121

th công, nh bàn phím tr c tuy n, chuy n m ch, nút b m hay mã v ch.

dùng, nh trên màn hình hi n th hay b ch báo tr c tuy n.

sau.

Quy t nh

Ch ra m t ch c n ng quy t nh mà v i m t c ng vào và các c ng ra, ch m t

Móc n i truy n

Báo cáo l ng

n kê th ng p l ng n m

Các m c chính:

Tr l ng tháng (s p x p theo th t gi m d n) Affiliation code, mã nhân viên

Các m c chính:

Affiliation code, mã nhân

2 L u ch ng trình

Khi ch ng trình c phát tri n, thì l u ch ng trình c dùng mô t cho các th t c x lí

a trên k t qu phân tích b ng l u

i các l u , có th mô t các thu t toán d a trên nh lí c u trúc Tuy nhiên, vi c dùng các kí

hi u m i tên trong l u (nói cách khác, cho phép dùng các câu l nh GOTO) có th d n t i vi csinh ra thu t toán phi c u trúc M t khác, trong các s có c u trúc, các thu t toán c mô tkhông dùng kí hi u m i tên nào (hay câu l nh GOTO) Do ó, các mô t d a trên nh lí c u trúc là

I-Name -> M-Name I-English -> M-English Dòng b n kê chi ti t - vùng in ra

t thúc

p c óng

n in

Hình 1.2.7 L u ch ng trình

2 PAD (Problem Analysis Diagram - Bi u phân tích v n )

PAD mô t cho c u trúc logic c a thu t toán b ng c u trúc cây

lí 3

lí 4

P3 P4

lí 1

Hình 1-2-9 Ví d PAD

3 SPD (Structured Programming Diagram) Bi u l p trình có c u trúc

SPD mô t c u trúc logic c a thu t toán b ng s cây có c u trúc

5 YAC II (Yet Another Control chart II S u khi n khác II)

YAC II c ng mô t c u trúc logic c a thu t toán có s có c u trúc

Hình 1-2-12 Ví d v YAC II

(3) B ng quy t nh

ng quy t nh c dùng phân tích và thu x p c u trúc logic c a các mô un, và mô t t t ccác nhân t t vi c xác nh v n cho t i gi i pháp c a chúng b ng b ng 2 chi u n gi n B ngquy t nh cho phép thu x p n gi n các m i quan h gi a các u ki n và x lí, th m chí cho

nh ng v n ph c t p và bao g m nhi u nhân t Nó t o kh n ng chuy n d ch tr n tru sang mãhoá d a trên nh lí c u trúc

lí 1

<C u trúc l p (ki u Repeat Until)>

u ki n U

lí 1

lí 2 NO YES

1.2.3 Ph ng pháp thi t k

(1) Phân tích và thi t k có c u trúc

Ph ng pháp có c u trúc là m t thu t ng t h p c phân tích có c u trúc và thi t k có c u trúc

i phân tích có c u trúc (SA), các yêu c u v h th ng ích c n phát tri n c phân tích b ng

vi c chú ý c bi t t i ch c n ng c a h th ng, và lu ng d li u gi a các ch c n ng Ph ng phápphân tích này dùng ba tài li u sau bi u di n v m t s cho th gi i nghi p v ng d ng v i lu ng

có tên c b sung vào lu ng d li u trong DFD

- c t mini : Vi c phân chia có phân c p ti p t c cho các ch c n ng d n t i

các thao tác c s Nh ng thao tác c s này c nh ngh atrong c t mini

Phân tích có c u trúc nguyên th y ch ng ý cho vi c mô t d li u và ti n trình b ng bi u Tuynhiên De Marco ã b sung thêm vi c dùng t n d li u và c t mini vào ph ng pháp nguyênthu K t qu là vi c phân tích có c u trúc bây gi ã c dùng nh m t ph ng pháp lu n

c ích c a ph ng pháp thi t k có c u trúc (SD) là chuy n các ti n trình trong DFD csinh ra b i phân tích có c u trúc thành các mô un ch ng trình, và ti n hành phân chia thành các

mô un b ng cách ti p c n trên xu ng Ph ng pháp phân chia STS (Source Transform Sink), hay

ph ng pháp phân chia giao tác, c dùng phân chia thành các mô un

Ph n m m bao g m hai y u t , ch c n ng và thông tin (d li u) Trong vi c phát tri n ph n m mtruy n th ng, phân tích và thi t k ã c ti n hành t tr ng tâm vào ch c n ng do ph n m m

th c hi n u này c g i là thi t k h ng ti n trình hay cách ti p c n h ng thi t k Trong

ph ng pháp này, không có chu n rõ ràng nh ngh a n v ch c n ng, và do v y vi c nhngh a này có th d dàng b nh h ng b i cách ngh riêng c a ng i thi t k Bên c nh ó, khi các

ch c n ng áp ng cho yêu c u c a ng i dùng c th c hi n, thì khó u ch nh các yêu c u chonhi u ng i dùng, và vi c s d ng các ch c n ng ch ng chéo nhau là không th tránh kh i K t qu

là h th ng bao g m nhi u ch c n ng ch ng chéo nhau, là m t trong nh ng nhân t làm cho vi c

o trì thành khó kh n

li u không thay i b i vì các yêu c u hay òi h i c a ng i dùng v thao tác nghi p v , nh ng

n t i trong th gi i th c b t k n ki u, hay m i quan h , c a các thao tác V y, trong thi t k t ptrung vào d li u, s chú ý c nh m vào d li u, và h th ng c thi t k d a trên c u trúc ti ntrình d li u H n n a, ph ng pháp thi t k này ã ti n hoá thành Cách ti p c n h ng d li u(DOA) Vi c phân tích và thi t k c ti n hành cho d li u, c tách b ch v i yêu c u hay òi

i c a ng i dùng v thao tác, và do v y các ti n trình c xác nh và tích h p vào trong các th

c chuyên d ng d li u

Các m i quan h sau ây thu c khi các thu t ng c dùng trong thi t k h ng i t ng

Vi c tích h p "tr ng thái" và "hành vi" c g i là "bao b c "

n n a, vi c che gi u "tr ng thái" và "hành vi" b ng vi c ch a chúng trong h p en c g i là

"che gi u thông tin" u này d n t i vi c c m truy nh p tr c ti p vào d li u, làm t ng s c l p

OK

Có b n bánh Có b n c a Có m t thân xe n m ch ng i Tên nhà ch t o

Chuy n ng D ng l i C a m và óng c u khi n b ng vô ng

.

li u

Hình 1-2-16 Ví d v i t ng (khách hàng)

Cái c nh ngh a nh thu c tính và hành vi t ng quát c a khách hàng c g i là "L p." L p

c nh ngh a b ng vi c l y ra các ph n (các c tr ng) mà nhi u i t ng t ng t có chung.Cho nên, m t l p có th c g i là m t lo i tiêu b n (khuôn úc) M t khác, m t hành vi riêngcho m t i t ng c g i là " ng pháp."

th c th

<Th hi n A>

Cti B

Hà N i 834 7862

Hình 1-2-19 ch ra m i quan h gi a các i t ng và l p, và th nghi m c mô t trên.

Hình 1-2-19 M i quan h gi a các i t ng và l p và th nghi m

ƒ Thông báo

Thông báo là ph ng ti n duy nh t s n có ra l nh cho i t ng Trong thi t k h ng i

ng, vi c truy nh p vào i t ng b ng ph ng ti n khác h n thông báo là b c m, do v y làm

ng s c l p và tính tin c y c a i t ng Bên c nh ó, có th xem xét m t i t ng nh h p

en, có kh n ng th c hi n nh ng thao tác c n thi t mà không bi t t i n i dung c a i t ng

mà không c n

bi t c u trúc

a i t ng khách hàng

c (hành vi) t các l p khác (ch y u là l p c p trên).

p c t trên m t l p c g i là "Siêu l p," trong khi l p t bên d i là "L p con"

Hình 1-2-21 Ví d phân c p v l p

Trong ví d c a Hình 1-2-21, l p ng i h ng l ng c t trên l p nhân viên t o nên m t siêu

p, trong khi ng i bán hàng, ng i l p k ho ch k toán, th kí và các l p SE c nh v d i

p nhân viên l i t o nên các l p con M i m t trong các l p con này l i bao hàm cùng các kho n

c nh tên, gi i tính, và a ch , ch vài kho n m c còn ph i c xác nh tách bi t Dùng k

Nhân viên

Ng i bán hàng toán viên

Ng i l p

ho ch Th kí

s ph n m

c phân

Th kí Tên

s ph n m

nh v c c phân

Kho n m c chung cho các

Gi i tính Ch c v

a ch Ch c v khác

Hình 1-2-23 Ví d v a hình thái

a hình thái có quan h v i bao b c các i t ng Trong ví d trong Hình 1-2-23, u ng i g ithông báo ph i làm là ban ra m t thông báo, "Hãy làm i!," b t k t i s ph n i c a n i nh n.Bên c nh ó, n u ki u công vi c khác c thêm vào cho phía nh n thông báo, thì nh ng s a i

n thi t b gi i h n vào phía nh n, không thay i nào c yêu c u t ng i g i V y, a hìnhthái, trong khi m b o s c l p cho c hai phía, l i cung c p nh ng hi u qu có ý ngh a

ng là làm t ng n ng su t Do ó, c n kh i x ng vi c dùng l i b ng cách chu n hoá thi t k

p nhi u nh t có th c H qu là, th vi n l p cung c p các l p ch t l ng cao tr thành quan

Tôi c g ng

ti p xúc

Tôi tính s bán hôm nay

p k

ho ch d án

ti p th nào

Tôi s ki m tra l ch bi u anh y

Tôi s b t

u thi t k ngoài

Làm vi c i!

Thông báo

i n i nh n thông báo "Làm vi c i!"

áp ng hay hành ng khác nhau

Hình 1-2-24

Ví d v i t ng h p thành